AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu hacalı NӘCӘFOĞlu azәrbaycanda vә Türkiyәdә



Yüklə 1,67 Mb.
səhifə2/8
tarix14.01.2017
ölçüsü1,67 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

KAŞ YAPARKEN GÖZ ÇIKARMAYAK



Sayın Deniz Güçer Erdem Bey,

Küncütlü köke Nuş olsun’ başlıklı yazınızı ilgi ile oku­dum. Azerbaycan’a ilk kez giden veya oradan dönen arkadaş­larının sohbetlerinden esinlenen kimi gazetecilerimizin benzer konularda yazdıkları yazılara zaman zaman gazetelerde rast­ladım ve maalesef hepsinin, Azerbaycan’da denildiği gibi ‘Kaş kayırırken göz çıkardıklarının’ (yani ‘kaş yaparken göz çıkar­dıklarının’) şahidi oldum. Demir Perde’nin kalktığından nere­deyse on yıl geçmesine rağmen Bilgisizlik Perdesi’nden halen kurtulamadık. Bence sorun, Sizin yazdığınız gibi ‘sade­ce 'Aze­ri Türkçesi'nde bazı kelimelerin farklı anlamlarda kullanıl­ması’ değildir. Sorun Azerbaycan Türkçe’si, Türkiye Türkçe’si demeden Türkçe’mizi, onun zenginliklerini bilmeme­miz­dedir. Bir kelimenin çeşitli anlamlara sahip olması dilimi­zin zen­gin­liğidir. Bu, tek bizim dilimize özgü bir hal de değil. Bu gün özen­diğimiz İngilizce’de de farklı anlamlar taşıyan sa­yısız ke­li­me var. Bazı İngilizce kelimeler İngiltere’de bir, Ame­rika’da tamamen ayrı anlamda kullanılmaktadır. Türkçe’de olduğu gibi. Azerbaycan ve Türkiye Türkçelerini karşılaştıran bazı gazetecilerin verdikleri yanlış örneği hatırlatmak istiyorum: ‘bardak’ kelimesini. Gazetecilerimizin çoğu halen bu kelime­nin Azerbaycan Türkçe’sinde kötü anlam taşıdığını (mesela ‘orospu’ filan) düşünmekte ve yazmaktadırlar. Halbu­ki bu ke­lime Azerbaycan’da bir anlamda kullanılmaktadır: Su veya başka sıvılar dökmek için yahut içinde ‘piti’ pişirmek için kilden vs. yapılmış kulplu veya kulpsuz darboğaz kap. (Bkz: Azerbaycan Dilinin İzahlı Lüğeti (ADİL), 1966, Bakü, I. Cilt, s. 195). Bu kelimenin Türkiye Türkçe’sindeki anlam­ların­dan biri Azerbaycan’dakinin aynıdır: Toprak testi (Bkz: Türk­çe Sözlük, TDK, 1988, Ankara, 1. Cilt, s.142). Ve Azerbay­can’da Türkiyeli birisi bir bardak su isterse, kimse bazı ga­ze­tecilerimizin iddia ettikleri gibi şaşırıp kalmaz ve toprak testi de aramaz, ona Sizin bildiğiniz bardakta su verirler. Çünkü ‘bardak’ kelimesinin Türkiye’de ne anlamda kullanıldığını bil­me­yecek kadar cahil değildirler.



Gelelim sizin verdiğiniz örneklere:

  1. Buradaki 'küncütlü köke' ise bildiğimiz kızartılmış patates.....

Küncütlü köke’nin kızartılmış patatesle hiç alakası yoktur. ‘Küncüt’ farsça kökenli kelime olup (kuncud) ‘susam’ demektir. Türkiye’de de halk ağzında aynı anlamda ‘küncü’ olarak kullanılmaktadır (Bkz: Türkçe Sözlük, TDK, 1988, An­kara, 2. Cilt, s.948). Azerbaycan’da hamburger ekmeği boy­da küçük ekmeğe ‘köke’ denilir. Gördüğünüz gibi ‘küncütlü kö­kebildiğimiz susamlı hamburger ekmeği... Patatese ise Azer­baycan’da ‘kartof’ deniliyor, tıpkı Kars’daki gibi. Erzu­rum’da pa­tatese ‘kartol’ denildiğini her halde biliyorsunuz. Bil­me­yen­ler varsa öğretelim ki, yolları bir gün Erzurum’a dü­şerse 'antrenmanlı' gitsinler. Patatesi kartonla karıştırmasınlar.

  1. Sizi birine okşadım!

Türkiye’de ‘Sizi birine benzedim!’ cümlesi ne kadar yanlış ise, Azerbaycan’da da ‘Sizi birine okşadım!’ cümlesi yanlıştır. Azerbaycan’da ‘Sizi birine okşatdım!’ diyorlar, yani ‘Sizi birine benzettim’. Türkçe Sözlüğe bakacak olursanız ‘okşamak’ kelimesinin dört anlamından birinin de ‘Benze­mek, andırmak, hatırlatmak’ olduğunu görürsünüz (Bkz: Türkçe Sözlük, TDK, 1988, Ankara, 2. Cilt, s.1102).

  1. 'Kabak'ımız sensin!

Türkiye’de ‘Önümüz sensin!’ demek ne kadar ayıpsa, Azerbaycan da da ‘Kabak’ımız sensin!/Qabağımız sensen!’ de­mek o kadar ayıptır. Çünkü, ‘Kabak’/’qabaq’ Sizin yazdı­ğı­nız gibi ‘Önde olan’ anlamı taşımaz. Bu kelimenin Azerbay­can Türkçesindeki anlamları: 1. Ön. 2. Bir çok türleri olan bir bitki (Cucurbita). 3. Evvel, ileri. 4. Karşı taraf. (Bkz: ADİL, 1966, Bakü, I. Cilt, s. 381; Türk Dünyası Araştır­ma­ları Dergisi, 1999, İstanbul, No 118, s.130).

  1. Çullanmak: Bir kaç bir şeyi üst üste giymek.

Bu kelime Azerbaycan’da şaka veya alay olsun diye Sizin yazdığınız anlamda kullanılır. Üst üste çoklu elbise giymiş birisine ciddi olarak ‘çullanmısan’ demek hakaret olur. Çünkü bu kelimenin ‘dalına çul koyulmak (hayvanın)’ anlamı da var (Bkz:ADİL, 1987, Bakü, IV. Cilt, s.454).

Aynı kelimenin Türkiye’nin farklı bölgelerinde farklı anlamlarda kullanıldığına ait bir örnekle yazıma son vermek istiyorum: İNCİR. Ege bölgemizde pazarda incir satan bayana sakın, ‘İncirinizden tatmak istiyorum!’, demeyin. Çünkü o bölgede incire ‘yemiş’ derler ve incir dedikte başka şey (!) anlarlar.

Azerbaycan’a ve Ege’ye gideceklere tavsiyem: Canlı ve yaşayan Türkçe’mizi iyi öğrenin!

Sevindirici haldır ki, Türkiyә-Azәrbaycan münasibәtlәri inkişaf etdikcә, televiziya kanallarımız qarşılıqlı izlәnildikcә, gediş-gәlişlәr artdıqca bu dil çeşidliliyimizin hәr iki tәrәfdә dә daha ciddi anlaşıldığının vә bu mövzuda yazılarda daha elmi yanalışdığının şahidi olmağa başladıq. Bu mövzuda Türkiyәli ziyalılardan Dr. Abdulhamit Avşarın, TRT Bakı temsilçisi olaraq çalışırkәn “525-ci qәzet”dә jurnalist İlhame Qasımlının tәqdimatı ilә dәrc etdirdiyi yazısı5 diqqәtimi cәlb etdi:




İKİ TÜRKCƏYƏ XOŞ MƏQAMLAR ÜZƏRİNDƏ BİR NƏZƏR
Azərbaycan dili günü münasibətilə bir yazı yazmaq təklifi alanda Bakıya gəldiyim ilk günləri xatırladım. Böyük bir həyə­can­la qədəm basdığım bu gözəl şəhərdə məni qarşılayan dost­larım, ilk növbədə istifadə edərkən diqqət etməli olduğum söz­lə­rin siyahısını söylədilər. Hər iki dildə mövcud olan bu sözlərin bir qisminin Azərbaycan türkcəsində, bir qisminin də Türkiyə türkcəsində çox fərqli məna kəsb etdikləri və yanlış təsəvvürlərə yol aça biləcək xüsusiyyətdə olduğu diqqətimi çəkirdi.

Bakıda işə başladıqdan sonra bütün Azərbaycanı dolaş­maq və hər bölgədə çəkilişlər apararaq buraların tanınmasını fəaliy­yə­­­timizin əsas məqsədlərindən biri kimi qarşımıza məq­səd qoy­muş­duq. Bu məqsədlə müxtəlif layihələri həyata ke­çir­məyə baş­la­dıq. Bunlardan biri də "Addım-addım Qafqazlar" adlı proqram idi. Bu məqsədlə şimaldan cənuba bir çox şəhər və rayonda ol­duq. Burada deyilişi eyni olub, amma istifadə yeri və mənaları fərq­­li olan sözlərlə qarşılaşdıqda həm təəc­cübləndik, həm də əyləndik.

Məsələn, bir gün Gəncəyə getmişdik. Çəkilişləri tamam­layaraq şəhərdən ayrılarkən bir ət dükanının lövhəsi diqqətimi çəkdi. Bu, Türkiyə türkü üçün o qədər maraqlı idi ki, Bakıya ge­cikə biləcəyimizə baxmayaraq dayandıq və çəkiliş aparma­ğa qərar verdik. Elanda "Təzə dana və erkək əti var" yazıl­mışdı. Məlum olduğu kimi, "erkək" sözü Türkiyə türkcəsində "kişi" mənasını verir.

İndi harada eşitdiyimi xatırlaya bilmədiyim başqa bir maraqlı əhvalat bir yaşlı xalaya aiddir. Azərbaycanda yayım­la­nan Türkiyə kanallarını izləyərkən tez-tez "trafik kazala­rın­da 3 kişi, 4 kişi və s. öldü" kimi ifadələri eşidən qadın axırda döz­məyib uşaqlarından soruşub: "Bəyəm Türkiyədə heç qa­dınlar maşınlara minmirlərmi? Elə ölənlərin hamısı kişidir". Məlum olduğu kimi, Türkiyədə "kişi" kəlməsi "nəfər" mənasını verir.

Bu mənada yaşadığım başqa bir maraqlı hadisə belə olub: Bir gün Bakıda taksiylə gedirdim. Yanımda Türkiyədən gələn bir dostum da var idi. "Bak,-dedim,- Bakü ne kadar Anadolu kentlerine benziyor". Bunu eşidən taksi sürücüsü qəflətən maşının sürətini azaltdı və geriyə dönərək mənə tərəf tərs-tərs baxdı. Mən də o dəqiqə vəziyyəti anladım. Dedim "yox, yox, səhv başa düşmə, bizdə "kent" sözü sizin "şəhər" mənasında işlənir." Bundan sonra taksi sürücüsü gülüm­səyərək qabağa döndü və yenidən yolumuza davam etdik.

Yenə da şahid olduğum və xatırladıqca məni güldürən bir hadisə. Bir gün uşaqlarımla zooparkın içindəki qatara minmişdik. 65-70 yaşlarında olan bir kişi də nəvəsi ilə birlikdə qatarda idi. Qatar isə dolu idi. Bu zaman yanındakı uşaq ona "baba" deməyə başladı. Mənim qızım da mənə. Baxdım ki, bu mənzərə vəziyyəti anlayan ətrafdakı adamlarda gülüş doğurur. Çünki yaşlı kişinin nəvəsi ona Türkiyə türkcəsində "dədə" mənasında olan "baba" deyir, mənim qızım isə Azərbaycan türkcəsindəki "ata" mənasında "baba" deyirdi.

Söz xatirələr və məzəli əhvalatlardan düşmüşkən, Türki­yənin tanınmış kino rejissoru Yılmaz Duru ilə bağlı olan bir hadisəni də nəql etmək istəyirəm. Hələ Sovetlər zamanında Azərbaycanla tanış olan Yılmaz Duru bir gün xanımıyla Bakı­ya gəlir və bir mehmanxanada qalırlar. Yanlarında kiçik yaş­larında uşaqları da olur. Bir gün uşaq onlardan əvvəl otaqdan çıxır. Ardınca çölə çıxan Yılmaz Durunun xanımı uşağı gör­məyib mehmanxana əməkdaşından onun haraya getdiyini so­ruşur. O, isə "aşağıya düşdü" - deyir. Duruların qaldığı otaq mehmanxananın yeddinci mərtəbəsində, həm də pəncərələri açıq olduğundan xanım Duru bu sözləri eşidən kimi həyəcan içində qışqırmağa başlayır və ərini çağırır: "Yılmaz koş! Kı­zımız aşağıya düşmüş!" Bu vay-şivəni görən mehmanxana əmək­daşı baş verənləri təəccüblə seyr edir. Sonra məsələ ay­dınlaşır. Uşaq aşağı "düşməyib", "enibmiş".

Bu cür misalları daha da çoxaltmaq, oxşar xatirələri anmaq olar. Ancaq yazını çox uzatmamaq üçün iki dildə ortaq olan, amma fərqli mənalar daşıyan bəzi sözləri qısaca qeyd etmək istəyirəm. Məsəlçün, Türkiyədə "cücə" deyəndə "liliput" adam başa düşülür, toyuğun balası yox.

Türkiyədə görüş vaxtı üçün "sabah" deyilirsə, günün "səhər"i başa düşülür, Azərbaycanda olduğu kimi "yarın" yox. "Sümük" burun ifrazatıdır. Əgər Anadoluda ət dükanında "ətiniz sümüklü" desəniz, mütləq ciddi təpki ilə üzləşərsiniz. Çünki qəssabda "sümüklü" yox, "kəmikli" ət satılır. "Don" almaq istəyəndə "alt paltarı" satıcısına yaxınlaşmaq lazımdır, "geyim" dükanına yox. Düzdür, "şalvar" "pantalon"dur, amma daha çox kəndlərdə geyilən geniş və ütüsüz bir geyimdir (Azərbaycanda "genbalaq şalvar" deyilir - red). Bu cür ge­yimlər müasir şəhər həyatında artıq yaddan çıxıb.

Meyvə dükanından "ərik" istəsəniz, sizə "qaysı" deyil, "al­ça" verəcəklər. Bunun əvəzində isə "pul" deyil, "para" istəyəcəklər. "Para pul oldu" deyimi olsa da, alış-verişlərdə istifadə olunan ödəniş vasitəsi yox, məktub göndəriləndə zərfin üzərinə yapışdırılmaq üçün istifadə olunan "marka"dır. "Qı­zıl" kəlməsinin də maraqlı yozumu var Türkiyədə. "Qızıl" "qır­mızı" rəngini ifadə etməsinə baxmayaraq, daha çox "kom­munist" mənası ilə məşhurdur. Buna görə də uğursuz mənası var. Hətta bir müddət xalqın çoxu "qızıl" sözünə nifrət edirdi. Buna görə də kimsə "qızıl" sahibi olmaq istəmirdi. Bir iş yeri, ya da təşkilat "istismara açıldıqda" hamı oradan öz mənfəəti üçün fayda əldə etmək məqsədi güdür. Türkiyədə bir şeyi "istismar" etmək pis və qeyri-əxlaqi bir hərəkətdir.

Birinə "işgüzar" desəniz o sizdən inciyər. Çünki bu sözlə onu Azərbaycandakı mənanın əksinə olaraq, "başqalarının işinə burnunu soxan, lazımsız işlər görən" şəxs kimi təqdim etmiş olursunuz. Bir insan "cinayət"də ittiham olunursa, deməli, çox ağır bir ittihamla qarşı-qarşıya qalıb. Çünki "cinayət" sözü yalnız "adam öldürənlər"ə aid edilir. Başqaları isə "suç" işləyiblər və ya "suçlu"durlar.

"Subay"lıq bütün Türk "kişi"ləri üçün son dərəcə şərəfli bir peşədir. Hər gəncin röyalarını və xəyallarını bəzər. Çünki Türkiyədə "subay", evli olmayan deyil, "zabit" mənasını verir, ona görə də "zabit" olmaq cəmiyyətdə önəmli bir mənsəb sahi­bi olmaq deməkdir. Bir çox gənc qız "subaylar"la evlənməyi arzulayır.

"Subaylıq"dan qurtulanlar isə "uşaq" deyil, "çocuk" sa­hibi olmaq istəyirlər. Çünki "uşaq" "xidmətçi, nökər" məna­sında işlənir. Birinə "qulluq" etmək, ona "xidmət etmək" deyil, "kölə olmaq", onun "əmri altında olmaq" deməkdir. Başqa sözlə, Allahdan başqasına "qulluq" edilməməlidir.

"Hala" ananın yox, atanın bacısı - yəni "bibi"dir. Ananın bacısı isə "teyzədir". Digər tərəfdən bizdə siqaret həqiqətdə olduğu kimi "çəkilmir", "içilir". Birisi "dal"da oturursa, "arxa"da deyil, ağacın budağı üstündə oturmuş olur. "Qıç" isə "bacaq" deyil, "omba" mənasını verir. Başqa sözlə, bir insan çox yorulduğu zaman "qıç"ı yox, "bacak"ları ağrıyır. "Kabak" isə şirniyyatı da bişirilən bir "çərəz", "tərəvəz"dir.

Bu siyahını daha da uzatmaq olar. Hətta bu mövzuda aparılacaq xüsusi araşdırma daha maraqlı fərqliliklər üzə çıxaracaq. Bütün bunlar isə bir ayrılığı deyil, bir müddət əlaqələri pozulmuş qardaş coğrafiyalardakı etimoloji inkişafın fərqliliklərini göstərir. Başqa sözlə, dil ilə yanaşı, sosial tərəqqini daha yaxşı qavraya bilmək baxımından mühüm nəticələri ortaya çıxarır.

Mən dilçi olmadığım üçün məsələyə jurnalist gözü ilə baxmağa çalışdım. Buna görə də daha çox diqqət cəlb edən oxşarlıqlara toxundum. Ancaq bir qənaətimi də açıqlamaq istərdim: məncə, sözlərin özünəməxsus mənası Azərbaycanda daha çox mühafizə edilib, istifadə olunan sözlər mənşəyini daha çox qoruyub. Digər türk dillərinə nəzər salanda bunu daha yaxşı anlamaq mümkündür. Belə ki, bir kəlmə həm Azərbaycan, həm də Uyğur türkcəsində eyni mənada işləndiyi halda, Türkiyədə mənası təhrif olmuş, ya da şivə səviyyəsində qalmışdır. Məsələn, Anadolunun bəzi şivələrində "qızıl" sözü bu gün də "qızıl" kimi işlədilir. Yenə, məsələn, bir türküdə "keç­mə namert körpüsündən, koy "aparsın" su seni" deyi­mində "aparsın" kəlməsi "götürmək" mənasında işlədilib.

Son olaraq, Azərbaycana gəldikdən sonra ağlımdan ke­çən bir məsələyə toxunmaq istəyirəm. Osmanlı dövründəki bir üsyana rəhbərlik etmiş Kabakçı Mustafanın ləqəbindəki "ka­bak­çı" sözünü "kabak" ticarəti ilə məşğul olan bir adamın rəhbərliyi ilə baş verdiyi kimi anlayırdım. Doğrusu, tarix kitablarında bununla bağlı bir açıqlama da yoxdur. İndi isə bu ləqəbin "kabak" ticarətini ifadə etdiyi üçün deyil, hərəkata "liderlik, rəhbərlik" etdiyi üçün verildiyini düşünməyə başla­mışam. Göründüyü kimi, əslində, Türkiyədə də olan bu söz müəyyən zaman keçdikdən sonra bir tərəvəz mənasına gəldiyi halda, Azərbaycanda hər iki mənasını qoruyub.

Türk dili coğrafiya və Türkiyə arasındakı münasibətlər inkişaf etdikcə buna bənzər maraqlı sözlərlə daha çox qarşıla­şacaq. Bunun ümumi Türkcəyə bir zənginlik gətirəcəyəni dü­şünürəm. Çünki jarqona çevrilmiş bəzi sözlər, bu xüsusiyyətlər dərk olunduqca ya istifadə olunmur, ya da dəyişikliyə uğramaqdadır. Belə ki, Azərbaycanla əlaqələri olan Türkiyə türklərinin öz aralarında etdikləri söhbətlərdə Türkiyədə müs­bət bir mənası olmasına baxmayaraq, Azərbaycanda mənfi məna verən kəlmələri istifadə etmədikləri diqqət çəkir. Mə­sələn, Azərbaycanda "itin balası" mənasında deyilən "küçük" yerinə "kiçik" sözünü istifadə edən çox həmvətənimi tanıyıram. Tam əksi də vardır. Azərbaycanlılar da, Türkiyədə qəliz mə­nası olan sözləri istifadə etməməyə çalışırlar.

Digər tərəfdən, arqo bir mənaya sahib olmadıqdan son­ra, bəzi sözlərin yaşamağa davam etməsi, iki qardaş dil ara­sında müsbət bir atmosfer yaratmazmı?

Artıq bu mәsәlәnin Türkiyәdə elmi olaraq araşdırılmağa başlanması da sevindiricidir.6



Hәm Türkiyәli, hәm dә Azәrbaycanlı oxuculara ünvanla­dığım bu kitabda kәlmәlәrin Azәrbaycandakı mәnalarını (Az) Türkiyә türkcәsindә, Türkiyәdәki anlamlarını (Tr) isә Azәr­bay­can türkcәsindә ifadә etdim.
Hacalı Nәcәfoğlu
A
ABDAL (APTAL)

Az – Serseri, avara, derbeder.

Tr1. Keçmişdә dәrvişlәrә verilәn ad. 2. Geri zәkalı, axmaq.
ACIKLI / ACIQLI

Az – 1. Öfkeli, hırslı, kızgın, hiddetli. 2. Şiddetli, coşkun, dehşetli vs. anlamlarında.

Tr – 1. Acılaşdıracaq xüsusiyyәtdә olan, acı. 2. Acı görmüş, yaslı, kәdәrli.
ACITMA

Az – Hamur mayası.

Tr – Acılaşdırma.
ACITMAK / ACITMAQ

Az – 1. Acılık vermek. 2. Eşkitmek, maya katmakla yetiştirmek.

Tr – 1. Bkz. Az1. 2. Ağrı duymasına sәbəb olmaq.


Az – "Açmak" felinin emr şekli.

Tr – Ac, "tox"un antonimi.
AÇAR

Az – Anahtar.

Tr – 1. İştah açmaq üçün yemәkdәn öncә içilәn spirtli içgi. 2. Bkz. Az.
ADAK / ADAQ

Az – Çocuğun ilk adımı.

Tr – Nәzir.

ADAKLI / ADAQLI (ADAXLI)

Az – Nişanlı, sözlü.

Tr – 1. Nәziri olan. 2. Bkz. Az.
ADET

Az – Âdet.

Tr – Әdәd.
ADETA / ADӘTA (ADӘTӘN)

Az – Adet üzere, her zaman olduğu gibi, her zaman.

Tr – Sanki, hardasa.
ADİ

Az – 1. Adet haline gelmiş, her zamanki. 2. Sıradan, hiçbir özelliği olmayan.

Tr1. Sadә, başqalarından fәrqlәnmәyәn. 2. Alçaq.


Az – 1. Ak, beyaz. 2. Bkz. Tr.

Tr – Tor, şәbәkә.
AĞAÇ DELEN / AĞACDELEN

Az – Ağaçkakan.

Tr – Ağacları oyaraq yuva hazırlayan böcәk.
AĞIL

Az – 1. Akıl. 2. Hafıza. 3. Bkz. Tr1.

Tr – 1. Qoyun vә keçi sürülәrinin gecәlәdiyi tikan ve ya ağacla çәpәrlәnmiş yer. 2. Halә.
AĞI

Az – 1. Ağıt. 2. Bkz. Tr.

Tr – Zәhәr.

AHIR / AXIR

Az – 1. Son, nihayet. 2. Akıbet, sonuç. 3. Sonda, sonuçta. 4. Ölüm, son nefes.

Tr – İri buynuzlu heyvanların gecәlәdiyi qapalı yer, heyvan damı, axur.
AKIM / AXIM

Az – Akmak işi.

Tr – 1. Bkz. Az. 2. Cәrәyan.
AKTARMAK / AXTARMAQ

Az – Aramak.

Tr – 1. Bir yerdәn, bir qabdan başqa bir yerә ve ya qaba keçirmәk. 2. Bir şeyin yolunu, yönünü dәyişmәk. 3. Bir kitab­dan vә ya bir yazıdan bir bölmәni iqtibas etmәk. 4. Ötürmәk. 5. Bir kitabı, daha çox Quranı başdan sonuna qәdәr oxumaq.
ALAY

Az – 1. Asker topluluğu. 2. Her hangi bir törende veya gösteride yer alan topluluk. 3. Çok kalabalık.

Tr – 1. Sәs tonu, söz, davranış kimi yollarla biriylә, bir şeylә әylәnmә, onu aşağılama. 2. Bkz. Az1,2,3.
ALÇI

Az – Aşık kemiğile oyunda aşığın bir yüzü.

Tr – Gips.
ALIŞKAN / ALIŞQAN

Az – 1. Tez yanabilen, tutuşkan. 2. Çakmak. 3. Bkz. Tr.

Tr – Bir şeyə verdiş etmiş, adətkarda, verdişli.
ALIŞMAK / ALIŞMAQ

Az – 1. Tutuşmak, alev almak. 2. Bkz. Tr1.

Tr – 1. Vәrdiş etmәk. 2. Bkz. Az1.

ALMA

Az – 1. Elma. 2. Bkz. Tr.

Tr – 1. Almaq işi. 2. İqtibas.
AMİP

Az – "Azerbaycan Milli İstiklal Partisi" kısaltması

Tr – Amöb.
ANDIRMAK / ANDIRMAQ

Az – 1. Anlatmak. 2. Hatırlatmak, benzer gibi görmek.

Tr1. Xatırlatmaq. 2. Oxşar tәrәflәri olmaq.
ARABA

Az – Tekerli, motorsuz kara taşıtı.

Tr – Tәkәrli, motorlu ve ya motorsuz nәqliyyat vasitәsi; avtomobil, maşın.
ARAZ

Az – Aras (nehri).

Tr – Әlamәtlәr, simptomlar.


Az – 1. Pilav. 2. Bkz. Tr.

Tr – Bişirilәrәk hazırlanmış yemәk.
AŞÇI

Az – Deri, gön aşılayan usta, dabbağ.

Tr – 1. Aşpaz. 2. Aşxana.
AŞIRMAK / AŞIRMAQ

Az – 1. Kaldırıp koymak, yüklemek. 2. Üzerinden geçir­mek. 3. Üstünden atmak. 4. Döndürmek, çevirmek, devirmek, indirmek. 5. Yüksek bir yerin üstünden öte yana geçirmek. 6. Atlatmak. 7. Öldürmek, vurarak öldürmek. 8. Bir şeyi hızlıca yemek. 9. Birini malını, pulunu ele geçirmek, dağıtmak, savurmak. 10. Üstesinde gelmek, halletmek.

Tr1. Hündür vә ya keçilmәsi çәtin olan bir yerin üs­tündәn o biri tәrәfә keçirmәk. 2. Oğurlamaq. 3. Tәhlükә içindә olan bir şeyi tez qaçırmaq. 4. Başqasının әsәrini özününkü kimi göstərmәk, plagiatlıq etmәk.
AŞÜFTE / AŞÜFTӘ

Az – 1. Keyifsiz, perişan. 2. Meftun, tutkun, vurulmuş, delicesine aşık.

Tr – Açıq saçıq qadın.
ATIŞMA

Az – Atışmak işi.

Tr – 1. Bkz. Az. 2. Aşıqların deyişmәsi.
ATMACA

Az – Birine sataşmak amacıyla yahut şaka ile denilen kinayeli söz.

Tr – 1. Qartalkimilәrdәn ova öyrәtilә bilәn kiçik bir yırtıcı quş. 2. Sapan.
AYAK ALTI / AYAQALTI

Az – 1. Ayak altına salınan yahut ayak silmek için kapı önüne salınan küçük halı, kilim, hesir, bez vs. 2. Gelip geçenlerin çok olduğu yer. 3. Merdiven.

Tr – Bkz. Az2.
AYDIN

Az – 1. Işık alan, ışıklı. 2. Kolayca anlaşılacak kadar açık söz veya yazı.

Tr – 1. Ziyalı, münәvvәr. 2. Bkz. Az1,2.
AYNALI

Az – 1. Tüfenk türü. 2. Bkz. Tr1,2,3.

Tr – 1. Aynası olan. 2. Pәncәrәsi olan. 3. jarqon Parlaq üzlü, yaraşıqlı, gözәl.
AYRIM

Az – 1. Ayrılma noktası. 2. Azerbaycanın Gence, Gede­bey vs. bölgelerinin dağlık yerlerinde yaşayan Türklerin adı ve onlardan birisi.

Tr – 1. Ayırmaq işi. 2. Ferq. 3. Bkz. Az1.
AZAR

Az – 1. Hastalık. 2. Eziyet, azap. 3. Bahane, içten gelen arzu, amaç.

Tr – Qüsuruna görә birinә acı sözlәr söylәmә, acıqlanma.
AZARLAMAK

Az – Hasta olmak

Tr – Qüsuruna görә birinә sәrt sözlәr söylәmәk, acıqlanmaq.
AZMAK / AZMAQ

Az – 1. Yolunu kaybetmek, yönü kaybetmek. 2. Doğru yol­dan çıkmak, yanılmak. 3. Coşmak, kudurmak, heddini aşmak.

Tr1. Pisliyi artırmaq. 2. (deniz, çay için) Qabarmaq, daşmaq. 3. (yara, xәstәlik üçün) Tәhlükәli vәziyyәtә gәlmәk. 4. Cinsi hissi artırmaq. 5. (patlar üçün) Artıq ağartılma bil­mәyәcәk vәiyyәtә gәlmәk. 6. (heyvanlar üçün) iki ayrı irqdәn doğulmaq.
AZDIRMAK / AZDIRMAQ

Az – 1. Evden uzaklaştırmak, reddetmek. 2. Doğru yol­dan saptırmak, yanlış yönlendirmek, kötü yola sevk etmek. 3. Başka yöne çevirmek, yönlendirmek. 4. İstenmeyen bir kişi­den kurtulmak için onu çeşitli vasıtalarla kendinden uzaklaş­tırmak. 5. Şımartmak, kudurtmak.

Tr1. Azmasına (Bkz. AZMAK Tr3) sәbәb olmaq. 2. Acıqlandırmaq. 3. Әrköyün öyrәtmәk, pis öyrətmәk. 4. Yol­dan çıxarmaq.
B
BABA

Az – 1. Dede. 2. Bkz. Tr1. 3. İhtiyar ve muhterem erkeklere hitaben.

Kataloq: arasdirmalar
arasdirmalar -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu vəLİ xuluflu – 120
arasdirmalar -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu təRTƏr rayon icra hakiMİYYƏTİ
arasdirmalar -> Xiii respublika elmi konfransının mater I allari (Bakı, 24 may, 2013) Bakı – “Elm və təhsil” – 2013 azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi
arasdirmalar -> Amea-nın Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun nəşrləri (2010-2016) Kazımov Q
arasdirmalar -> Rəyçi və ön sözün müəllifi: Əziz ƏLƏKBƏRLİ
arasdirmalar -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu rza xəLİlov- 70 baki – 2015
arasdirmalar -> Created by Neevia Personal Converter trial version ялимярдан бяй топчубашов
arasdirmalar -> AZƏrbaycan elmlər akademiyasi I. NƏSİMİ adina diLÇİLİK İnstitutu
arasdirmalar -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu

Yüklə 1,67 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə