AZƏrbaycan respubl kasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qt sad un vers tet



Yüklə 0,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/7
tarix09.12.2016
ölçüsü0,55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

 

 

1.3 Dövlət büdcəsinin idarə edilməsində xəzinədarlığın rolu 

 

Büdcənin  idarə  edilməsi  –büdcə  vəsaitlərinin  yığılması  və  istifadəsi  üzrə 



büdcə  prosesinin  mühüm  mərhələsidir.  Bu  icra  prosesində  icra  hakimiyyəti 

orqanları, maliyyə  və 

vergi  orqanları, kredit  təşkilatları,  hüquqi  və  fiziki 

şə

xslər–vergi ödəyiciləri  vəbüdcəvəsaiti  alanlar  iştirak  edirlər. 



Azərbaycan  Respublikasında  büdcələrin  xəzinədarlıq  vasitəsilə  icra 

edilməsi müəyyənləşdirilmişdir.  cra hakimiyyəti orqanlarına büdcələrin icrasının 

təşkili və icra edilməsi, büdcə hesablarının və büdcə vəsaitlərinin idarə edilməsi 

həvalə  edilir.  Göstərilən  orqanlar  büdcə  vəsaitlərini  alanların  və  bütün 

sərəncamların xəzinədarları sayılırlar və büdcə idarələrinin tapşırığı ilə və adından 

büdcə vəsaitləri tədiyyələri  həyata  keçirirlər. 

Büdcənin  icrası  xəzinənin  vahidliyi  prinsipinə  əsaslanır.  Bu  prinsip  daxil 

olan  gəlirlərin  və  büdcə  kəsirinin  maliyyələşdirilməsi  mənbələrindən 

daxilolmaların  vahid  büdcə  hesabına  götürülməsini  və  nəzərdə  tutulan  bütün 

xərclərin vahid büdcə hesabından  həyata  keçirilməsini  nəzərdətutur. 

Azərbaycan Respublikası büdcə sisteminin bütün səviyyəli büdcələri vahid 

xəzinə prinsipi  əsasında icra  edilir. 

Xərclər  üzrə  büdcənin  icrası  xərclər  siyahısı  üzrə  nəzərdə  tutulmuş 

tədbirlərin  maliyyələşdirilməsinin  təmin  edilməsi  deməkdir  və  bir  neçə 

mərhələdən ibarətdir:  

               1.  Büdcəbölgüsünün   tərtibi,  təsdiqi   və büdcə vəsaitlərinin sərəncamçılara 

çatdırılması. 

Azərbaycan  Respublikası  büdcə  sisteminin  bütün  səviyyəli  büdcələrinin 

icra edilməsini müvəkkil icra orqanları büdcə bölgüsü əsasında  həyata keçirirlər. 

Büdcə  bölgüsü  üzrə  büdcə  vəsaitlərinin  baş  sərəncamçıları  tərəfindən 

rüblərə  bölünməklə  Azərbaycan  Respublikası  büdcə  xassələrinin  funksional  və 

iqtisadi  təsnifatına  uyğun  təsdiqedilmiş  büdcə  əsasında  sərəncamçılar  və 



26 

 

büdcədən  vəsait  alanlar  üzrə  tərtib  edilir  və  büdcənin  tərtibinə  məsul  olan  icra 



hakimiyyəti orqanına təqdim edilir. 

2.  Büdcə  öhdəliklərinin  limitləri  haqqında  bildirişlərin  təsdiqi  və  onun 

sərəmcamçılara və  büdcə vəsaiti alanlara  çatdırılması. 

Büdcə öhdəliyi–büdcəni icra edən orqanın büdcə haqqında qanuna və icmal  

büdcə bölgüsünə uyğun yaranan, müəyyən edilmiş müddət ərzində müvafiq büdcə 

vəsaitlərinin xərclənməsini  həyata  keçirmək üzrə borcudur. 

Büdcə  öhdəlikləri  limiti  –  büdcəni  icra  edən  orqanın  büdcə  haqqında 

qanuna  və  icmal  büdcə  bölgüsünə  uyğun  yaranan,  müəyyən  edilmiş  müddət 

ə

rzində  müvafiq  büdcə  vəsaitlərinin  xərclənməsini  həyata  keçirmək  üzrə 



borcudur. 

Büdcə  öhdəlikləri  limiti  –  büdcəni  icra  edən  orqan  tərəfindən  sərəmcam–

çılar və büdcədən vəsait alanlar üçün üç ay müddətinə müəyyən edilən və təsdiq 

edilən büdcə öhdəliklərinin həcmidir. 

Sərəncamçılar  və  büdcədən  vəsait  alanlar  üçün  büdcə  öhdəlikləri  limitləri 

büdcəni icra edən   orqan  tərəfindən  baş  sərəncamçılar  tərəfindən  təsdiq  edilən 

büdcə vəsaitlərinin bölgüsünün lahiyələri əsasında təsdiq edilir. Büdcə öhdəlikləri 

limitləri  büdcəni  icra  edən  orqan  tərəfindən  onların  qüvvədə  olduğu  müddət 

başlanana qədər bütün sərəncamçılara və büdcədən vəsait alanlara çatdırılır. 

1.

 Büdcə təxsisatları haqqında bildirişlərin təsdiqi, onun sərəncamçılara və büdcə 



vəsaitləri alanlara  çatdırılması ; 

Büdcə  təsisatları  haqqında  bildirş  aldıqdan  sonra  büdcə  idarəsi  müəyyən 

olunmuş  formada  gəlirlər  və  xərclər  smetasını  tərtib  və  təsdiq  olunmaq  üçün 

yuxarı büdcə vəsaitləri sərəncamçılarına   təqdim etməlidirlər. 

2.

 Büdcədən  vəsait alanların xəzinə öhdəliklərinin qəbul edilməsi ; 



Büdcə vəsaitlərini alanlar onlara çatdırılmış büdcə öhdəlikləri limitləri gəlirlər və 

xərclər smetaları hüdudunda xərclərin həyata keçirilməsi, xərclərin və tədiyyələrin 

aparılması  üçün  lazım  olan  tədiyyə  və  digər  sənədlərin  tərtib  edilməsi  yolu  ilə 

tədiyyələrin həyata keçirilməsi üzrə xəzinə öhdəliyi qəbul edirlər. 



27 

 

Ödəmə  sənədlərinin  formalarını  Azərbaycan  Respublikası  Maliyyə 



Nazirliyi Mərkəzi Banklara razılaşdırmaqla  təsdiq  edir. 

3.

 Xəzinə öhdəliklərinin icra edilməsinin  təsdiqi ; 



Büdcəni icra edən orqan xərclərin icra edilməsi üçün lazım olan ödəmə və 

xərcləri  büdcə  idarəsinin  təsdiq  edilmiş  gəlirlər  və  xərclər  smetasının  və  büdcə 

limtlərinin  tələblərinə  uyğunluğunu  yoxladıqdan  sonra  büdcə  vəsaitlərinin 

xərclənməsini  aparır.  Təqdim  edilən  sənədlərin  siyahısı  və  formaları  icra 

hakimiyyəti orqanının hüquqi aktı ilə təsdiq  edilir. 

Büdcəni icra  edən  orqan xəzinə 

öhdəliklərinin 

icrasını 

qəbul 

edilməsindən aşağıdakı  hallarda imtina  edəbilər : 



         - Qəbul  edilmiş xəzinə öhdəlickləri tələblərə cavab vermədiyi zaman; 

         - Qəbul edilmiş xəzinə öhdəliklərinin büdcə haqqında  qanuna,  çatdırılmış 

büdcə təxsisatlarına və büdcə öhdəlikləri limitlərinə uyğun gəlmədiyi zaman ; 

             -  Qəbul  edilmiş  büdcə  öhdəliklərinin  büdcə  idarəsinin  təsdiq  edilmiş

 

gəlirlər və xərclər smetasına uyğun gəlmədiyi zaman. 



       - Xərclərinblokirovkasızamanı. 

Xərclənmişbüdcəvəsaitlərininhəcmitəsdiqedilmişxəzinəöhdəliklərininhəcmi

nə uyğunolmalıdır. 

Dövlətbüdcəsininicrasıprosesindəzərurətyarandıqdamüvafiqicrahakimiyyəti 

orqanlarıbüdcətəsnifatınauyğunolaraqtəsdiqedilmişxərcmaddələrihəddində 

dəyişiklik  aparabilər. 

Bütün 

ölkələrdə 



xəzinədarlıq 

maliyyə 


resurslarını, 

maliyyənin 

mərkəzləşdirilmiş dövlətmənbələriniözündə əksetdirir. 

Xəzinədarlıq  sistemi  (Treasury  system)  –  maliyyə  planlaşdırılması,  büdcənin 

icra  edilməsi,  nağd  dövriyyənin  idarə  olunması,  kassa  əməliyyatları,  maliyyə 

uçotu,  daxili  audit,  daxili  və  xarici  borcların  idarə  edilməsi  funksiyalarını  icra 

edən  bütün  təşkilati  qurumların  73  X  məcmusudur.  Bu  sistem  çox  mürəkkəb 

informasiya  axınlarının  idarə  edilməsi  sistemidir.  Həmin  sistemin  ən  mühüm 

xüsusiyyəti  onun  xəzinədarlıq  hesabı  açmaq  hüququna  malik  olmasıdır.  Ölkədə 


28 

 

olan  digər  dövlət  idarələrindən  heç  birinin  belə  hüququ  yoxdur.  Xəzinədarlıq 



sisteminin  yaradılmasında  əsas  məqsəd  büdcə  təşkilatlarının  fərdi  maliyyə 

hesablarına daimi nəzarəti həyata keçirməkdir. 

Bir çox hallarda artıq faktiki xərclənmə, həmçinin vəsaitlərin böyük həcmdə 

kəsrlə  xərclənməsi  büdcə  və  proqramların  tərtibi  zamanı  bütün  amillərin  nəzərə 

alınmaması ilə bağlıdır. Şişirdilmiş büdcə və gəlirlərin qeyri-real proqnozları icra 

Zamanı büdcəyə yenidən baxılmasınavə "büdcənin dəfələrlə işlənilməsi"adlanan 

arzuolunmaz praktikanın tətbiq edilməsinə gətirib çıxarır. Büdcə təsdiq edildikdən 

sonra  Maliyyə  Nazirliyi  büdcənin  icrasını  onun  tərtibi  zamanı  özünün 

formalaşdırdığı  xüsusi  qiymətləndirməyə  əsasən  həyata  keçirir.  Xəzinədarlıq  isə 

büdcənin  icrasını  gəlirlərin  səviyyəsi  ilə  müqayisə  edir  və  faktiki  daxilolmaların 

vəziyyətindən  asılı  olaraq  dövlət  büdcəsində  nəzərdə  tutulan  vəsaitlərin  istifadə 

edilməsinə  icazə  verir.  Beləliklə,  vəsaitlər  Maliyyə  Nazirliyi  və  xəzinədarlıq 

tərəfindən müəyyən edilmiş proseduralara uyğun büdcədən silinir. 

Respublikamızda  bazar  münasibətlərinin  daha  da  gücləndirilməsi  zərurəti 

ilə əlaqədar olaraq mövcud iqtisadi mühitə uyğun olan və aparılan iqtisadi siyasəti 

tamamlayan real dövlət büdcəsinin tərtibi, onun icrası zamanı dövlət vəsaitlərinin 

səmərəli idarə edilməsinin təşkili ən zəruri həyati məsələlərə çevrildi. 

Beynəlxalq təcrübə və respublikamızda maliyyə sistemi mövcud vəziyyətdə 

bu  məsələlərin  düzgün  və  beynəlxalq  standartlara  uyğun  həll  edilməsi  üçün 

müvafiq  təşkilati  tədbirlərin  həyata  keçirilməsini  və  praktiki  olaraq  alternativ 

olmayan  təşkilati  qərarın  qəbul  olunmasını  tələb  edirdi.  Bu  qərar  Respublika 

Maliyyə Nazirliyinin nəzdində Dövlət Xəzinədarlığının yaradılması idi. 

Azərbaycan  Respublikası  Maliyyə  Nazirliyinin  Dövlət  Xəzinədarlığı 

Agentliyi  dövlət  büdcəsinin  kassa  icrasını  həyata  keçirən  və  həmin  maliyyə 

ə

məliyyatlarının  uçotunu  aparan,  büdcə  xərcləri  üzrə  dövlətin  adından  büdcə 



təşkilatları qarşısında öhdəlikləri qəbul edən, Azərbaycan Respublikasında dövlətə 

məxsus maliyyə vəsaitlərinin vahid mərkəzdən idarə edilməsi, bu vəsaitlərin daxil 

olması və məqsədyönlü xərclənməsi sahəsində cari nəzarəti həyata keçirir. 


29 

 

Agentlik  vəzifə  və  hüquqlarını  Azərbaycan  Respublikasının  bütün 



ə

razisində  bilavasitə  rayon  və  şəhər  üzrə  maliyyə  idarələrinin  və  şöbələrinin 

xəzinədarlıq strukturları və regional (zona) xəzinədarlıq orqanları vasitəsilə həyata 

keçirir. 

Deyilənləri  ümumiləşdirərək,  xəzinədarlıq  sistemininin  yaradılması  aşağıdakı 

səbəblərdən zəruri olmuşdur: 

 -  əməliyyatların  avtomatlaşdırılmış  qaydada  aparılması  vasitəsilə  büdcə-  maliyyə 

uçotu.  Bu,  büdcə  mədaxillərində  dəyişikliklər  baş  verərkən  dövlət  xərclərini 

nəzarətdə  saxlamağa  imkan  verən  operativ  və  birmənalı  informasiya  alınmasına 

yardımçı ola bilər;  

-  vergilərin  və  büdcənin  daha  dolğun  informasiya  bazasında  proqnozlaşdırılması. 

Belə  proqnozlar  əsasında  büdcə  gəlirlərinin  mədaxilində  baş  verən  dəyişikliklərə 

operativ reaksiyanı təmin etmək mümkündür;  

 -  Proqnozlardan  istifadə  etməklə  həyata  keçirilən  maliyyə  planlaşdırması. 

Xərclərin hüdudlarının dəqiqləşdirilməsi əsasında nağd vəsaitin gələcək hərəkətini 

müəyyənləşdirmək olar. 



 

 

 



30 

 

FƏS L 2. DÖVLƏT BÜDCƏS N N  DARƏ OLUNMASINDA 



XƏZ NƏDARLIĞIN ROLUNUN MÜAS R VƏZ YYƏT  

 

2.1 Dövlət büdcəsinin xərclərinin idarə olunması prosesində 

xəzinədarlığın fəaliyyətinin təhlili 

 

Respublikamızda xəzinədarlıq sisteminin tətbiq edilməsi nəticəsində dövlət 



maliyyə 

vəsaitlərindən 

istifadə 

olunmasının 

səmərəli 

mexanizminin 

formalaşdırılması,  bu  vəsaitlərin  birbaşa  son  təyinatına  çatdırılması  və  onunla 

bağlı  əməliyyatların  yalnız  xəzinə  hesabları  vasitəsilə  aparılması  üçün  hüquqi 

baza  yaradıldı.  Dövlətə  məxsus  maliyyə  ehtiyatlarının  vahid  mərkəzdən  idarə 

edilməsinin təşkili, bütün dövlət xərclərinin, o cümlədən büdcədənkənar fondların 

ə

məliyyatlarını  büdcə  vasitəsilə  həyata  keçirilməsi,  dövlət  daxili  və  xarici 



investisiyalarının  xəzinə  nəzarətinə  cəlb  edilməsinə  başlanılmasına,  öhdəliklər 

sistemini tətbiq edərək büdcə təşkilatları tərəfindən yeni borclanmanın qarşısının 

alınmasına  və  xərclərin  icrasının  maliyyə  planlaşdırmaları  əsasında  həyata 

keçirilməsinə nail olunmuşdur. 

Azərbaycan  Respublikasında  dövlətə  məxsus  maliyyə  ehtiyatlarının  vahid 

mərkəzdən  idarə  edilməsini  təmin  etmək,  bu  vəsaitlərin  daxil  olması  və 

xərclənməsi  üçün  daha  çevik  nəzarət  mexanizmini  yaratmaq,  dövlət  borclarının, 

zəmanətlərin  və  alınmış  kreditlərin  uçotunu  yaxşılaşdırmaq  və  respublikada 

qiymətli  kağızlar  bazarının  formalaşmasını  sürətləndirmək  məqsədi  ilə 

"Azərbaycan  Respublikasında  dövlət  xəzinədarlığının  yaradılması  haqqında" 

Azərbaycan Respublikası Prezidentinin  Fərmanı ilə  Azərbaycan  Respublikasının 

Maliyyə  Nazirliyi  yanında  Baş  Dövlət  Xəzinədarlığı,  Naxçıvan  Muxtar 

Respublikasında,  respublikanın  şəhər  və  rayonlarında  onun  ərazi  orqanları 

yaradılmışdır. Bununla da Azərbaycan Respublikasının Maliyyə Nazirliyi yanında 

Baş  Dövlət  Xəzinədarlığının  yaradılması  ilə  əlaqədar  olaraq  respublika 

büdcəsinin,  büdcədənkənar  dövlət  fondlarının,  büdcədən  maliyyələşdirilən  idarə 



31 

 

və  təşkilatların  vəsaitləri  Baş  Dövlət  Xəzinədarlığının  hesablarında 



cəmləşdirilmişdir. 

Müasir  dövrün  tələblərinə  uyğun  olaraq  büdcə  vəsaitlərinin  xərclənməsi 

mərkəzləşdirilmiş  qaydada  Baş  Dövlət  Xəzinədarlığı  tərəfindən  həyata  keçirilir 

ki,  bu  da  ödənişlər  üzrə  borcların  əmələ  gəlməsinin  qarşısını  almağa,  büdcə 

təşkilatlarını  resursla  müntəzəm  təmin  etməyə  və  zəruri  dövlət  ödənişlərini 

vaxtında həyata keçirməy, büdcə vəsaitlərinin səmərəli xərclənməsi üzərində cari 

nəzarəti etməyə imkan verir. 

Son illərdə Dövlət büdcəsinin xərclərinin idarə olunması Dövlət Xəinədarlıq 

Agentliyi tərəfindən elektron olaraq həyata keçirilir ki, bu da statistik göstəricilərə 

vaxtında nəzarətin operativliyini təmin edir. 

Azırbaycan  Respublikasının  Dövlət  Büdcəsinin  Xərcləri  son  üç  il  ərzində 

dalğavari  hərəkət  etmiş  2012-2014-cü  illər  ərzində  artıb  azalmışdır.  Bu  qrafiki 

aşağıdakı sxemdə görə bilərik. 

 

Dövlət büdcəsi Xərcləri (Milyon manatla) 



 

 

 



16500

17000


17500

18000


18500

19000


19500

2012


2013

2014


32 

 

Dövlət Büdcəsinin xərclərinin bu dinamikası büdcənin idarə edilməsi ilə bağlıdırş 



Gördüyümüz  kimi  2013-cü  ildə  dövlət  büdcəsi  xərclərinin  məbləği  2012-ci  ilə 

nisbətdə artmış bu da öz təsirini büdcə xərclərinə nəzarəti gücləndirməklə 2014-

cü  ildə  bu  rəqəmin  aşağı  düşməsinə  səbəb  olmuşdur.  Bütün  Dövlət  büdcəsi 

xərcləri,  o  cümlədən  rayon  və  büdcədən  kənar  köçürmələr  Vahid  XəzinəHesabı 

sistemi (VXH) vasitəsilə mərkəzləşdirilmişdir.  

2015-ci  il və  sonrakı  üç  il üçün dövlət büdcəsi xərclərinin  layihəsi  ölkənin  əsas 

makroiqtisadi  proqnoz  göstəriciləri,  büdcədən  maliyyələşən  və  maliyyə  yardımı 

alan  təşkilatların  büdcə  sifarişləri  və  gözlənilən  real  büdcə  gəlirləri  nəzərə 

alınmaqla hazırlanmışdır. 

        Dövlət  büdcəsi  xərclərinin  strukturuna  uyğun  olaraq  cari,  əsaslı  və  dövlət 

borcuna  xidmətlə  bağlı  xərclərin  optimal  hədlərinə  nail  olunmuş,  qarşıda  duran 

vəzifələrin həlli üçün maliyyə təminatı formalaşdırılmışdır. 

        Sosial siyasətin davam etdirilməsi, əhalinin, o cümlədən qaçqın və məcburi 

köçkünlərin, hərbi qulluqçuların, müharibə əlilləri və şəhid ailələrinin rifahının və 

yaşayış səviyyəsinin yaxşılaşdırılması, tibbi-sosial reabilitasiya sisteminin müasir 

tələblər  səviyyəsində  qurulması  prioritet  hədəflər  hesab  edilməklə,  onların 

maliyyə təminatı üçün tələb olunan məbləğdə vəsait 2015-ci il dövlət büdcəsinin 

xərclərində nəzərə alınmışdır. 

 

Dövlətbüdcəsininxərcləri(mln.manatla)

 

 



2015-ciilproqnoz

 

2014-cüil fakt

  2015/2014 

faizlə

 

Xərclərcəmi 



21100,0 

20063,0 

+5,2 

 

2015-ci  ildə  dövlət  büdcəsi  xərclərinin  strukturunun,  tərtibi  və  icrası  prosesinin 



təkmilləşdirilməsi, şəffaflığının, səmərəliliyinin və ünvanlılığının artırılması, 

33 

 

xərclərin  ortamüddətli  (2015-2018-ci  illər)  və  uzunmüddətli  dövrləri  əhatə  edən 



proqramlar  və  son  nəticəyə  söykənən  prinsiplər  əsasında  proqnozlaşdırılmasının 

daha da genişləndirilməsi diqqətdə saxlanılmışdır. 

2015-ci  il  dövlət  büdcəsinin  xərcləri  ÜDM-in  34,5  faizi  səviyyəsində  nəzərdə 

tutulur ki, bu da 2014-cü illə müqayisədə 1,3 faiz-bənd çoxdur. 



 

AzərbaycanRespublikasıdövlətbüdcəsininxərclərivəonunartımsürəti 

 

 



 

     Xərclər üzrə büdcənin icrası xərclər siyahısı üzrə nəzərdə tutulmuş tədbirlərin 

maliyyələşdirilməsinin təmin edilməsi deməkdir və bir neçə mərhələdən ibarətdir 

:  


1.  Büdcə  bölgüsünün  tərtibi,  təsdiqi  və  büdcə  vəsaitlərinin  sərəmçılara 

çatdırılması.  Azərbaycan  Respublikası  büdcə  sisteminin  bütün  səviyyəli 

büdcələrinin  icra  edilməsini  müvəkkil  icra  orqanları  büdcə  bölgüsü  əsasında 

həyata  keçirirlər.  Büdcə  bölgüsü  üzrə  büdcə  vəsaitlərinin  baş  sərəncamçıları 

tərəfindən  rüblərə  bölünməklə  Azərbaycan  Respublikası  büdcə  xassələrinin 

funksional  və  iqtisadi  təsnifatına  uyğun  təsdiq  edilmiş  büdcə  əsasında 

0

5000


10000

15000


20000

25000


2010

2011


2012

2013


2014

2015


Столбец1

Ряд 1


34 

 

sərəncamçılar  və  büdcədən  vəsait  alanlar  üzrə  tərtib  edilir  və  büdcənin  tərtibinə 



məsul olan icra hakimiyyəti orqanına təqdim edilir.  

2.  Büdcə  öhdəliklərinin  limitləri  haqqında  bildirişlərin  təsdiqi  və  onun 

sərəmcamçılara və büdcə vəsaiti alanlara çatdırılması. Büdcə öhdəliyi – büdcəni 

icra  edən  orqanın  büdcə  haqqında  qanuna  və  icmal  büdcə  bölgüsünə  uyğun 

yaranan  ,  müəyyən  edilmiş  müddət  ərzində  müvafiq  büdcə  vəsaitlərinin 

xərclənməsini həyata keçirmək üzrə borcudur. Büdcə öhdəlikləri limiti – büdcəni 

icra  edən  orqanın  büdcə  haqqında  qanuna  və  icmal  büdcə  bölgüsünə  uyğun 

yaranan  ,  müəyyən  edilmiş  müddət  ərzində  müvafiq  büdcə  vəsaitlərinin 

xərclənməsini həyata keçirmək üzrə borcudur. Büdcə öhdəlikləri limiti – büdcəni 

icra edən orqan tərəfindən sərəmcam – çılar və büdcədən vəsait alanlar üçün üç ay 

müddətinə müəyyən edilən və təsdiq edilən büdcə öhdəliklərinin həcmidir. 

            Büdcə  icrası  zamanı  Xəzinədarlıq  öhdəlik  və  vəsaitlərə  nəzarətlə  bağlı 

məsuliyyət  daşıyır.  Rayon  səviyyəsində  xəzinədarlıq  orqanları  Xəzinədarlığın 

tabeliyində  olan  qurumlar  kimi  fəaliyyət    göstərir  və  öhdəlikləri    və  X S-də  

ödənişləri  həyata keçirirlər. 

VXHS-nin  möhkəmləndirilməsi  və  vəsaitlərin  idarə  etmə  funksiyalarının 

mərkəzləşdirilməsi  sayəsində,  Maliyyə    Nazirliyi  hökumətin  maliyyə  

ə

məliyyatları  barədə  etibarlı  və  vaxtında  məlumat  hazırlaya  bilir.  Büdcə  Milli 



Məclis  tərəfindən  təsdiq  edildikdən  sonra,  büdcə  ayrılması  X S-ə  yüklənir. 

Xəzinə tərəfindən ciddi nəzarətdə olan kifayət qədər büdcə ayrılması olmadıqca, 

xərclər  həyata  keçirilə  bilməz.  Ödənişlər  xəzinədarlıq  vasitəsilə  mərkəzləşmiş 

qaydada  və  yalnız  nəğd  vəsait  olduqda  həyata  keçirilir.  Yoxlama  dövründə 

öhdəlik  limitindən  aşağı  vəsait  limiti  tətbiq  edilməmişdir,  çünki  bütün 

öhdəliklərin yerinə yetirilməsi üçün dövlət kifayət qədər nəğd vəsait saxlayır. 

            Bütün  bu  qeyd  edilənlər  son  nəticədə,  büdcə  vəsaitlərinin  yalnız  xəzinə 

hesabları  vasitəsilə  istifadə  olunmasını,  dövlət  büdcəsində  nəzərdə  tutulmuş 

vəsaitlərin  birbaşa  son  təyinatına  çatdırılmasını,  dövlət  xərclərinin  yalnız 

xəzinədarlıq  tərəfindən  qəbul  edilmiş  öhdəliklər  çərçivəsində  yaranan  borcların 



35 

 

ödənilməsinə  yönəldilməsini,  büdcə  təşkilatları  tərəfindən  maliyyə  intizamına 



ə

məl  edilməklə  və  təsdiq  edilmiş  xərc  smetalarında  nəzərdə  tutulmuş  limitlər 

gözlənilməklə  vəsaitlərdən  məqsədyönlü  və  təyinatına  görə  istifadə  olunmasına 

zəruri nəzarətin həyata keçirilməsini təmin etmişdir. 

Xəzinədarlığın  büdcə  xərclərinin  idarə  edilməsi  prosesindəki  funksiyaları 

aşağıdakılardan ibarətdir :  

-  Baş  Dövlət  Xəzinədarlığının  hesabları  üzrə  əməliyyatları  həyata  keçirir  və 

onların uçotunu təşkil edir ;  

-  Xəzinədarlığın  cari  hesabları  ilə  tranzit  hesabları  arasında  hesablaşmaların 

həyata  keçirilməsini  Azərbaycan  Respublikasının  Mərkəzi  Bankı  ilə 

razılaşdırılmış qaydada tənzimləyir ;  

- Müəyyən olunmuş qaydada mərkəzləşdirilmiş xərclərin , o cümlədən məqsədli 

büdcə fondlarının xərclərinin icrasını təmin edir.  

-  Dövlət  büdcəsi  ilə  digər  büdcələrin  qarşılıqlı  əlaqələrinin  nizamlanmasını  və 

qarşılıqlı  hesablaşmaları  həyata  keçirir  ,  o  cümlədən  müvafiq  ilin  dövlət 

büdcəsinə  riayət  olunmaqla  Azərbaycan  Respublikası  Nazirlər  Kabinetinin 

müəyyən etdiyi qaydada və hədlərdə dövlət büdcəsindən ssuda ( borc ) verir.  

- Baş Dövlət Xəzinədarlığı ilə yerli xəzinədarlıq orqanları arasında hərəkət edən 

maliyyə resurslarının və pul vəsaitlərinin dövri üzləşdirilməsini həyata keçirir;  

-  Dövlət  büdcəsindən  ayrılan  vəsaitlərdən  təyinatı  üzrə  istifadə  olunmasına  ; 

büdcə  təşkilatlarının  büdcədənkənar  vəsaitlərinin  maliyyə  orqanları  ilə 

razılaşdırılmış qaydada təsdiq edilimiş smetaya uyğun istifadəsinə ümumi nəzarət 

edir ; 

-  Büdcə  və  büdcədənkənar  (  o  cümlədən  məqsədli  büdcə  fondları  )  gəlir  və 



xərclərin icrasına dair hesabat məlumatlarının müvafiq büdcə təşkilatları ilə dövr 

üzləşdirilməsini həyata keçirir ;  

-  Büdcə  və  büdcədənkənar  (  o  cümlədən  məqsədli  büdcə  fondları  )  gəlirlərin 

tədiyyə  növləri  kassa  icrasının,  xərclərin  isə  büdcə  təşkilatları  üzrə  kassa  və 

faktiki icrasının uçotuna aparır .  


36 

 

- Müəyyən olunmuş qaydada dotasiyaların verilməsini təmin edir;  



- Büdcənin icrasında yaranmış gərginliyi aradan qaldırmaq üçün “ Büdcə sistemi 

haqqında  ”,  Azərbaycan  Respublikası  Qanunu  ilə  müəyyən  edilmiş  daxili  və 

xarici maliyyələşdirilmiş mənbələrindən istifadə edir. 

Dövlət Xəinədarlıq Agentliyi Dövlət büdcəsinin kassa və faktiki icrasının uçotuna 

aparmaqla  Xərclərinin  idarə  olunmasında  birbaşa  iştirak  edir.  Büdcə  xərclərinin 

kassa  icrası  üçün  xəzinədarlıq  tərəfindən Azərbaycan  Respublikasının  dövlə



büdcəsindən  maliyyələşən

 təşkilatlar  və  dövlət  xərclərinin  həyata  keçirilməsini 

təmin edən orqanlar qarşısında mövcud qaydalara uyğun olaraq dövlət öhdəlikləri 

qəbul edilir, bu öhdəliklər uçota alınır və dövlət büdcəsinin icrası haqqında dövri 

hesabatlara  daxil  edilir.  Dövlət  büdcəsinin  hüquqi  və  fiziki  şəxslər  qarşısında 

yaranan öhdəliklərinin büdcə vəsaiti hesabına təmin edilməsi xəzinədarlığın vahid 

hesabından  pul  vəsaitlərinin  köçürülməsi  ilə  həyata  keçirilir  və  bu  dövlət 

büdcəsinin xərclərinin kassa icrasını təşkil edir.  

Xərclərin  kassa  icrası  müəyyən  edilmiş  dövr  ərzində  təmin  ediləcək  dəyərlərin 

haqqının qabaqcadan ödənişi vasitəsilə də həyata keçirilə bilər. Bu cür ödənişlər 

satınalmanın  tərəfləri  arasında  bağlanmış  alqı-satqı  müqavilələri  ilə 

şə

rtləndirilməsi  və  xəzinədarlıq  tərəfindən  məqbul  sayıldıqdan  sonra  həyata 



keçirilir.  Dövlət büdcəsinin  xərclərinin  kassa  icrası üzrə  məlumatları  bu xərcləri 

həyata keçirən büdcə təşkilatları ilə xəzinədarlıq arasında dövri olaraq üzləşdirilir 

və müvafiq qaydada rəsmiləşdirilir.  

            Bu  istiqamətdə  nəzarəti  daha  da  gücləndirmək,  dövlət  vəsaitlərindən 

səmərəli və qənaətlə istifadə edilməsi üzərində təsirli cari nəzarəti təmin etmək, 

debitor  və  artırmaq  məqsədilə  xəzinədarlıq  sisteminin  kompüterləşdirilməsi, 

bütün  maliyyə  qurumlarını  əhatə  edən  lokal  şəbəkələrin  yaradılması  üçün 

Maliyyə Nazirliyi tərəfindən müvafiq işlər həyata keçirilir.  

 

1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə