Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi Kollegiyasının 20 dekabr 2010-cu il tarixli



Yüklə 318,74 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/3
tarix01.05.2017
ölçüsü318,74 Kb.
1   2   3

2.1. Yardımın təşkili 

İİV infeksiyalı  İNİ

 

hamilə qadınların effektiv aparılması üçün 



onları hamiləliyin  ən ilk mərhələsindən tibbi yardım xidmətlərinə 

cəlb etmək və hamiləliyin bütün müddəti  ərzində onlara lazım olan 

xidmətləri göstərən müəssisələrin əlçatarlığını təmin etmək lazımdır.

 

Strategiyanın  əsasını antenatal, doğuş zamanı  və doğuşdan sonrakı 



yardım xidmətlərinin əsas rol oynadığı kompleks yanaşma təşkil edir. 

Aşağıda göstərilən xidmətlərlə əməkdaşlıq etmək lazımdır: 

 

İNİ hamilə qadınları antenatal xidmət müəssisələrinə yönləndirən 



narkotiklərin zərərinin azaldılması xidmətləri göstərən QHT-lər; 

 

Respublika narkoloji dispanseri – narkotik asılılığın müalicəsi 



üzrə mütəxəssislər (bütün hamiləlik zamanı) 

 

Respublika QİÇS-lə Mübarizə Mərkəzi; 



 

Psixoloji və sosial dəstək xidmətləri. 



2.2. Hamilə qadınlarda narkotik asılılığın və abstinensiya 

simptomlarının qiymətləndirilməsi 

Çox vaxt pasiyentlər qeyri-qanuni narkotiklərdən istifadə 

etdiklərini gizlədirlər. Narkotik qəbul etdikləri faktını  qəbul edən 

qadınlarda və bunu inkar edən, lakin inyeksiya izləri və yaxud 

şübhəli simptomları olan qadınlarda  əlavə müayinə keçirmək 

lazımdır. 

Narkotikdən istifadə edən qadınlar, çox vaxt eyni zamanda bir neçə 

psixoaktiv maddədən (nikotindən, alkoqoldan, marixuanadan, 

opioiddən, kokaindən, “ekstazi”, digər amfetaminlərdən, 

benzodiazepinlərdən) asılılıqdan  əziyyət çəkirlər.  Bəzən psixoaktiv 

maddələrin istifadəsinin  əlamətlərini/simptomlarını  və abstinent 

sindromunu aşkar etmək çətin olur. Hamiləliyin kliniki əlamətlərini və 

hamiləliyin ağırlaşma simptomlarını narkotiklərin istifadə  və abstinent 

sindromu səbəbindən olan simptomlardan ayırmaq vacibdir. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

23

Cədvəl 5. Konkret psixoaktiv maddədən asılı olaraq hamilə qadınlarda 



abstinent sindromunun əlamətləri/simptomları 

Maddə 

Əlamətləri/Simptomları 

Alkoqol Qıcıqlanma, tremor, yuxu pozğunluğu, taxikardiya, 

arterial təzyiqin yüksəlməsi, ürəkbulanma, midriaz, 

qıcolma 


Delta 9 – 

tetrahidrokannabinol  

(çətənə: marixuana, həşiş)  

Narahatçılıq, qıcıqlanma, lənglik, 

əsəbilik, 

yuxusuzluq, ürəkbulanma, spazmlar 

Tütün (məs., siqaretlərdə) 

Qıcıqlanma, narahatçılıq, diqqətin konsentra-

siyasının pozulması, tapşırıqların əməl olunmasında 

çətinliklər, həyacan, aclıq hissi, çəkinin artması, 

yuxunun pozulması, siqaret çəkməyə meyllilik, 

yuxululuq 

Trankvilizator və yuxu 

dərmanı: 

Alprazolam, barbituratlar, 

xlordiazepoksid, diazepam, 

flurazepam, qlutetimid, 

meprobamat, metakvalon və 

digərləri 

Tremor, yuxusuzluq, tez-tez kirpik vurması, 

intoksikasion psixoz, qıcolmalar, həyacan, 

narahatçılıq,  əzələ spazmları, yuxunun pozulması, 

arterial təzyiqin yüksəlməsi, qızdırma, iştahın 

pozulması 

Psixostimulyatorlar: 

metamfetaminlər, kokain, 

metilfenidat, fenmetrazin, 

dimetiltriptamin, fensiklidin 

Əzələlərdə  ağrı, qarında ağrı, aclıq hissi, 

uzunmüddətli yuxu, sui-qəsd fikirləri, bradikardiya, 

preparatlara meyllilik, depressiya 

Opioidlər: 

kodein/oksikodon, heroin 

hidromorfon, tripelenamin 

Qripəbənzər sindrom, qıcıqlanma, midriaz, qarında 

spazmlar, yuxusuzluq, həyacan, preparata meyllilik, 

taxikardiya, arterial təzyiqin yüksəlməsi 

Narkotik istifadə edən qadınların müəyyən qismi narkotik 

asılılıqdan  əziyyət çəkmir. Belə ki, narkotikdən  asılılıq, pasiyentin  

aparılma strategiyasına təsir edir, və onu aşkar edib qiymətləndirmək 

çox vacibdir.  

2.3 Hamiləlik zamanı psixoaktiv maddələrin təsiri və abstinent 

sindromu 

Abstinensiyanın simptomları  cədvəl 5-də göstərilmişdir, 

hamiləliyin gedişatına, dölə  və yenidoğulana psxioaktiv maddələrin 

təsiri isə cədvəl 6-da təsvir edilmişdir. 



 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

24

Cədvəl 6. Psixoaktiv maddələrin dölə, yenidoğulana və hamiləliyin 



gedişatına təsiri 

Maddə 

Təsir 

Alkoqol Öz-özünə törənən abort, mikrosefaliya, boy 

artmasının gecikməsi, MSS tərəfindən 

pozulma, psixi inkişafın gecikməsi və 

davranış pozğunluğu daxil olmaqla, beyin-üz 

anomaliyaları (gözün uclarında göz 

qapağların bitişməsi, üst dodağın 

hipoplaziyası, üst çənənin hipoplaziyası). 

Tütün (məsələn siqaretlərdə) 

İnkişaf qüsurları yaratmır, inkişafın ana 

bətnində gecikməsi (doğuş zamanı  bədən 

çəkisinin defisiti 200 qr. az), vaxtından əvvəl 

doğuş, ciftin görünməsi, ciftin vaxtından 

əvvəl laylanması.  

Delta-9-tetrahidrokannabinol (çətənə: 

marixuana, həşiş)  

İnkişaf qüsurları yaratmır, doğuş müddətdən 

0,8 həftə öncə, müvafiq olaraq doğuş zamanı 

bədən çəkisinin aşağı olması, kiçik davranış 

pozuntuları. 

Psixostimulyatorlar: piylənmənin 

müalicəsi üçün vasitələr, 

metamfetamin, kokain, metilfenidat, 

fenmetrazin 

Öz-özlüyünə abort, dölün hiperaktivliliyi, 

inkişaf qüsurları (ürək qüsuru, öd yollarının 

atreziyası), davranış pozğunluğu, sidik 

yollarının anomaliyası, inkişafın 

gecikməsinin assimetrik forması, ciftin 

vaxtından  əvvəl laylanması, infarkt və digər 

kəllə beyinin zədələri, dölün ana bətnində 

ölməsi, yenidoğulanda nekrotik enterokolit. 

Narkotiklər: kodein, heroin, 

hidromorfon, meperidin, morfin, 

opioid, pentazosin, tripelenamin 

İnkişaf qüsurlarsız ana bətnində inkişafın 

gecikməsi, dölün aktivliliyinin artması ilə 

abstinent sindromu, nəfəs alma çətinliyi, döl 

ətrafı suların vaxtından əvvəl axması, 

vaxtından əvvəl doğuş, döl ətrafı sularda

 

mekon qarışımı, perinatal ölüm. 



2.4. Narkotik asılılıq zamanı məsləhət və müalicə 

Məsləhətvermə — narkotik asılılıqdan  əziyyət çəkən,  İİV 

infeksiyalı hamilə qadınlara göstərilən tibbi yardımın mütləq 

hissəsidir. Xüsusi olaraq aşağıdakıları qeyd etmək lazımdır: 

 

narkotiklərin dölə və yenidoğulana ziyanı; 



 

opioidlə əvəzedici terapiyanın (OƏT) ana və dölün sağlamlığına 

faydası; 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

25

                                                



 

tibbi və psixoloji dəstək olmadan, nəzarət olunmayan 

narkotiklərdən çəkindirmə cəhdləri zamanı döldə stress riski

1

; 



 

əvəzedici terapiya zamanı hamiləliyin opioidin dəstəkləyici 

dozasına təsiri və onun artırılmasına ehtimal

2



 

opioid  əvəzedicisi və AUÖP üçün ARV-vasitələri arasında 

qarşılıqlı təsir; 

 

OƏT və ART rejiminə əməl etmək. 



2.5. Hamiləlik zamanı opioidlə əvəzedici terapiya (OƏT) 

Əgər hamilə qadın opioidlərdən istifadə edirsə  və onda asılılıq 

meyarları müəyyən olursa, risk məsələləri və OƏT-in faydası barədə 

məsləhətvermə aparmaq lazımdır, və  həmçinin müalicə  və 

təyinatların əməl olunmasına razılıq almaq lazımdır. OƏT narkoloji 

xidmət tərəfindən təyin olunur. Müalicənin aparılma yeri Səhiyyə 

Nazirliyi tərəfindən müəyyən edilir.

 

2.5.1. Metadonla əvəzedici terapiya 

Hal hazırda metadon, opioid asılılığı olan hamilələrdə OƏT üçün 

əsas dərman vasitəsi kimi məsləhət görülür



Metadonla ARV dərman vasitələrinin arasında qarşılıqlı təsir 

Hamilə qadınlarda metadonla ARV dərman vasitələrinin 

qarşılıqlı  təsiri digər pasiyentlərdə olduğu kimidir. Əgər AUÖP 

sxeminin tərkibində hamilə  ƏTQNİ alırsa (nevirapin və yaxud 

efavirenz), metadonun dozasını artırmaq lazımdır, çünki ƏTQNİ 

metadonun konsentrasiyasını əhəmiyyətli dərəcədə aşağı salır və bu 

da abstinensiya simptomları yarada bilər. 

Abstinent sindromu adətən nevirapinin qəbuluna başladıqdan 4 – 

8 gün sonra inkişaf edir.  

Metadon  əhəmiyyətli dərəcədə zidovudinin (43% qədər) 

konsentrasiyasını artırır ki, bu da əks təsirlərin riskini yüksəldir. 

Bununla əlaqədar, pasiyentlərə əsaslı surətdə nəzarət etmək lazımdır. 



 

 

 

1



Qadına dölün də abstinensiyadan əziyyət çəkəcəyini başa salmaq vacibdir. 

2

Pasiyentin dozanın artırılmasına etiraz etməməsi üçün, ona dozanın artmasının uşaqda 



asılılıq yaratmayacağını başa salmaq lazımdır.

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 



İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.

 

26

2.6. Doğuş zamanı gəlmiş və antenatal qulluq almamış narkotik 



asılılığı olan İİV infeksiyalı qadınların aparılması 

Narkotik istifadə edən hamilələrin çoxu, antenatal xidmət üçün 

müraciət etmirlər və doğum evinə birbaşa doğuşdan əvvəl və yaxud 

doğuş zamanı daxil olurlar. Bu hallarda, doğum evi personalı 

aşağıdakı tədbirləri görməyə hazır olmaldır: 

 

narkotik asılılığı qiymətləndirmək və qiymətləndirmənin 



nəticələrini neonatoloqa bildirmək; 

 

əgər hamilənin  İİV statusu məlum deyilsə  və yaxud hamiləlik 



zamanı mənfi olubsa (son müayinədən 3 aydan  çox vaxt keçibsə) 

İİV üzrə ekspress müayinə keçirmək; 

 

abstinent sindromunun müalicəsini təyin etmək; 



 

məsləhət görülür ki, əgər ehtiyac olarsa və imkan varsa OƏT-i 

başlamaq; 

 

narkotiklərin hamiləliyin gedişatına və yenidoğulana təsiri 



haqqında və  həmçinin müalicənin seçiminə dair məsləhətvermə 

aparmaq. 

Narkotik asılılığı olan İİV infeksiyalı qadınlarda AUÖP digər 

qadınlarda olduğu kimi eyni qaydalarla keçirilməlidir (hamiləlik 

zamanı ARV profilaktikası almayan İİV infeksiyalı qadınlar üçün 

sxemlər yuxarıda cədvəl 4-də verilib). Doğuşun əvvəlində və yaxud 

doğum evinə  gələn zaman ARV dərman vasitələri təyin olunmuş 

opioid asılılığından əziyyət çəkən qadınlara abstinensiyanın qabağını 

almaq üçün metadonun yetəri qədər dozaları lazımdır. 

2.6.1. Ağrısızlaşdırma 

Ağrısızlaşdırma doğuş zamanı  və doğuşdan sonrakı müddətdə, 

əsasən də KƏ-dən sonra xüsusi diqqət tələb edir. Opioid asılılığı olan 

qadınlarda onu digər hamilə  və  təzəcə doğmuş qadınlardaki

 

kimi 


edirlər. Ağrını aradan qaldırmaq üçün ağrıkəsicilərin daha yuxarı 

dozaları tələb oluna bilər. 

Əgər mümkündürsə, epidural anasteziyanı doğuşun  ən erkən 

mərhələsində keçirmək lazımdır; onu erkən doğuşdan sonrakı 

mərhələdə, xüsusilə də KƏ-dən sonra təkrar etmək olar. 

 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

27

3. Zahılıq dövrünün aparılması 

Doğuşdan sonrakı müddətdə medikamentoz AUÖP sxemləri 

yuxarıda 1 – 4 cədvəllərində təsvir edilmişdir. Bütün İİV infeksiyalı 

qadınlara evə yazılmazdan  əvvəl uşağın qidalanması  və 

kontrasepsiya haqqında məsləhət vermək lazımdır. 



3.1. Qidalanma üzrə məsləhət 

Hətta perinatal ARV profilaktikası keçirildiyi halda belə  uşaqda 

ana südü ilə qidalanma zamanı İİV-infeksiyası ilə yoluxmağa böyük 

risk qalır. Araşdırmalara  əsasən,  İİV-in ana südü ilə qidalanma 

zamanı ötürülməsi risk qrupuna daxil olan uşaqlarda 14% təşkil edir. 

Süni qidalanma aşağıdakı şərtlərə uyğun olarsa ÜST İİV infeksiyalı 

qadınlara ana südü ilə qidalanmadan tamamilə imtina etməyi 

məsləhət görür: mümkünlük, maliyyə  əlverişliyi, sabitlik və 

təhlükəsizlik (bax əlavə 1). Digər hallarda, həyatının ilk aylarında 

uşağı yalnız ana südü ilə qidalanma və sonra yuxarıda sadalanan 

şərtlərə əməl etmək imkanı yaranan kimi süni qidalanmaya keçmək 

məsləhət görülür. Məlumatlara görə, doğuşdan sonra ilk üç ayda 

yalnız ana südü ilə qidalanma zamanı  İİV-in ötürülmə riski qarışıq 

qidalanmada olduğundan azdır, bu səbəbdən sonuncunu (qarışıq 

qidalanmanı) istifadə etmək məsləhət görülmür.  

Qidalanma ilə  əlaqədar məsləhət zamanı, xüsusi diqqəti  İİV-in 

döş ilə qidalanma zamanı ötürülməsi riskinə  və süni qidalanmaya 

keçmək üçün məsləhətlərə ayırmaq lazımdır. Həmçinin qeyd etmək 

lazımdır ki, uşaq süni yolla qidalandığı zaman ona döş vermək lazım 

deyil və uşaq üçün süd qarışımının necə düzgün hazırlayıb verməyi 

başa salmaq lazımdır. Doğuşdan sonra iki həftə  ərzində qadın uşaq 

poliklinikasına uşağın düzgün qidalandırılmasını yoxlamaq və 

mümkün problemləri kənarlaşdırmaqda kömək üçün qəbula 

gəlməlidir. 



3.2. Doğuşdan sonra kontrasepsiya üzrə məsləhət 

Prezervativlərdən (kondomlardan) istifadə arzuolunmaz 

hamiləliyin olmamağı üçun və  İİV-in ötürülməsinin profilaktikası 

üçün məsləhət görülən üsul kimi qalır. Laktasion amenoreya üsulunu 

ana südü ilə qidalanma məsləhət görülmədiyi üçün kontrasepsiya 

üsulu kimi məsləhət görmək olmaz.  

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

28

4. Yenidoğulanlara doğum evində baxılması 



4.1. Yenidoğulanların İİV infeksiyası üzrə laboratoriya 

diaqnostikası 

İlk dəfə  İİV-in DNT-si üçün PZR-i doğuşdan sonra 48 saat 

ərzində keçirmək lazımdır. Göbək qanı onun tərkibində ananın 

qanının olması mümkünlüyündən müayinə üçün yararlı deyil. 

Müsbət nəticə  uşağın böyük ehtimalla yoluxmuş olduğunu bildirir. 

İİV-in DNT-si üzrə ikinci araşdırma uşağın həyatının 6 – 8-ci 

həftəsində birinci araşdırmanın nəticələrindən asılı olmayaraq 

keçirilməlidir.  Əgər PZR-in aparılması  əlçatar deyilsə, 15 – 18 ay 

yaşında İİV-ə qarşı anticisimlərin aşkar edilmə müayinəsi keçirmək 

və ardınca nəticəni immunoblottinqdə təsdiqləmək tövsiyə edilir. 

Uşağın  İİV-ə yoxlanması ilə paralel olaraq, ona baxanlarla da 

məsləhət keçirmək, testin nəticələrini müzakirə etmək və uşağın İİV 

statusunu birdəfəlik aydınlaşdırmaq üçün əlavə araşdırmaya ehtiyac 

olduğunu başa salmaq lazımdır. 



4.2. Narkotik asılılıq və abstinent sindromlu yenidoğulanların 

aparılması 

4.2.1. Kliniki müayinə 

Ana bətnində opioidin təsirinə məruz qalan yenidoğulanların 50-

80%-də abstinent sindromu müşahidə olunur (adətən həyatının ilk 

24-72 saatında). Lakin, medikamentoz

 

müalicə  tələb edən ağır 



simptomlar bu uşaqların yalnız 5-20%-də müşahidə olunur. 

Metadonun abstinent sindromu adətən 4 gündən artıq çəkmir.  

Yenidoğulanlarda abstinent sindromunun simptomların ağırlılığı 

və davamlılığı ilə fərqlənir və aşağıdakıları daxil edir: 

 

tremor,  əzələ hipertonusu, narahatçılıq, yuxunun pozulması, 



davamlı ağlama, hiperrefleksiya; 

 

tez tez qusma, öyümə, diareya; 



 

taxipnoe; 

 

kiçik simptomlar: qızdırma, asqırma, tərləmə, burnun tutulması, 



əsnəmə. 

Abstinent simptomlu, anası narkotikdən istifadə etmiş  və yaxud 

etməsi şübhəli olan yenidoğulanda abstinent sindromunun ağırlılığını 

hər 4 saatdan bir qiymətləndirmək lazımdır. Ağırlılığın 

qiymətləndirilməsini eyni sistem ilə keçirmək lazımdır (bax əlavə 2). 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

29

Bu qiymətləndirmənin  əsasında abstinent sindromunun müalicəsi 



üçün dərman vasitələrinin dozaları seçilir (bax cədvəl 7). 

4.2.2. Yenidoğulmuşlarda abstinent sindromunun müalicəsi  

Yenidoğulanlarda asbtinent sindromunun müalicəsinin  əsas 

məqsədi – ona rahatlıq, tamdəyərli yuxu və qida təmin etməkdir; 

müalicə bütün simptomların kənarlaşdırılması ilə  nəticələnmir. 

Müalicə  mərhələlərlə, neonatoloq, sahə pediatrı  və ya ailə  həkimi 

tərəfindən narkoloqla birlikdə aparılır. 



 

Birinci mərhələ - dəstəkləyici terapiya: sakit mühit (sakit yer, 

tutqun işıqlandırma, bərk bələmə, qolda və yaxud çarpayıda 

yırğalamaq), uşağın tez-tez porsiyalarla yedizdirilməsi (tələb 

olunduqca),  ətraf mühitdə  kəskin dəyişikliyin olmamağı.  Əgər 

simptomlar güclənirsə, ikinci mərhələyə keçirlər. 



 

İkinci mərhələ - dərmanlarla müalicə. Seçim üçün dərman 

vasitəsi – fenobarbitalın məhluludur.  Əgər bu dərman vasitəsi 

effekt vermirsə  və yaxud qıcolmalar müşahidə olunursa,  onun 

əvəzinə  morfin məhlulu təyin edilir. Dərman vasitələrinin 

müalicəvi dozaları abstinent sindromunun ballarla 

qiymətləndirilməsindən asılı olaraq dəyişilir (cədvəl 7) 

Bəzən çox güclü öyümə müşahidə oluna bilər; bu halda 

müvəqqəti olaraq təyin olunmuş dərman vasitələrini xlorpromazinlə 

əvəz etmək lazımdır (2 – 3 mq/kq/gündə 3 – 4 dəfə ə/d). 



 

Cədvəl 7. Yenidoğulanlarda abstinent sindromunun müalicəsi 

üçün dərman vasitələrinin terapevtik dozaları 

Doza 

Abstinent 

sindromunun ağırlığı 

(ballarla) 

Fenobarbital Morfin 

8 – 10 

6 mq/kq/ gündə 3 dəfə 

0,32 mq/kq/ gündə 4 

dəfə 


11 – 13 

8 mq/kq/ gündə 3 dəfə 

0,48 mq/kq/ gündə 

4dəfə 


14 – 16 

10 mq/kq/ gündə 3 

dəfə 

0,64 mq/kq/ gündə 



4dəfə 

17+ 

12 mq/kq/ gündə 3 

dəfə 

0,80 mq/kq/ gündə 4 

dəfə 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

30

Yenidoğulanlar üçün AUÖP-ın hissəsi kimi təyin olunan ARV-



vasitələrilə yenidoğulanlarda abstinent sindromunu müalicə etmək 

üçün təyin olunan dərman vasitələri arasında qarşılıqlı  əlaqə  hələ 

öyrənilməyib. 

4.3. İmmunizasiya 

İİV təsirinə ana bətnində  məruz qalan və  İİV-infeksiyası 

simptomu olmayan uşaqların hamısına doğum evində digər 

yenidoğulanlara olunduğu kimi eyni qrafik ilə vərəmə qarşı peyvənd 

(BCJ) vurmaq lazımdır. 

Digər peyvəndlər milli immunizasiya proqramına  əsasən

 

həyata 


keçirilir. 

Sonrakı yardımı almaq üçün təyinat 

İİV-ə yoluxan qadınlar, yenidoğulanlar və onların ailələri daimi 

çox-profilli yardım almalıdırlar. Buna aşağıdakılar daxildir: 

 

yenidoğulana pediatrik yardım, həmçinin həyatının birinci 

ilində opportunistik infeksiyaların profilaktikası üçün göstəriş 

olarsa YAART; 



 

ana üçün doğuşdan sonra kontrasepsiya; 



 

İİV zamanı müalicə və yardım; 



 

narkotik asılılığın müalicəsi və narkotiklərin zərərini 

azaltmaq proqramları çərçivəsində yardım. 

Müvafiq nəzarətin təmin olunması  və sonrakı yardımın 

göstərilməsi üçün, doğum evində ana və uşağın ART-sinə dair ətraflı 

məlumatlarla çıxarış  tərtib olunmalıdır.

 

Bu çıxarışı pasiyentin və 



yenidoğulanın həkiminə təqdim etmək lazımdır. İİV müsbət körpələr 

QİCS mərkəzində qeydiyyata alınırlar və sahə-pediatrı  və ya ailə 

həkimi ilə birgə nəzarət edilirlər. 

V. TIBB MÜƏSSISƏLƏRİNDƏ TOPLANMASI MƏSLƏHƏT 

OLUNAN MƏLUMATLARIN MİNİMAL SİYAHISI 

Aşağıda verilmiş  məlumatlar hər bir tibb müəssisəsində 

mütəmadi  əsasda toplanmalıdır (məs., ayda, kvartalda və yaxud 

yarım ildə bir dəfə). 



Antenatal xidmət müəssisələrində: 

 

Hamilələrin sayı; 



 

İİV testindən keçmiş hamilələrin sayı; 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

31

 



İİV testinin müsbət nəticəsi olan hamilələrin sayı; 

 

Tibbi abort keçirilmiş İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 



 

Hamiləlik zamanı ARV profilaktikası qəbul edən İİV infeksiyalı 

hamilələrin sayı; 

 

İnyeksiyon narkotiklər qəbul edən və opioid asılılığından əziyyət 



çəkən İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 

 

OƏT qəbul edən İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 



 

OƏT və ARV profilaktikası  qəbul edən  İİV infeksiyalı 

hamilələrin sayı. 

Doğum evində: 

 

Daxil olmuş İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 



 

Hamiləlik zamanı İİV testindən keçməmiş daxil olan hamilələrin 

sayı; 

 

onlardan neçəsində İİV-ə ekspress müayinə keçirilmişdir; 



 

onlardan neçəsində müsbət cavab alınmışdır; 

 

Hamiləlik zamanı ARV profilaktikası almayan İİV infeksiyalı 



qadınların sayı; 

 

Doğuş zamanı ARV profilaktikası  qəbul edən  İİV infeksiyalı 



hamilələrin sayı; 

 

İnyeksion narkotik istifadə edən və opioid asılılığı olan İİV 



infeksiyalı qadınların sayı; 

 

onlardan neçəsi doğuş zamanı OƏT qəbul edib; 

 

Təbii yolla doğan İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 



 

KƏ aparılan İİV infeksiyalı hamilələrin sayı; 

 

İİV infeksiyalı analardan doğulmuş yenidoğulanların sayı; 



 

onlardan neçəsi ARV profilaktikası alıb; 



 

onlardan neçəsi süni qidalanmada olublar; 



 

onlardan neçəsi yalnız ana südü ilə qidalanıblar; 

 

İİV infeksiyalı analardan doğulan və PZR üsulu ilə diaqnoz 



qoyulmuş İİV infeksiyalı yenidoğulanların sayı; 

 

opioid asılılığı olan analardan doğulan yenidoğulanların sayı; 



 

abstinent sindromunun müalicəsini alan yenidoğulanların sayı. 



 

 

 

 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

32

Əlavə 1 



Süni qidalandırmanın qəbul oluna bilən, mümkünlüyünün, 

maliyyə əlverişliliyinin, sabitliyinin və təhlükəsizliyinin müəyyən 

olunması 

Qəbul oluna bilən.  

Qəbul oluna bilən o deməkdir ki, yəni qadın süni qidalandırmaya 

qarşı yönəldilmiş sosial və yaxud mədəni təzyiqə  məruz qalmır və 

onun süni qidalandırma barəsində  qərarı ailə  və  ətrafdakılar 

tərəfindən dəstəklənir və yaxud da o, ana südü ilə qidalandırmaya 

təkid göstərən ailə  və dostlara qarşı müqavimət göstərə biləcək və 

süni qidalanma stiqmasının öhdəsindən gələ biləcəkdir. 

Mümkünlük.  

Ananın (və onun ailəsinin) süd qarışımı hazırlamağa və  uşağı 

gündə 8-12 dəfə yetəri qədər qidalandırmağa zamanı, biliyi, bacarığı 

və digər imkanları vardır. Ana süd qarışımı hazırlamaq üzrə təlimatı 

anlamağa və onlara əməl etməyə qadirdir; onun yaxınları tərəfindən 

dəstəyi var ki, bu da ona süd qarışığını düzgün hazırlamağa və uşağı 

gecə  və gündüz qidalandırmağa imkan verəcəkdir, baxmayaraq ki, 

uşağa qulluq onu məişət işlərindən ayıracaq. 



Maliyyə əlverişliliyi.  

Ana (və onun ailəsi) ictimai təşkilatlar və yaxud səhiyyə 

sisteminin (əgər lazımdırsa) dəstəyi ilə ana südünün əvəzedicilərini 

almaq, hazırlamaq və istifadə etmək, və həmçinin süni qidalanma ilə 

əlaqədar digər xərcləri (yanacaq, təmiz su, sabun, digər ləvazimatlar), 

ailənin sağlamlığına və qidalanmasına zərər gətirmədən ödəyə bilir. 

Maliyyə əlverişliyi anlayışı həmçinin (lazım olarsa) uşağın diareyası 

zamanı tibbi yardıma və  müalicəsinə xərclər tələb olunduqda onların  

ödənilmə imkanının olması deməkdir. 

Sabitlik.  

Süni qidalanma üçün lazım olan bütün inqrediyent və 

məhsulların mütəmadi və fasiləsiz təchizat və etibarlı paylaşdırılması 

sistemi


;

 bunlar uşağın onlara ehtiyacı olduğu müddət ərzində əl çatan 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

33

olmalıdırlar, – bir yaşadək və yaxud daha böyük olana qədər. Bu, 



qarışımın tapılmamağının və yaxud maliyə imkanı daxilində 

olmamağı ehtimalının aşağı olmasıdır. Bundan başqa, fasiləsizlik 

anlayışı ana olmadıqda digər bir insanın hər zaman qarışığı hazırlaya 

bilməsi və uşağı qidalandırması deməkdir. 



Təhlükəsizlik.  

Süni qidalanma üçün süd qarışığı gigiyena normalarına  əməl 

edərək hazırlanır və düzgün saxlanılır; uşaq onu gigiyena tələblərini 

nəzərə alaraq yetəri qədər qəbul edir (əllərin yuyulması  və  təmiz 

butulka, və yaxud daha yaxşısı, fincan). Təhlükəsizlik, ana və yaxud 

uşağa baxan digər insanın: 

 

təmiz su mənbəyindən istifadə imkanı var (su kəməri və yaxud 



digər etibarlı mənbədən); 

 

yararlı  və  tərkibində infeksion xəstəliklərin törədiciləri olmayan 



qarışığı hazırlayır; 

 

əllərini və qabları sabun ilə  əsaslı  şəkildə yumaq imkanı  və 



mütəmadi olaraq uşağın qidalandırılmasında istifadə olunan 

ləvazimatların sterilliyini təmin etmək üçün onları qaynatmaq 

imkanı var; 

 

uşaq hər dəfə qidalandırıldığı zaman süd qarışığının hazırlanması 



üçün suyu qaynatmaq imkanına malikdir; 

 

quru qarışığı  təmiz, həşəratlar, gəmirici və digər heyvanlardan 



qorunan bağlı konteynerdə saxlamaq imkanı mövcuddur. 

Əgər bu şərtlərə əməl etmək imkanı yoxdursa uşağı həyatının ilk 

aylarında yalnız ana südü ilə qidalandırmaq və imkan olan kimi süni 

qidalanmaya keçmək məsləhət görülür. İİV infeksiyalı anaya onun 

həyat şəraitinə ən uyğun olan düzgün seçimi etməkdə və daha sonra 

da qəbul edilmiş  qərarı  həyata keçirməkdə kömək etmək lazımdır. 

Qadına yerli şəraiti nəzərə alaraq qidalandırmanın hər bir metodunun 

risk və üstünlükləri haqda məsləhət vermək lazımdır. Qadının hansı 

növ qidalandırmanı seçməsindən asılı olmayaraq, ona uşağı düzgün 

və təhlükəsiz qidalandırmaqda kömək etmək lazımdır. 



 

 

 

 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

34

Əlavə 2 



Yenidoğulanlarda abstinent sindromunun ağırlığının ballarla 

qiymətləndirmək 

Cədvəl 8. Yenidoğulanlarda abstinent sindromunun ağırlığının 

ballarla qiymətləndirilməsi 

Əlamət və yaxud sindromlar 

Ballar 

MSS tərəfindən pozulmalar 

Güclü ağlama 2 

Davamlı güclü ağlama 3 

Qidalanmadan sonra <1  saat yuxu 

Qidalanmadan sonra <2  saat yuxu 



Qidalanmadan sonra <3  saat yuxu 

Artmış Moro refleksi 



Kəskin artmış Moro refleksi 

Həyacan zamanı yüngül tremor 



Həyacan zamanı mülayım və güclü tremor 

Dinclik vəziyyətində yüngül tremor 



Dinclik vəziyyətində mülayim və güclü tremor 

Əzələlərin hipertonusu 



Ekskoriasiyalar (xüsusi sahələr) 1 

Mioklonlar  

Yayılmış qıcolmalar 5 



Metabolik, vazomotor, nəfəs alma pozulmaları 

Tərlilik  

Qızdırma 37,2-38,2°C 



Qızdırma 38,4°C və yuxarı 2 

Tez tez əsnəmə (>3-4 dəfə) 1 

Dərinin mərmərvari olması 1 

Burnun tutulması 1 

Asqırma >3-4 dəfə 1 

Burun qanadlarının körüklənməsi(qanadlarının gərilməsi) 2 

Nəfəs almanın tezliyi 1 dəqiqədə 60-dan çox 

Nəfəs almanın tezliyi 1 dəqiqədə 60-dan çox, döş qəfəsinin elastik 



hissələrinin daxilə dartılması ilə 



Həzm yolu pozulması 

Hədsiz acgöz sorma 

Qidalanma zamanı ləng sorma, tez doyma 



Tez-tez qaytarma 

Fontanla qaytarma 



Duru nəcis 2 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

35

Ədəbiyyat: 

1.

 

2004 report on the global AIDS epidemic. Geneva, Joint United 



Nations Programme on HIV/AIDS (UNAIDS), 2004 

(http://www.unaids.org/bangkok2004/GAR2004_html/GAR2004_0

0_en.htm, accessed 24 July 2006).  

2.

 



Bartlett JA et al. An updated systematic overview of triple 

combination therapy in antiretroviral-naive HIV-infected adults. 



12th Conference on Retroviruses and Opportunistic Infections, 

Boston, 22—25 February 2005 

(www.thebody.com/confs/retro2005/pdfs/croi_586.pdf, accessed 19 

June 2006).  

3.

 



Broekmans JF et al. European framework for tuberculosis control 

and elimination in countries with low incidence. The European 



RespiratorJournal, 2002, 19(4):765—775. 

4.

 



Brown HL et al. Methadone maintenance in pregnancy: a 

reappraisal. American Journal of Obstetrics and Gynecology, 1998, 

179(2):459—463.  

5.

 



Browne R et al. Outcomes of planned vaginal delivery of HIV-

positive women managed in a multi-disciplinary setting. British 

HIV Association/British Association for Sexual Health and HIV, 

Dublin, 20-23 April 2005.  

6.

 

Clinical guidelines for the use of buprenorphine in the treatment of 



opioid addiction. Rockville, MD, United States Center for 

Substance Abuse Treatment, 2004.  

7.

 

Chaisilwattana P et al. Short-course therapy with zidovudine plus 



lamivudine for prevention of mother-to-child transmission of human 

immunodeficiency virus type 1 in Thailand. Clinical and Infectious 



Diseases, 2002, 35(11):1405—1413.  

8.

 



Chasnoff IJ et al. Screening for substance use in pregnancy: a 

practical approach for the primary care physician. American Journal 



of Obstetrics and Genecology, 2001, 184(4):752—758.  

9.

 



Cooper ER et al. After AIDS Clinical Trial 076: the changing 

pattern of zidovudine use during pregnancy, and subsequent 

reduction in the vertical transmission of human immunodeficiency 

virus in a cohort of infected women and their infants. Journal of 



Infectious Diseases 1996, 174:1207—1211.  

10.


 

Cooper ER et al. Combination antiretroviral strategies for the 

treatment of pregnant HIV-1-infected women and prevention of 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

36

perinatal HIV-1 transmission. Journal of Acquired Immune 



Deficiency Syndromes, 2002, 29:484—494.  

11.


 

Co-operation Group to Combat Drug Abuse and Illicit Trafficking 

in Drugs (Pompidou Group). Pregnancy and drug misuse update 

2000: proceedings: seminar organized by the Co-operation Group 

to Combat Drug Abuse and Illicit Trafficking in Drugs (Pompidou 

Group), Strasbourg, France, 29—30 May 2000. Strasbourg, Council 

of Europe, 2000. 

12.

 

Coutsoudis A et al. Influence of infant-feeding patterns on early 



mother-to-child transmission of HIV-1 in Durban, South Africa: a 

prospective cohort study. The Lancet, 1999, 354(9177):471—476.  

13.

 

Dabis F et al. A short course of zidovudine + peripartum neviraİNİe 



is highly efficacious in preventing mother-to-child transmission of 

HIV-1: the ARNS 1201DITRAME Plus study. 10th Conference on 



Retroviruses and Opportunistic Infections, Boston, 10—14 February 

2003 (Abstract 854). 

14.


 

Dabis F et al. Effectiveness of a short course of zidovudine + 

lamivudine and peripartum neviraİNİe to prevent HIV-1 mother-to-

child transmission: the ANRS DITRAME Plus trial, Abidjan, Cote 

d’Ivoire. Antiviral Therapy, 2003, 8 (Suppl. 1):S236—S237.  

15.


 

Dabis F et al. 6-month efficacy, tolerance, and acceptability of a 

short regimen of oral zidovudine to reduce verticaltransmission of 

HIV in breastfed children in Cote d’Ivoire and Burkina Faso: a 

double-blind placebo controlled multicentre trial. The Lancet, 1999, 

353(9155):786—792. 

16.

 

Declaration of Commitment on HIV/AIDS. New York, United 



Nations General Assembly Special Session (UNGASS)on 

HIV/AIDS, 25—27 June 2001 

(http://data.unaids.org/publications/irc-

pub03/aidsdeclaration_en.pdf, accessed 24 July 2006). 

17.

 

De Cock KM et al. Prevention of mother-to-child HIV transmission 



in resource-poor countries: translating research into policy and 

practice. JAMA, 2000, 283(9):1175—1182. 

18.

 

Department of Health Scottish Office, Department of Health Welsh 



Office, Department of Health and Social Services of Northern 

Ireland. Drug misuse and dependence — guidelines on clinical 



management. London, Her Majesty’s Stationery Office, 1999 

(http://www.atforum.com/SiteRoot/pages/addiction_resources/UK%

20Methadone%20Guidelines.pdf, accessed 19 June 2006).  

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

37

19.



 

Dorenbaum A et al. Two-dose intrapartum/newborn neviraİNİe and 

standard antiretroviral therapy to reduce perinatal HIV transmission: 

a randomized trial. JAMA, 2002, 288:189—198.  

20.

 

Dunn DT et al. Risk of human immunodeficiency virus type 1 



transmission through breastfeeding. The Lancet, 1992, 340:585—

588.  


21.

 

Eshleman et al. Characterization of neviraİNİe resistance mutations 



in women with subtype A vs. D HIV-1 6—8 weeks after single-dose 

neviraİNİe (HIVNET 012). Journal of Acquired Immune Deficiency 



Syndromes and Human Retrovirology, 2004, 35(2):126—130.  

22.


 

European Centre for the Epidemiological Monitoring of AIDS 

(EuroHIV). HIV/AIDS surveillance in Europe: end-year report 

2004. Saint-Maurice, Institut de Veille Sanitaire, 2005 (No. 71; 

http://www.euroİİV.org/reports/index_reports_eng.htm, accessed 24 

July 2006).  

23.


 

Finnegan et al. Neonatal abstinence syndrome: assessment and 

management. Addictive Diseases International Journal, 1975, 

2(1):141—158.  

24.

 

Fisher G et al. Treatment of opioid dependent pregnant women with 



buprenorphine. Addiction, 2000, 95(2):239—244.  

25.


 

Giuliano M et al. Selection of resistance mutations in pregnant 

women receiving zidovudine and lamivudine to prevent HIV 

perinatal transmission. AIDS, 2003, 17(10):1570—1572.  

26.

 

Guay LA et al. Intrapartum and neonatal single-dose neviraİNİe 



compared with zidovudine for prevention of mother-tochild 

transmission of HIV-1 in Kampala, Uganda: HIVNET 012 

randomized trial. The Lancet, 1999, 354(9181):795-802. 

27.


 

HIV and infant feeding: a guide for health-care managers and 

supervisors. Geneva, WHO, 2003.  

28.


 

Jackson JB et al. Intrapartum and neonatal single-dose neviraİNİe 

compared with zidovudine for prevention of motherto-child 

transmission of HIV-1 in Kampala, Uganda: 18-month follow-up of 

the HIVNET 012 randomized trial. The Lancet, 2003, 

362(9387):859—868. 

29.

 

Kandall SR. Improving treatment for drug-exposed infants



Rockville, MD, United States Center for Substance Abuse 

Treatment, 1993 (Treatment Improvement Protocol Series, No. 5; 

http://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=hstat5.chapter.2412

7, accessed 1 June 2006).  

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

38

30.



 

Lallemant M et al. A trial of shortened zidovudine regimens to 

prevent mother-to-child transmission of human immunodeficiency 

virus type 1. Perinatal HIV Prevention Trial (Thailand) 

Investigators. The New England Journal of Medicine, 2000, 

343(14):982—991. 

31.

 

La Porte C et al. Pharmacokinetics of two adjusted dose regimens of 



loİNİavir/ritonavir in combination with rifampicin in healthy 

volunteers. 42nd Interscience Conference on Antimicrobial Agents 



and Chemotherapy, San Diego, 27—30 September 2002 (Abstract 

A-1823).  

32.

 

Leroy V et al. Twenty-four month efficacy of a maternal short-



course zidovudine regimen to prevent mother-to-child transmission 

of HIV-1 in West Africa. AIDS, 2002, 16(4):631—641. 

33.

 

Leroy V et al. International multicentre polled analysis of late 



postnatal mother-to-child transmission of HIV-1 infection. The 

Lancet, 1998, 352:597—600.  

34.


 

Mayaux MJ et al. Acceptability and impact of zidovudine for 

prevention of mother-to-child human immunodeficiency virus type -

1 transmission in France. The Journal of Pediatrics, 1997, 

131:857—862. 

35.


 

Mandelbrot L et al. Lamivudine-zidovudine combination for 

prevention of maternal-infant transmission of HIV-1. JAMA, 2001, 

285(16):2083—2093.  

36.

 

Medication-assisted treatment for opioid addiction in opioid 



treatment programs. Rockville, MD, United States Center for 

Substance Abuse Treatment, 2005 (Treatment Improvement 

Protocol Series, No. 43; 

www.ncbi.nlm.nih.gov/books/bv.fcgi?rid=hstat5.chapter.82676, 

accessed 1 June 2006).  

37.


 

Miotti PG et al. HIV transmission through breastfeeding: a study in 

Malawi. JAMA, 1999, 282(8):744—749.  

38.


 

Moodley D et al. A multicentre randomized controlled trial of 

neviraİNİe versus a combination of zidovudine and lamivudine to 

reduce intrapartum and early postpartum mother-to-child 

transmission of human immunodeficiency virus type 1. Journal of 

Infectious Diseases, 2003, 187(5):725—735.  

39.


 

Nair P. Pharmacological management of neonatal opioid abstinence 

syndrome. CNS Drugs, 1997, 8(6):448—456. 

40.


 

Patel A et al. To study the safety and antiretroviral efficacy of 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



 

39

rifampicin and efavirenz in antiretroviral naïve tuberculosis 



coinfected HIV-1 patients in India. 10th Conference on Retroviruses 

and Opportunistic Infections, Boston, 10—14 February 2003 

(Abstract 138).  

41.

 

Pedral-Samapio D et al. Efficacy of efavirenz 600 mg dose in the ARV 



therapy regimen for HIV patients receiving rifampicin in the treatment 

of tuberculosis. 10th Conference on Retroviruses and Opportunistic 



Infections, Boston, 10-14 February 2003 (Abstract 784). 

42.


 

Pregnancy categories (web page). U.S. Food and Drug 

Administration, FDA Consumer magazine, Rockville, MD, United 

States, May-June 2001 

(www.fda.gov/fdac/features/2001/301_preg.html, 06 October 2006).  

43.


 

Pregnancy, childbirth, postpartum and newborn care: a guide for 

essential practice. Geneva, World Health Organization, 2003.  

44.


 

Rayburn WF, Bogenschutz MP. Pharmacotherapy for pregnant 

women with addictions. American Journal of  Obstetrics and 

Gynecology, 2004, 191(6):1885—1897. 

45.


 

Read P et al. Does zidovudine monotherapy in pregnancy 

predispose to the emergence of resistance? HIV Medicine, 2006, 

7(Suppl. 1).  

46.

 

Ribera A, Azuaje C, Montero F. Saquinavir, ritonavir, didanosine, 



and lamivudine in a once daily regimen for HIV infection in patients 

with rifampicin-containing anti-tuberculosis treatment. XIV 



International AIDS Conference, Barcelona, 7—12 July 2002 

(Abstract ThPeB 7280).  

47.

 

Shaffer N et al. Short-course zidovudine for perinatal HIV-1 



transmission in Bangkok, Thailand: a randomized controlled trial: 

Bangkok Collaborative Perinatal HIV Transmission Study Group. 



The Lancet, 1999, 353(9155):773-780. 

48.


 

Scheduled Caesarean delivery and the prevention of vertical 

transmission of HIV infection. International Journal of 

Gynaecology and Obstetrics, 2001, 73(3):279—281.  

49.


 

Stern JO et al. A comprehensive hepatic safety analysis of 

neviraİNİe in different populations of HIV infected patients. Journal 

of Acquired Immune Deficiency Syndromes, 2003, 34:S21—S33.  

50.


 

Strategic approaches to the prevention of HIV infection in infants: 

report of a WHO meeting, Morges, Switzerland, 20-22 March 2002. 

Geneva, WHO, 2003 

(www.who.int/İİV/pub/mtct/en/StrategicApproachesE.pdf, accessed 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.


 

40

7 June 2004).  



51.

 

Strategic framework for the prevention of HIV infection in infants in 



Europe. Copenhagen, WHO Regional Office for Europe, 2004 

(www.euro.who.int/childhealtdev/manuals/manualstop, accessed 06 

October 2006).  

52.


 

Taha TE et al. Short post-exposure prophylaxis in newborn babies to 

reduce mother-to-child transmission of HIV-1: NVAZ randomized 

clinical trial. The Lancet, 2003, 362(9391):1171—1177.  

53.

 

Thorne C, Newell ML. Are girls more at risk of intrauterine-



acquired HIV infection than boys? AIDS, 2004, 18(2):344—347.  

54.


 

Therapeutic and other interventions to reduce the risk of mother-to-

child transmission of HIV-1 in Europe: the European Collaborative 

Study. British Journal of Obstetrics and Gynaecology, 2000, 

105:704—709.  

55.


 

The European Mode of Delivery Collaboration. Prelabour 

caesarean-section versus vaginal delivery in prevention of vertical 

HIV-1 transmission: a randomized clinical trial. The Lancet, 1999, 

353:1035—1039. 

56.


 

The International Perinatal HIV Group. The mode of delivery and 

the risk of vertical transmission of human immunodeficiency virus 

type 1 — a meta-analysis of 15 prospective cohort studies. The New 



England Journal of Medicine, 1999, 340:977—987.  

57.


 

The Petra study team. Efficacy of three short-course regimens of 

zidovudine and lamivudine in preventing early and late transmission 

of HIV-1 from mother to child in Tanzania, South Africa, and 

Uganda (Petra study): a randomized, doubleblind, placebo-

controlled trial. The Lancet, 2002, 359(9313):1178—1186. 

58.

 

United States Centers for Disease Control. Updated guidelines for 



the use of rifabutin or rifamİNİ for the treatment and prevention of 

tuberculosis among HIV-infected patients taking protease inhibitors 

or nonnucleoside reverse transcriptase inhibitors. Morbidity and 

Mortality Weekly Report, 2000, 49(9):185—189. 

59.


 

Vyankandondera J et al. Reducing risk of HIV-1 transmission from 

mother to infant through breastfeeding using antiretroviral prophylaxis 

in infants (SIMBA). 2nd IAS Conference on HIV Pathogenesis and 



Treatment, Paris, 13—16 July 2003 (Abstract LB7).  

60.


 

Wiktor SZ et al. Short-course oral zidovudine for prevention of mother-

to-child transmission of HIV-1 in Abidjan, Cote d’Ivoire: a randomized 

trial. The Lancet, 1999, 353(9155):781—785. 

Klinik protokol Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyinin 

İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzində hazırlanmışdır.



Document Outline

  • PMTCT oblojka.pdf
    • Страница 1


Yüklə 318,74 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə