AZƏrbaycan respublikasi təhs L naz rl y azərbaycan döVLƏt qtisad un vers tet magistratura m



Yüklə 1,46 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/7
tarix07.12.2016
ölçüsü1,46 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

Cədvəl 2 

Yeni geoigtisadi şəraitdə  MDB müstəvisində  regional əməkdaşlıq situasiyası 

Pozitiv situasiya  

Neqativ situasiya  

Azərbaycan  və  Türkiyənin  Qafqaz  və 

Mərkəzi Asiya  regionunda etno-mədəni 

ə

laqələrinin inkişafi  



Azərbaycan –Ermənistan konflikti  

 

Rusiyanın    Böyük  20-likdə  («G-20») 



rolu, «BR CS»,  ÜTT üzvü (2012)  

 

Rusiya-Gurgustan  və  Rusiya-Ukrayna 



münasibətlərinin 

gərgin 


xarakteri  

(2008-ci  il  «Beşgünlük  müharibə»  və 

2014-ci il iqtisadi sanksiyalar) 

Azərbaycan 

və 

slam 


Dünyası 

(Sivilizasiyanın Mədəniyyət Mərkəzi)  

Rusiyanın ərəb və müsəlman dünyası ilə 

münasibətlərinin inkişafı  

“Ərəb baharı”,  

  ran faktoru və   rana qarşı sanksiyalar  

 

Xəzər regionu formatı («3+2»  formatı)   Xəzərin hüquqi statusu problemi  



 Avropa 

ttifaqı 


ilə 

Assosiatıv 

ə

məkdaşlıq münasibətləri 



Avrozonada  böhran  və  Ukraynada 

konflikt 

 


27 

 

 



27

Təhlkəsizlık və əməkdaşlıq şəraitində iqtisadi münasibətlər fəal, praqmatik, 

perspekriv maraqların təmin edilməsinə yönələn  strategiya tələb edır.  Ənənəvi və 

qeyri - ənənəvi maraqların uzlaşdırılması yeni situasiyanın əsas tələbini təşkil edir 

(cədvəl 3).   

Cədvəl 3  

MDB regionu dövlətlərinin ənənəvi və qeyri-ənənəvi milli maraqları 

Ə

nənəvi maraqlar 



Qeyri- ənənəvi maraqlar 

tarixi maraqlar 

«bloklaşma» siyasətindən beynəlxalq 

ə

məkdaşlıq siyasətinə keçid 



stabillik 

mülkiyyət 

formaları 

və 


«insan 

dəyərləri» 

plüralızminə 

ə

saslanan 



demokratık hüquqi dövlət quruculuğu  

iqtisadi, mədəni və qonşuluq əlaqələri 

geoiqtisadi məkanda üçüncü ölkələrlə 

qarşiliqli faydalı əməkdaşlıq 

 

Yuxarıda göstərilənlərlə yanaşı Qafgaz və MDB regionu dövlətlərı arasında 



mövcud  olan  iqtisadi  əlaqələri    və  bir  sira  istiqamətlərdə  qarşılıqlı  tamamlanma 

faktorunun rolunu da qeyd etmək lazımdır  .  

  Investisiya əlaqələrinin coğrafiyasının genişlənməsi Avropa  ttifaqı dövlətləri ilə 

ticarət əlaqələrində yeni inkişaf meylləri yaratmışdır. 

 

nvestisiya artımı faktoru MDB regionunda  iqtisadi inkişafa daha çox ticarət 



aspektində özünü göstərmişdir. Bütün regionun Avropa  ttifaqı ölkələrindən idxal 

ə

laqələrinin həcmi atmışdır.  Region üzrə məcmu ticarət əlaqələri üçün mənfi saldo 



xarakterik olmuşdur. Avrostat-ın məlumatlarina əsasən 2000-2012 –ci illər ərzində 

MDB regionu dövlətləri Avropa  ttifaqı dövlətləri ilə ikitərəfli ticarət əlaqələrini 

inkişaf etdirmişdir (Cədvəl 4). 

 

 



 

28 

 

 



28

Cədvəl 4 



A  dövlətlərinin MDB regionu ilə ticarəəlaqələrinin inkişafı (mln Avro) 

Region 

dövlətləri 

2000 

2005 

2010 

2013 

idxal 

ixrac 

idxal 

ixrac 

idxal 

ixrac 

idxal 

ixrac 

Azərbaycan 

994 

362 


2508 

1495 


7333 

1612 


9763 

2347 


Ermənistan 

131 


271 

514 


419 

161 


534 

257 


557 

Belarus 


1330 

1694 


3422 

3234 


2580 

4982 


2627 

6716 


Qazaxstan 

3821 


1427 

10276 


3576 

10752 


5313 

15841 


5231 

Qırğızstan 

140 

71 


17 

110 


29 

186 


199 

210 


Moldova 

270 


610 

435 


1080 

516 


1227 

582 


1529 

Rusiya 


63777 

22738 


112591 

56696 


117254 

65614 


158394 

86505 


Tacikistan 

100 


42 

106 


88 

75 


101 

57 


144 

Turkmənistan 

258 

201 


903 

331 


591 

825 


366 

719 


Ukrayna 

4807 


5454 

8655 


13281 

7896 


13922 

11396 


17334 

Özbəkistan 

653 

584 


529 

590 


318 

972 


415 

1243 


Cəmi MDB 

üzrə 


76280 

33453 


139957 

80901 


147505 

95289 


199897  122534 

Avrostat 

2000-2013  –ci  illər  ərzində  A   ölkələrinin  MDB  ölkələri  ilə  ticarət 

ə

laqələrinin inkişaf etmişdir.  2012-ci ildə cəmi MDB üzrə Avropa  ttifaqi bazarına 



ixracın  həcmi    122534  mln  avro,  Avropa  ttifaqından  idxalın  həcmi  isə    199897 

mln avro təşkil etmişdir [50].  

A   ölkələrinin  MDB  ölkələri  ilə  ticarət  əlaqələrinin  inkisafinda  bir  sıra 

ölkələrin  mövqeyi  fərqli  olmuşdur.  A   dövlətlərinin  MDB  regionundan  idxalında 

Azərbaycan, Qazaxstan, Rusiya, Belarus və Ukraynanın pozisiyaları daha dinamik 

meyllərlə  müşahidə  olunmuşdur.  Bu  meyl  qöstərilən  ölkələrdə  birbaşa 

investisiyaların, istehsal  və xidmət sahələrinin daha üstün mövqeyi ilə izah oluna 

bilər (Şəkil 1 və 2). 

 


29 

 

 



29

 

Şə

kil 1. A  dövlətlərinin bəzi MDB ölkələrindən idxalı (Avrostat) 



30 

 

 



30

 

Şə



kil 2 . A  dövlətlərinin MDB regionundan məcmu idxalında 

 dövlətlərin payı , % 

 

Lakin  Avrostatın  məlumatlarının  təhlilinin  nəticələri  göstəriri  ki,  A   



ölkələrinin  MDB  ölkələrinə  ixracının  strukturu  qarşiliqli  ticarətin  daha  əlverişli 

təşkilini  bir  daha  zəruri  edir.  Çünki  MDB  regionu  ölkələri  Avropa  ttifaqı 

bazarlarına daha çox mineral və xammal məhsullar ixrac etmiş, Avropa  ttifaqının 

sənayecə  inkişaf  etmış  ölkələrindən  isə  daha  çox  hazir  məhsullar,  elmi-texniki 

avadanlıqlar, maşın və müxanızmlər və s. idxal etmişlər (Şəkil  3) [50].  

 


31 

 

 



31

 

Şə



kil  3. A  dövlətlərinin MDB bazarına ixracının strukturu % 

MDB  regionunu  beynəlxalq  investisiyalar  üçün  əhəmiyyəti  getdikcə 

artmaqda davam edir. Qarşiliqli faydaliliq prinsipləri iki region dövlətləri arasında 

iqtisadi  potensialların  daha  səmərəli  dövriyyəsini  aktuallaşdirmışdır.  Birbaşa 

investisiyalar  MDB  regionu  dövlətlərinin    beynəlxalq  inteqrasiya  və    ticarət 

ə

laqələrinin inkişaf amili kimi nəzərə alınmalı, həmçinin faydalı iqtisadi əlaqələrin 



inkişafı məqsədilə əməfdaşlıq strategiyası təkmilləşdirilməlıdir.  

  

 

 

 

 

 

 

 

 

32 

 

 



32

1.3.  Ukraynada geoiqtisadi proseslər  və Rusiyaya qarşı sanksiyalar 

şə

raitində beynəlxalq investisiya əməkadaşlıgı mühiti  



 

Ukraniyada  yaranan  gərginliyin  Rusiya  iqtisadiyyatına  təsirləri.  Neft 

qiymətlərinin nisbətən sabit olmasına baxmayaraq, ekspertlərin fikrincə, kapitalın 

ölkədən  çıxması,  yüksələn  faiz  dərəcəsi  və  investisiyaların  azalması  nəticəsində 

Rusiya  bu  ilin  ortasına  doğru  yumşaq  iqtisadi  geriləmə  ilə  üzləşə  bilər.  qtisadi 

sanksiyalar,  həmçinin  kapitalın  ölkədən  çıxması  və  inkişaf  dinamikasının 

zəifləməsi nəticəsində ölkə xarici investorlar üçün cəlbediciliyini itirə bilər. Artıq 

Fitch  və  Standard&Poors  agentlikləri  Rusiyanın  kredit  reytinqi  üzrə  gözləntiləri 

sabitdən mənfiyə doğru azaltmışdır. 

“Euromoney”-nin  məlumatına  əsasən  Kiyevlə  yaranan konfliktin başlaması 

ilə  Rusiya  bazarında  səhmdarlar  11%  səhmlərini  satmışdır.  Həmçinin,  qısa 

müddətli  dövlət  istiqrazları  üzrə  faiz  dərəcəsi  1.5  faiz  bəndi  artmış,  rubl  dollara 

qarşı  dövrünün  ən  aşağı  səviyyəsinə  düşmüşdür.  Ekspert  hesablamalarına  görə, 

2014-cü ilin əvvəlindən 50 mlrd. ABŞ dollar həcmində vəsait Rusiya bazarını tərk 

etmiş və bu trendin davam etməsi böhrana səbəb ola bilər. 

2008-ci il böhranı zamanı ekspertlər dövlət və özəl sektor üzrə borcların az 

olmasını əsas gətirərək Rusiyanın ölkədən kapital axınına qarşı dayanıqlı olacağını 

qeyd  edirdilər.  Ancaq  böhran  nəticəsində  ölkədən  çıxan  kapitalın  həcmi  130 

milyard  ABŞ  dollar  həcmində  olmuşdur  və  aktivlərin  qiymətinin  aşağı  düşməsi 

qeydə  alınmışdır.  Bu  cür  halın  təkrar  yaşanacağı  ehtimalı  vardır.  Eyni  zamanda, 

“The  Guardian”  qəzetinin  verdiyi  məlumata  əsasən,  qərb  ölkələrinin  Rusiyaya 

qarşı elan etdikləri sanksiyalar maliyyə bazarlarının gözləntilərindən daha yumşaq 

olub.  Belə  ki,  sanksiyalar  elan  olunduqdan  sonra  valyuta  bazarında  rubl 

möhkəmlənmiş və səhm bazarında artım müşahidə olunmuşdur. 

 Ekspertlər hesab edir ki, sanksiyalar ixraca və bank sektoruna tətbiq edildiyi 

təqdirdə, bu, Rusiya iqtisadiyyatına əhəmiyyətli təsir edə bilər. Bu tip sanksiyalar 


33 

 

 



33

isə  qərb  ölkələrinin  böhrandan  yenicə  çıxan  iqtisadiyyatlarına  da  mənfi  təsir 

göstərə bilər və bununla əlaqədar onların tətbiq edilməsi gözlənilmir. 

qtisadi şoklara qarşı Rusiyanın əsas makro müdafiə aləti 500 milyard ABŞ 

dolları həcmində olan valyuta ehtiyatları hesab olunur. Analitiklərin fikrincə, 500 

milyardlıq  ehtiyatların  230  milyardını  dövlət  istiqrazları,  BVF-in  ehtiyatları  və 

qızıl təşkil edir. 

Sərəncamda  olan  valyuta  ehtiyatları  isə  yalnız  270  milyard  ABŞ  dolları 

təşkil edir. 3 aylıq idxalı maliyyələşdirmək üçün 120 milyard ABŞ dollarına qədər 

vəsait  lazım  olduğundan,  sərəncamda    yalnız  150  milyard  ABŞ  dolları  qalır.  Bu 

rəqəmin  böyük  olmasına baxmayaraq,  Rusiya  Mərkəzi  Bankı tək  bir gün  ərzində 

bazara  10-12  milyardlıq  intervensiya  edir.  Bunu  nəzərə  alsaq,  sərəncamda  qalan 

valyuta ehtiyatlarının intervensiyaya probleri ayın görünür.  

Rusiya dünya iqtisadiyyatında və  MDB məkanında investisiyaları qəbul edən əsas 

bir  ölkə  olaraq  UNCTAD-ın  2014-cü  il  hesabatında  20  əsas  ölkə  sırasında  3-cü 

ölkə olmuşdur.  

2013-cü  ildə  RF-nin  investisiya  mövqeyi  2010-cu  ildən  bəri  artımla 

xarakterizə olunmusdur.  



Cədvəl 5. Rusiyada illik xarıcı investisiyaların həcmi (mlrd $ və payı, %) 

 

2010 

2011 

2012 

2013 

Xarici investisiyalar 

114 746 

190 643 


154 570 

170 180 


Birbaşa investisiyaların 

payı 


12,04% 

9,66% 


12,08% 

15,35% 


Portfel investisiyaların 

payı 


0,94% 

0,42% 


1,17% 

0,64% 


Sair investisiyaların payı 

87,03% 


89,92% 

86,75% 


84,01% 

Mənbə Rosstat 

Belə  bir  investisiya  mövqeyi  2014-cü  ildə  siyasi  və  iqtisadi  sanksiyalar 

səraitinin təsirində qalmışdır [49].  

2014  –cü  ilin  sonunda  A   ölkələri  xarici  işlər  nazirləri  Brüsseldə  görüşərək 

Ukraynadakı  vəziyyəti  və  Rusiyaya  qarşı  yeni  sanksiyaların  tətbiq  edilməsinin 

mümkünlüyünü nəzərdən kecirdilər. 


34 

 

 



34

Avstraliyada  keçirilmiş  G20  sammitində  bir  neçə  dünya  lideri  Rusiyaya 

qarşı yeni sanksiyaların mümkünlüyü bildirmişdi . 

Avropa  ttifaqının xarici işlər üzrə ali nümayəndəsi Federica Mogherini bildirib ki, 

nazirlər  "separatçılar  tərəfindən  nəzarət  edilən  Donetsk  və  Luhanskda  keçirilmiş 

qanunsuz  seçkilərə  daha  doğru  cavab  yollarını"  nəzərdə  tuturlar.  Bu  yanaşmada 

bildirilmişdir ki, "Sanksiyalar  məqsəd deyil, başqa tədbirlərlə birgə faydalı vasitə 

ola bilər". 

Danimarkanın  xarici  işlər  naziri  Martin  Lidegaar  bildirib  ki,  Ukraynanın 

şə

rqində  Rusiya  ilə  sərhəddən  hərbçilərin  və  döyüş  avadanlıqlarının  keçirilməsi 



davam  etdikcə,  Rusiyaya  qarşı  diplomatik  və  iqtisadi  təzyiqlərin  saxlanılması 

vacibdir. 

Bu  məsələdə  mövqelər  bildirilərkən,  qeyd  olunur    ki,  Moskvaya  qarşı 

tədbirlər  mütənasib  olmalıdır,  eyni  zamanda  bildirib  ki,  nazirlərinin  bu  günkü 

görüşündən  sonra  sanksiyaya  məruz  qalacaq  şirkətlərin  siyahısının  genişlənəcəyi 

gözlənilir. 

Rusiya  isə öz növbəsində, Ukraynanın şərqindəki separatçıları silahla təmin 

etməsini  və  bölgəyə  hərbçilər  göndərməsini  inkar  etməkdə  davam  edir.  A  

tərəfindən  hansı  yeni  sanksiyaların  tətbiq  ediləcəyi  sferalar  isə  hələ  ki,  məlum 

deyil. 


Artıq  bir  neçə  müddətdir  ki,  Avropa  Komissiyasının  Rusiyadan  neft 

ixracının  qadağan  ediləcəyi  halda  bunun  Avropa  dövlətlərinə  təsirini  öyrənməsi 

barədə xəbərlər yer alır. 

Bu  vəziyyəti  Rusiyanın  iqtisadi  inkişaf  naziriliyi    da  təsdiq  edərək 

bildirmişdi  ki,  A -nin  Rusiya  neftini  ixracı  qadağan  edəcəyi  təqdirdə,  "müxtəlif 

variantlar üzərində çalışırlar". 

Martın ortalarında, Rusiyanın Krımı ilhaq etməsindən sonra, Avropa Birliyi, 

Kanada,  ABŞ,  Avstraliya  və  Yeni  Zelandiya  Rusiyaya  qarşı  sanksiyaların  tətbiqi 

prosesinə başlamışdı. 


35 

 

 



35

lkin  olaraq  bu  sanksiyalar  dar  çevrəni  əhatə  etsə  də,  Ukraynanın  şərqində 

Malayziya  Hava  Yollarına  məxsus  təyyarənin  vurulmasından  sonra  sanksiyalar 

daha  da  sərtləşməyə  başlayıb.  Ukrayna  və  Qərbin  bildirdiyinə  görə,  təyyarə 

separatçılar  tərəfindən  Rusiyadan  alınmış  silahla  vurulmuşdu.  Sanksiyalar  eyni 

zamanda,  Ukraynanın  şərqində  hərbi  əməliyyatların  başlanmasından  sonra  da 

güclənib. 

2014  cü  il  yulun  16-da  Birləşmiş  Ştatlar  və  Avropa  Birliyi  Ukrayna 

hadisələrinə görə Rusiyaya qarşı sanksiyaları gücləndirib. 

Vaşinqton  ilk  dəfə  olaraq  Rusiyanın  bank,  hərbi  və  enerji  sektorlarını 

hədəfləyən sanksiyalar qoyub. 

ABŞ  Prezidenti  yeni  sanksiyaları  elan  edib,  onları  Rusiyanın  Ukraynanın 

şə

rqində gərginliyi azaltmaq üçün konkret addım atmaması ilə əlaqələndirib. 



Avropa  Birliyi  liderləri  də  Rusiyaya  sanksiyaları  genişləndirməyə  razılaşıblar. 

Ukraynanın  suverenliyinə  zərbə  vuran  şirkətlər  siyahıya  alınacaq,  iyulun 

sonunadək aktivləri dondurulan şirkət və şəxslərin siyahısı hazırlanacaq. 

AB  liderləri  həm  də  Avropa  nvestisiya  Bankından  xahiş  edəcək  ki, 

Rusiyaya yeni kredit ayırmasın, eləcə də Avropa Yenidənqurma və  nkişaf Bankı 

Rusiyaya yeni krediti dayandırsın. 



 

 

 

 

 

 

 

  

36 

 

 



36

Şə

kil 4 . Rusiyaya qarşi artan sanksiyalar və investisiya mühiti 

 

ABŞ  Maliyyə  nazirliyinin  saytında  yeni  sanksiyaların  tətbiq  olunduğu  şirkətlərin 



və  şəxslərin  geniş  siyahısı  dərc  olunub.  Onların  arasında  «Qazprombank», 

«Vneşekonombank»,  «Rosneft»,  «Novatek»,  «Bazalt»,  «Kalashnikov»,  «Almaz-

Antey» kimi nəhəng şirkətlər və banklar var. 

Bundan  əlavə,  Ukraynada  elan  olunan  separatçı  qurumlar  və  onların 

liderləri,  habelə  Krımda  fəaliyyət  göstərən  şirkətlər,  Krımın  fəaliyyətinə  cəlb 

olunan  Moskva  məmurlarına  da  qarşı  sanksiyalar  nəzərdə  tutulur.  Qərara  əsasən, 

«qara siyahıdakı» şirkət və şəxslərin ABŞ ərazisindəki bütün aktivləri dondurulur, 

onlarla əməkdaşlıq ABŞ vətəndaşlarına qadağan edilir.    

ABŞ prezidenti Barack Obama Rusiyanın Ukrayna ilə bağlı siyasətini tənqid 

edərək , Ukrayna sərhədində gərginliyə son qoymaq haqda vədlər verən Rusiyanın 

imkanlarını,  təsirini  və      vəziyyətlə  baglı  perspektivdə  münasibətlərin  inkişafının 

nəzərə almagın vacıblıyını bildirib. 



 

 

 

37 

 

 



37

II FƏS L. MDB REG ONUNDA B RBAŞA XAR C   NVEST S YA    

                     ƏLAQƏLƏR N N  NK ŞAFININ MUAS R VƏZ YYƏTI 

 

 

2.1. Regionda birbaşa xarici investisiyaların dinamikasının təhlili 

 

 



Son  illər  ərzində  qabaqcıl  ölkələrin  iqtisadiyyatlarında  bərpa  proseslərinin 

nisbətən  sürətlənməsi,  Avrozonada  dövlət  borcunun  azalması,  kapital  axınlarının 

qeyri-sabitliyi  ilə  səciyyəvi  olmuşdur.  nkişaf  etməkdə  olan  ölkələrdə  isə  iqtisadi 

aktivlik nisbətən zəifləmişdir. Həyata keçirilmiş siyasət tədbirlərinin ilkin müsbət 

nəticələri yaxın perspektivdə artım prosesinin davam edəcəyini proqnozlaşdırmağa 

ə

sas  verir.  Bununla  belə,  işsizlik,  borclanma  və  büdcə  kəsirləri,  maliyyə 



bazarlarında  qeyri-sabitlik  qlobal  iqtisadi  artım  qarşısında  başlıca  risklər  olaraq 

qalmaqdadır [23]. 

Avrozona  da  daxil  olmaqla  əksər  qabaqcıl  ölkələrdə  iqtisadi  fəallığın 

nisbətən  canlanması  müşahidə  olunmuşdur.  nkişaf  etmiş  ölkələrdə  ( EÖ)  fiskal 

siyasətin  uğurla  aparılması,  iqtisadiyyata  monetar  dəstəyin  davam  etdirilməsi, 

qeyri-müəyyənliyin  qismən  azalması  və  ticarətin  canlanması  qlobal  bərpa 

meyillərini  sürətləndirmişdir.  Beynəlxalq  Valyuta  Fondunun  (BVF)  məlumatına 

görə  EÖ-də artım 1.3% təşkil etmişdir. 

Qlobal  bərpa  proseslərinin  əsas  lokomotivi  olan  inkişaf  etməkdə  olan 

ölkələrdə  ( EOÖ)  isə  iqtisadi  artım  tempi  zəifləyir.  Bir  çox  EOÖ-də  xarici 

tələbdən irəli gələn sabit iqtisadi artım müşahidə olunmuşdur. Lakin, digər tərəfdən 

kapital  daxilolmalarındakı  dəyişkənliklər  və  dünya  üzrə  bir  çox  əmtəə 

qiymətlərinin ucuzlaşması  EOÖ-də iqtisadi artıma mənfi təsir etmişdir [49]. 

Dünya ticarətində 2013-cü ilin birinci yarısında zəifləmə meyilləri müşahidə 

olunsa da, ilin ikinci yarısında hətta BVF-nin proqnozlarından daha yüksək artım 


38 

 

 



38

qeydə alınmışdır. Bu artım əsasən  EÖ-də və Çində tələbin artması hesabına təmin 

olunmuşdur. 

2013-cü  il  ərzində  ABŞ  Federal  ABŞ  Federal  Ehtiyat  Sisteminin  pul 

siyasətini sərtləşdirmə ehtimalının olması qlobal kapital axınlarını  EOÖ-dən  EÖ 

doğru  istiqamətləndirmişdir.  2013-cü  il  ərzində  qlobal  birbaşa  xarici 

investisiyaların  (BX )  strukturunda  əhəmiyyətli  dəyişiklik  baş  verməmişdir.  Son 

iki ildə  EÖ qlobal BX  axınlarında 39% paya malik olmuşdur [49]. 

Qlobal BX  axınları 11% artaraq 1.5 trln. $-a çatmışdır. Lakin, BX  axınları 

böhran  öncəsi  səviyyə  (2  trln.  $)  ilə  müqayisədə  aşağıdır.  EOÖ-ə  daxilolmalar 

10%  artaraq  pik  səviyyəyə  (885  mlrd.$)  yüksəlmişdir.  Hazırda  BX   cəlbinə  görə 

dünyada  ABŞ  (11%)  birinci,  Çin  (9%)  ikinci,  Rusiya  (6%)  isə  ilk  dəfə  olaraq 

üçüncü mövqedədir [49].  

MDB dövlətlərinin beynəlxalq iqtisadi münasibətləri dünya iqtisadiyyatının 

belə bir meylləri fonunda inkişaf etmişdir. Bu proseslər  MDB ölkələrinin sosiаl-

iqtisаdi inkişafına əsаslı təsir göstərir. МDB ölkələrinin мüаsir мərhələdə qаrşılıqlı 

iqtiсаdi,  siyаsi  вə  digər  маrаqlаrı  МDB  мəкаnındа  ən  мüхtəlif  qurumlаrın 

fоrмаlаşмаsı  şəкlində  təмin  оlunur.  Qаrşılıqlı  маrаqlаr  MDB-nin  əsаs  quruмlаrı 

çərçivəсində tамаlаnır və оnlаrın sоsiаl-iqtisаdi inкişаfında yer alır.   

Qlоbаllаşма prоsеsləri rеgiоnаl iqtisаdi birliкlərin inкişаfındа öz təсirini çох 

м

üхtəlif  iсtiqамətləрdə  göstərмəкdədir.  Dünyаnın  inкişаf  еtмiş  ölkələrinin  bu 



prosеsdən  fаydаlаnмаq  iмкаnlаrı  хüsusilə  gеnişdir.  МDB  şərаitində  iqtisаdi 

əмəк


dаşlığın  inкişаfının  özü  мüаsir  tехnоlоgiyаlаr,  rеsurslаr,  kоммuniкasiyа 

sistемləri  вə  bеynəlхаlq  tənziмləмə  vаsitələrinin  мövcudluğunu  tələb  еdir.  Bu 

bахıмdаn  qlоbаllаşма  şərаitində  МDB  intеqrаsiyаsının  inкişаfındа  çох  акtuаl 

prоblемlər мövcuddur. MDB dövlətlərinə və Gürcüstana yatırılmış investisiyaların 

vəziyyəti regional əməkdaşlığın inkişafını zəruri edir (Cədvəl 6 və cədvəl 7).  

 

 


1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə