Azәrbaycan Vәtәndaş Cәmiyyәtinin



Yüklə 0,5 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/4
tarix04.05.2017
ölçüsü0,5 Mb.
1   2   3   4

Müddәt 

45 dәqiqә

 

 

Vәsaitlәr 



 

 

Bildirişlәr 



 

 

Power Point 



 

Flipchart 

 

 

 



Cədvəl: QHT- lərin inkişafı üçün strategiyalar 

 

 



4 Nəsil 

 

 



 

 

  11



Đ

nkişaf  istiqamətli QHT-lərin strategiyaları: Dörd nəsil 

David  Korten, “Getting to the 21

st

 Century, Voluntary Action and the Global Agenda, 1990” 



NƏSĐL 

 

BİRİNCİ 

Kömək & Rifah 

İ

KİNCİ 

Cəmiyyətin Đnkişafı 



ÜÇÜNCÜ 

Dayanaqlı Sistem 

Đ

nkişafı 


DÖRDÜNCÜ 

Đ

nsan Hərəkətləri 



Problemin 

Qoyuluşu 

Çatışmazlıq 

Yerli ətalət  

Đ

nstitusional və 



siyasət 

məhdudiyyətləri 

Yetərsiz səfərbərlik 

görüşü 


Vaxt Müddəti 

Dərhal 


Layihə müddəti 

10-20 il 

Qeyri müəyyən 

gələcək 


Miqyas 

Şə

xs və ailə 



Qonşu vəya kənd 

Region vəya ölkə 

Milli vəya qlobal 

Ə

sas iştirakçılar 

QHT 


QHT və cəmiyyət 

Bütün uyğun dövlət 

və özəl təşkilatlar 

Sərbəst müəyyən 

edilmiş insan və 

şə

bəkələr 



QHT Rolları 

Həyata keçirən 

Təşviq edici 

Katalizator 

Aktivist/Tədrisçi 

Đ

darəçilik 

Đ

stiqaməti 

Logistik idarəçiliyi 

Layihə menecmenti 

Strateji idarəetmə 

Öz özünü idarəedən 

şə

bəkələr 



Đ

nkişaf Təhsili 

Ac uşaqlar 

Cəmiyyətin öz özünə 

kömək etməsi 

Məhdud siyasət və 

təşkilatlar 

Planetimizi qoruyaq 

 


 

 

  12



  

 

Sessiya 5:               Vәtәndaş cәmiyyәtini güclәndirmәkdә hәdәflәr       

 

Öyrәnmә 

mәqsәdlәri 

 

 

 

Vasitәlәr vә nәticәlәr müzakirәsini anlamaq: Vәtәndaş cәmiyyәtini 



öz çıxarları üçünmü güclәndirmәliyik, yoxsa ondan bir mәqsәdә 

çatmaq üçün alәt kimi istifadә üçün? 

 

 

Müddәt 



 

20 dәqiqә 

 

 

 



 

 

 

 

 

20 dәqiqә 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Vәtәndaş cәmiyyәtinin inkişafının hәdәflәri: Nәyә görә güclü 

VCT? 

 

Đştirakçılar Azәrbaycan kontekstindә VCT-nin inkişafının 



mәqsәdlәrini müzakirә edirlәr. 

 

Vasitә vә nәticәnin müzakirәsiylә bağlı tәqdimat, daha sona  



Azәrbaycanda  VC-yә olan geniş yanaşma üzәrindә açıq 

müzakirә:  

•  Nә üçün sualına necә cavab verirsiniz? 

 

Azәrbaycan VCT-lәrinin fәrdi vә birgә şәkildә cәmiyyәtә verdiyi 



faydalarla bağlı qrup işi.  

•  Birinci sessiyada qeyd edilmiş rollara baxın 

 

Ümumi müzakirә 



 

Son 


 

 

 

  13



 

 

 



Müddәt 

45 dәqiqә 

Vәsaitlәr 

 

Bildirişlәr 



 

 

Power Point 



 

 

 



 

VC- ni güclәndirmәnin mәqsәdlәri; VC müdaxilәlәri haqqında 

tipologiya.  

 

 



VC-ni niyә güclәndirәk? 

 

 

  14



 

 

Vətəndaş cəmiyyətini 



gücləndirmənin 

məqsədləri 

 

 



Yoxsulluğu 

azaltmaq 

Ə

traf mühiti 



qorumaq 

Sülh 


Öz içərisində bir 

məqsəd olan 

Vətəndaş cəmiyyəti 

Demokratikləşmə 

Dövlət qurmaq 

kimi 




Güclü, sürətli VC 



göstəricisidir:  

Demokratiya, qanunun 

aliliyi, sülh və rifah 

 

-Cәmiyyәt iştirakçılarına güc 



verәrәk social investisiya 

 

- Yaxşı idarәçilik, social vә iqtisadi 



әdalәt üçün bir sәs 

-Yoxsulluğun azaldılması

 

A = Vətəndaş cəmiyyətini 

gücləndirmə müdaxiləsini 

anlamaq üçün başlanğıc 

nöqtəsi 

 

B = Çatılacaq hədəf 



 

 

  15



VƏTƏNDAŞ CƏMİYYƏTİ MÜDAXİLƏLƏRİNİN TİPOLOGİYASI 

Bir məqsədə çatmaq üçün vasitə kimi istifadə edilən VC 

Nəticə olaraq VCnin özü 

Dövlət Yaranışı 

Sülh 

Yoxsulluğu Azaltma 



Sosial Bəranərsizlik 

Dövlətin monitorinqi 

Sivil/Mədəni məkan 

yaratmaq 



Demokratikləşmə 

-Avtoritar rejimlərdən 

qurtulmaq 

-Müxalif qrup və 

partiyalara dəstək 

- Çox partiyalı 

Seçkiləri 

dəstəkləmək 



Təmsil  

-Seçki kommisiyaları 

üçün dəstək 

-Səsvermə & səslərin 

yoxlanılması 

Qanun qarşısında 

bərabərlik 

Müstəqil məhkəmə 

hakimiyyəti üçün lobi, 

qanunun aliliyi 

-Fərdi hüquqların 

qorunması 

İ

ctimai İnformasiya 

-Müstəqil medianın 

dəstəklənməsi  

Sabitlik & 

Təhlükəsizlik 

Konflikt önləyici   

-Azlıqlara hörmət 

-Anti diskriminasiya 

-Sülh kampaniyası 

Konflikt çözümü 

-Yerli vətəndaş 

cəmiyyətini 

gücləndirmək 

-Bitərəf dəstək 

xidmətlərini təşviq 

etmək 


-Qaçqın sığınacaq 

hüquqları 

-Siyasi fəaliyyətlərdə 

artan fəaliyyət 

-Ədalət sisteminin 

yaxşılaşdırılması 

-Liderlik təlimi

 

 Dövlət və bazarların 

zəif olduğu yerlərdə 

səhiyyə,təhsil və 

rifah kimi xidmətlərin 

göstərilməsi 

 

İ

ctimai inkişaf 



 

Gəlir toplama 

 

Sosial sərmayə 



formalaşdırma 

 

Yoxsulluğun 



azaldılmasında 

iştirak 


 

Azad ticarəti təşviq 

etmək 

 

Ticarətdə inkişaf, 



təhsil 

 

Ümumi hüquqların 



təqibi 

 

İ



nsan haqqlarının 

pozulmasının 

monitorinqi və 

hesabat vermə 

 

Hər cür ayrı seçkiliyə 



qarşı mübarizə 

 

İ



nsan resursları 

təhsili və 

maarifləndirmə 

 

Həssas qrupların və 



kənarlaşdırılmış 

birliklərin 

gücləndirilməsi 

 

Qadınların bərabər 



hüquqlara malik 

olması 


 

 

Ombudsman ofisinə 



dəstək 

 

Xalq 



sorğularına/anketlərinə 

dəstək 


 

Yaxşı idarəçiliyi 

gücləndirmə: 

 

-  Korrupsiyannı 



ortaya çıxarmaq 

 

-  Şəffaflığı təşviq 



etmək 

 

-  Hesabatlılığın 



həyata 

keçrilməsini 

dəstəkləmək 

 

 



Sosial hərəkatlar 

üçün 


(Təməl dəyişikliyi 

yoluyla güc birliyi 

quran təşkilatlar) 

 

Beynəlxalq maliyyə 



qurumlarına meydan 

oxuyan qlobal 

şə

bəkələr 


 

Aktiv vətəndaşlıq 

(Dövlət və özəl 

qüvvələrə məsuliyyət 

aşılamaq) 

 

Aşağıdakılara 



yönələn qlobal sivil 

toplum: 


-Universal insan 

resursu 


-Beynəlxalq 

ə

məkdaşlıq 



-Konfliktlərin sülh 

içində həlli 



 

 

  16 



 

Sessiya 6:                   Vәtәndaş cәmiyyәtinin inkişafının sәviyyәlәri 

 

Hәdәflәr 

 

 

 

Vәtәndaş cәmiyyәtinin fәrddәn beynәlxalq sәviyyәyә qәdәr 



güclәndirә bilәcәyi sәviyyәlәr, hәr bir sәviyyәdәki quruluş vә 

proseslәr. Tәşkilati vә Đnstitusional inkişaf arasındakı fәrqlәr, 

Đnstitusional Đnkişaf әsasәn sector vә sektorlararası sәviyyәlәrdә 

olur. 


 

 

Müddәt 

 

 

 

 

 

 

30 dәqiqә 



 

 

 



20 dәqiqә 

 

 



20 dәqiqә 

 

 



 

20 dәqiqә 

 

 

Vәtәndaş cәmiyyәtinin inkişaf sәviyyәlәrini anlamaq üçün çalışma 



 

Flipçart üzәrindә konsentrik 6 dairә çәkin vә mәrkәzdәn/ortadan 

başlayaraq  aşağıdakıları qeyd edin: fәrdi, tәşkilati, tәşkilatlar-

arası/sub-sektor, Vәtәndaş cәmiyyәti, sektorlarası vә beynәlxalq 

 

Qrup halında hәr sәviyyәdәki iştirakçıları müәyyәnlәşdirәcәk, 



post-it lәr üzәrindә qeyd edәcәk vә flipçarta yerlәşdirәcәklәr. 

 

Başqa rәngdә olan bit post-it istifadә edәrәk, iştirakçılar tapşırığı 



tәkrarlayacaqlar, bu dәfә hәrbir sәviyyәdәki VC inkişafı 

müdaxilәlәrini müәyyәnlәşdirәcәklәr. 

 

Prezentasiya vә müzakirә: Vәtәndaş cәmiyyәtinin 



güclәndirilmәsinin sәviyyә vә proseslәri üzәrinә 2 bildiriş 

  

Azәrbaycandakı vә digәr VCT- lәrin müxtәlif sәviyyәlәrdә effektiv 



bir şәkildә çalışdığı misalların müzakirәsi 

 

Müddәt 

90 dәqiqә 

Vәsaitlәr 

 

 

Bildirişlәr 



 

 

Flipçart 



 

 

 



VC-nin  güclәndirmәsi; Bәzi müdaxilә örnәklәri. 

 

 



 

 

 

  17 



Bildiriş  

 

Vətəndaş cəmiyyətinin  güclənməsi 



 

Vәtәndaş cәmiyyәtini güclәndirmә proqramı adı altında edilәn QHT müdaxilәsi 

aşağıdakına bәnzәr model kimi işlәyir; 

 

Müdaxilә bu sәviyyәlәrin hәr hansında ola bilәr.Tәşkilati sәviyyәdә fәrdi qurumları 



güclәndirmәk mәqsәd ilә   

 

Dövlәt sәviyyәsindә, Vәtәndaş cәmiyyәti qruplarının fәaliyyәt göstәrә bilmәsi üçün 



“münbit mühit” yaratmaq mәqsәdilә  

 

Ayrıca, bu  fәrqli sәviyyәlәr arasında әlaqәlәr qurmağa yönәlә bilәr. Misal olaraq 



yerli sәviyyәdә şәxslәr vә ya cәmiyyәtlәrdә / Ot köklәri tәşkilatlarında federasiyalar 

qurmaq, şәbәkәlәrin formalaşmasına kömәk etmәk- Đkinci sәviyyәdә dә inkişaf 

bağlantıları axtarmalı vә güclәndirilmәlidir. 

  

 



Ümumilikdә vәtәndaş cәmiyyәtindә çalışan 

tәşkilatların sәviyyәlәri 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

DÖVLƏT 



 

VƏTƏNDAŞ CƏMĐYYƏTĐ 

QRUPLARI QHTLƏR daxil olmaqla 

 

 



Đ

CMALAR 


 

 

  18 



  

Bildiriş  

Vətəndaş cəmiyyətinin fərqli səviyyələri arasındakı əməkdaşlığı gücləndirən müdaxilələrə 

bəzi misallar 

 

SƏVİYYƏ 


MÜDAXİLƏ (Misallar) 

Sektorlararası 

(VCT-lər, Dövlət Sektoru, Özəl Sektor, 

Beynəlxalq Yardım Sektoru etc). 

Forumlar, konfranslar, dəyirmi masalara 

tərəf tutan və lobbiçilikdə ortaq təlim 

ortaq planlamanı dəstəkləmək 

dialoq üçün bacarıqların artırılması 

Sektor 

(Tam olaraq Vətəndaş Cəmiyyəti 

Təşkilatları) 

İ

nstitusional İnkişaf 



VC qanunlarına imkan yaratmaq 

VCT Forumları 

Təcrübə qaydaları 

QHT Dəstək Quruluşlarını dəstəkləmə 

Sektorun media biliklərini artırmaq 

Sub Sektor/Şəbəkələri 

(mövzuya maraqla bağlı konsentrasiya 

olmuş VCT qrupları coğrafiya, şəxsiyyər 

və.s) 


Daxili şəbəkə işini gücləndirmək 

Kommunikasiya üçün imkanlar yaratmaq 

Seçki dairəsi/resurs səfərbərliyi 

Platformaların dəstəklənməsi missal. 

Yoxsulluq/QİÇS  

İ

cma təşkilatları federasiyaları 



Yerli İdarəçilik islahatları və iştirak üçün 

imkan yaratmaq 



Təşkilati 

(fərdi təşkilatlar, çoxluqla orta ölçülü QHT 

və VCT növləri) 

Təşkilati imkanların artırılması  misal. 

Daxili idarəetmə və liderlik inkişafı, 

proqram idarəçiliyi, sistem inkişafı, seçki 

dairəsi formalaşdırmaq. 

Yerli səviyyədə şəxslər və ya 

cəmiyyətlər (Təşkilati səviyyəinin 

üzərində bir alt qrup) 

Gücləndirmə, xalqın biliklərinin 

artırılması, ictimai xidmət verilməsini 

təmin etmək 

Fərdi 

 

Oxuma, yazma təlimi 



vətəndaşlıq təlimi 

hüquqları bilmə  

seçici qeydiyyatı 

 

 



 

 

 

  19 



 

 

Sessiya 7:      Vәtәndaş cәmiyyәti, dövlәt vә bazar  

 

Hәdәflәr 

 

 

 

Cәmiyyәt iştirakçılarının icmalarını yaxşılaşdırmaqda vә müsbәt 



dәyişikliyә nail olmaq üçün digәr sektorlarla әlaqә qurmada rolları 

anlamaq.  



Proses 

 

5 dәqiqә 

 

15 dәqiqә 



 

 

 



20 dәqiqә 

 

 

 



 

15 dәqiqә 

 

 

20 dәqiqә 



 

 

10 dәqiqә 



 

 

Giriş 



 

Vәtәndaş cәmiyyәtinin dövlәtlә olan әlaqәsindә oynaya bilәcәyi 4 

rolla bağlı fikirlәr (çatışmazlığı aradan qaldıran, tamamlayıcı, 

izolyasiya etmә, әks tәsir). Đki әsas anlaşmazlıq vә әmәkdaşlıq 

variantlarının tәqdimatı  

 

3 sektorun rolları, öhdәliklәri vә motivasiyasi haqqında qrup işi. 



Holloway bildirişini bәlәdçi kimi istifadә edәrәk, hәr bir qrup digәr 

iki qrupa öz sektorunun funksiyalarını açıqlayır. 

 

Onlara verilәcәk sektorların sosial dәyişimini hәyata keçirmәk 



yönündә hәr bir qrupun güclü,  zәif tәrәflәrini tәhlil edib tәqdim 

etmә 


 

 Әmәkdaşlığa tәsir edәn faktorlarla bağlı beynәlxalq tәcrübәnin 

tәqdimatı vә dövlәtlә cәmiyyәt iştirakçıları üçün mümkün olan 

seçimlәr.  



Müddәt 

85 dәqiqә 

Vәsaitlәr 

 

 



Bildiriş 

 

 



Power Point 

 

 



 

 

Cәdvәl: Cәmiyyәtin 3 sektoru;  



Cәdvәl: Müxtәlif yönәtim şәrtlәri altında dövlәtlә olan әlaqәlәr 

 

Vәtәndaş Cәmiyyәti Әlaqәlәri 



 

 

 

  20 



Cəmiyyətin 3 Sektoru: Motivasiya, Rollar və Məsulliyyət, Resurslar vı Resurs 

Səfərbərliyi 

BİLDİRİŞ                                                                        

MƏNBƏ: Holloway, PACT  

 

 



SEKTOR 

QURUMUN 


TİPİ 

MOTİVASİYA, 

ROL VƏ 

MƏSULİYYƏT  



MÜMKÜN 

RESURSLAR  

SƏFƏRBƏRLİK: 

RESURSLARA 

ÇATMA 

YOLLARI 


 

Dövlət 


Sektoru 

 

Mərkəzi və yerli 



hökümətlər:  

 

İ



darəçilik 

 

Silahlı qüvvələr 



 

Polis 


 

 

Yönətmək və 



İ

darə etmək 

 

Dövlət 


Mülkiyəti 

 

Qanunlar 



 

Güc 


 

Vergi Gəlirləri 

 

 

 



Qanun 

 

Ə



MR 

 

Məcbur etmə 



 

Biznes 


Sektoru 

 

Bizneslər 



 

Mənfəət 


götürmək 

 

Şə



xsi 

mülkiyyət 

 

Ticarət və 



dəyişmə 

 

 



 

Vətəndaş 

Sektoru 

 

Vətəndaş 



cəmiyyəti 

 

Üzvlük  



Təşkilatları: 

Kooperativlər, 

Ticarət ittifaqı, 

Dini Qruplar 

(missal kilsələr), 

məsləklə bağlı 

qurumlar… 

 

Üzvlük olmayan 



təşkilatlar:  

QHT-lər 


 

Digər iki 

sektorları 

vətəndaşlara 

hesabatlı etmək  

 

Vətəndaşların 



ortaq 

fəaliyyətinə 

imkan yaratmaq 

 

Vətəndaşların 



yaşam şərtlərini 

yaxşılaşdırmaq 

 

 

Vətəndaşların 



vaxtları, 

resursları və 

fərdi resursları 

 

Zaman və 



digər 

resursların 

bağışlanması 

(milli vəya 

beynəlxalq 

olaraq digər 

iki sektordan) 

 

 



 

 

Digər 



vətəndaşlarla 

paylaşılan 

dəyərlər 


 

 

  21



 

MÜXTƏLIF ĐDARƏÇILIK ŞƏRTLƏRĐ ALTINDA VƏTƏNDAŞ CƏMIYYƏTĐNĐN DÖVLƏTLƏ ƏLAQƏSĐ

 

        



Đ

darəçiliyin          

Keyfiyyəti 

 

Ə

laqənin  

təbiəti 

 

 



 

YOXDUR 

 

 

PĐS 

 

 

ZƏĐF 

 

 

YAXŞI 

VC olmayan 

dövlətin yerinə 

keçər 

Somali – Mərkəzi 

Hakimiyyət 

yoxdur 


 

 

 



VC dövlətə qarşı 

çıxır 

 

KENYA - 



Korrupsiya 

 

 



VC Dövlət 

haqqlarının 

uyğulanması 

üçün Kampaniya 

aparır 

 

 



Hindistan –  

 

Köləlik qanuna 



zidd olsa da geniş 

yayılmışdır 

 

VC Dövlətlə 

Đş

birliyi aparır 

 

 



 

 



 

23 


 

 

Sessiya 8:            Әmәkdaşlıq çәrçivәlәri/strukturu 

 

Hәdәflәr 

 

 

 

Dövlәt vә vәtәndaş cәmiyyәti arasındakı әlaqәlәr rәsmi, 



әvvәlcәdәn müәyyәn edilәbilәn, düzәnli vә sektorun 

müstәqilliyinә xәtәr yetirmәdәn qurulmalıdır. 



Müddәt 

 

30 dәqiqә 



 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

15 dәqiqә  



 

15 dәqiqә 

 

 

15 dәqiqә 



 

15 dәqiqә 

 

 

 



 

 

 



 

Çalışma: rәsmi vә qeyri-rәsmi tәrәfdaşlıqlarda çalışmaq.  

Bir çox ölkәlәrdә sektorlararası, inkişaf tәrәfdaşlıqların müxtәlif 

formalarda qurulmasına yönәlik tәzyiqlәr var.Bunun әsasәn iki 

sәbәbi mövcuddur: 

•  Dövlәtin anti mәrkәzlәşdirilmәsi 

•  Yerli idarәçiliyin artan mәsuliyyәti vә onların bu öhdәlilklәri yerinә 

yetirә bilmәmәsi 

 

Ancaq, anti mәrkәzlәşmә prosesi o qәdәr sürәtlә gedir ki, әmәkdaşlıq 



üçün  mövcud  qanunlar  yetәrli  deyil.  Bu  da  bәlәdiyyә  vә  QHT-lәr 

arasında  olan  qeyri-rәsmi  birliklәrin  rәsmi  birliklәrdәn  daha  yaxşı 

olub- olmaması sualını gündәmә gәtirir.  

Đştirakçıları qarışıq qruplara bölün. Onlara cәmiyyәtlәrdәki iki tip 

birliklәri müәyyәnlәşdirib tәhlil aparacaqları yönündә tapşırığı  izah 

edin.  


 

Qrupların yarısı  “rәsmi  әmәkdaşlıq rәsmi olmayan yanaşmadan 

hansı hallarda yaxşıdır” sualına cavab axtaracaqlar:   

Digәr qruplarda isә sual әksinә qoyulacaq “hansı hallarda rәsmi 

olmayan әmәkdaşlıqlar rәsmi yanaşmadan yaxşıdır?” 

 

 



 

Yerli /Lokal sәviyyәdә yerli hökümәtlәr vә cәmiyyәt iştirakçıları 

arasında münasibәtlәrdәn meydana çıxan әsas mәsәlәlәr haqqında 

müzakirә. 

 

Tәqdimat: Niyә dövlәtlә könüllü sektor arasında razılıqlar olmalıdır? 



Daha sonra Azәrbaycanla bağlı mövzu üzәrindә müzakirә. 

 

Çәrçivә sözlәşmәlәr, tәqdimat vә müzakirәlәr. 



 

Nәticәlәrә geri dönәk: 

•  1-ci vә 4 cü sessiyalarda göstәrilәn rollar  

•  6 cı sessiyada göstәrilmiş tәşkilati/kollektiv üstün vә zәif 

cәhәtlәr 

•  Sessiya 5 dә qeyd edilmiş fәrqli sәviyyәlәrdәki müdaxilәlәr 

 

Seminarın sonu vә qiymәtlәndirmә 



 

 

24 


 

 

Müddәt 



 

90 dәqiqә 

Vәsaitlәr 

 

 



Bildiriş 

 

 



Power Point 

 

 



 

 

Flipçart 



 

 

 



Hökümәt-QHT әlaqәlәri – Struktur 

 

 



•  Niyә razılaşmalar olmalı ? 

•  Çәrçivә razılıqlar. 

 

 

 



Rollar 

 

 



 

 

25 


 

HÖKÜMƏT – QHT ƏLAQƏLƏRİ: Struktur 

 

 

Ə

laqənin 

keyfiyyəti 

 

Siyasət arenası 

 

İ

ndikator/misal 

 

 

“İnkişaf üçün 



ə

məkdaşlıq” 

 

 



 

Birgә siyasәt 

dialoqu 

 

- Ortaq dәyәrlәr (Hökümәt vә 



QHTlәr)  

- әmәkdaşlıq razılığı 

- әsas milli әhәmiyyәtli mәsәlәrldә 

QHTlәrin aktiv iştirakı 

 

Xarici 


maliyyәlәşmә 

üzrә әmәkdaşlıq 

 

 

- beynәlxalq tәşkilatlar tәrәfindәn 



maliyyәlәşdirilәn hökümәt vә QHtT 

birgә әmәkdaşlıq proqramları  

Dövlәtin geniş 

şәkildә QHT-lәri 

maliyyә 

baxımından 

dәstәklәmәsi 

 

- missal üçün Avropada vә elәcәdә 



Livanda  

Vәtәndaş 

cәmiyyәtinin 

güclәndirilmәsi 

 

- Hökümәt QHT-lәrin bilik vә 



bacarıqlarının artırılmasına sәrmayә 

yatırar 


- QHT çәtir qurumlarının 

genişlәndirilmiş rolları   

 

“Münbit mühit” 

 

 



Qanuni 

 

- dәstәk mәqsәdli “QHT” hüquqi 



bazasının mövcudluğu 

- nizamlayıcı qәrarlar müstәqil 

çağırışa tabedir 

- nizamlayıcı QHT çәtir quruluşlarının 

rolunu tәşviq edәr 

Siyasi 


 

- müstәqil vә mәsuliyyәtli QHT 

nizamlayıcısı 

- Sivil vә siyasi azadlığa hörmәt 

- Đnsan haqqları QHT-lәrinә әdalәtli 

davranış 

Iqtisadi 

 

- QHT-lәrә vergi güzәştlәri 



- Hökümәt maliyyәsinin varlığı 

- QHT-lәr beynәlxalq mәnbәlәrdәn 

maliyyә dәstәyi ala bilәrlәr 

Sosial 


 

- QHT-lәrin mediaya çıxışı 

- QHT-lәrin müsbәt imici/geniş 

yayılmış vәtәndaş cәmiyyәti 

 

 


 

26 


 

 

“Effektiv 



nizamlama” 

 

 



Hüquqi baza 

 

- әsas QHT qanunvericiliyi 



- qanun/dәyişiklik risk hәdәflidir, 

mәqsәdlidir vә proporsionaldır 

 

Đnstitusional 



çәrçivә   

- Mәsul mәrkәzi tәnzimlәyici orqan 

(yetәrli söz sahibi vә tәhsilli heyәti 

olan)  


- әlaqәli dövlәt qurumları arasında 

effektiv  koordinasiya vә әmәkdaşlıq 

- Tәnzimlәyici orqan sektora yüksәk 

keyfiyyәtli mәslәhәt vә bәlәdçilik 

tәklif edir 

 

Đctimaiyyәt üçün 



әlçatan 

informasiya 

 

- Cәmiyyәt üçün әlçatan olan QHT-



lәr haqqında informasiya. Regist, 

jurnal vә.s  

 

 

QHT-lәrin öz 



özlәrini 

idarәetmәsi 

 

- QHT-lәrin bilik vә bacarıqlarının 



artırılmasına mәsul qurumların, çәtir 

tәşkilatlarının mövcudluğu 

- Tәlim vә inkişın mümkünlüyü 

- sektora xas mәcәllә/ rәftar 

kodekslәri 

 

 



 

 

27 


 

Sessiya 9

 

Mövzu 

Təşkilatları Anlamaq 

Hədəflər:  

1.  Təşkilatları anlamaq üçün 3 dairə və soğan modellərini izah edin. 

2.  İştirakçılara metaforlardan istifadə edərək öz təşkilatlarını anlamaqda 

kömək edin 



Metod 

 

3 DAİRƏ: 



 

•  Qutuda 3 dairəni cızın:  

•  Nə görürsünüz/çarpıcı olan nədir?  

•  3 ölçünün kəsişməsəni izah edin 

•  3 qarışıq dairənin OHP/bildirişini göstərin  

•  Hərbir dairənin və qutunun içərisini izah edin  

•  4 qrup olaraq: hər bir qrup bir qutu/dairə götürsün və misallarla ona 

daxil olanları müəyyənləşdirsin. Bunları flipchart üzərində bir vərəqdə 

yazmaq. (15 dəqiqə)  

•  Hərkəsə əks əlaqə/feedback 

 

SOĞAN: 


o

  Soğan hamıya paylanılır və 4 nəfərlik qruplardan aşağıdakılar istənilir: 

o

  Soğanın xüsusiyyətləri nələrdir? 



o

  Bir təşkilatın bir soğana bənzəyəcəyini biz necə deyə bilərik? 

o

  (10 dəqiqə) 



 

o

  Geriyə qalan : cavabları flipçart vərəqinə yazın  (hər sual üçün bir 



kağız) (10 dəqiqə) 

o

  Artıq qurulmuş “soğanın” görüntüsü (15 dəqiqə) 



 

Metaforalar: 

 

Müxtləif şəkillərdən istifadə edərək iştirakçıların VCT-ləri təsvir edərkən 



vizuallardan istifadəsinə həvəsləndirmək. İştirakçılardan öz təşkilatlarına 

hansı metaforun ən uyğun olduğunu və səbəblərini soruşun. 

 

 

MÜDDƏT: 



1 saat 30 dəqiqə 

 

Vəsaitlər: 

6 soğan; Flipçart: 3 boş dairə;  

Soğan və dairə yazılarının olduğu bildirişlər  



 

Resurs təmin edən şəxsin qeydləri: 

 

 

 



 

28 


 

Qeyri kommersiya təşkilatlarını anlamaq üçün  

3 DAIRƏ MODELI 

 

İ

NTRAC-da olarkən faydalı hesab etdiyimiz, təşkilatları anlamaq üçün misal olaraq  3 



dairə misalından istifadə edəcəyik. Geniş  nöqteyi nəzərdən baxıldığında, təşkilatın 3 

bir-birinə  əlaqəli  hissədən  ibarət  olduğunu  görə  bilərik.    Daxili  təşkilat,  proqram  və 

performans, xarici əlaqələr. Hər üç hissə xarici mühitdə yerləşir.  

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

QHT-lərin başlıca olaraq üç hissədən ibarət olduğunu görmək mümkündür. İlk olaraq, 



proqram  elementidir.  QHT-lər  insanlar  (kasıblar  və  marjinal  qruplar)  və  mühit  üçün 

nələrisə etmək məqsədiylə yaradılır.  Onların layihə və proqramları var, misal olaq su 

proqramları,  səhiyyə  və  kənd  təsərrüfatı  proqramları.Son  30  ildə  inkişaf 

menecmentində  əsa  önəm  QHT-lərin  proqram/layihə  hissəsinə  verilir.  Donorlar  pul 

verərkən  həyata  keçirilən  layihələrin  texniki  qiymətləndirməsinə  əsaslanırlar. 

Xaricdən QHT-lərə edilən  yardımlar çox zaman müxtəlif sahələrdəki texniki biliklərin 

transferi ilə həyata keçrilmişdir.  

 

Son  illərdə  məlum  olmuşdur  ki,  sadəcə  proqramların  üzərində  fokuslaşmaq  və  bu 



proqramı idarə edən təşkilatın kritik önəmini gözardı etmək çox səthi bir yanaşmadır. 

Bir  çox  QHT  proqramlarının  gözləntiləri  qarşılamadığını  müşahidə  etmişik  ki,  bu  da 

hazırlanan  layihələrə  görə  deyil,  müvafiq  liderlik  və  heyət  o  cümlədən  təşkilati 

strukturda  olan  problemlərlə  bağlıdır.  QHT-lərin  effektiv  idarəçiliyi  hazırda  ən  əsas 

inkişaf  amillərindən  biri  kimi  görünür.  Bir  təşkilatın 

“bacarabilməsi”  qədər  onun 



olabilməsi” də çox önəmlidir.  

Daxili 

Təşkilat 



Xarici 

Ə

laqələr 



Proqram 

Performans 

Mühit 

INTRAC 


 

29 


 

 

 



 

 

Bununla yanaşı, QHT-lər  



“bağlantı”  qurabilməli, yəni inkişaf mərhələsində müsbət 

xarici  əlaqələrə  sahib  olmalıdırlar.  QHT-lər  təkbaşına  heç  bir  inkişafa  nail  ola  

biləməzlər. Onlar müxtəlif maraqlı tərəflər arasında sadəcə  iştirakçılardırlar. QHT-lər 

daha  effektiv fəaliyyət  göstərmək  üçün  cəmiyyətin  digər fəaliyyətdə  olan iştirakçıları 

ilə  yaxın  əlaqələr  qurmalıdırlar.Onların  hökümət  və  yerli  hakimiyyətlərin  verdiyi 

qərarlara  təsir  edə,    digər  VCT  qurumlarının  təcrübələrindən  yararlana,  və  digər 

QHT-lərlə  birgə  çalışaraq  ümumi  maraqlardan  çıxış  edə  bilərlər  ki,  buna  da  bəzən 

“şəbəkələşmə” deyilir  

 

Bu  şəkildəki  sonuncu  element  –  QHT-lərin  fəaliyyət  göstərdiyi  mühit/çevrədir.  QHT-



lərin  fəaliyyət  göstərdiyi  ortam,  idarəçilik  məsələlərində  böyük  rola  malikdir.  Henry 

Mintzberg

1

  mühitin  ümumi  təbiətini  və  xüsusiyyətlərini  müəyyən  etmək  üçün  4  amil 



müəyyən etmişdir: 

 

1.  Stabillik  –  hər  hansı  bir  təşkilatın  mühiti/ətrafı  stabildən  dinamikə  dəyişə  bilər. 

Ə

sas  olan  çevrənin  dəyişkənliyi  deyil,  onun  bəlirsizliyidir-  müəyyən    dərəcədə 



planlaşdırma problemi.   

2.  Mürəkkəblik – bəsitdən müərkkəbliyə uzana bilər. Kompleks/ Mürəkkəb bir çevrə, 

təşkilatın  mürəkkəb    xidmətə  sahib  ola  bilməsi  üçün  müxtəlif  sahələrdən  gələn, 

başqa  fikir  sahiblərinə  məxsus  bilik  və  resurslardan  faydalanmağa  ehtiyac 

duyduğu  məcburiyyətdir.   .  

3.  Xidmət  Çeşidliliyi  –  bütövdən  çeşidliliyə.  Müəyyən  edilmiş  topluma  və  ya  geniş 

sosial çevrəyə müraciət edən.  

4.  Düşmənlik–  Dəstəkləyicidən  düşmənliyə  qədər  uzanan.    Bu  elementi  nəzərə 

alarkən,  dəyər  və  məqsədlər  fərqli  düşüncələrin  ya  da  resurslardakı  fərqliliklərin 

çevrəsəl  düşmənlik  anlamına  gəlməyəcəyinin  fərqinə  varmaq  önəmlidir. 

Təşkilatınızın məqsədləri və təşkilatın özü aktiv olaraq təhdid altındadırsa, sadəcə 

o zaman çevrə düşmən ola bilər.. 

 

Bü  cür  təsnifat  təşkilatınızın  ətraf  mühitdəki  fərqliliklərlə  necə  davrana  biləcəyi 



yönümündə    fikir  yürütmənizə  kömək  edə  bilər-  nəzarəti  necə  saxlamaq  olar, 

fərqliliklərlə necə davranmalı və sürətli və yerində qərarlar necə veriləbilər. 

                                                 

1

 Mintzberg,H (1983) Structure in Fives: Designing Effective Organizations , Collegeville,PA.PH Enterprises 



 

 


 

30 


 

  

DAXİLİ TƏŞKİLATIN SOĞAN MODELİ 

Təşkilatların/  Quruluşların  3  cürə  görünüşlərinin  birinə  daha  yaxından  baxa  bilərik- 

Daxili  Görünüş  vəya  Olmaq  halqası.  Bu  görünüşü,  ortada  olan  bir  çəkirdəyin 

ə

trafında birdən çox qatlar olan soğan kimi görə bilərik.  



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

INTRAC/CDRA 1995 

 

 

 



 

 

 



 

 

Maliyyə Resursları 



 

 

Heyət Bacarıqları 



 

Sistemlər 

 

 

 



 

 

    



Vizyon/Baxış, Missiya 

 

Şə



xsiyyət/Kimlik 

Dəyərlər,  

Mədəniyyət 

 ‘Dünya görüşü 

 

 

 



 

 

 



Məqsəd, Strategiya 

 

Struktur 



Bacarıqlar 

 

Fiziki Resurslar 



 

 

 



 

Kontekst 



 

 


 

31 


 

Burada təşkilati həyatın 5 mərhələsini müəyyən edə bilərik : 

•  resurslar,  maddi  və  fiziki,  hansılarki  ətrafdakılara  daha  aşkar  görünəndir  və 

diagramın kənarlarında yerləşir. 

•  Insanlarla  bağlı  olan  faktorlar-bacarıqlar,  qabiliyyətlər  ki  bunlar  da  təşkilatın  iş 

gücünə aiddir.  

•  Təşkilatın sistemləri və quruluşu/strukturu daha dərin səviyyədə yerləşmişdir  

•  Təşkilatın Baxış/Vizyon, missiya, məqsəd and strategiyası. Bunların formalaşması 

üçün aşağıdakılar böyük rol oynayır 

•  Təşkilatın  dünya  görüşü,  məsələlərə  münasibəti-  dəyərləri,  mədəniyyəti  və 

şə

xsiyyəti  



 

Bu modelin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, bir QHT-nin dəyişik strukturlarının bir-biri ilə 

necə əlaqəli olmasını çox yaxşı göstərir. 

Dəyişik elementlər   arasında 



ardıcıllıq və bağlılıq olması vacibdir. Ona görə ki, bir 

elementin üzərində işlənildiyi zaman onun təşkilat daxili digər elementlərə necə təsir 

edəcəyi  müəyyən  oluna  bilinsin.Dəyişik  elementlər    arasında  uyğunluq  yaxşı 

olmalıdır.  

 

Soğan modeli eyni zamanda göstərir ki, 



təşkilatın ürəyi əsasdır.Bacarıqlar iyerarxiya 

şə

klində  düzülüb.  Daxili  qatlarda/səviyyələrdə  uyğunluq  olmadığı    şəraitdə  xarici 



qatlardakı  problemləri  həll  etməyə  çalışmaq  mənasızdır.  Təşkilatlara  sadəcə  maddi 

resurslar  vermək  heç  də  həmişə  yaxşı  bir  nəticəyə  gətirib  çıxarmır.  Əgər  daxildən 

gələn    motivasiya  doğru  deyilsə,  xərclənən  pullar  havaya  sovrulmuş/səmərəsiz 

xərclənmə və ya yoxedici ola bilər. 

 

Bir  təşkilatda  dürüstlük  və  etibarlılıq  olmadan  resurs  bazasının  gücləndirilməsi  əks 



effect  yarada  bilər.  QHT  çalışanlarının  inkişafı    üçün  müəyyən  cavabdehlik  və 

öhdəliyə malik olmaları lazımdır. Əks təqdirdə QHT-nin  məqsəd və sistemi nə qədər 

gözəl olsa da səmərəsiz xarakter daşıyacaq.  

Bu  cür  "ürək"  mövzuları  yanında,QHT-lərin  sahib  olmaları  gərəkən  başqa  digər 

qəbiliyyətlər var. Misal olaraq, çox QHT-lər  dünya vizyonu/baxışı mövzusunda daha 

güclü  olduqları  halda,  çox  az  qismi    bunları  dəyişiklik  yarada  bilmək  üçün  bəlirli 

strategiya ilə birləşdirib məqsədlər üçün istifadə edə bilir. 

  QHT-lər  tez-tez,  kökü  olmayan  ehtiyaclar  toplusuna  yox  deməməyin  tələsinə 

düşürlər..  Daha  çox  resurs  əldə  etmək  ,    çalışmaqla  əslində  QHT-lər  bir  neçə  yerə 

bölünürlər. Son nəticədə onların işi səmərəsiz alınır.  QHT-lər gələcəkdə hansı yerdə 

olacaqları barədə dəqiq bir fikrə, anlayışa sahib olmalıdırlar. Lakin çoxu qısa müddətli 

perspektivdə fəaliyyət  göstərdiyindən  bu  da  onların  mövcudluq  anlayışından kənara 

baxmasını əngəlləyir, strateji boşluğun içərisinə buraxır və inkişaf meyllərini zəiflədir.   

 

Bəllidir  ki,  təşkilatın  çəkirdəyi  tam  olaraq  formalaşmamış,  daha  çox  maddi  resurs 



tapmaq və insan resursu artırmaq önəmsizdir.  

 


 

32 


 

Bu  model  (soğan)  eyni  zamanda  göstərməyə  çalışır  ki, 



QHT-lərin  qarışıq 

bacarıqları  soğanın  mərkəzinə  doğru  irəlilədikcə  çoxalır.  Çox  zaman  maddi 

resurs  problemini  həll  etmək,  daxili  dəyərlər  və  məqsədlər  problemlərini  həll 

etməkdən  daha  asandır.  Həqiqətən,  QHT-lər  çox  zaman  öz  ehtiyaclarını,    həmin 

vaxtdakı resurs çatışmamazlıqlarından  kənar təhlil etməyə çalışırlar. QHT-lərin əsas 

problemləri  daha  çox  uzunmüddətli  daxili  problemlərdir.  Bu  da  sadəcə  fondler  cəlb 

etməklə həll olan məsələ deyil. 



 

 

Metaforlardan istifadə (Bənzətmələr)  

 

Hər kəsin  təşkilatlar haqqında fərqli və dəyişik düşüncələri vard. Çox zaman 



təşkilatları təqdim etmək üçün bənzətmələrdən istifadə edilir. Bənzətmə başqa bir 

ş

eyə oxşatmanı özündə əks etdirir.Məsələn, əsəbi bir adamı pələngə, sakit adamı isə 



quzuya bənzədə bilirik. Bənzətmələr qərib olanları daha da aydın etmək üçün bir 

yoldur. Bununla bağlı fikirləri təklif edərək və anlayışı asanlaşdıraraq edirlər.  

1111 

İ

stifadə etdiyimiz bənzətmələr bizə dəyərlərimiz, inanclarımız haqqında çox şey deyir 



və texnoloji, sosial və ruhsal inkişafın yanında mədəniyyətimizi də əks etdirir. 

  

Gareth Morgan



2

 təşkilatları təsvir etmək üçün 8 bənzətmədən istifadə edir. O 

təşkilatları aşağıdakı kimi təsvir edir: 

 

Maşın 



 

Siyasi Sistem 

Orqanizm 

 

Ruhi Həbs 



Beyin 

 

 



Axım və Transformasiya 

Mədəniyyət 

 

Üstünlük aləti 



 

Hər bir bənzətmə bizi fərqli  şəkildə düşünməyi məcbur edir.Bundan irəli gələrək 

müəyyən anlayışlarımız yaranır.  

 

Bənzətmələr həm də təşkilat daxilində menecerlərin işinin təsviri kimi istifadə edilir. 



Misallar: 

 

Müharibəyəbənzər Bənzətmə: Rəqibi məğlub etmək; tam hədəfdə olmaq; bir 

mübahisəni udmaq; proqram məmurları; son müasir texnologiya. 

 

İ



dman bəzətmələti: Bir-biri ilə komanda qurmaq, müəllimlik yetənəkləri yetişdirmək, 

komanda oyunçusu. 

 

Musiqi bənzətmələri: dəyişimi orkestra etmək; eyni mahnı sözlərini söyləmək. 

 

                                                 



2

 Morgan, Gareth (1986) Images of Oragnization, London, Sage. 

11 

 

 



 

 

 



 

33 


 

Düşüncə tərzləri bəzən dünya görüşü formasına gəlir ki, biz heç onu sorğulamırıq. 

Bənzətmələrin dəyişimi yeni sualların meydan çıxmasına səbəb olur.  

 

 

Sessiya 10 

Mövzu 

Dəyərlət, Vizyon/Baxış&Missiya 

Hədəflər:  

•  Təşkilatın vizyon/baxış və missiyasını anlamaq. 

•  Bu anlayışı bir fərdi dəyərlər kəşfinə bağlamaq və vizyona/baxışa, 

missiyaya necə təsir etdiyini görmək. 

 

Metod:  

•  Fərdi dəyərlərin şəxsə görə sinifləndirilməsi :  

•  Müzakirə: ortaq dəyərlər nədir və harda ayrılırlar- fərqlilikləri kəşf edin və 

bu fərqliliklərin yaranmasına səbəbiyyət verən nədir? 

•   Təşkilati dəyərləri müəyyənləşdirmək 

•  Müzakirə: ortaq dəyərlər sistemində VCT-lər arasında hansı oxşar və fəqli 

cəhətlər var? 

•  Vizyon: Vizyon/Baxış nədir təqdimat (10 dəq)  

•  10 dəq fərdi çalışma: “Dəyərləri xəritə üzərində çəkərkən, xəyal edin ki 

yeni quracağınız bir təşkilat üçün bir vizyon//baxış yazacaqsınız. Burda nə 

olardı? 

•  Yanınızdakı ilə paylaşın: 5 dəq 

•  Geri qalan hissə : bəzi misalları bölüşmək və müzakirə etmək (15 dəq) 

 

•  Missiya: Missiyanın nə olduğu ilə bağlı bir təqdimat  (10 dəq) 



•  Çalışma qrupları:vizyon/baxış və məqsədlərimiz Azərbaycanda VCTlərin 

qarşılaşdıqları çətinliklərə nə dərəcədə uyğundur.? (10 dəq) 

•  Geriyə qalan hissədə rəylərin toplanması 

 

 



Ə

sas öyrənmə nöqtəsi 

•  Dəyərlər təbiət etibariylə çox müxtəlifdirlər 

•  Dəyərlər təşkilati kimliyin, məqsədlər və.s mərkəzindədirlər 

•  Vizyonun&Missiyanın dəqiqliyi insanların sizinlə münasibətdə olub, 

gördüyünüz işləri və cəhdlərinizi dəstəkləməlkərinin əsasında durur 

•  Aydın bir missiya cəhdlərinizə focus olmaqda sizə kömək edə bilər 



Vaxt: 

90  dəq 


Vəsaitlər: 

•  Bildiriş : Dəyərləri yazma çalışması; dəyərlərlə bağlı prezentasiya, 

Vizyon&Missiya  

 

Qeydlər:  



 

34 


 

  

Dəyərlər, Vizyon/Baxış & Missiya 



Dəyərlər 

 

Dəyərlə bizim üçün çox önəm kəsb edir. Bu maddi dəyərlər ola bilər, və ya hər hansı 

fikir və düşüncə. Hər birimiz fərdi dəyərlər toplusuna malikik– bunlar maddi olmayın 

ömür boyu yolumuzu tapmağa kömək edən bir sıra amillərin qarışıdır. Bu dəyərlərə 

söykənərək qərar veririk. 

  

İ



nsanlar üçün olduğu kimi, bu fikirlər qurduğumuz təşkilatlar üçün də keçərlidir. 

Təşkilatın qurucuları bunları çox zaman bir dəyər, prinsip ya da fəlsəfə açıqlaması 

kimi göstərir ki bu da təşkilatın bütün işlərinin təməlində durur. Bir fikir ictimaiyyətə 

açıqlanırsa, hərəkətlənizin də bu fikrə uyğunluğu olmalıdır.  

 

Qeyri Kommersiya təşkilatlarına tipik dəyərlər 

 

Hesabatlılıq / düzlük / səmərəlilik 

 

Öyrənmə 

 

 

 

 

Ayrı Seçkiliyə qarşı çıxmaq 

 

 

Açıqlıq 

 

 

 

 

 

Rəhm  

 

 

 

 

 

Ə

məkdaşlıq 

 

Gizlilik 

 

 

 

 

 

İ

stifadəçilərin ehtiyacı ilk 

     

Çeşidlilik 

 

 

 

 

 

Keyfiyyət / mükəmməllik 

 

Dinamiklik / innovasiya   

 

 

Hörmət 

 

Nəticəlilik   

 

 

Davamlı İnkişaf / Özünə güvənən  

 

Səlahiyyətvermə 

 

 

 

 

 

 

Komanda İşi / Bərabər işləmək  /  

Bərabər imkanlar / bərabərlilik   

 



Yüklə 0,5 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə