AZßrbaycan dèLÈ



Yüklə 3,38 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/15
tarix10.06.2017
ölçüsü3,38 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

MÖЯllИM ЦЧЦn MetodИk vЯsaИt
Tÿlim rus dilindÿ olan ömumtÿhsil
mÿktÿblÿrinin VIII sinfi ö÷ön
AZßRBAYCAN
 
DÈLÈ
8
“kÞvsßR” nßØRÈYYatI
BakI – 2015
HƏVVA  ABDULLAYEVA, İRADƏ ƏFƏNDİYEVA,
MƏLAHƏT ƏLƏSGƏROVA  
Азярбайъан Республикасы Тящсил Назирлийинин
08.06.2015-ъi ил тарихли 645 нюмряли
ямри иля тясдиг едилмишдир.
Çap üçün deyil

HƏVVA  ABDULLAYEVA, İRADƏ  ƏFƏNDİYEVA,
MƏLAHƏT  ƏLƏSGƏROVA 
AZƏRBAYCAN DİLİ. 
Möÿllim ö÷ön metodik vÿsait.
Tÿlim rus dilindÿ olan ömumtÿhsil mÿktÿblÿrinin 
VIII sinfi ö÷ön.
Bak
ı, «KÞVSßR» nÿøriyyatû 2015, 160 sÿh.
Dil vÿ ixtisas redaktoru: nadÈR MßMMßdlÈ
             
             
filologiya elmlÿri doktoru, professor
Müəlliflik hüquqları qorunur. Xüsusi icazə olmadan bu nəşri və yaxud 
onun hər hansı hissəsini yenidən çap etdirmək, surətini çıxarmaq, 
elektron informasiya vasitələri ilə yaymaq qanuna ziddir.
ISBN 978-9952-8142-8-6              © Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, 2015
Çap üçün deyil

3
MÜNDƏRİCAT
Giriş........................................................................................................ 5
Azərbaycan dili (dövlət dili kimi) fənni üzrə ümumi  təlim nəticələri ..... 7
Məzmun xətləri üzrə təlim nəticələri ..................................................... 7
Təlim digər dillərdə aparılan ümumtəhsil məktəblərinin 8-ci sinfi 
üçün “Azərbaycan dili” dərslik dəsti ..................................................... 9
Dərslərin illik tematik planlaşdırılması ................................................ 19
§1. Vətənim .......................................................................................... 24                     
§2. Milli ordu quruculuğunda ............................................................... 25
§3. Səməd bəy Mehmandarov Birinci Dünya müharibəsində .............. 27
§4. Əlvida, Lənkəran torpağı ................................................................ 29 
§5. Yadigar qalan innab ağacı ............................................................... 30
§6. Partizan Daşdəmirov  (I hissə) ........................................................ 32
§7. Partizan Daşdəmirov  (II hissə) ...................................................... 34
§8. Mübarizi olan millət ...................................................................... 35
§9. Arxadan güllə atmaq  kişilik sayılmır ........................................... 37
§10. Şərq şeirinin gəncəli ilahəsi .......................................................... 38
§11. “Kəlilə və Dimnə”nin yaranması .................................................. 40
§12. Qızıl it .......................................................................................... 42
§13. Dahi mütəfəkkir ........................................................................... 43
§14. Bərdənin tərifi .............................................................................. 45
§15. Çinar və taxta parçası ................................................................... 46
§16. Üsyankar şair ............................................................................... 48
§17. Nəsimi .......................................................................................... 50
§18. Qurban bayramı ............................................................................51
§19. Ağıllı sövdəgər ............................................................................. 53
§20. Kim haqlıdır? ............................................................................... 54
§21. Şah İsmayıl  (I hissə) .................................................................... 56
§22. Şah İsmayıl  (II hissə) ................................................................... 57
§23. Qızıldan qiymətli bitki ................................................................. 59
§24. Ən varlı məmləkət I hissə ............................................................. 60
§25. Ən varlı məmləkət II hissə ............................................................ 62
§26. Məhəmməd Füzuli ...................................................................... 64
§27. Dənizdə fırtına (I hissə) ................................................................ 65
§28. Dənizdə fırtına (II hissə) ............................................................... 67
§29. Dərsə gecikən uşaqlar (I hissə) ..................................................... 68
§30. Dərsə gecikən uşaqlar  (II hissə) ................................................... 70
§31. Tariximizi yazan qadın ................................................................. 71
Çap üçün deyil

4
§32. Ağabəyim ağa I hissə ................................................................... 73
§33. Ağabəyim ağa II hissə ................................................................. 73
§34. İstedadlı şairə, xeyriyyəçi qadın  (I hissə) ..................................... 75
§35. Xurşidbanu Natəvan  (II hissə) ..................................................... 75
§36. Atəşgah Aleksandr Dümanın gözü ilə .......................................... 76
§37. Azərbaycan torpağı ...................................................................... 78
§38. Ərik ağacı ..................................................................................... 80
§39. Novruz beynəlxalq bayramdır ..................................................... 82
§40.  Oğul qazancı ................................................................................ 84
§41. Gülbəsləyən qız ............................................................................ 85
§42. Mükafat ........................................................................................ 87
§43. Mən sənə qul olacağam, ana! ....................................................... 89
§44. Ölkəm ........................................................................................... 91
§45. Dəmirçioğlunun Çənlibelə gəlməsi  (I hissə) ............................... 93
§46. Dəmirçioğlunun Çənlibelə gəlməsi  (II hissə) .............................. 95
§47. Dəmirçioğlunun Çənlibelə gəlməsi  (III hissə) ............................. 96
§48. Təbriz sənətkarları ....................................................................... 98
§49. Qara Qarayevin ölməz irsi .......................................................... 100
§50. Səxavət ....................................................................................... 101
§51. Rəngkarın son sərgisi ................................................................. 103
§52. Balaca balıqçı ............................................................................. 104
§53. Hələ bu harasıdır?! ..................................................................... 106
§54. Sonrakı peşmançılıq fayda verməz ............................................. 108
§55. Birliyin gücü  (I hissə) ................................................................ 109
§56. Birliyin gücü  (II hissə) ............................................................... 109 
§57. Azərbaycan oğluyam .................................................................. 112
§58. Əsrin Heydər tarixi .................................................................... 113
§59. Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti ................................................. 115
§60. Baharın son ayı ........................................................................... 116
Özünüzü yoxlayın I ............................................................................ 118
Özünüzü yoxlayın II .......................................................................... 122
Özünüzü yoxlayın III ......................................................................... 127
Özünüzü yoxlayın IV ......................................................................... 131
Dərsdə istifadə etmək üçün əlavə məlumatlar ................................... 136
Fənlərarası inteqrasiya ....................................................................... 152
Qiymətləndirmə cədvəllərindən nümunələr ....................................... 153
Sözlük ................................................................................................. 156
Çap üçün deyil

5
GİRİŞ
Müstəqil Azərbaycan  dövlətinin  əsas  strateji  hədəflərindən  biri    insan 
kapitalının inkişafı olduğundan “Müasir təhsil sisteminin formalaşdırılması” 
(“Azərbaycan  2020:  gələcəyə  baxış”  İnkişaf  Konsepsiyası”  (7.2”)  priori-
tet  bir  məsələ  kimi  qarşıya  qoyulur.  Məlumdur  ki,  müasir  təhsil  sistemi-
nin  formalaşdırılması  isə  bir  sıra  mühüm  şərtlərlə  yanaşı,  ilk  növbədə, 
təh silin məzmununun yeniləşdirilməsi ilə mümkündür. Bu reallıq əsas tutul-
duğundandır  ki,  “Azərbaycan  Respublikasında  təhsilin  inkişafı  üzrə  Dövlət 
Strategiyası”nda birinci strateji istiqamətin səriştəyə əsaslanan şəxsiyyətyönlü 
təhsil məzmununun yaradılmasına yönəldiyi qeyd edilmiş, bunun isə təhsilin 
bütün  pillələri  üzrə  kurikulumların inkişafı  kimi  vacib  hədəfi  əhatə  edəcəyi 
göstərilmişdir.
Təhsil  strategiyasında  “şagirdlərin  idrak  fəallığını,  ümumi  inkişafını 
ləngidən  mövcud  “yaddaş  məktəbi”ndən  “təfəkkür  və  düşüncə  məktəbi”nə 
keçidin  təmin  olunması  məqsədi  ilə  sistemli  tədbirlər  görüləcəyi”  xüsusi 
vurğulanır. Səriştəyə əsaslanan şəxsiyyətyönlü təhsil məzmununun yaradılması 
isə şəxsin müasir bilik və bacarıqlara yiyələnməsi üçün vacib şərtdir. Çünki bu, 
“insanlara texnologiyaları çevik mənimsəmək, əmək bazarında layiqli yer tut-
maq və ömür boyu təhsil prosesinə qoşulmaq, sağlam həyat tərzi, ətraf mühitə 
münasibətdə düzgün mövqe seçmək” imkanı verir. 
Azərbaycanda təhsil islahatının başlanmasından keçən dövr göstərdi ki, 
şagirdyönümlülük və inkişafyönümlülük istiqamətində qurulan və şagird şəx-
siyyətinin formalaşdırılmasında nəticəyönümlülüyü hədəf alan hazırkı təh sil 
islahatı  qarşıya qoyduğu əsas məqsədlərə addım-addım yaxınlaşmaqdadır.
Dövlətin təhsil siyasətinin hədəf aldığı nəticələrin reallaşdırılması, qeyd 
edildiyi kimi, təhsilin məzmun və formasının, qiymətləndirmə mexanizmlərinin 
yeni əsaslar üzərində qurulmasını şərtləndirir ki, bu isə öz növbəsində  kuri-
kulum  islahatının  təhsilin  bütün  pillələrində,  o  cümlədən  ümumi  orta  təhsil 
səviyyəsində sistemli şəkildə davam etdirilməsini həyata keçirməklə yanaşı, 
onun inkişafını da zərurətə çevirir.
Məlum  olduğu  kimi, Azərbaycan  Respublikası  öz  müstəqilliyinin  bər-
pasına nail olduqdan sonra Azərbaycan dili xalqımızın ictimai-siyasi, sosial-
iqtisadi və elmi-mədəni həyatında dövlətin rəsmi dili kimi müstəsna əhəmiyyət 
kəsb etməyə başlamışdır. 
Təsadüfi  deyildir  ki,  23  may  2012-ci  il  tarixli  “Azərbaycan  dilinin 
qloballaşma şəraitində zamanın tələblərinə uyğun istifadəsinə və ölkədə dilçili-
yin inkişafına dair Dövlət Proqramı haqqında” Azərbaycan Respublikası Prezi-
dentinin Sərəncamında Azərbaycan dilindən istifadə zamanı bir çox nöqsan-
lara yol verildiyi, ədəbi dilin tükənməz imkanlarından lazımınca və düzgün 
istifadə edilməməsinə diqqət çəkilir və problemin həlli ilə əlaqədar müvafiq 
Çap üçün deyil

6
qurumların, o cümlədən Təhsil Nazirliyinin qarşısında mühüm vəzifələr qoyu-
lur. 
Sərəncamdan  irəli  gələn  vəzifələrin  həyata  keçirilməsi  istiqamətində 
hazırlanmış  və  Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2013-cü il 9 aprel ta-
rixli Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “Azərbaycan dilinin qloballaşma şəraitində 
zamanın  tələblərinə  uyğun  istifadəsinə  və  ölkədə  dilçiliyin  inkişafına 
dair  Dövlət  Proqramı”nda  da  elm  və  texnikanın  sürətlə  inkişaf  etdiyi 
hazırkı  qloballaşma  dövrünün  Azərbaycan  dilinin  zənginləşməsi  və  tətbiqi 
imkanlarının  genişləndirilməsi  istiqamətində  aparılan  işlərin  yeni  səviyyəyə 
yüksəldilməsini  tələb  etdiyi  vurğulanır.  Proqramda  həmçinin  “Azərbaycan 
dilinin  qloballaşma  şəraitində  zamanın  tələblərinə  uyğun  istifadəsi  və 
azərbaycançılıq məfkurəsi əsasında hərtərəfli inkişafı baxımından gənc nəslin 
ana dilinə sevgi və hörmət ruhunda tərbiyə olunması, ədəbi dilin normalarına 
ciddi surətdə əməl edilməsi”nin  dövrün tələbi olaraq qaldığına diqqət çəkilir;  
“dil və nitq mədəniyyətinin yüksəldilməsi” (3.1.9.) əsas vəzifələrdən biri kimi 
qarşıya qoyulur.
Azərbaycan  Respublikası  Prezidentinin  “Sərəncamı”ında  və  “Dövlət 
Proqramı”nda  vurğulanan bu məsələlər, göründüyü kimi,  bir çox hallarda 
birbaşa orta ümumtəhsil məktəblərində Azərbaycan dilinin təlimi ilə bağlanır. 
Bu baxımdan, “Sərəncam” və “Dövlət proqramı” təlim digər dillərdə aparılan 
məktəblərdə  Azərbaycan dili tədrisinin qarşısında da bir sıra mühüm vəzifələr 
qoyur. 
Bu vəzifələrin yerinə yetirilməsi  və qloballaşma şəraitində Azərbaycan 
dilindən    zamanın  tələblərinə  uyğun  istifadənin  təmin  olunması,  “dil  və 
nitq  mədəniyyətinin  yüksəldilməsi”  üçün  Azərbaycan  dilindən  hazırlanan 
tədris vəsaitlərinin müasir dövrün tələblərinə cavab verməsinə xüsusi diqqət 
yetirilməli, tədris prosesində öyrənənlərin  ehtiyaclarının ödənilməsinə hər cür 
şərait yaradılmalıdır. 
“Təlim digər dillərdə aparılan ümumtəhsil məktəbləri üçün Azərbaycan 
dili (dövlət dili kimi) kurikulumu” da öz növbəsində  bu fənn üzrə ümumi təlim 
nəticələrində,  məzmun  standartları,  təlim  strategiyaları  və  qiymətləndirmə 
məsələlərində  məhz  yuxarıda    qeyd  olunan  imkanların  reallaşdırılmasını 
nəzərdə tutur və ona istiqamətləndirilir. 
Fikrimizcə, VIII sinif üçün hazırladığımız “Azərbaycan dili” dərslik dəsti 
(dərslik və müəllim üçün metodik vəsait) bu ehtiyacı ödəmək üçün  üzərinə 
düşən vəzifənin öhdəsindən layiqincə gələcək və tədris prosesində müəllim və 
şagirdlərin ən yaxın köməkçisi olacaqdır. 
Təlim  rus  dilində  aparılan  məktəblərin  VIII    siniflərində  tədris  işini 
planlaşdıracaq müəllimlərin ehtiyacını nəzərə alaraq burada ümumi orta təhsil 
səviyyəsi (V-IX siniflər) üçün nəzərdə tutulan məzmun standartlarını veririk. 
Çap üçün deyil

7
Azərbaycan dili (dövlət dili kimi) fənni üzrə ümumi 
təlim nəticələri
Ümumi orta təhsil səviyyəsi (V-IX siniflər) üzrə şagird: 
Ø
 dinlədiyi mətnin məzmununu izah edir, ona münasibət bildirir;
Ø
 şüurlu və ifadəli oxu bacarıqları nümayiş etdirir;
Ø
 müxtəlif formalı  rabitəli mətnlər qurur və təqdim edir;
Ø
 öz fikirlərini sərbəst, ardıcıl və aydın ifadə edir;
Ø
 nitq bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün müxtəlif mənbələrdən istifadə 
edir, tərcümə bacarıqları nümayiş etdirir.
2. Məzmun xətləri üzrə təlim nəticələr

Ümumi orta təhsil səviyyəsində məzmun xətləri üzrə təlim nəticələri
Dinləyib-anlama 
Şagird:
Ø
 dinlədiyi söz, ifadə, cümlə və mətnin mənasını anladığını nümayiş et-
dirir;
Ø
 dinlədiyi fikirlərlə bağlı mühakimələr yürüdür.
Danışma
Şagird: 
Ø
 nitqində düzgün tələffüz qaydalarına əməl edir; 
Ø
 nitqində müxtəlif yardımçı vasitələrdən (uyğun səs tonu, jest, mimika, 
nitq etiketləri) istifadə edir;
Ø
 fikirlərini  nitqin müxtəlif formalarında (monoloji, dialoji) ardıcıl ifadə 
edir.
Oxu 
Şagird: 
Ø
 mətndəki söz və ifadələrin kontekstə uyğun mənalarını izah edir; 
Ø
 elmi-kütləvi və bədii mətnləri düzgün və ifadəli oxuyur; 
Ø
 elmi-kütləvi və bədii mətnləri məzmun və strukturuna görə təhlil edir.
Yazı
Şagird:
Ø
  mənbələrdən  istifadə  etməklə  müxtəlif  formalı  (inşa,  esse,  hekayə) 
rabitəli mətnlər yazır; 
Ø
 özünün və başqasının yazısını təkmilləşdirir; 
Ø
 yazısında orfoqrafiya, qrammatika və durğu işarəsi qaydalarını tətbiq 
edir;  
Ø
  əməli  yazılar  (elan,  məktub,  teleqram,  izahat,  ərizə,  tərcümeyi-hal, 
arayış, protokol, hesabat, akt) yazır. 
Çap üçün deyil

8
VIII sinfin sonunda şagird: 
Ø
 dinlədiyi mətndəki fikirlərin məntiqi ardıcıllığını müəyyənləşdirir;
Ø
 söz birləşməsi və sadə cümlələri qrammatik normalara uyğun tələffüz 
edir, nitqində məntiqi vurğudan düzgün istifadə edir;
Ø
 müxtəlif mövqeli fikirləri ümumiləşdirərək təqdim edir, mətnin his-
sələri arasında əlaqələri gözləməklə danışır;
Ø
 mətndəki söz və ifadələrin mənasını sintaktik vəzifəsinə görə dəqiq-
ləşdirir;
Ø
 oxuduğu mətndəki əsas fikri nəzərə çarpdırmaq üçün məntiqi vurğudan 
istifadə edir;
Ø
 seçdiyi nümunələrlə yazısını zənginləşdirir; 
Ø
  həmcins  üzvlər,  əlavələr,  xitab  və  ara  sözlərlə  bağlı  durğu  işarələri 
qaydalarına əməl edir;
Ø
 müxtəlif əməli yazılar (arayış, protokol) yazır.
 
Məzmun xətləri üzrə əsas və alt-standartlar
1. Dinləyib-anlama 
Şagird: 
1.1. Dinlədiyi fikri anladığını nümayiş etdirir.  
1.1.1. Dinlədiyi mətndəki fikirlərin məntiqi ardıcıllığını müəyyənləşdirir.
1.1.2. Dinlədiyi mətndə fakt və hadisələri ümumiləşdirir. 
 
2. Danışma 
Şagird: 
2.1. Şifahi nitq bacarıqları nümayiş etdirir.
2.1.1.  Söz  birləşməsi  və  sadə  cümlələri  qrammatik  normalara  uyğun 
tələffüz edir.
2.1.2. Nitqində məntiqi vurğudan düzgün istifadə edir.
2.1.3. Müxtəlif mövqeli fikirləri ümumiləşdirərək təqdim edir.
2.1.4. Mətnin hissələri arasında əlaqələri gözləməklə danışır.
 
3. Oxu 
Şagird: 
3.1. Mətni mənimsədiyini nümayiş etdirir. 
3.1.1.  Mətndəki  söz  və  ifadələrin  mənasını  sintaktik  vəzifəsinə  görə 
dəqiqləşdirir.
3.1.2. Əsas fikri nəzərə çarpdırmaq üçün məntiqi vurğudan istifadə edir.
3.1.3. Mətndəki fikirlərə münasibət bildirir. 
 
Çap üçün deyil

9
4. Yazı 
Şagird: 
4.1. Rabitəli yazı vərdişlərinə yiyələndiyini nümayiş etdirir.
4.1.1. Topladığı fakt və məlumatlara  münasibətini bildirir. 
4.1.2. Seçdiyi nümunələrlə yazısını zənginləşdirir.  
4.1.3. Həmcins üzvlər, əlavələr, xitab və ara sözlərlə bağlı durğu işarələri 
qaydalarına əməl edir.
4.1.4. Müxtəlif əməli yazılar (arayış, protokol) yazır, fikirlərə münasibət 
bildirir.
Təlim digər dillərdə aparılan ümumtəhsil məktəblərinin 
8-ci sinfi üçün “Azərbaycan dili” dərslik dəsti
Təlim digər dillərdə aparılan ümumtəhsil məktəblərinin 8-ci sinfi üçün  
“Azərbaycan  dili”  dərsliyi  dinləyib-anlama,  danışma,  oxu  və  yazı  məzmun 
xətlərini özündə birləşdirən 13 alt-standart əsasında ümumi təlim nəticələrinin 
reallaşdırılması üçün şagirdləri zəruri təlim materialları ilə təmin edir. 
8-ci  siniflər  üçün  hazırlanmış  “Azərbaycan  dili”  dərsliyi  60  dərsin 
reallaşmasını təmin edən  60 paraqrafdan  ibarətdir.  Hər bir dərs üçün şa-
gird lərin yaş səviyyələrinə uyğun bədii və elmi-kütləvi mətnlər, şeirlər, əlavə 
tədris  materialları  verilmiş,  həmin  mətnlər  üzrə  seçilmiş  alt-standartların 
reallaşdırılmasına istiqamətləndirilmiş  rəngarəng çalışmalar tərtib olunmuşdur. 
4 dərs  summativ qiymətləndirmə üçün (məsələn: 61-ci, 62-ci, 63-cü və 64-cü 
dərslər) ayrılmışdır. Summativ qiymətləndirmə  üçün  nəzərdə tutulmuş mate-
riallar isə  məqsədli şəkildə dərsliyə daxil edilməmiş, müəllim üçün vəsaitdə 
verilmişdir. 
2 – 3 dərs saatı üçün nəzərdə tutulmuş paraqraflar üzərində iş müəllimin 
şəxsi mülahizəsi əsasında təşkil edilə bilər. Burada diqqət yetirmək lazımdır 
ki, həmin paraqrafların əksəriyyətində bu və ya digər qrammatik materialla 
şagirdlərin tanış edilməsi də nəzərdə tutulmuşdur. Həcmcə daha böyük olan 
mətnlərin isə iki, bəzən də üç hissəyə bölünərək oxusunun təşkili məqsədəuyğun 
hesab oluna bilər. Yaxud mətnin oxusu və məzmunu üzərində işi bir dərsdə 
həyata keçirməklə, sonrakı dərsdə mətnin qavranılması, onun məzmununun 
nəql edilməsi və digər  çalışmalar üzərində işlərlə  müvafiq şifahi və yazılı nitq 
bacarıqların  formalaşdırılması üzrə işlər aparıla bilər. 
Dərslik şagirdlərin yaş və bilik səviyyələri nəzərə alınmaqla ciddi elmi 
prinsiplər əsasında tərtib olunmuşdur. Belə ki, dərsliyin metodik sistemində 
təsadüfi,  bacarıq  və  vərdişlərin  reallaşdırılmasına  sistemli  şəkildə  xidmət 
etməyən iş forması və ya  didaktik material verilməmişdir. Didaktik materialların 
Çap üçün deyil

10
seçilməsində isə “Azərbaycan Respublikasında təhsilin inkişafı üzrə Dövlət 
Strategiyası”nda vurğulanan tələblərdən birinə (iqtisadi inkişaf məqsədlərinə 
xidmət  edən  bilik  və  bacarıqları,  səriştəni  aşılayan  məzmuna  malik)  əməl 
olunmasına səy göstərilmişdir.  Bununla yanaşı, bədii parçaların seçilməsində 
şəxsiyyətin hərtərəfli formalaşdırılmasına müsbət təsiri ola biləcək şeir, tap-
maca, hekayə, mətn və s. üstünlük verilmişdir.
Dərslikdəki  təlim  materialları  üzərində  şagirdlərin  məqsədyönlü  işini 
təşkil  etmək  üçün  ilk  növbədə  dərsliyin  metodik  sistemi  ilə  tanışlıq  tələb 
olunur  ki,  burada  onlardan  bəziləri  üzərində  dayanmağı  və  müəllimlərin 
diqqətinə  çatdırmağı    məqsədəuyğun  hesab  edirik.  Dərsliklə  tanışlıq  forzas 
səhifəsindən  başlamalıdır.  Burada    bütün  dərslik  boyu  istifadə  olunan  şərti 
işarələr yerləşdirilmişdir. Mühüm əhəmiyyət kəsb etdiyindən müəllim, birin-
ci  növbədə,  şagirdlər  həmin  işarələrlə    tanış    etməli,    onların  mahiyyətinin 
qavranılmasına diqqət yetirməlidir.  
Dərslikdə bu işarələrdən ən çox sistemli şəkildə istifadə olunanı mətndəki 
sözlərin  üzərində  qoyulan  ulduz  (*)  işarəsidir.  Bu  işarədən  dərslik  boyu  
tələffüzü  üzərində  iş  aparılması  nəzərdə  tutulan  sözləri  fərqləndirmək  üçün 
istifadə olunmuşdur. Belə ki, artıq şagirdlər əvvəlki siniflərdə sözlərin və söz 
formalarının tələffüzü ilə əlaqədar müəyyən orfoepik qaydalarla tanış olmuş, 
onlarla    həmin  qaydaların    möhkəmləndirilməsi  istiqamətində  praktik  işlər 
aparılmışdır. Öyrənilmiş qaydalarla əlaqədar  bacarıqların  vərdişə çevrilməsi 
üçün bu istiqamətdə fasiləsiz işlər aparılmalı, bu işlər bir dərs olsa belə, diqqətdən 
kənarda  qalmamalıdır.  Odur  ki,  tələffüz  çalışmaları  dərslikdə  konkret  mətn 
və ya şeirlə, yaxud da hər hansı bir çalışma mətni ilə məhdudlaşdırılmamış, 
dərsliyin metodik sistemində qırmızı xətt kimi keçərək  oxu üçün nəzərdə tu-
tulan bütün tədris materiallarında öz əksini tapmışdır. Yalnız xüsusi məqsəd, 
yəni  bu  və  ya  digər  qaydanın  möhkəmləndirilməsi  üçün  dərslikdə  üzərində 
ulduz işarəsi qoyulmuş sözlər əsasında çalışma mətni tərtib edilmişdir. Qalan 
bütün hallarda üzərində ulduz işarəsi qoyulmuş sözlərin düzgün tələffüzü üzrə 
zəruri  vərdişlərin  formalaşdırılması  istiqamətində  dərsliyin  imkanlarından 
səmərəli  istifadə  məsələsi    müəllimin  öhdəsinə  buraxılmışdır.  Ona  görə  də 
dərs  ilinin  əvvəlində  müəllim  bu  işarənin  mahiyyətinin  şagirdlər  tərəfindən 
düzgün qavranılmasına, ona şüurlu münasibətin formalaşmasına nail olmalıdır. 
Təcrübələr  göstərir  ki,  dərsliyin  elmi-metodik  sistemi  bir  çox  hallarda 
müəllimin özü tərəfindən dərk edilmədiyindən, dərslərin qarşısında qoyulan 
metodik prinsiplərə də əməl olunmur və  nəticədə qarşıya qoyulmuş məqsədlər 
reallaşdırılmamış qalır.
Qeyd  etməyi  lazım  bilirik  ki,  mətn  və  şeirlərdə    ulduz  işarəsi  ilə 
fərqləndirilmiş sözlərdən müxtəlif istiqamətli tələffüz çalışmaları kimi istifadə 
oluna bilər (dərslikdə belə çalışma nümunələri verilmişdir). Belə ki, eyni bir 
Çap üçün deyil

11
mətndə  ulduz  işarəsi  ilə  fərqləndirilmiş  sözlər  müxtəlif  tələffüz  qaydalarını 
özündə  ehtiva  edə  bilər.  Bu  da  müəllimə  fərqli  tələffüz  qaydalarının  prak-
tik tətbiqi istiqamətində  qruplarla iş təşkil  etməyə imkan yaradır. Tələffüz 
xüsusiyyətləri baxımından eyni olan sözləri qruplaşdırmaqla şagirdlər onlar 
arasında oxşarlığı müşahidə edir, onlara aid əlavə misallar söyləməklə fikirlərini 
əsaslandırır  və  beləliklə,  onlarda  düzgün  tələffüz  bacarığı  möhkəmlənərək 
vərdişə çevrilir. Ola bilər ki, müəllim həmin dərsdə  bu sözlərdən yalnız bir 
qrupu  üzərində  şagirdləri  işlətməyi  məqsədəuyğun  hesab  etsin  və  ona  görə 
də diqqəti məhz həmin sözlərə yönəltsin. Bütün hallarda unutmaq olmaz ki, 
düzgün  tələffüz  bacarığının  formalaşdırılması  uzun  sürən  bir  prosesdir  və 
onu  konkret  çalışmalarla  həyata  keçirmək  mümkün  deyil.  Hər  bir  mətndə 
yazılışı və tələffüzü arasında müəyyən fərqlər olan sözlərin xüsusi işarə ilə 
fərqləndirilməsi, digər tərəfdən, oxu prosesində siqnal rolu oynayır. Belə ki,  
şərti işarə şagirdlərin göz yaddaşına təsir edir, onların nəzərini cəlb etməklə həm 
də diqqətlərini fəallaşdırır, həmin sözlərin orfoepik normalar əsasında düzgün 
tələffüzünə  şüurlu  münasibətin  formalaşmasına  xidmət  göstərir.  Nəticədə 
oxu prosesində yanlış tələffüz ehtimalı məhdudlaşır ki, bu da müəyyən qədər 
şagirdlərin tələffüzündə orfoepik normaların pozulması hallarının dərin  kök 
salmasının qarşısını alır. Nitq mədəniyyətini isə düzgün tələffüz bacarığı ol-
madan təsəvvür etmək çətindir.
Məlumdur ki, sinifdəki şagirdlərin hamısının təlim göstəriciləri və dilə 
praktik bələdlik səviyyəsi eyni deyildir. Bu səbəbdən  çalışmalarda qoyulan 
tapşırıqların yerinə yetirilməsi də hamı tərəfindən eyni sürətlə baş vermir. Bu 
boşluğu  aradan  qaldırmaq və  təlim göstəricisi daha  yüksək  olan  şagirdlərin 
tələbatını ödəmək məqsədilə bəzən dərslikdəki bir çalışma mətni üzərində iki, 
bəzən hətta üç istiqamətdə işlərin aparılması nəzərdə tutulur. Belə ki, ayrıca 
götürülmüş  bir  şagird,  yaxud  hər  hansı  bir  qrup  təqdim  edilmiş  çalışmaya 
qoyulmuş əsas tapşırığı yerinə yetirdikdən sonra qalan vaxt ərzində qoyulmuş 
ikinci  tapşırıq  üzərində  işləyir  ki,  bu  da  vaxt  itkisinin  qarşısını  almış  olur, 
şagirdlərin fəallaşdırılmasına şərait yaradır.
Bəzən isə çalışma mətni dil materialı ilə zəngin olduğundan həmin mətn 
üzərində 2-ci, bəzən hətta 3-cü tapşırığın yerinə yetirilməsi zərurəti qarşıya 
çıxır. Bu zaman tapşırıq eyni dil faktı üzərində icra olunduğundan 2-ci, 3-cü 
tapşırıq  köməkçi  işarə  ilə  fərqləndirilir,  yeni  nömrədən  istifadəyə  ehtiyac 
duyulmur. 
Tapşırıqların  yerinə  yetirilməsi,  qeyd  olunduğu  kimi,  heç  də  sinifdəki 
bütün şagirdlər üçün zəruri hesab edilməyə bilər. Təhsil səviyyəsi yüksək olan 
şagirdlər isə bu tipli tapşırıqları maraqla yerinə yetirir, onlarda  yarış əhvali-
ruhiyyəsi yaranmış olur.
Deməli, fərqləndirmə işarəsi ilə vaxtında tanışlıq şagirdlərin öz işlərini 
Çap üçün deyil

12
düzgün planlaşdırmalarına, tədris ili ərzində istər sinifdə, istərsə də müstəqil 
işlər zamanı onlarda sürətlə işləmək vərdişlərinin formalaşmasına müsbət təsir 
göstərir. İşarənin mahiyyəti aydın olmadıqda isə şagirdlər onun fərqinə varmır, 
öz işlərini əsas tapşırığı yerinə yetirməklə bitmiş hesab edir, digər tapşırıqları 
yerinə yetirməyə səy göstərmirlər. 
Dərslikdə  istifadə  olunmuş  boşluq  işarəsi  (              )  mətndə  və  ya  çalış-
ma  larda buraxılmış sözlərin yerində işlənir.  Əvvəlcədən bu işarə ilə tanışlıq  
mətnlərin  oxusu  və  çalışmalar  üzərində  iş  zamanı  necə  hərəkət  etmələrinə 
şagirdləri   hazırlamış olur. Belə ki, oxu prosesində şagirdlər boşluqların yerinə 
cümlənin məzmunundan doğan sözlər artırmaqla həm özlərini sınamış olur, 
həm də lüğət ehtiyatında olan sözləri fəallaşdırırlar. 
Dərslikdə istifadə olunmuş digər işarələrlə şagirdlər əvvəlki siniflərdən 
tanış olduqlarından müəllim onları yada salmaqla kifayətlənə bilər.   
8-ci  sinif  üçün  müəyyənləşdirilmiş  standartların  nəzərdən  keçirilməsi 
göstərir ki, müvafiq məzmun xətləri üzrə müəyyənləşdirilmiş alt-standartlar  
sinifdən sinfə şagirdlərin dilə yiyələnmə bacarıqlarının inkişafını təmin etməyə 
yönəlmişdir.Belə  ki,  dinləyib-anlama  xətti  üzrə  əgər  7-ci  sinifdə  şagirdlər 
“dinlədiyi mətnin hissələrini müəyyənləşdirmək”,” dinlədiyi mətndə əsas fakt 
və hadisələri qruplaşdırmaq “ la dinlədiyi mətni anladığını nümayiş etdirirdisə, 
8-ci sinifdə müvafiq olaraq “ dinlədiyi mətndəki fikirlərin məntiqi ardıcılığını 
müəyyənləşdirmək” və “dinlədiyi mətndə fakt və hadisələri ümumiləşdirmək” 
şəklində reallaşdırılır.    
«Oxu məzmun xətti 7-ci sinifdə «mətndəki əsas nitq hissələrini qram-
matik  mənasına  görə  izah  etmək»,  «səs  tonu,  temp  və  fasiləni  gözləməklə 
mətni  oxumaq»,  müəyyənləşdirməyi  nəzərdə  tuturdusa,  müvafiq  məzmun 
xətti  8-ci  sinifdə  «mətndəki  söz  və  ifadələrin  mənasını  sintaktik  vəzifəsinə 
görə dəqiqləşdirmək», «əsas fikri nəzərə çarpdırmaq üçün məntiqi vurğudan 
istifadə  etmək»,  «mətndəki  fikirlərə  münasibət  bildirmək»  bacarığı  ilə  əvəz 
olunur.
Göründüyü kimi, müxtəlif məzmun xətləri üzrə 8-ci sinifdə nəzərdə tu-
tulan təlim nəticələrinin reallaşdırılması rabitəli mətnlər üzərində işi zərurətə 
çevirir. Təcrübələr göstərir ki, məzmun standartlarında nəzərdə tutulmuş bir 
sıra zəruri bacarıqların şagirdlərdə formalaşdırılması rabitəli mətnlər üzərində 
işlərlə daha səmərəli reallaşdırılır.
8-ci siniflər üçün hazırladığımız dərslikdəki  tədris materialları müxtəlif 
məzmun xətləri üzrə şagirdlərdə zəruri bacarıq və vərdişlərin formalaşdırılması 
və inkişafına şərait yaratmaqla yanaşı, tədris prosesini səmərəli təşkil etmək 
üçün müəllimə imkan verəcək, əlverişli təlim mühitinin yaradılmasını təmin 
edəcəkdir.  
Dərslik tərtib edilərkən, qeyd edildiyi kimi,  nitq fəaliyyəti üzrə bütün 
Çap üçün deyil

13
bacarıqların rabitəli mətnlər əsasında formalaşdırılmasına diqqət yetirilmişdir. 
Uşaqların praktik dil bacarıqları üçün nəzərdə tutulmuş mətnlər əsas vəzifə 
ilə yanaşı, onlarda məntiqi, yaradıcı və tənqidi təfəkkürün formalaşdırılmasını 
da nəzərdə tutur ki, bunlarsız dilin şüurlu mənimsənilməsini həyata keçirmək 
mümkün  deyildir.  Bu  mətn  və  şeirlər,  eyni  zamanda,  tərbiyəvi  əhəmiyyət 
daşıyır,  şagirdlərdə  dövlətçiliyə  hörmət  və  sədaqət  aşılanmasına,  milli-
mənəvi  dəyərlərin  qorunub-saxlanılmasına,  azərbaycançılıq  ideologiyasının 
mənimsənilməsinə,    bir  sözlə,  şagirdlərin  hərtərəfli  inkişafına  xidmət  edir. 
Mətn  və  tapşırıqlar  həmçinin  şagirdlərdə  bir  sıra  əxlaqi  keyfiyyətlərin 
formalaşdırılmasına  şərait  yaradır,  xalqın  tarixi  keçmişinə  maraq  oyadır, 
müstəqil Azərbaycan dövlətinin həyata keçirdiyi islahatlarla onları tanış edir, 
ölkənin sürətli inkişafı barədə aydın təsəvvür yaradır.
Dərslikdəki  hekayələr,  süjetli  şeirlərin  oxusu,  həmin  mətnlər  əsasında 
tərtib  edilmiş  çalışmalarda    nəzərdə  tutulan  tapşırıqların  yerinə  yetirilməsi 
şagirdlərin  dinlədiyi mətnin hissələrini müəyyənləşdirmək, dinlədiyi mətndə 
əsas fakt və hadisələri qruplaşdırmaq, nitqdə məntiqi vurğudan düzgün istifadə 
etmək,  müxtəlif  mövqeli  fikirləri  ümumiləşdirərək  təqdim  etmək,  mətnin 
hissələri arasında əlaqələri gözləməklə danışmaq, müzakirədə deyilən müxtəlif 
fikirlərə  münasibət  bildirmək,  müvafiq  nümunələrdən  mətnin  hissələrinə 
uyğun  istifadə  etmək,  mətndəki  cümlələr  və  abzaslar  arasındakı  əlaqələri 
müəyyənləşdirmək, sözlərin sintaktik vəzifələrini müəyyənləşdirmək kimi bir 
sıra bacarıqların formalaşdırılmasına, inkişafına və təkmilləşdirilməsinə im-
kan verəcəkdir.  
Rabitəli mətnlər əlverişli nitq situasiyaları ilə zəngin olduğundan sözün, 
ifadənin mənasının kontekstdə qavranılması üçün də münbit öyrənmə şəraiti 
yaradır. Odur ki, dərslikdəki çalışmaların böyük əksəriyyəti  məhz mətnlərdə 
işlənmiş    sözlərin  leksik  və  qrammatik  mənasının  mənimsənilməsini,  söz 
birləşmələri  və  cümlə  qurmaq  bacarıqlarının  təkmilləşdirilməsini    vəhdətdə 
həyata keçirməyi nəzərdə tutur. Bu isə dilin qrammatik quruluşunun praktik 
yolla mənimsənilməsini təmin edir. 
Təcrübələr  göstərir  ki,  şagirdlər  üçün  sözün  qrammatik  və  ya  leksik 
mənasının,  sintaktik  vəzifəsinin  mətndə  qavranılması  o  qədər  də  çətinlik 
törətmir və təlimə marağı artırır. Odur ki, dərslik hazırlanarkən mətnlərdəki 
hər bir imkandan maksimum istifadə edilmiş, hər bir mətn üzrə ən azı 9-10 
çalışma    tərtib  edilmişdir. Yeri  gəlmişkən  qeyd  edək  ki,  bəzən  çalışmaların 
sayının çoxluğu müəllimlərdə ciddi narahatlıq yaradır, onlar həmin çalışmaların 
hamısının  icra  edilməsinin  mümkünsüzlüyü  fikrini  irəli  sürürlər.  Bununla 
əlaqədar bir daha qeyd etməyi lazım bilirik ki, hər bir sinifdəki şagirdlər dilə 
praktik bələdlik səviyyələrinə görə müxtəlif  olurlar.  Hər bir sinifdə həm bu 
dilin  daşıyıcıları,  həm  də  digər  xalqların  nümayəndələri  təhsil  ala  bilərlər. 
Çap üçün deyil

14
Çalışmaların çoxluğu müəllimə seçim imkanı verir, diferensial yanaşma tətbiq 
etməyə şərait yaradır.  Digər  tərəfdən, eyni  istiqamətli  çalışmaların müxtəlif 
qruplar tərəfindən yerinə yetirilməsi şagirdlərin müstəqil tədqiqat aparmalarını, 
ədəbi  dilimizin  normalarının  müxtəlif  imkan  və  yollarla  mənimsənilməsini 
nəzərdə  tutur,  sinifdə  yarış  əhvalı-ruhiyyəsi  yaradır,  şagirdləri  fəallaşdırır. 
Praktik dil bilgisi olan, eləcə də  təlimdə mənimsəmə  səviyyəsi yüksək olan  
şagirdlərin  ehtiyaclarının  ödənməsi,  onların  təlimə  marağının  artırılması 
baxımından  da  çalışmaların  sayının  çoxluğu  narahatlıq  doğurmaqdansa, 
təqdir olunmalıdır. Tutaq ki, hər hansı bir paraqrafda sözlərin məna imkanları 
üzərində  iş  aparmaq  üçün  4-5  çalışma  verilmişdir.    Bu  çalışmalar    çətinlik 
dərəcəsinə görə qruplaşdırılmalı və şagirdlərin səviyyəsi nəzərə alınaraq on-
lara təklif edilməlidir. Bu,  səviyyəyə görə qruplar  təşkil etməyə də imkan 
verir. Ola bilər ki, müəllim bu çalışmalardan məsləhət bildiyi   hər hansını fərdi 
qaydada şagirdlərə təklif etsin. Odur ki, hər hansı bir sinifdə dərslikdəki bu 
və ya digər çalışmanın  yerinə yetirilməməsi hələ bu çalışmaların lazımsızlığı 
anlamına gəlməməlidir.
Mətndəki  cümlələr  və  abzaslar  arasındakı  əlaqələri  müəyyənləşdirmək 
bacarığının formalaşması məqsədilə dərslikdə istər mətnlər, istərsə də atalar 
sözləri və tapmacalar əsasında şagirdlər üçün maraqlı çalışmalar hazırlanmışdır. 
Bu çalışmalarda şagirdlərin əvvəlki siniflərdən öyrəndikləri atalar sözləri və 
tapmacaların  hissələri  qəsdən  qarışdırılır  və  şagirdlərdən  məzmunca  uyğun 
hissələri əlaqələndirməklə verilmiş atalar sözləri və tapmacaların ilkin şəklini 
bərpa etmək tələb olunur. Bu tipli çalışmalar vasitəsilə şagirdlərdə müvafiq 
bacarıqlar inkişaf etdirilməklə yanaşı, eyni zamanda təlimdə varislik təmin olu-
nur. Belə ki, atalar sözləri və tapmacalar üzərində müəyyən tapşırıqları yerinə 
yetirməklə    şagirdlərdə    həm  məntiqi  təfəkkürün  inkişafına  şərait  yaradılır, 
həm  də  onların  nitqi  hazır  dil  materialları  ilə  zənginləşdirilir,  öyrəndikləri 
atalar sözləri və məsəllərin unudulmasının qarşısı alınır. 8-ci sinifdə hissələri 
bir-biri ilə qarışdırılmış ayrı-ayrı atalar sözlərinin tapılması hissələr arasında 
əlaqələri müəyyənləşdirmək bacarığının inkişafına şərait yaratmaqla bərabər, 
atalar sözlərinin şagirdlərin nitqinə daxil olmasını asanlaşdırır.
Şagirdlərdə haqqında danışılan bacarıqların formalaşdırılması məqsədilə 
mətnlərin  tərkibinə  başqa  bir  mətndən  hissə  daxil  edilməsi  və  ya  mətnin 
özünün  hər  hansı  bir  hissəsinin  yerinin  dəyişdirilməsi  metodundan  istifadə 
olunmuşdur. Şeirlərdə isə oxunan şeirin müəyyən bir parçası çalışma mətni 
kimi istifadə olunmuş və həmin parçanın şeirdəki yerinin müəyyənləşdirilməsi 
tələb olunmuşdur. 
Dərslikdə qeyd olunan yeni tipli xeyli rəngarəng çalışmalar verilmişdir 
ki, bu çalışmalar üzərində düzgün təşkil olunmuş işlər nəzərdə tutulmuş təlim 
nəticələrinin reallaşdırılmasını təmin etməyə şərait yaradacaqdır.
Çap üçün deyil

15
Dərslikdə  atalar  sözlərindən  müxtəlif  bacarıqların  formalaşdırılması 
istiqamətində  istifadə  olunmuşdur.  “Atalar  sözü  –  ağlın  gözü”  rubrikası 
şagirdləri yeni-yeni atalar sözləri ilə tanış etmək məqsədi daşıyır. Ancaq bu 
rubrikada verilən atalar sözlərindən həm də mətnin ideyasının açılması, ya-
xud  bu və ya digər qrammatik materialın izahı məqsədilə də istifadə olunur 
ki,  nəticədə  bir  material  müxtəlif  bacarıqların  formalaşdırılmasına  xidmət 
göstərmiş olur.
Atalar sözləri üzərində hər hansı bir tapşırığı yerinə yetirərkən şagirdlər  
yeni-yeni atalar sözləri ilə tanış olur, dilimizin bu zəngin sərvətinə yiyələnir, 
yeri gələndə onlardan nitqlərində istifadə edir, bəzi hallarda isə bildikləri atalar 
sözlərində yol verilmiş səhvləri aşkara çıxarır, onları aradan qaldırmaqla atalar 
sözlərinin ilkin formalarını bərpa edir, bir hissəsi buraxılmış atalar sözlərini 
tapıb  səsləndirirlər.    Bunları  hər  hansı  tapmaca  və  ya  aforizm  barəsində  də 
demək olar. 
Dərsliyin  metodik  sistemində  diqqəti  cəlb  edən  cəhətlərdən    biri  də 
“Hikmət  xəzinəsindən”  rubrikasıdır.  Bu  rubrikada  verilən  aforizmlər  daha 
çox əxlaqi səciyyə daşıyır, şagirdlərin həyata hazırlanmasına, onların mənəvi 
tərbiyəsinə  xidmət  edir,    tərbiyəvi  iş  aparmağa  vəsilə  olur.  Bu  aforizmlər  
üzərində aparılan müzakirə və debatlar  şagirdlərin  şifahi  nitq bacarıqlarına 
yiyələnmələrinə,  sərbəst  fikir  mübadiləsi  etmələrinə  əhəmiyyətli  kömək  
göstərir. Aforizmlərdən həmçinin qrammatik materialların mənimsənilməsində 
də bir vasitə kimi istifadə olunmuşdur. 
“Bunları bilirsinizmi?” rubrikası ədəbi dilin qrammatik, orfoqrafik, or-
foepik normaları ilə şagirdləri tanış etmək və müvafiq  dil hadisələrinə onların 
diqqətini cəlb etmək vəzifəsini yerinə yetirir. Şagirdlər  rubrikada təqdim olu-
nan məlumatlarla tanış olur, onların dil hadisələrinə  praktik tətbiqi üzərində 
işləyir,  nəticədə  nəzərdə  tutulmuş  təlim  nəticələrinin    formalaşdırılmasına 
nail olunur.   Bütün bunlarla yanaşı, 6 və 7-ci siniflərdə əsas nitq hissələri ilə 
bağlı şagirdlərin əldə etdikləri məlumatlar şagirdlərin yaş və bilik səviyyələri 
nəzərə  alınaraq  bir  qədər  də  təkmilləşdirilir.  Belə  ki,  dilə  praktik  bələdlik 
imkanlarının məhdudluğu 6  və 7-ci siniflərdə bəzi qrammatik kateqoriyalar 
barədə şagirdlərə məlumat verilməsini çətinləşdirdiyindən həmin materiallarla 
tanışlıq, söz və ifadələrin sintaktik vəzifələrinin müəyyənləşdirilməsi üzərində 
iş isə 8-ci sinifdə həyata keçirilmişdir.
Çalışma  növlərindən  biri  kimi,  sualların  mətnin  məzmununu  əks 
etdirmədiyinin əsaslandırılmasına həsr olunmuş tapşırıqların yerinə yetirilməsi 
şagirdlərin  marağına  səbəb  olur,  onlarda  fikirlərini  fakt  və  hadisələrlə 
əsaslandırmaq  bacarığını    inkişaf  etdirilir.  8-ci  sinifdə  mətnin  qavranılması 
üçün nəzərdə tutulmuş suallardan və mətn üzrə tərtib edilmiş plandan, eyni 
zamanda,    mətnin  hissələri  arasında  əlaqələrin  müəyyənləşdirilməsi,  mətn-
Çap üçün deyil

16
dəki  ardıcıllığın  bərpa  edilməsi  məqsədilə  də  istifadə  edilmişdir.  Belə  ki, 
məsələn,  mətn  üzrə  tərtib  edilmiş  suallardan  bəziləri  mətnin  məzmununu 
əks  etdirmir,  yaxud  suallar  mətnin  ardıcıllığına  uyğun  gəlmir  ki,  belə  hal-
larda şagirdlərə təklif olunur ki, suallara cavab verməklə yanaşı, onları həm 
də mətndəki ardıcıllıq üzrə yenidən sıralasınlar. Bu istiqamətli işlər mətndən 
götürülmüş cümlələrin mətnin məzmunu əsasında tamamlanmasını nəzərdə tu-
tan çalışmalarla da reallaşdırılır. Şagirdlər əvvəlcə cümlələri mətnin məzmunu 
əsasında tamamlamalı, sonra onları mətndəki ardıcıllıq üzrə sıralamalı olurlar 
ki, nəticədə həm də mətnin planı qurulmuş olur. 
Dərslikdə  istifadə  edilmiş  çalışmaların  bir  qrupu  xüsusilə  şagirdlərin 
nitqlərində  ahəng  qanununa  uyğun  şəkilçi  variantlarını  düzgün  seçmək 
bacarığının  formalaşdırılmasına  istiqamətləndirilmişdir.  Bu  məqsədlə 
Azərbaycan  dilində  təklif  edilən  çalışmalarla  yanaşı,  daha  çox  rus  dilindən 
tərcümə  vasitəsilə  müvafiq  bacarıqların  formalaşdırılması  məqsədəuyğun 
hesab edilmiş və demək olar ki, hər paraqrafda tərcümə çalışması verilmişdir. 
Bu  çalışmaların  şərti  dərslikdə  nəzərdə  tutulmuş,  çalışma  mətnləri  isə 
dərsliyin  həcmi  nəzərə  alınaraq  müəllim  üçün  metodik  vəsaitdə  xüsu-
si  başlıq  altında  yerləşdirilmişdir.  Dərslikdə  özünəməxsus  sistem  təşkil 
edən  bu tərcümə çalışmaları da bir neçə məqsədə xidmət edir, müxtəlif alt-
standartların reallaşdırılmasına şərait yaradır. Belə ki,  şagirdlər təklif edilən 
mətn  parçalarını  tərcümə  etməklə  üzərində  iş  aparılan  mətnlərlə  əlaqədar 
müəyyən əlavə məlumatlar əldə edir, həmin məlumatlardan mətnin müəyyən 
hissələrində  bir  nümunə  kimi  istifadə  etmək,  onları  mətnlə  əlaqələndirmək 
üzrə müvafiq  bacarıqlara yiyələnirlər. Bu prosesdə, həmçinin tərcümə edilən  
fikrin  Azərbaycan  dilinin  qrammatik  normalarına  uyğun  formalaşdırılması, 
cümlədə  sözlərin  düzgün  əlaqələndirilməsi,  ahəng  qanununa  uyğun  şəkilçi 
variantlarından düzgün istifadə, orfoqrafik normalara əməl olunması tələb olu-
nur ki, bütün bunlar qarşıya qoyulan müəyyən təlim nəticələrinin reallaşmasına 
imkan yaradır.
Dərslikdə  şagirdlərin  lüğət  ehtiyatının  zənginləşdirilməsi  istiqamətinə 
xüsusi  yer  ayrılmışdır.    Mətndə  işlənmiş  müəyyən  sözlərin,  ifadələrin  və 
söz birləşmələrinin  mənasının izahı üzərində iş mətnin qavranılması ilə pa-
ralel aparılır, eyni zamanda, mətnin sözlüyünün daha ətraflı izahı üçün xüsu-
si  çalışmalardan,  testlərdən  də  istifadə  olunur.  Nəzərə  almaq  lazımdır  ki, 
artıq  şagirdlərin  lüğət  ehtiyatında  müəyyən  miqdar  söz  və  ifadələr  vardır. 
Onlar  oxuduqlarını  başa  düşür,  anladıqlarını  dəqiqləşdirmək  üçün  sual-
lar  verir,    fikirlərini  istər  şifahi,  istərsə  də  yazılı  formada  ifadə  edə  bilirlər. 
Bütün  bunları  nəzərə  alaraq  düşünürük  ki,  üzərində  iş  aparılan  mətnlərin 
və  şeirlərin  məzmununun  başa  düşülməsi  üçün  artıq  onların  cümlə-cümlə 
tərcümə edilməsinə ehtiyac yoxdur. Elə bu səbəbdən də mətndə elə  söz və 
Çap üçün deyil

17
ifadələr  fərqləndirilmişdir  ki,  şagirdlər  əvvəlki  siniflərdə  həmin  söz  və  ya 
söz birləşmələri ilə tanış edilmişlər. Söz və ifadələrin mətndə xüsusi şriftlər 
və  rənglərlə  fərqləndirilməsi    sözlərin    ifadə  etdikləri  leksik  və  qrammatik 
mənalara bir daha diqqət yönəldir.  Bu iş müxtəlif yollarla həyata keçirilə bilər. 
Belə ki,  şagird  həmin dil vahidlərinin ifadə etdiyi mənanı başa düşdüyünü 
göstərmək üçün onu  rus dilinə tərcümə edə, sinonimlərini və ya antonimlərini 
səsləndirə,  yaxud da, sadəcə olaraq, mənalarını təsvir yolu ilə izah edə, həmin 
söz və ifadələri cümlə içərisində işlədə  bilər.  Bu yolla  həm  üzərində  iş 
aparılması nəzərdə tutulan mətnlərin mənası mənimsədilir, həm də şagirdlərin 
lüğətində olan bir sıra sözlərin mənaları dəqiqləşdirilir və fəallaşdırılır. 
Bunlardan  başqa,  məxsusi  olaraq  şagirdlərin  lüğət  ehtiyatının  zən-
ginləşdirilməsinə  imkan  yaradacaq  çoxsaylı  rəngarəng  çalışmalar  da  ha-
zır   lanmış  və  dərsliyə  daxil  edilmişdir.  Bu  istiqamətli  çalışmaların  yerinə 
yetirilməsi, bir tərəfdən, şagirdlərin lüğət ehtiyatını zənginləşdirir, digər tərəfdən 
isə onların mühakimə bacarıqlarını  inkişaf etdirir. Çalışma mətnlərinə daxil 
edilən belə sözlər əsas tədris  mətnlərindən seçilir və mətnin üzərində xüsusi 
işarələrlə  fərqləndirilir. Sözlərin  omonim mənaları, sinonimləri, məcazi məna 
imkanları, çoxmənalılığı, quruluşu, digər sözlərlə əlaqə və münasibətləri şərh 
yolu ilə mənimsənilir. Dərslikdəki bir sıra çalışmalarda  söz birləşmələrindən 
düzgün şəkildə istifadə edilməsi, sözlərin və söz birləşmələrinin bütövlükdə 
sintaktik  vəzifəsinin  müəyyənləşdirliməsi  üçün  nəzərdə  tutulan  çalışmalarla  
da şagirdlərdə lüğət ehtiyatına  şüurlu münasibər formalaşdırılır.  
Azərbaycan  dili  dərsliyində  ayrı-ayrı  dərslər  üçün  verilmiş  tədris 
materialları bir-birini təkrar etmir, ancaq həmin materiallar qoyulmuş mövzu 
baxımından bir-birini tamamlayır və şagirdlərin mövzu ilə əlaqədar problemləri 
müxtəlif tərəflərdən görmələrinə, dərk etmələrinə istiqamətləndirilir. Dinləyib-
anlama,  danışma,  oxu  və  yazı  üzrə  zəruri  bacarıqların  formalaşdırılması  işi 
forma və məzmunca son dərəcə rəngarəng, üslubca fərqli mətnlər üzrə aparılır. 
Bu materıalların içərisində bədii, elmi-kütləvi mətnlərlə yanaşı, uşaqların yaş 
və bilik səviyyələrinə uyğun nəzm nümunələri, xatirələr, aforizmlər,  tapma-
calar, atalar sözləri və dialoqların olması təsadüfi səciyyə daşımayıb dərslərdə 
əlverişli öyrənmə mühitini təmin etmək üçün düşünülmüşdür.
Dərslik dəsti hazırlanarkən varislik nəzərə alınmış, əvvəlki siniflərdəki 
məzmun xətləri üzrə şagirdlərin təlim nəticələri və bunlarla bağlı bacarıqların 
səviyyəsi təlim materiallarının xarakterində öz ifadəsini tapmışdır. 
Müəllim  üçün  metodik  vəsaitdə  şagirdlər  üçün  hazırlanmış  təlim 
materiallarının  xarakterik  xüsusiyyətləri  müəllimlərin  diqqətinə  çatdırılır, 
verilmiş tədris materialları üzrə işlərin təşkili yolları barədə müəyyən tövsiyələr 
verilir. 
Kurikulum  islahatının  həyata  keçirilməsi  sahəsində  məktəblərin  və 
Çap üçün deyil

18
müəllimlərin artıq xeyli  təcrübəyə malik olduqlarını nəzərə alaraq, metodik 
vəsaitdə kurikulumla bağlı anlayışların şərhinə yer verilməsi məqsədəuyğun 
hesab edilməmişdir. 
Metodik vəsaitdə hər bir mövzu üzrə motivasiyanın qurulması nümunəsi 
verilmiş,  müvafiq  resurslara  diqqət  yönəldilmiş,  seçilmiş  alt-standartların 
reallaşdırılmasına  hansı  didaktik  materiallarla  nail  olmağın  yolları  müəy-
yənləşdirilmiş  və  tədris  materialları  bu  baxımdan  qruplaşdırılmaqla  təqdim 
olunmuşdur.
Metodik  vəsaitin  sonunda  verilmiş  “Özünüzü  yoxlayın”  rubrikası  
summativ  qiymətləndirmə  aparmaq  üçün  nəzərdə  tutulmuşdur.  Hər  bir 
təkrar  və  qiymətləndirmə  üçün  ən  azı  30  tapşırıq  nümunəsi  verilmişdir  ki, 
müəllimlər  bunlardan  sinfin  səviyyəsinə  uyğun  şəkildə  istifadə  edə  bilərlər. 
Qiymətləndirmə üçün tərtib olunmuş materiallar dərslikdə məqsədli şəkildə 
verilməmişdir. Bəzən şagirdlər həmin materiallarla əvvəlcədən tanış olur və 
yoxlama formal xarakter daşıyır. Bunun qarşısını almaq və şagirdlərin təlim 
nəticələrinin obyektiv qiymətləndirilməsini həyata keçirmək məqsədilə yox-
lama materiallarının dərslikdə deyil, müəllim üçün vəsaitdə verilməsi qərara 
alınmışdır.  Burada  qeyd  etməyi  lazım  bilirik  ki,  yoxlama  məqsədilə  tərtib 
edilmiş bu tapşırıqlardan istifadə etməklə yanaşı, müəllimlər dərs dedikləri hər 
bir sinfin səviyyəsinə uyğun yoxlama materialları tərtib etməkdə sərbəstdirlər. 
Müəllimlər metodik vəsaitdə təklif olunmuş yoxlama və təkrar materiallarını 
dərs  dedikləri  sinfin  səviyyəsinə  uyğunlaşdırmaqla  da  istifadə  edə  bilərlər 
ki, bu da hər bir müəllimin məsələlərə nə dərəcədə yaradıcı yanaşmasından 
asılıdır.
Vəsaitin  sonunda  həmçinin  müəllimlərə  kömək  məqsədilə  dərslikdə 
verilmiş  maraqlı  şəxsiyyətlərin  həyat  və  fəaliyyətləri  barədə  materiallar 
verilmişdir ki, bu da dərslərin daha maraqlı keçməsini təmin etmək üçündür.
Ayrı-ayrı fənlər üzrə fənlərarası inteqrasiya yaradılması üçün  müraciət edilmiş 
məzmun standartlarının da verilməsi məqsədəuyğun hesab edilmişdir.
Çap üçün deyil

19
Dərslərin illik tematik planlaşdırılması
Sıra
Mövzu
Saat Dərslik   
(səh.)
Metodik 
vəsait
Səh.
Standart
Fənlərarası 
inteqrasiya
1
Vətənim
1
7
24
1.1.1; 2.1.4; 
3.1.3; 4.1.2.
Az.t. – 1.2.2.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 1.2.4. 
2
Milli ordu 
quruculuğunda
1
8
25
1.1.2; 2.1.4; 
2.1.1; 4.1.2.; 
4.1.3.
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Coğ. 3.2.1.
Əd. 3.1.2.
3
Səməd bəy Meh-
mandarov Birinci 
Dünya Müharibəsində
1
11
27
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
3.1.1 ; 4.1.3
Az.t. – 1.2.1.
Əd. – 2.2.1.
4
Əlvida, Lənkəran 
torpağı
1
15
29
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.4 ; 
3.1.3 ; 4.1.1
Az.t. – 1.2.1.; 
1.3.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
5
Yadigar qalan innab 
ağacı
1
17
30
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.2 ; 
3.1.1
Az.t. – 4.1.1.
Əd. – 1.2.4. 
6
Partizan Daşdəmirov 
(1-ci hissə)
1
21
32
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.4 
;3.1.2 ; 3.1.3 
; 4.1.2
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 3.1.2.
7
Partizan Daşdəmirov 
(2-ci hissə)
1
23
34
2.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.2 ; 2.1.3 ; 
3.1.1
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 3.1.2.
8
Mübarizi olan millət
1
26
35
1.1.2 ; 2.1.1. 
; 2.1.2 ; 2.1.3 
; 3.1.3
Az.t. – 1.3.1.
Əd. – 2.1.1.; 
3.1.2.; 1.2.2.
9
Arxadan güllə atmaq 
kişilik sayılmır
1
29
37
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 3.1.3
Az.t. – 1.3.1.; 
4.1.1.
Əd. – 1.2.4.; 
3.1.2.
10
Şərq şeirinin gəncəli 
ilahəsi
1
31
38
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 3.1.3
Az.t. 
– 4.1.1.; 
1.2.2.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
11
“Kəlilə və Dimnə”nin 
yaranması
1
34
40
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.1.; 
1.2.2.
Coğ. – 1.1.1.
Əd. – 3.1.2.
Çap üçün deyil

20
12
Qızıl it
1
36
42
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.3.
Əd. – 2.2.1.
13
Dahi mütəfəkkir
1
39
43
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 4.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Coğ – 3.2.1.
Əd. – 1.2.4.; 
3.1.2.
14
Bərdənin tərifi
1
41
45
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 3.1.2 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.1.; 
1.3.1.
Əd. – 2.1.1.; 
1.1.1.
15
Çinar və taxta parçası
1
43
46
1.1.2 ; 2.1.2 ; 
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Coğ. – 3.2.3.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
16
Üsyankar şair
1
46
48
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
2.1.4 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 4.1.1.; 
1.3.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
17
Nəsimi
1
49
50
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 1.1.1.; 
1.2.2.
18
Qurban bayramı
1
51
51
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 3.1.1 ; 
3.1.3 ; 4.12
Az.t. – 1.2.1.; 
1.3.1.
Əd. – 2.1.1.
19
Ağıllı sövdəgər
1
54
53
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
3.1.1 ; 3.1.3
Az.t. – 1.2.1.
Əd. – 1.2.4.; 
2.2.1.
20
Kim haqlıdır?
1
56
54
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.4 ; 3.1.1
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 2.1.3.
Əd. – 2.2.1.
21
Şah İsmayıl 
(I hissə)
1
59
56
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.1.; 
4.1.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
22
Şah İsmayıl 
(II hissə)
1
61
57
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 3.1.2 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.1.; 
4.1.1.
Əd. – 1.2.4.; 
3.1.2.
23
Qızıldan qiymətli bitki
1
63
59
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
3.1.2 ; 3.1.3
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.3.
Əd. – 2.2.1.
Çap üçün deyil

21
24
Ən varlı məmləkət 
(I hissə)
1
66
60
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.3.1.; 
4.1.1.
Coğ. –  3.2.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
25
Ən varlı məmləkət 
(II hissə)
1
68
62
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
2.1.4 ; 3.1.2 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.3.1.; 
4.1.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
26
Məhəmməd Füzuli
1
71
64
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.4 ; 3.1.1 ; 
2.1.3
Az.t. – 4.1.1.
Əd. – 1.2.4.
27
Dənizdə fırtına 
(I hissə)
1
73
65
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
2.1.4 ; 3.1.3 ; 
4.1.1 ; 4.1.2
Coğ. – 2.1.3.
Əd. – 1.2.4.; 
2.2.1.
28
Dənizdə fırtına 
(II hissə)
1
75
67
1.1.2 ; 2.1.3 ; 
2.1.1 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Coğ. – 2.1.3. 
Əd. – 1.2.4.; 
2.2.1.
29
Dərsə gecikən uşaqlar
(I hissə)
1
77
68
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.3 ; 
2.1.4 ; 3.1.2 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
1.3.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
30
Dərsə gecikən uşaqlar
(II hissə)
1
80
70
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.4 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.2.; 
1.3.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
31
Tarixmizi yazan qadın
1
83
71
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 3.1.2 ; 
3.1.3 ; 4.1.1 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.2.1.; 
3.1.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
32
Ağabəyim Ağa
(I hissə)
1
86
73
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 3.1.2 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 2.2.1.
33
Ağabəyim Ağa
(II hissə)
1
88
73
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 3.1.2 ; 
3.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 2.2.1.
34
İstedadlı şairə, 
xeyriyyəçi qadın
1
90
75
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 2.2.1. 
35
Xurşidbanu Natəvan
1
93
75
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 4.1.3
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 1.2.2.; 
2.2.1.
Çap üçün deyil

22
36
Atəşgah Aleksandr 
Dümanın gözü ilə
1
96
76
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.2 ; 
4.1.1 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.1.; 
1.3.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
37
Azərbaycan torpağı
1
99
78
2.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 3.1.1.; 
1.2.2.
Coğ. – 3.2.1. 
Əd. – 1.1.1.; 
2.1.1.
38
Ərik ağacı
1
100
80
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
3.1.1 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.3.1. 
Əd. 1.2.4. 
39
Novruz Beynəlxalq 
bayramdır
1
103
82
1.1.2 ; 2.1.2 ; 
2.1.3 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.1. 
Əd. – 2.2.1.
40
Oğul qazancı
1
106
84
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.3 ; 3.1.1 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.2. 
Əd. – 2.2.1.
41
Gülbəsləyən qız
1
109
85
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
3.1.1 ; 4.1.2 ; 
4.1.3
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.3. 
Əd. – 2.2.1.
42
Mükafat
1
111
87
1.1.2 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 3.1.2 ; 
3.1.3 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.2.
Əd. – 2.2.1.
43
Mən sənə qul 
olacağam, ana!
1
113
89
1.1.2 ; 2.1.2 ; 
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 4.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Əd. – 2.1.1.; 
1.1.1.
44
Ölkəm
1
117
91
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 2.1.3 ; 
2.1.4 ; 3.1.1 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Əd. – 1.1.1.; 
1.2.4.
45
Dəmirçioğlunun 
Çənlibelə gəlməsi
(I hissə)
1
118
93
1.1.1 ; 2.1.3 ; 
3.1.1 ; 3.1.2 ; 
4.1.2
Az.t. – 3.1.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
46
Dəmirçioğlunun 
Çənlibelə gəlməsi
(II hissə)
1
120
95
1.1.1 ; 2.1.2 ; 
2.1.3 ; 3.1.1 ; 
4.1.1
Az.t. – 3.1.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
47
Dəmirçioğlunun 
Çənlibelə gəlməsi
(III hissə)
1
123
96
1.1.1 ; 2.1.1 ; 
2.1.2 ; 3.1.1 ; 
4.1.3
Az.t. – 3.1.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
Çap üçün deyil

23
48
Təbriz sənətkarları
1
126
98
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.2 ; 3.1.3 ; 
4.1.2 ; 4.1.3
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 3.1.2.
49  Qara Qarayevin ölməz 
irsi
1
129
100
1.1.2 ; 2.1.3 ; 
3.1.3 ; 4.1.3
Az.t. – 4.1.1.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2.
50
Səxavət
1
131
101
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
3.1.2 ; 3.1.3 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Əd. – 2.2.1.
51
Rəngkarın son sərgisi
1
134
103
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
3.1.2 ; 4.1.2 ; 
4.1.1
Az.t. – 1.3.1.; 
4.1.1.
Əd. – 2.2.1.
52
Balaca balıqçı
1
136
104
1.1.1 ; 2.1.2 ; 
3.1.1 ; 3.1.2 ; 
4.1.1 ; 4.1.2
Az.t. – 1.3.1.
Əd. – 2.1.1.; 
3.1.2.
53
Hələ bu harasıdır?!
1
139
106
1.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.3 ; 2.1.4 ; 
3.1.1 ; 3.1.3 ; 
4.1.1 ; 4.1.2
Az.t. – 1.2.2.
Əd. – 2.2.1.; 
1.1.1.
54
Sonrakı peşmançılıq 
fayda verməz
1
141
108
2.1.2 ; 2.1.3 ; 
3.1.3 ; 4.1.3 ; 
4.1.4
Az. – 1.3.1.
Əd. – 2.2.1.
55
Birliyin gücü 
(I hissə)
1
144
109
1.1.1 ; 2.1.2 ; 
2.1.1 ; 2.1.3 ; 
4.1.2 ; 4.1.3
Az.t. – 1.3.1.
Coğ. – 3.2.1.
Əd. – 3.1.2.
56
Birliyin gücü 
(II hissə)
1
147
109
2.1.3 ; 3.1.3 ; 
4.1.2 ; 2.1.1 ; 
2.1.4 ; 4.1.1
Az.t. – 1.3.1. 
Coğ – 3.2.1.
Əd. – 3.1.2.
57
Azərbaycan oğluyam
1
149
112
2.1.2 ; 2.1.3 ; 
3.1.1 ; 3.1.2 ; 
3.1.3 ; 4.1.1 ; 
4.1.2
Az.t. – 1.2.1.
Əd. – 1.2.4. 
58
Əsrin Heydər tarixi
1
151
113
1.1.1 ; 2.1.2 ; 
2.1.3 ; 3.1.3 ; 
4.1.1
Az.t. – 1.2.2.; 
4.1.1.
Əd. – 2.1.1.; 
1.1.1.
59
Azərbcaycan Xalq 
Cumhuriyyəti
1
153
115
1.1.1 ; 1.1.2 ; 
2.1.1 ; 3.1.1 ; 
4.1.2
Az.t. – 3.1.1.; 
1.2.2.
Əd. – 2.2.1.; 
3.1.2. 
60
Baharın son ayı
1
155
116
1.1.2 ; 2.1.2 ; 
3.1.1 ; 3.1.3 ; 
4.1.1
Coğ. – 2.1.3. 
Əd. – 2.1.1.; 
2.2.1.
Çap üçün deyil

24

Kataloq: noduploads -> book
book -> «aspolèqraf» naTik axundovi, humeir ehmedovi,'
book -> Методическое пособие для учителя 6 мет о диче ск ое пособие для учите
book -> YAŞar seyiDLİ, naiLƏ ƏLİyeva, xumar əHMƏDBƏYLİ Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün
book -> YAŞar seyiDLİ, naiLƏ ƏLİyeva, xumar əHMƏDBƏYLİ Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün
book -> Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 29. 07. 2013-cü il tarixli 754 nömrəli əmri ilə
book -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 19. 06. 2009-cu il tarixli
book -> Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 05. 07. 2010-cu il tarixli
book -> Gülşən Orucova, Nərminə Qaragözova, Rafiq İsmayılov, Zahid Xəlilov
book -> ŞÜKÜr mustafa, İLTİfat ləTİfov ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün

Yüklə 3,38 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə