Азярбайъан милли елмляр академийасы м. Фцзули адына ялйазмалар институту



Yüklə 3,19 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə18/50
tarix06.05.2017
ölçüsü3,19 Mb.
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   50

 

1.  Abdullayev S.A. Qeyri-səlis dilçilik təcrübəsi, Bakı, Victory, 2013. 

2.  Аxundov А.A. Dil və Ədəbiyyat, I-II cild, Bakı, Gənclik, 2003.  

3.  Bayramov H.A. Azərbaycan dilində sabit söz birləşmələri. Feli sabit söz 

birləşmələri, Dilçilik məcmuəsi, Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun, 

XIV c., Bakı, 1960. 

4.   Budaqova Z.İ. Birinci tərəfi feli bağlama ilə ifadə olunan feli söz birləşmələri, 

Dilçilik məcmuəsi, Nizami adına Ədəbiyyat və Dil İnstitutunun, XIV c., Bakı, 

1960. 

5.   Cəfərov S.А. Azərbaycan dilinin qrammatikası, Bakı, Maarif, 1968. 



6.   Hüseynzadə M. Təyini söz birləşmələri. Azərbaycan dilinin qrammatikası, Bakı,   

EA, 1959. 

7.   Kaşğari Mahmud. “Divanü-lüğət-it-türk” tərcüməsi, çevirən Besim Atalay 3, 

Ankara, 1941. 

8.   Məmmədov N. Dilçiliyin əsasları, Bakı, 1961. 

9.   Məmmədov N. Azərbaycan dilçiliyin nəzəri əsasları, Bakı, Maarif, 1971. 

10. Seyidov Y.M. Azərbaycan dili, Bakı, Maarif, 1987. 

11. Seyidov Y.M. Azərbaycan dilində söz birləşmələri, Bakı, BDU nəşriyyatı, 1992. 

12. Şirəliyev M.Ş., Hüseynzadə M.H. Azərbaycan dilinin sərfi, Bakı, 1946. 

13. Tağızadə Z.X. Söz birləşmələri haqqında, APİ-nın əsərləri, 1959. 

14. Algeo J., Pyles T. eds. The Origins and Development of the English Language. 

5th ed. Belmont, CA: Heinle, 2004. 

15. Bauer L. English Word-formation, Cambridge, Cambridge University Press, 

1983.  


16. Beal Joan C. English in Modern Times, London, Arnold, 2004.  

17. Fleron S. A Course of Theoretical English Grammar, London, 2001. 

18. Risager K. Language and Culture: global flows and local complexity. Multi-

lingual Matters, 2006. 

19. Samovar L. A., & Porter R. E. Communication between cultures, 4th ed. 

Belmont, CA: Wadsworth Press, 2004. 

20. Schiffrin D. Meaning, form and use in context: Linguistics applications. 

Washington: Georgetown University Press, 1984.  

21. Siemund P. Linguistic Universals and Language Variation. 2011.  

22. Аристотель. О восприятии и воспринимаемом, О чувственном восприятии. 

23. Балакаев М.Б. Современный казахский язык. Синтаксис, Академия Наук 

Казахской ССР, Алма-Ата, 1959.  

24. Баскаков Н.А. Тюркские языки, М., Изд-во восточной литературы,   1960, 

№ 2. 


25. Вопросы cинтаксиса современного русского языка, М., 1950. 

 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



170

26. Грамматика Панини, Индийская языковедческая традиция, V-VIII века до 

нашей эры, www.referatbank.ru 

27. Дмитриев Н.К. Грамматика башкирского языка, М.-Л., АН СССР, 1948.  

28. Звегинцев В.А. Предложение и его отношение к языку и речи, М., Изд-во 

МГУ, 1976.  

29. Казем-бек М. Общая грамматика турецко-татарского языка, Казань, 2-е 

изд., 1846.  

30. Леонтьев А.А. Язык, речь, речевая деятельность. Л., 2011.  

31. Ломоносов М.В. Российская грамматика, Типография Имп-ой Акад-и 

Наук, 1755. 

32. Ломтев Т.П. Природа синтаксических явлений, М., 1976. 

33. Майзель С.С. Изафет в турецком языке, изд-во АНСССР, М.-Л.,1957.  

34. Пешковский А.М. Русский синтаксис в научном освещении,7-е 

изд.,М.,Учпедгиз,1956. 

35. Сухотин В.П. Синтаксическая синонимика в современном русском 

литературном языке. Глагольные словосочетания, M., 1951. 

36. Убрятова Е.М. Исследования по синтаксису якутского языка, М.-Л., 1950. 

37. Фортунатов Ф.Ф. Избранные труды, т.1, М., 1956. 

38. Цицерон M.Т.Риторика для Геренния, Ораторское искусство в древнем 

Риме, М., 1976. 

39. Шaпиро A.Б. О предмете синтаксиса, Москва, изд-во АН СССР, 1960. 

40. Шахматов А.А. Синтаксис русского языка, Ленинград, 1941. 

 

 



 

     Mehin Surek  

About the problem of word combination 

Resume 


 

This article is devoted to the investigation of the problem of word com-

bination. It is necessary to note that the earliest works about the theory of word 

were found in Greek and Romаn Grammar schools. In II century B.C. the four-

volumed book “Of the Syntax” was written by the brilliant representative of Greek 

Linguistics – Apollona Diskolan. The Grammar of Panini, the utterances and 

sayings about the word and word combination of great Herklit, Demokrit, Epicur, 

Platon, Aristotele, and Sitseron are considered in the article.  

Not only Azerbaijani, but also Russian, English and American scientists’ 

various works are studied here. The history of the word combination’s investigation 

is old and rich in the Russian Linguistics. M.V.Lomonosov, A.A.Shahmatov, 

V.P.Suhotin, F.F.Fortunatov, A.M.Peshkovskiy, A.B.Shapiro, V.A.Zveqintsev, 

T.P.Lomtev, A.A.Leontyev and other linguists’s works are investigated in this artic-

le. In Turkology a great deal of linguists had studied the theory of “word” and 

“word combination”, for example, such as M.Kashgari, A.A.Akhundov, M.Sh.Shi-

raliyev, Z.H.Tagizade, A.Bayramov, Z.I.Budaqova, S.A.Jafarov, M.Huseynzade, 

N.Mamedov, S.A.Abdullayev, Y.M.Seyidov. In Germanistics the problem of word 

combination was investigated by such linguists as L.Bauer, S.Fleron, J.Algeo, 

T.Pyles, D. Schiffrin, A.Amosova, J. Beal, R. Porter, N.Telia, N.Veliyeva and 

others. 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



171

Мехин Сюрок 

О проблеме изучения словосочетания 

Резюме 


 

Данная  статья  посвящена  историческому  исследованию  проблемы  сло-

восочетания.  Необходимо  отметить,  что  ранние  работы  об  учении  о  слове 

нашли своё отображение в греческих и римских грамматических школах. Во 

II веке до нашей эры вышел в свет 4-х томник “О синтаксисе” яркого предс-

тавителя греческого языкознания - Аполлона Дисколана. В статье также рас-

сматриваются грамматика Панини, изречения Герклита, Демокрита, Эпикюра, 

Платона, Аристотеля, Цицерона.  

В статье также указываются различные произведения как азербайджанс-

ких,  так  и  русских,  английских,  американских  учёных.  История  изучения 

словосочетания достаточно давняя и богатая в русском языкознании. В статье 

рассматриваются  работы  таких  лингвистов  как  М.В.Ломоносов,  А.А.Шахма-

тов,  В.П,Сухотин,  Ф.Ф.Фортунатов,  А.М,Пешковский,  А.Б.Шaпиро,  В.А.Зве-

гинцев, Т.П. Ломтев, А.А. Леонтьев и других.  

В тюркологии многие лингвисты изучали теорию “слова” и “словосочетания”, 

например,  такие  как  М.Кашгари,  А.А.Ахундов,  М.Ш.Ширалиев,  З.Х.Тагизаде, 

Г.А.Байрамов,  З.И.Будагова,  С.А.Джафаров,  М.Гусейнзаде,  Н.Мамедов,  С.А.Абдул-

лаев, Ю.М.Сеидов. В германистике же проблемой словосочетания занимались такие 

лингвисты  как  Л.Бауэр,  С.Флерон,  Дж.  Алгео,  Т.Пайлс,  Д.Шифрин,  А.Амосова, 

Дж.Бил, Р.Портэр, Н.Телия, Н.Ч.Велиева и другие.  

 

Rəyçi:                   Nigar Vəliyeva 



                filologiya elmləri doktoru, professor 

 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



172

REYHAN HƏBİBLİ 

Filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent 

Bakı Dövlət Universiteti 

venerahr@rambler.ru 

 

ONOMASTİK TERMİNLƏR SOSİOLİNQVİSTİK TƏDQİQAT  

OBYEKTİ KİMİ 

 

Açar sözlər:  metadil, onomastik terminologiya, sosiolinqvistika, terminoloji 

onomastika, eponimik termin, sosionim, kulturonim, konfessionim.  



Ключевые  слова:  метаязык,    ономастическая  терминология,  социолингвис-

тика,  терминологическая  ономастика,  эконимический  термин,  соционим, 

культуроним, конфессионим.   

Key words: metalanguage, onomastic, terminology, sociolinguistics,  terminologi-

cal onomastics, eponimic term, socionym, culturonym, confessionim. 



 

Hər bir elm sahəsi ilkin formalaşma mərhələsində  təhlil edilən element və 

komponentlərin nizama salınması  məqsədilə öz terminologiyasını, metadilini 

sistemləşdirir. Metodoloji termin olan “metadil” elm aləminə R.Yakobson tərəfin-

dən daxil edilmişdir (Bax, 11). Bir sıra tədqiqatlarda “terminologiya” termininin 

sinonimi kimi təqdim olunur, çünki məhz terminologiya dilçiliyin metadilinin əsas 

tərkib hissəsidir. Bu hadisənin mürəkkəbliyinə işarə edən O.S.Axmanova bildirir ki, 

metadil ikinci dərəcəli dil kimi, xüsusi semioloji sistem kimi çıxış edir (1,  4). Me-

tadil elə bir xüsusi dildir ki, onun köməyi ilə təbii dilin xüsusiyyətləri təsvir olunur. 

Terminologiyadan başqa, metadilə sözlərin özünəməxsus birləşmələri və on-

ların ekvivalentləri də daxildir ki, bunlar dilçiliyin metadilini tam şəkildə  səciy-

yələndirir. Metadil müəyyən sosial-linqvistik aspekti də ehtiva edir ki, metanitqin 

həmin forması bu və ya digər dilçilik istiqamətinin spesifikasını əks etdirir. Meta-

dilə həmçinin ümumelmi leksika da daxildir. Həmin leksika dil vasitələrinin xüsusi 

növü kimi “intellektual informasiyanın” verilməsi funksiyasını həyata keçirir.  

Terminologiya informasiya qəbulunun, toplanması  və mühafizəsinin mənbə-

yidir. Bu və ya digər məsələnin tədqiqindəki ilk addımlar məhz terminologiyaya aid 

olur, çünki elmin anlayış sferasını qaydaya salmaqla onun mahiyyətini izah etmək 

olar. 

Müəyyən elm sahəsinə  məxsus terminlərin definisiyasındakı  fərqlər, adətən, 



onun sürətli inkişafı ilə bağlı olur. Hazırda onomastika bir elm sahəsi kimi, dilçili-

yin tez inkişaf edən, perspektivli şöbələrindən biridir. O, adların yaranma mənbələ-

rini, müxtəlif xalqların dünyanın dil mənzərəsində əks olunan dünyagörüşü xüsusiy-

yətlərini üzə çıxarmağa kömək edir. A.K.Matveyev belə hesab edir ki, o heç də yeni 

elm deyil, lakin humanitar elmlər arasında özünəməxsus mövqeyə malikdir (6, 5). 

Xüsusi adların dildə spesifik statusu və onların çoxcəhətliliyi onomastik terminolo-

giyanın taleyinə təsir göstərmişdir.  

Onomastik terminologiya – xüsusi adlar haqqındakı elmin terminlərinin məc-

musudur. Onomastik terminologiya – dilçiliyin metadilinin ayrılmaz və mühüm 

hissəsidir. O, müxtəlif milli elmi ənələlərin, dilçilik istiqamətləri və məktəblərinin, 

habelə ayrı-ayrı müəlliflərin dil nəzəriyyələrinin konseptual aparatını əks etdirir. 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



173

Dilçilik tarixində onomastika problemlərinə hələ antik dövrlərdə böyük diqqət 

yetirilirdi. XX əsrin ikinci yarısından başlayaraq onomastikanın ümumnəzəri 

problemlərinin fəal tədqiqi ilə  əlaqədar onomastik terminologiyanın  əsaslı  şəkildə 

öyrənilməsinin  şahidi oluruq. Onomastik terminlərin bir çoxu təkcə dilin leksik 

sistemini leksikologiya, semasiologiya, etimologiya, söz yaradıcılığı baxımından 

tədqiq edən dilçilərin deyil, həm də insan və cəmiyyətin, insan və təbiətin qarşılıqlı 

təsirinin ümumi məsələlərini öyrənməklə  məşğul olan alimlərin  əsərlərində 

işıqlandırılır. Bu spesifik sahəyə diqqətin yönəlməsi üçün bir neçə səbəb vardır ki, 

bunlardan  ən başlıcası intensiv beynəlxalq  əməkdaşlıq və qarşılıqlı  əlaqələrdir. 

Onomastik terminologiyaya, onun formalaşmasına, tətbiqinə  və unifikasiyasına 

dünya miqyasında böyük diqqət yetirilir. Onomastik terminoloji lüğətlərin müxtəlif 

tiplərinin və bu problematikaya həsr olunmuş bir sıra tədqiqatların mövcudluğu 

bunu təsdiq edir.  

Dilçilikdə onomastik terminlər müxtəlif cür dərk edilir və izah olunur. 

Təəssüfki, hələ  də onomaloji anlayışlar və onlara müvafiq terminlərin bir çoxu 

dəqiq müəyyənləşməyib. Onomastikanın irəlilyə doğru sürətlə addımlamasına 

baxmayaraq, onun metadili problemi  aktualdır. Bu sahədə yeni-yeni araşdırmalar 

meydana çıxdıqca terminlərlə bağlı izahlar, şərhlər, təriflər, subyektiv fikirlər 

getdikcə çoxalır. Yeni terminlərin meydana çıxması kommunikasiya prosesində 

müəyyən çətinliklər yaradır. 

Tədqiqatçılar həmin məsələyə müxtəlif baxımdan, bu və ya digər terminin 

kontkretləşmə dərəcəsi nöqteyi-nəzərindən dəfələrlə müraciət etmişlər. Terminlərin 

çoxmənalılığı  və qeyri-müəyyənliyi anlaşılmazlığa gətirib çıxarır. Qeyri-müəyyən 

terminologiya,  şübhəsiz, öz funksiyalarını  qənaətbəxş yerinə yetirə bilməz. 

Onomastikaya dair elmi əsərlərdə terminlərin istifadəsində ciddi və müəyyən 

sistemin olmaması  əksər tədqiqatlar üçün xarakterikdir. Terminologiyadakı 

ziddiyyətlər həm dillərarası müqayisəli tədqiqatlar üçün, həm də onomastikanın 

ümumi nəzəriyyəsi prinsiplərinin gələcək inkişafı üçün ciddi əngəldir. 

M.Harvalikin göstərdiyi kimi, ayrı-ayrı onomastik terminologiyaların 

müqayisəsi zamanı rastlaşdığımız əsas çətinliklər eyni hadisənin və ya adlar tipinin 

işarəsi üçün bir neçə müxtəlif terminin istifadəsi, müxtəlif onomastik məktəblərdə 

eyni terminin müxtəlif cür anlaşılması, habelə beynəlxalq və milli terminlərin 

rəqabəti ilə əlaqədardır (3, 6).  

A.V.Superanskaya haqlı olaraq qeyd edir ki, elmi biliklərin qloballaşması 

zamanı dil əngəlləri və istifadə olunan terminlərin uzlaşdırılmaması böyük mane-

ədir (10, 59). 

Onomastika daim yeni terminlərlə  zənginləşir, onların meydana çıxması 

praktik ehtiyaclarla şərtlənir. Terminyaratmada terminologiyanın formalaşmasının 

bütün mövcud mənbələri və nominasiyanın bütün mümkün üsulları  cəlb edilir. 

Onomastik terminlərin polimorfizmi nəticəsində bir termin elmi istiqamətlərdə  və 

milli linqvistik ənənələrdə müxtəlif anlayışlar ifadə edə bilər, yaxud eyni onomastik 

hadisə müxtəlif terminlərlə  işarə olunur. Onomastik terminologiyada tam 

sinonimlər və ya dubletlər var. Bunlar terminlərin müxtəlif dil mənsubluğu 

(advermə – nominasiya, poetik ad –poetonim və s.), sintaktik variantlıq nəticəsində 

(antroponimik toponim –antropotoponim) meydana çıxır. 



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



174

Onomastik terminologiya müxtəlif aspektlərdə (sinxron və tarixi) təsvir oluna 

bilər, müxtəlif baxımdan təsnif edilə bilər. Bütün dillərdə təsadüf olunan universal 

terminlər (toponim, etnonim, onomastika və s.) və  hər hansı bir dil, yaxud dillər 

qrupu üçün spesifik terminlər fərqləndirilir. Universal terminlərə ümumelmi termin-

lər də aid edilir (məsələn, sistem, struktur, qanun və s.). Onomastik terminologiyaya 

həmçinin müəyyən müəllif konsepsiyasına məxsus olan və onun hüdudlarından 

kənara çıxmayan fərdi terminlər də daxildir (məsələn, koynonim, eydonim və s.). 

Öz daxili formasına görə onomastik terminlər motivləşmiş və motivləşməmiş 

terminlərə ayrılır. Motivləşmiş terminlərdən fərqli olaraq belə terminlərə termin-

adlar aid edilir. 

Genetik əlamətinə görə Azərbaycan onomastik terminologiyasının tərkibində 

sırf Azərbaycan terminləri (soyad, advermə  və s.),  alınmalar (onomastik areal, 

onomastik atlas və s.) və yunan-latın termin-elementlərinin bazasında yaradılan 

terminlər (zoonim, mikrotoponim və s.)fərqləndirilir. 

Tərkibinə görə bir sözlü (monoleksem) terminlər (məsələn, astionim, pelaqo-

nim, onomastikon və s.) və terminlər – söz birləşmələri (polileksem) (məsələn, 

antroponimik model, hibrid ad, müştərək ad və s.) var. Terminlərin yaranmasında 

yunan-latın elementləri xüsusi rol oynayır. Onomastik terminologiya, demək olar ki, 

bütünlüklə yunan-latın elementlərindən  əmələ  gəlib (məsələn, fitoantroponim, 

kosmonimika, mifonim və s.). 

Onomastik terminologiyaya, o cümlədən termin və termin komponentləri kimi 

xüsusi adlara artmış maraq XX əsrin 80-ci illərinin sonunda meydana çıxan yeni 

sahənin – terminoloji onomastikanın yaranmasına səbəb oldu. O, professional kom-

munikasiyaya cəlb edilmiş xüsusi adların mənşəyini, strukturunu və funksiyalarını 

tədqiq edir.  

R.Qlezerin fikrincə, terminoloji onomastika bir şöbə kimi onomastikanın 

tərkibinə daxil olur. A.Superanskaya isə başqa fikirdədir. O hesab edir ki, bu sahə 

terminologiyanın  şöbəsidir (7). Bu fikirlərə  əsasən terminoloji onomastikanın 

fənlərarası xarakter daşıdığını söyləmək olar. Terminoloji onomastikaya yaxın 

sahələr dil tarixi, leksikologiya, frazeologiya, mətn dilçiliyi, sosiolinqvistikadır. 

Bunlar adlandırılan obyektlərin və onların adı ilə bağlı ənənələrin spesifikasını üzə 

çıxarmağa kömək edir. 

Terminoloji onomastikanın tədqiqat sahəsi genişdir. Buraya eponimik 

terminlərin tərkibi və əsas xüsusiyyətlərinin müəyyənləşdirilməsi, onların struktur-

semantik xarakteristikası, linqvistik mahiyyəti, ümumi və spesifik cəhətləri, onların 

yaradıldığı  əsas modellərin üzə  çıxarılması  və  təsviri, hər konkret terminin 

mənşəyinin tapılması, eponimik terminlərin formalaşmasında əsas tendensiyalar və 

s. daxildir. Bu məsələləri uğurla həll etmək üçün həmin qrup terminləri 

sosiolinqvistika mövqeyindən hərtərəfli tədqiq etmək lazımdır. 

Dil öz daxili inkişaf qanunauyğunluqları əsasında, öz imkanlarından istifadə 

edərək, cəmiyyətdəki bütün dəyişikliklərə reaksiya verir. Dil və cəmiyyətin əlaqəsi-

ni, bilavasitə ictimai proses və hadisələrə qarşı çox həssas olan lüğət tərkibində 

dəqiqliklə izləmək mümkündür. Xüsusi leksika daha güclü ekstralinqvistik təsirə 

məruz qalır. Çünki terminologiya dilin daha dinamik, obyektiv gerçəklikdəbaş 

verən dəyişikliklərə tez və  həssas reaksiya verən hissəsidir. Ekstralinqvistik  



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



175

amillərin dilin inkişafına təsiri hərtərəfli və ciddi tədqiqat tələb edir, çünki 

V.V.Borisovun fikrincə, bu təsir geniş və dərin, mürəkkəb və çoxaspektlidir (2, 40). 

Eynilə onomastik terminologiya da xarici təsirlərə qarşı çox həssasdır və buna 

görə  də onda cəmiyyətin dilə  təsiri aydın  şəkildə özünü göstərir.  İdrak prosesinin 

nəticəsi olaraq, onomastik terminologiya xalqın ictimai-siyasi, ideoloji, elmi-texniki 

və  mədəni həyatındakı  dəyişikliklərə yeni vahidlərin meydana çıxması ilə cavab 

verir, belə ki hər bir yeni anlayış terminlə işarə olunmalıdır. A.V.Superanskayanın 

qeyd etdiyi kimi, hər hansı bir bilik sahəsi nə  qədər intensiv inkişaf edirsə, onun 

anlayış aparatı daha tez formalaşır və leksik vahidlər də daha fəal şəkildə yaradılır 

(9, 288). 

Onomastik terminologiyanın bəzi aktual məsələlərinin həllində sosiolinqvis-

tika köməyə  gəlir. Sosiolinqvistika dil və  cəmiyyətin qarşılıqlı münasibətlərini 

tədqiq edən elmdir. “Sociolinguistics” termini 1952-ci ildə Amerika dilçisi X.Kerri 

tərəfindən tətbiq olunub. Sosiolinqvistika yeni bir istiqamət kimi dilçiliyin və bir 

sıra yaxın elmlərin – sosiologiya, sosial psixologiya, etnoqrafiyanın kəsişməsində 

yaranmışdır. Sosiolinqvistika sosiologiya, elminin müəyyən metod və üsullarından 

istifadə etsə də, dilçiliyin tərkib hissələrindən biridir. Obyektiv gerçəkliyin, insanı 

əhatə edən maddi və mənəvi aləmin bütün hadisə və predmetləri dildə inikas etdiyi 

üçün cəmiyyət həyatının müxtəlif sahələri dildə öz əksini tapmalıdır.Dilin tədqiqin-

də sosiolinqvistik yanaşma dilin inkişafı və fəaliyyətinin əsasında duran qanunauy-

ğunluqları  və bu proseslərə  təsir edən sosial amilləri dəqiq fərqləndirməyə imkan 

verir. 

Onomastik terminologiyanın ekstralinqvistik amillərin nəzərə alınması ilə 



tədqiqi burada baş verən bir çox linqvistik proseslərin izahına kömək edir. Belə ki 

sosiolinqvistik araşdırmalar aşağıdakı mühüm məsələləri həll edə bilər: 

 

1)  onomastik terminlərin yaradılması və işlənməsi; 



2)  onların struktur-qrammatik xüsusiyyətlərinin üzə çıxarılması; 

3)  termin yaratmanın daha məhsuldar üsullarının və onların gələcək inkişaf 

perspektivlərinin müəyyənləşdirilməsi; 

4)  onomastik terminlərin semasioloji xüsusiyyətlərinin üzə çıxarılması; 

5)  milli və beynəlmiləl onomastik terminlərin qarşılıqlı münasibəti; 

6)  onomastik terminologiyanın gələcək inkişafının proqnozlaşdırlması. 

 

Hal-hazırda yeni terminlərin yaranma tempinin yüksəlməsi, onların böyük 



dinamikliyi müşahidə olunur. “Sosionim”, “kulturonim”, “konfessionim” və s. belə 

terminlərə misal ola bilər. 

“Sosionim” (lat. socius – “ictimai” + yun. onyma – “ad”) və ya “sosiono-

nim”–ictimai təyinedici, kollektiv ad, insanların qrup identifikasiyası üçün istifadə 

etdikləri sosial qrup adıdır (  8). Bu termin A.S.Kustaryov tərəfindən təklif olunub. 

O göstərir ki, sosionimlər müsbət özünü identifikasiya məqsədilə siyasi mübarizədə 

damğa, siyasi manipulyasiya və ya marketinq obyektlərinin məzmun-tipoloji işarəsi 

kimi istifadə olunur (  4). 

Yazıçı Q.V.Saltup etnik və dil xüsusiyyətlərini nəzərə almadan birləşmiş 

insanların peşəkar hərbi birliyinin adlandırılması üçün “sosiononim” terminindən 

istifadə edir ( 8). 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



176

Sosionimlər nüfuz-status, etik, estetik çalarlarına görə fərqlənir. “Zadəgan”, 

“centlmen”, “rahib”, “burjua”, “biznesmen”, “intellektual”, “peşəkar”, “məmur”, 

“menecer”, “kəndli”, “zəhmətkeş”, “partiyalı”, “yoxsul”, “ateist”, “dindar” və s. 

sosial təyinlər müxtəlif vaxtlarda və müxtəlif cəmiyyətlərdə sosial münaqişələr, 

siyasi mübarizələr, iqtisadi rəqabət, status rəqabəti, mədəni ekspansiya gedişində 

işlənir. Dildə belə sosionimlər çoxdur – onların izahlı, etimoloji lüğətlərini 

hazırlamaq vaxtı gəlib çatıb.  

Müxtəlif təyinedici-sosionimlərinqiymətləndirmə funksiyası kimin onlardan 

hansı  şəraitdə istifadə etməsindən asılıdır.  İstifadə olunan sosionimlərin siyahısı 

sosial-iqtisadi və siyasi-hüquqi sistemlərin dəyişməsi ilə yenilənir. “İntellektual” 

sözü müxtəlif şəraitdə və kontekstlərdə iftixarla, alçaldıcı, istehzalı səslənə bilər. 

Sosionimin çoxmənalılığı dəyişkəndir. Bu və ya digər sosionim ya işlək olur və ya 

istifadədən çıxır (müvəqqəti, yaxud həmişəlik). 

Müasir dövrdə  cəmiyyət yeni resurs bazasına keçir və bu keçid yeni 

fəaliyyət növlərinin yaranması ilə müşayiət olunur. “Kreativ sinif” termini məhz 

bu məcrada əmələ gəlmişdir. “Kreativ sinif” – yaradıcı işçi” deməkdir. Bu termin 

“ziyalılar” anlayışına uyğun gəlir. “Kreativ sinif” tipik kollektiv addır. 

A.Kustaryovun fikrincə, bu termin nisbətən yeni sosial hadisənin – maddi 

cəhətdən təmin olunmuş intellektuallar təbəqəsinin işarə edilməsi üçün yaranıb. 

Lakin müəllif bu mənada da “sosionim” terminini işlətməyin tərəfdarıdır, çünki 

daha rahat və anlayışlıdır. Həqiqətən “sosionim” termini güclü qiymətləndirici 

çalara malikdir, cəmiyyəti öz dəyərlər iyerarxiyasına müvafiq olaraq təbəqələrə 

ayıra bilir ( 5). 

“Konfessionim” (lat. confessio – “etiqad etmə”+ yun. onyma- “ad”) – 

müəyyən dini təlim tərəfdarı olan insan birliyinin kollektiv adıdır. Bir çox müasir 

etnosun mənşəyi konfessional birliklərlə bağlıdır. Müəyyən situasiyalarda bəzi 

konfessionimlərsosionimlərə, politonimlərə və etnonimlərə keçə bilər (  8).  

“Kulturonim” (lat. cultura - “tərbiyə”, “təhsil”, “inkişaf”, “hörmət”, 

“pərəsestiş”+yun. onyma - “ad”) – müxtəlif mədəniyyət elementlərini 

adlandırandil vahididir, hər hansı bir mədəniyyətdə spesifik predmeti və ya 

hadisəni ifadə edən sözdür. “Kulturonim” termini müasir linqvistik və 

ədəbiyyatşünaslıq tədqiqatlarında geniş istifadə olunur. Bu termin V.V.Kabakçi 

tərəfindən təklif edilmişdir. V.V.Kabakçikulturonimləri üç qrupa ayırır: 

1.  İdionimlər – müəyyən dildə daxili mədəniyyət üçün spesifik olan dil 

elementləri (tərcümə olunmayan leksika). 

2.  Ksenonimlər – xarici (yaddilli) mədəniyyət elementlərinin adları kimi istifadə 

olunan dil vahidləri.  

3.  Polionimlər – universal kulturonimlər. Dünya xalqlarının bütün və ya qismən 

mövcud mədəniyyətlərində təqdim olunur (  8). 

Hazırda sosiologiya və kulturologiyada elə bir xüsusi termin yoxdur ki, 

müxtəlif insan mədəniyyətləri nümayəndələrinin adlarını  təyin edə  və birləşdirə 

bilsin. Bəlkə də, “etnonim”, “politonim”, “konfessionim”, “sosionim” terminlərinə 

oxşar olaraq “kulturonim” termini belə bir vəzifəni yerinə yetirə bilərdi. Lakin 

müasir tədqiqatlarda “kulturonim” termininin həmin mənada istifadəsinə, hələ ki, 

rast gəlinmir. 

 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



177

Göründüyü kimi, onomastik terminologiyanın inkişafında və ayrı-ayrı 

terminlərin işlənməsində ekstralinqvistik sosial faktorlar həlledici rol oynayır. 

Onomastik terminologiyanın və terminlərin ictimai hadisə kimi tədqiqi müasir 

dilçilikdə  əsas yer tutur. Elmin intensiv inkişaf etdiyi şəraitdə onomastik ter-

minologiyada baş verən proseslərin nəzəri cəhətdən dərk edilməsi ümumi və xü-

susi terminşünaslığın bir sıra nəzəri və praktik məsələlərinin həllini zəruri edir.  

 

Ədəbiyyat 



 

1.  Ахманова О.С. Словарь лингвистических терминов. 5-е изд. М., 2010. 

2.  Борисов В.В. Аббревиация и акронимия. Военные и научно-технические 

сокращения. М., 1972. 

3.  Гарвалик М. К вопросу о современной ономастической терминологии – 

«Вопросы ономастики», 2007, № 4, с. 5-13. 

4.  Кустарев  А.С.  Престижный  соционим.  Самоопределение  преуспеваю-

щих интеллектуалов – 

www.terra-america.ru/prestijnii-socionim.aspx

 

5.  Кустарев А.С. Соционимы: креативный класс – www.nlobooks|node|2277 



6.  Матвеев  А.К.  Ономастика  и  ономатология:  терминологический  этюд – 

«Вопросы ономастики», 2005, № 2, с. 5-10. 

7.  Пономаренко  Л.А.  Актуальные  вопросы  русской  ономастики.  Сборн. 

науч. трудов -  Киев, 1988, с. 239-247. 

8.  ru/wikipedia.org|wiki| 

9.  Суперанская А.В. Общая теория имени собственного. М., 1973. 

10. Якобсон Р. Избранные работы. М., 1985. 

 

Р.Габибли 

Ономастические термины как объект исследования  

социолингвистики    

Резюме 

 

 В  статье  речь  идёт  о  проблемах  ономастической  терминологии.  Ис-

следование  ономастической  терминологии  и  терминов  как  социального 

явления – одно из актуальных задач языкознания. В условиях интенсивного 

развития ономастики теоретическое осмысление процессов, происходящих 

в  терминологии,  обусловливает  необходимость  решения  ряда  теоретичес-

ких и практических проблем общего и специального терминоведения. Одна 

из  них – влияние  экстралингвистических  факторов  на  развитие  ономасти-

ческой  терминологии.  В  статье  проблемы  ономастической  терминологии 

рассматриваются как предмет исследования социолингвистики; даются све-

дения о некоторых новых терминах.  


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



178

R.Habibli 

Onomastic terms as an research  object of sociolinguistics   

Summary 


 

 

The article deals with the problems of onomastic terminology. Study of 



onomastic terminology and terms as a social phenomenon is one of the urgent tasks 

of linguistics. During the intensive development of onomastics theoretical com-

prehension of processes in terminology causes the necessity of solution of some 

theoretical and practical problems of general and special terminology. One of them 

is influence of extralinguistic factors on the development of onomastic terminology. 

In the article the problems of onomastic terminology are studied as a subject of 

sociolinguistic research; is given information about some new terms.      

 

 



Rəyçi: Dosent Yaşar Məmmədli 

 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



179

                                                                                                 

VAFA ASGARZADA  

ASPU  

      esgerzade.vefa@mail.ru 

 

THE CHARACTERISTIC FEATURES AND USAGE OF THE PERSONAL 

PRONOUN “IT” IN MODERN ENGLISH 

 

 



Açar sözlər: izah etmək, hal, fakt, fraza, neytral əvəzlik, şəxssiz, müəyyənləşdirmə, 

keçmiş, uyğun olmayan, təsirli. 



Ключевые слова: объяснять, падеж, утверждение, фраза, местоимение сред-

него рода, безличный, определение, антецедент, неуместный, переходный. 



Key words: to explain, case, fact, phrase, neutral pronoun, impersonal, definition, 

antecedent, improper, transitive. 

 

         “It” is a third-person, singular neuter pronoun (nominative (subjective)) case 

and oblique (objective) case) in Modern English.  

Dummy pronouns are pronouns that lack antecedents, which are the words, 

phrases, and clauses that pronouns replace. The word and term 'it' can be used for 

either a subject or an object in a sentence and can describe any physical or 

psychological subject and / or object. 

In English, words such as it and its genitive form its have been used to refer to 

human babies and animals, although with the passage of time this usage has come 

to be considered too impersonal in the case of babies, as it may be thought to 

demean a conscious being to the status of a mere object. 

 A dummy pronoun (or, more formally, pleonastic pronoun) is a type of pro-

noun used in non-pro-drop languages, such as English, when a particular argument 

of a verb is nonexistent, unknown, irrelevant, already understood, or otherwise not 

to be spoken of directly, but a reference to the argument (a pronoun) is nevertheless 

syntactically required. In the statement It's raining, for example, the word it is a 

dummy pronoun, referring to a nonexistent agent. Unlike a regular pronoun, it does 

not refer to, nor can it be replaced by, a definite noun.  

When used as subjects, dummy pronouns are typically used only in simple 

transitive statements of the It's raining variety, and unlike actual pronouns, cannot 

translate consistently into the passive voice; for instance, one might easily transform 

the sentence It bit me into I am bitten by it, but It's raining on me cannot be trans-

formed into I'm being rained on by it. The grammatically correct form would be 

simply I'm being rained on. 

 As objects, dummy pronouns tend to serve an ad hoc function, applying with 

less regularity than they do as subjects. Dummy objects are sometimes used to 

transform transitive into intransitive verbs, e.g. do → do it, "to engage in sexual 

intercourse"; make → make it, "to achieve success"; get → get it, "to comprehend". 

Of course, these terms have simply arisen as arbitrary truncations of longer phrases, 

and this is by no means a formal process; the common meaning of make, for ins-

tance, is not in any way related to the definition of make it, the latter deriving from 

a now-obsolete transitive expression. 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



180

Related to existential “there”, dummy “it” also lacks an antecedent. A dummy 

pronoun, also called an expletive pronoun or pleonastic pronoun, is a type of pro-

noun used in non-pro-drop languages, such as English. It is used when a particular 

verb argument (or preposition) is nonexistent (it could also be unknown, irrelevant, 

already understood, or otherwise "not to be spoken of directly"), but when a referen-

ce to the argument (a pronoun) is nevertheless syntactically required. 

For instance, in the phrase, “It is obvious that the violence will continue”, it is 

a dummy pronoun, not referring to any agent. Unlike a regular pronoun of English, 

it cannot be replaced by any noun phrase (except for, rhetorically permitting, somet-

hing like 'the state of affairs' or 'the fact of the matter'.) 

The term “dummy pronoun” refers to the function of a word in a particular 

sentence, not a property of individual words. For example, it in the example from 

the previous paragraph is a dummy pronoun, but it in the sentence I bought a 

sandwich and ate it is a referential pronoun (referring to the sandwich).  

Dummy “it” is firstly used in sentences pertaining to time and weather. For 

example: 

What time is it



It is five o'clock. 

It is time to leave. 

 

It is snowing. 



It is going to sleet. 

It might rain.  

Dummy “it” is secondly used in extraposition or cleft sentences. Extraposition 

is defined as the movement of a grammatical constituent from its normal place to a 

place at the end or near to the end of a sentence. Extraposition often results in the 

creation of subordinate noun clauses. For example: 

Espen seems to be hungry. ~ It seems that Espen is hungry. 

Washing your hands is necessary. ~ It is necessary that you wash your hands. 

That you drive slowly on ice is recommended. ~ It is recommended that you 

drive slowly on ice. 

Dummy “it” is thirdly used as dummy objects in indefinite constructions to 

refer to vague or general things. For example: 

Take it easy! 

Can you make it to the party? 

This is it

The word and term 'it' can be used for either a subject or an object in a 

sentence and can describe any physical or psychological subject and / or object. 

In English, words such as “it” and its genitive form “its” have been used to 

refer to human babies and animals, although with the passage of time this usage has 

come to be considered too impersonal in the case of babies, as it may be thought to 

demean a conscious being to the status of a mere object.  

 This use of "it" is also criticized when used it as a rhetorical device to 

dehumanize their enemies, implying that they were little more than other animals. 

The word remains in common use however, and its use increases with the degree to 

which the speaker views an object of speech as impersonal. For example, someone 



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



181

else's dog is often referred to as "it", especially if the dog isn't known by the spea-

ker, or if the dog's gender is unknown. A person would rarely say "it" when refer-

ring to his/her own cat or dog. Examples: 

The baby had its first apple. 

They are taking their dog to the vet, as they said it looked ill. 

"It" is still used for idiomatic phrases such as Is it a boy or a girl? Once the 

gender of the child has been established, the speaker or writer then switches to gen-

der-specific pronouns. 

Some people propose using "it" in a wider sense in all the situations where a 

gender-neutral pronoun might be desired. The advantage of using an existing word 

is that the language does not have to change as much. The disadvantage is the 

possibility of causing offense. This usage of it is currently very rare, and most com-

mentators feel that it is unlikely to catch on. 

One author who consistently wrote in this manner was the children's author E. 

Nesbit, who often wrote of mixed groups of children, and would write, e.g., "Ever-

yone got its legs kicked or its feet trodden on in the scramble to get out of the 

carriage." This usage (in all capital letters, as if an acronym) also occurs in District 

of Columbia police reports. 

The personal pronoun “it” has a variety of functions: 

anaphorical  

anticipatory  

deictic  

exclamative  

prop  

Anticipatory it 

It's no good bothering about it. 

Deictic it 

Are they your parents? 

Prop it 

It is not far to New York. 

In the section on pronouns, we saw that the word “it” is a third person singu-

lar pronoun. However, this word also has other roles which are not related to its 

pronominal use. We look at some of these other uses here.  

When we talk about time or the weather, we use sentences such as:  

What time is it?  



It is four o'clock.  

It is hot.  

It's going to rain.  

In English, all sentences must always have a subject, either a noun or noun 

phrase, or a pronoun, even if there is no natural subject. This is why verbs like rain 

must carry a "subject" such as it, even if nothing is actually "doing" the raining. "It" 

is in this case a "dummy" pronoun. Another common dummy subject is there.  

Weather it 

In the phrase “It is raining,” the verb to rain is usually considered 

semantically impersonal, even though it appears as syntactically intransitive; in this 

view, the required it is to be considered a dummy word.  



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



182

In English, all sentences must always have a subject, either a noun or noun 

phrase, or a pronoun, even if there is no natural subject. This is why verbs like rain 

must carry a "subject" such as it, even if nothing is actually "doing" the raining. "It" 

is in this case a "dummy" pronoun. Another common dummy subject is there.  

Dummy subject “It” 

 It is raining cats and dogs.  

 It is important to keep cats away from dogs.  

 It is likely that the dog will get badly scratched.  

 It is known that dogs can live in peace with cats.  

 It appears that cats may dislike dogs.  



Dummy objects 

In English, dummy object pronouns tend to serve an ad hoc function, applying 

with less regularity than they do as subjects. Dummy objects are sometimes used to 

transform transitive verbs to transitive light verbs form, e.g. do → do it, "to engage 

in sexual intercourse"; make → make it, "to achieve success"; get → get it, "to 

comprehend". Prepositional objects are similar, e.g. with it, "up to date"; out of it, 

"dazed" or "not thinking".  

Dummy predicates 

It has been proposed that elements like expletive there in existential sentences 

and pro in inverse copular sentences play the role of dummy predicate rather than 

dummy subject so that the post verbal noun phrase would rather be the embedded 

subject of the sentence. 

 

Literature 



 

1.  Musayev O. İ. İngilis dilinin qrammatikası. Bakı, Qismət, 2007. 

2.  Rəhimov  İ., Cəfərova S., Hidayətzadə T. İngilis dilinin praktik qrammatikası. 

Bakı, 2009. 

3.  Каушанская  В.  Л.,  Ковнер  Р.  Л.,  Кожевникова  О.  Н.,  Прокофьева  Е.  В., 

Райнес З. М., Сквирская С. Е. Грамматика английкого языка. Баку, 2004. 

4.  Ilyish B. The structure of Modern English. London, 1965. 

5.  Jespersen, Otto. A Modern English Grammar on Historical Principles, 1949. 

6.  http://www.google.az 

7.  http://www.wikipedia.org 

 

       Vəfa Əsgərzadə 



Müasir ingilis dilində “it” əvəzliyinin xarakterik xüsusiyyətləri 

və ondan istifadə edilməsi 

Xülasə 

 

Bu məqalə müasir ingilis dilində “it” əvəzliyinin xarakterik xüsusiyyətləri və 



ondan istifadə edilməsindən bəhs edir. Müasir ingilis dilində “it” əvəzliyinin özü-

nəməxsus xarakterik xüsusiyyətləri vardır və bu əvəzlik cümlədə müxtəlif vəzifələr-

də: mübtəda, xəbər, tamamlıq vəzifərində işlənir.  


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



183

 Belə ki, “it” əvəzliyi müasir ingilis dilində geniş işlənmə məqamlarına malik-

dir. Yalnız geniş  mətn səviyyəsində “it” əvəzliyinin ifadə etdiyi mənanı müəy-

yənləşdirmək olar. 

         

Вафа Асгерзаде 

Особенности местоимения “it” в современном английском языке 

и его исполъзование 

Резюме 

 

В  данной  статье  рассматриваются  особенности  местоимения “it” в  сов-



ременном  английском  языке  и  его  использование.  Местоимение “it” имеет 

свои особенности и выполняет в предложении различные функции: подлежа-

щее, сказуемое, дополнение.  

Таким  образом,  местоимение “it” широко  исполъзуется  в  современном 

английском языке. Только лишь на текстовом уровне можно определить зна-

чение местоимения “it”. 

 

 

Rəyçi:               Ramilə Hüseynova 



               filologiya üzrə fəlsəfə doktoru 

 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



184

DINAR RASULOVA 

ASPU 

dinarasulova89@gmail.com 

 

TEXT AS LINGUISTIC UNIT AND ITS SEVEN STANDARDS 

 

Açar sözlər: mətn, diskurs, linqvistika, koheziya, kogerent, məqsədlilik, münasib-

lik, kontekstin situasiya əlaqəsi, informativlik, mətnlərarası əlaqə. 



Ключевые  слова:  текст, дискурс, лингвистика, кохезии, когеренте, целенап-

равленности, удобстве, связи контекста с ситуацией, информативность, меж-

текстовой связи. 

Key words: text, discourse, linguistics, cohesion, coherence, intentionality, ac-

ceptability, informativity, contextuality, intertextuality. 

 

 Texts, whether spoken or written, are among the most common things in our 



world. We use them so easily that we hardly think about how we can do it. Within 

our own social group, the activities of our minds are finely attuned by shared lan-

guage and culture to perform reasonably similar actions on the same text. Normally, 

we find it easiest to communicate if we ignore the complex problems and personal 

differences that may be implied in meanings, experiences, expectations, and respo-

nses. Instead of struggling for some definitive representation or comprehension of 

other people or the world, we are content with usable "models.” Or, we "objectify” 

texts by acting as if they by themselves say just what they mean. 

The study of text linguistics as such is regarded as an important contribution 

to the study of linguistics - especially of the study of the variety of texts that are 

possible in language. What exactly is studied when a text linguistics approach is fol-

lowed? 


Different approaches to the study of texts from a linguistic perspective have 

been put for-ward - e.g. text grammar (Van Dijk 1972) vs. text linguistics (De 

Beaugrande & Dressler 1981) vs. discourse analysis (Brown & Yule 1983, Schif-

frin 1994), and this has given rise to the perception that it is difficult to use only one 

approach when studying texts. In this regard it is important to distinguish between 

these terms at the outset: 

•   A text grammar aims to establish a model with which the grammatical 

structures of texts can be described (quite similar to Chomsky’s transformational 

approach).  

•   In contrast text  linguistics is “... devoted to describing how texts are 

created and understood” and in so doing studies the “... defining properties of texts - 

what constitutes their textuality or texture...”  

•   Discourse  analysis traditionally entails the analysis of chiefly written 

texts - especially the “... analysis of utterances as social inter-action”. However, it 

seems that it is very difficult to define “discourse” precisely - Schiffrin for example 

says that discourse analysis “... is one of the most vast, but also least defined, areas 

in linguistics”.  

 Generally speaking, it appears as if the approach put forward by De Beaug-

rande & Dressler (in their well-known Introduction to text linguistics (1981)) is 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



185

favoured by many linguists when they claim to be text linguists as such. According 

to these authors a text “... will be defined as a communicative occurrence which me-

ets seven standards of textuality”. If any of these standards are not satisfied, the text 

is considered not to have fulfilled its function and not to be communicative. The 

seven standards (renamed as ‘principles’ by De Beaugrande in 1995) referred to are 



cohesion,  coherence,  intentionality,  acceptability,  informativity,  contextuality 

and intertextuality. These principles can be described as follows: 



Cohesion: Cohesion is the first of the seven textuality standards identified by 

de Beaugrande & Dressler. It has also been a most popular target for research, 

probably because it is easy to identify in written texts, which are the traditional 

research material of linguists. Cohesion describes the ways in which components of 

the sentences of a text, i.e. the words we actually hear and use, are mutually con-

nected (grammatically and lexically). According to Halliday and Hasan, cohesion 

exists “where the interpretation of any item in the discourse requires making re-

ference to some other item in the discourse”. De Beaugrande and Dressler comment 

in this regard that the “... surface components depend upon each other according to 

grammatical forms and conventions, such that cohesion rests upon grammatical 

dependencies”. This means that the syntactic knowledge of a language user plays an 

important part in constructing these relations. Jackson refers to the fact that a “... 

bond is formed between one sentence and another because the interpretation of a 

sentence either depends on or is informed by some item in a previous – usually the 

previous - sentence”. Halliday and Hasan argue that this bond is of a semantic 

nature: “Cohesion is a semantic relation between one element and another in the 

text and some other element that is crucial to the interpretation of it. This other 

element is also to be found in the text; but its location in the text is in no way deter-

mined by the grammatical structure. The two elements, the presupposing and the 

presupposed, may be structurally related to each other, or they may be not; it makes 

no difference to the meaning of the cohesive relation”. 

Halliday and Hasan in Cohesion in English - generally accepted as the stan-

dard work on cohesion - describe it by saying that the “concept of cohesion 

accounts for the essential semantic relations whereby any passage of speech or 

writing is enabled to function as text” and that this concept is systematized by 

means of five distinct different categories “which provide a practical means for de-

scribing and analysing texts. Each of these categories is represented in the text by 

particular features - repetitions, omissions, occurrences of certain words and cons-

tructions - which have in common the property of signalling that the interpretation 

of the passage in question depends on something else. If that ‘something else’ is 

verbally explicit, then there is cohesion.” The above mentioned categories are: re-

ference, substitution, ellipse, conjunction and lexical cohesion. 



Reference is another well researched area within linguistics. It is defined by 

Halliday & Hasan as a case where the information to be retrieved is the referential 

meaning, the identity of the particular thing or class of things that is being referred 

to. Reference as cohesive device has to do with the introduction of a new item in the 

text and the subsequent referral to that same item by means of a another item, 

usually a shorter form (popularly referred to as a ‘pro-form’). Pronouns, demons-

tratives, comparatives, a variety of lexical constructions, even adverbs and adjec-


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



186

tives are used for this function. The effect of reference lies in the retrieval of infor-

mation (referential meaning) from somewhere else in the sentence or in a neigh-

bouring sentence by using one of the grammatical devices mentioned above. 

“Cohesion itself lies in the continuity of reference whereby the same thing enters in-

to the discourse a second (and more) time(s)” (Halliday & Hasan). Reference can be 

accomplished by  

•   exophoric reference, which signals that reference must be made to the 

context of the situation;  

•   endophoric reference: reference must be made to the text of the discourse 

itself; it is either anaphoric, referring to preceding text; or cataphoric, referring to 

text that follows.  

Halliday & Hasan describe the following types of reference: 

•   personal reference: nouns, pronouns, determiners that refer to the speaker, 

the addressee, other persons or objects, or an object or unit of text; 

•    demonstrative reference: determiners or adverbs that refer to locative or 

temporal proximity or distance, or that are neutral; 

•    comparative reference: adjectives or verbs expressing a general 

comparison based on identity, or difference, or express a particular comparison. 

 One type of grammatical cohesion is substitution, which takes two forms: a) 

substitution perse, which is "the replacement of one item by another", and b) 

ellipsis, in which "the item is replaced by nothing". This also enables the text to be 

shortened. Different types of substitution can be distinguished, e.g. nominal sub-

stitution, verbal substitution and clausal substitution. 

In the process of ellipsis elements in sentences are physically deleted/omitted 

because the writer believes that the reader will insert the missing elements on his or 

her own as the sentence is used. In this case the pressure is on the reader or listener 

to make the cohesive link. As in the case of substitution different types of ellipsis 

can be distinguished, e.g. nominal ellipsis, verbal ellipsis and clausal ellipsis. 

 In the case of conjunction, mainly conjunctions and adverbs are used to 

connect propositions in neighbouring sentences according to certain semantic 

relations (e.g. additive, adversative, causal and temporal) between the propositions. 

The conjunctive elements serve to “... reinforce and highlight the relationship 

between other elements of the text”. The specific choice of the conjunctive marker 

“provides the reader with clues as to how the writer perceives the statement to be 

related”, i.e. how he or she thinks the reader should understand the text. 

 Lastly,  lexical  cohesion refers to semantic relations (such as synonymy, 

antonymy, collocation) created by specific lexical items. Knowledge of semantic 

structures is necessary in order to understand this type of cohesion. 

Coherence is probably the main component of any form of textual study be-

cause if a text is not fully understood a ‘good’ text was not produced. It is the aim 

and task of text linguistics research to try to determine what makes one text ‘accep-

table’ and another one ‘unacceptable’. It is fairly difficult to establish what precise-

ly makes a text ‘coherent’. However, to my mind, the description put forward by 

Neubert and Shreve provides a very useful definition: “A coherent text has an 

under-lying logical structure that acts to guide the reader through the text” so that 


 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



187

“it ‘sticks together’ as a unit” for Hatch and creates the “feeling that a text hangs to-

gether, that it makes sense, and is not just a jumble of sentences” for McCarthy. 

Intentionality and acceptability are generally regarded as a ‘pair’ of princip-

les. In any text there is a producer who has the intention to produce a sound piece of 

information to a receptor. The receptor, on his or her part needs to be willing to ac-

cept the proffered text as a communicative text. In order to do this both producer 

and addressee have to adhere to the pragmatic cooperative principle which states 

that one has to make the maximum effort to enable a piece of intended communica-

tion to be a success. Knowledge of pragmatic principles therefore makes this aspect 

of textuality ‘work’ or not. 



 Informativity broadly has to do with the way in which parts of the text have 

communicative value. For example: a definite expression like the man with the gol-

den gun has more communicative value than a pronoun like him/his. Knowledge of 

informativity systems (as put forward by the Functional Sentence Perspective with 

the aid of the concept of “Communicative Dynamism”) as well as knowledge of the 

informativity value of syntactic expressions are essential here.  



Contextuality focuses on the very important role the context plays in any 

form of communication. Trask is quite emphatic in this regard when he states that 

“Every text - that is everything that is said and written - unfolds in some context of 

use”. This in effect means that in every situation in which language is used, the 

quality and effect of the communication is determined by the contextual knowledge 

shared by the participants. This aspect of language use is studied in the disciplines 

of pragmatics and sociolinguistics. Pragmatics focuses on what the participants in a 

discourse intend to accomplish through the use of the language (what speech act is 

performed in a given setting) and sociolinguistics aims to determine the role 

knowledge of the participants (as human beings and in the environment they func-

tion as such) plays in the success of a communicative occurrence. 

Intertextuality is the least linguistic principle of all the principles of tex-

tuality. This principle usually has to do with the study of literature and it literally 

means that the formation and understanding of one text will be influenced by the 

structure of another text similar to it. If for example you read a poem it will be 

reasonable to expect of you to understand that poem if you have read others poems 

in the past. This is why a newspaper is accepted as a newspaper because of past 

experience with the genre of newspapers, etc. 

 

 



Literature 

 

1.  De Beaugrande, R. A. & W. U. Dressler. Introduction to Text Linguistics. Lon-



don: Longman, 1981. 

2.  M.A.K. Halliday , R. Hasan, Cohesion in English, London, Longman, 1978. 

3.  Van Dijk, T.A. Handbook of Discourse Analysis. Vol. I: Disciplines of 

Discourse. London: Academic Press, 1985. 

4.  Hatch, E. Discourse and Language Education. Cambridge/New York: 

Cambridge University Press, 1992. 

5.  Donnelly, C. Linguistics for writers. Buffalo: SUNY Press, 1994. 

6.  Schiffrin, D. Approaches to Discourse. Oxford: Basil Blackwell, 1994. 



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



188

7.  http://beaugrande.com/ 

8.  https://www.google.com/  

9.  http://www.wikipedia.org/ 

 

Dinar Rəsulova  



Mətn linqvistik vahid kimi və onun yeddi əsas göstəricisi 

Xülasə 


 

 Bu  məqalə  mətnin linqvistik vahid olmağından bəhs edilir. Mətnin öyrənil-

məsi dilçilər tərəfindən müxtəlif olmuşdur və “mətn qrammatikası”, “mətn dilçiliyi” 

və “diskurs təhlili” kimi yanaşmalar irəli sürülmüşdür. Mətnin yeddi əsas göstərici-

yə cavab verməlidir. Və bu məqalədə koheziya (birləşmə, yapışma), kogerent (bağ-

lılıq, əlaqə), məqsədlilik, münasiblik, kontekstin situasiya ilə əlaqəsi, informativlik 

və mətnlərarası əlaqə haqqında məlumat verilib. 

 

 



Динар Расулова 

Текст как лингвистическое единицы и ее семи основным пункти 

Pезюме 

 

Cтатья посвещено единстве лингвистики текста. Изучение текста языкове-



дами  было  разнообразно,  и  были  предложены  такие  подходы  изучения,  как 

"текстовая  грамматика", "текстовое  языковедение"  и  "дискурсное  изучение". 

Текст должен отвечать к семи основному пункту. И в этом статье даны сведения 

о кохезии (слияние, соединение), когеренте (связи), целенаправленности, удобс-

тве, связи контекста с ситуацией, информативности и межтекстовой связи. 

 

 



Rəyçi:               Ramilə Hüseynova 

                   filologiya üzrə fəlsəfə doktoru 



 

Filologiya  məsələləri – №10, 2013

 

 



189

SARFINAZ  HUSEYNZADEH 

                                                                                                       ASPU                          

                                                       serfi.huseynzade@mail.ru 



 

MORPHOLOGICAL CHARACTERISTICS OF NOTIONAL PARTS OF 

SPEECH IN ENGLISH 

 

 

Açar sözlər: morfoloji xüsusiyyət, söz, nitq hissəsi, isim, sifət,  əvəzlik, say, fel, 

zərf. 


Ключевые  слова:  морфологическая  особенность,  слово,  часть  речи,  имя  су-

ществительное, имя прилагательное, местоимение, имя числительное, глагол, 

наречие. 

Key words: morphological characteristic, word, part of speech, the noun, the 

adjective, the pronoun, the numeral, the verb, the adverb. 

 

Words can be classified according to the positions they occupy in a sentence. A 





Yüklə 3,19 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   14   15   16   17   18   19   20   21   ...   50




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə