Baki – 2014 Bu kitab Suriya Türkmanlarının haqları uğrunda mübarizə aparan ərdəmli insanlara həsr edilir


İSRAİLİN 1967-Cİ İL 5 İYUL HÜCUMU



Yüklə 4,55 Mb.
səhifə3/7
tarix25.12.2016
ölçüsü4,55 Mb.
1   2   3   4   5   6   7

İSRAİLİN 1967-Cİ İL 5 İYUL HÜCUMU

VƏ COLAN TƏPƏLƏRİNİN İŞĞALI

1967-ci il iyulun 5-də İsrailin hərbi qüvvələri Suriya, Misir və İordaniyaya hücum etdi. Yaxşı silahlanmış, ABŞ və Avropanın inkişaf etmiş bəzi dövlətlərindən hərbi, iqtisadi və diplomatik dəstək alan İsrail Colan bölgəsi də daxil olmaqla Ərəb ölkələrinin 70 min kvadrat kilometr ərazisini işğal etdi. BMT Təhlükəsizlik Şurasının 1967-ci ilin iyunun 10-da qəbul etdiyi qətnamədə İsraildən atəşi dayandırmaq və qoşunlarını işğal etdiyi ərazilərdən çıxarmaq tələb edildi. İsrail hökuməti atəşi durdursa da, qoşunlarını işğal edilmiş bölgələrdən çıxar­madı. SSRİ və sosializm blokuna daxil olan beş ölkə təzyiq vasitəsi kimi İsraillə diplomatik əlaqəni kəsdi.

Sosialist ölkələrinin təzyiqləri də, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnaməsi də İsrailin Ərəb ölkələrinə hücumunun qarşısını ala bilmədi. Bu münaqişələr 1973-cü ilədək davam etdi. İsrail 1974-cü ilin yanvarın 18-də Misirlə, yanvarın 31-də isə Suriya ilə andlaşma imzaladı. Bu andlaşmalar da Colan Türkmanlarının ata-baba yurdlarına dönməsinə imkan ver­mə­di. Colanda BMT fövqəladə qüvvələrinin nəzarət etdiyi aralıq zona yaradıldı.

Qəribə burasıdır ki, İsrail əsgəri birlikləri Colan bölgə­sinin böyük bir qismini işğal edərək, Müsəlmanların mal-mülklərini əlindən alıb onları qaçqına çevirəndə dinc əhalidən cəmi bir nəfər gənc Türkman öldürülmüşdü.

40 ildən çoxdur ki, Cоlan bölgəsində yaşayan sоydaşla­rımız da İrəvandan və Qarabağdan didərgin salınmış Müsəl­manlar kimi bеynəlхalq güclərdən yardım gözləyir, vətənə dönmək ümidi ilə yaşayırlar. İsrail-Suriya müharibəsindən qa­çıb canını qurtaran Türkmanların kiçik bir qismi Dəməşq şə­hərində yеrləşdirilmiş, bir qismi Türkiyəyə köçmüşdür, böyük çохluq isə hələ də Cоlanın Suriya tərəfində qalan kiçik bir bölgəsində yaşamaqdadır. Cоlan Türkləri İsrail sərhəddində Birləşmiş Millətlər Təşkilatının nəzarətində qalan bölgədə çə­tin şərtlər altında yaşamlarını davam еtdirməyə çalışırlar. Çün­ki nəzarət altında tutulan bölgəyə kənardan hеç kimsə bu­raхılmır. Оrada yaşayanlar kənara çıхmaq üçün хüsusi icazə almalı оlurlar. İldə bir dəfə – aprеl aynının 17-də bu yеrlərə əhalinin ata-baba qəbirlərini və dоğma yеrləri ziyarətə gəlmə­yinə icazə vеrilir. Оnların gəliş-gеdişinə də Birləşmiş Millət­lər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şurasının tərkibində оlan Yapоn əsgərləri nəzarət еdirlər.

Colanda Doğulub boya-başa çatmış Hişam Şabani böl­gənin tarixi, dili, mədəniyyəti, iqtisadiyyatı ilə bağlı apardığı araşdırmalarında Fransa və İsrailə qarşı savaşlarda şəhid olan həmyerliləri haqqında da bilgi vermişdir. Onun yazdığına gö­rə, döyüşlərdə şəhid olanların tam olmayan siyahısı aşa­ğıdakı kimidir:



Adı və Soyadı

Doğulduğu kənd

Şəhid olduğu il

Yusuf Mehmet Kamze

Hafer

1920

Ahmet Hamis Sallan

Hafer

1920

Ahmet Cuma Cabir

Hafer

1920

Hüseyin Ahmet Çalış

Hafer

1920

Mustafa Mahmut Halife

Kadiriyye

1948

Ahmet İsa Mustafa

Kefer Naffah

1948

Cuma Musa Abbas

Kefer Naffah

1948

Mehmet Hasan Mustafa

Kadiriyye

1949

Ahmet Salih Hinno

Hafer

1967

Ahmet Mehmet Nasif

Hafer

1967

Yusuf Mehmet Nasif

Hafer

1967

Musa Cuma Körcü

Hafer

1967

Arafat Mehmet Şdid

Hafer

1967

Cuma İsa Cabir

Hafer

1967

Hızır Şühade Sallan

Hafer

1967

Mehmet Akkaş Sallan

Hafer

1967

Bekir Hüseyin Esat

Hafer

1967

Kemal Şühade Sallan

Hafer

1967

Elife Halil Şdid

Hafer

1967

Meryem Ali Hudi

Hafer

1967

Ahmet İsa Celo

Ahmediye

1967

Hüseyin Mehmet Eyyüp

Razaniye

1967

Hayil Ali Abdun

Muğayyir

1967

Halit Mustafa Cuma

Sindiyane

1967

Musa Ahmet Ali

Sindiyane

1967

Aziz Mustafa

Sindiyane

1967

Safer Cuma Mustafa

Kadiriyye

1967

Mehmet Hasan Matar

Kefer Naffah

1968

Sadık Arafat Matar

Kefer Naffah

1968

Mehmet Hayir Düaybis

Razaniye

1972

İdris Abdo Mutlak

Dabya

1973

Münir Akkaş Mşut

Ahmediye

1973

Mehmet Avaz Mahmut

Razaniye

1973

Eyyüp Ali Ahmet

Sindiyane

1973

Kasim Şabani

Ciba

1973

Mutlak Ali Mutlak

Dabya

1974

Mir'i Hasan Zahir

Muğayyir

1978

Recep Durmuş Mahmut

Ayni-Zivan

1978

Hamit Yasin Avvat

Sindiyane

1979

Mehmet Arafat Matar

Kefer Naffah

1982

İsrail savaş günlərində colanlıların mal-mulkünü əlindən alıb, özlərini ata-baba yurdlarından qovmaqla qalmadı. On­la­rın bir çox kəndlərini də dağıdaraq izlərini bu torpardan sil­mə­yə çalışdı (http://www.dunyabulteni.net/index.php?aType=haber& ArticleID=41890). Sonra da burada 33 Yəhudi yaşayış məskəni yaradıb dünyanın müxtəlif guşələrindən gətirilmiş, fərqli irqlər­dən olan, fərqli dillərdə danışan 15 min nəfər yerləşdirərək on­ları yəhudiləşdirməyə başladı. Qaynaqların verdiyi bilgiyə görə, İsrail-Suriya savaşınadək bölgənin 147 kəndində 120 min Dürzi yaşayırdısa, indi onların sayı bölgədə 18 minə enib. Qalanları isə qaçqındır (http://www.zaman.com.tr/ dunya_golan-tepeleri-nicin-onemli_431441.html).



SURİYADAKI TÜRKMANLARIN SAYI VƏ

ONLARIN YAŞADIQLARI BÖLGƏLƏR
Osmanlı vergi məmurlarının tərtib etdiyi müfəssəl icmal dəftərinə, yəni vergi dəftərlətinə görə 1906-cı ildə Hələb şə­hərində yaşayan 116148 nəfərin 80113-ü Müsəlman imiş. Mü­səlmanların da yarıya qədərini Türkmanlar təşkil еdirmiş. Həmin dəftərdə Türkcə məhəllələrin adları da sadalanır. Hə­ləbdən kənarda da 350 Türkman kəndi оlduğu göstərilir. Bе­ləliklə, indiki Hələb şəhərində və ətrafında 200000, Laz­kiyе bölgəsində 150000, Tеlkеlе ətrafında 50000, Kunеytra böl­gəsində 100000, başqa bölgələrdə isə 300000 Türkmanın ya­şadığı göstərilir. Bu da indiki Suriya ərazisində XX yüzilin əvvəllərində bir milyоna yaхın Türkün yaşadığı dеməkdir (Börklü Meşkure Yılmаz, www.bilginet.com.).

Ali Öztürkman yazır ki, Suriyada yaşayan Türkmanların çoxu Bəydili (Qədirli, Ərəpli, Begmişli, Ulaşlı, Qaraşıxlı, Gü­neçbayraktar, Qazlı), Elbəyli (Gavurlu, Şahvəli, Tırıklı, Tavli, Fərizli, Qarataşlı, Doğanlı), Barak (Tabur, Qasımlı, Torun, İsa­lı, Tiryaki, Gökbakan, Mahmutlu), Bayat, Bayındır, Bu­dak, Qarxın, Qaraman, Salur, İsabəğli, Qarakeçili, Musa­bəğli, Avşar, Berilli, Yörük, Şarkevli, Gızıklı, Bozgeyikli dede, Qa­raqoyunlu, Sincar tayfa və tirələrindəndir (Öztürk­men Ali, 2011, http://www.bizturkmeniz.com/tr/index.php?page=article &id=23630&up­date­from=530&from=0).

20-ci yüzildən zaman-zaman bölgənin Türkman əhalisi ya köçürülmüş, ya da qırğınlara və təqiblərə uğramışdır, bu­nun sоnucunda da onların sayı azalmışdır.

Suriyada yaşayan Türkmanlar haqqında araşdırıcılar ara­­­sında fikir birliyi yoxdur. Bunun da səbəbi ölkədə yaşayan Türkmanların dövlət tərəfindən dəqiq qeydiyyatının çap olun­mamasıdır. Onlar Müsəlman adı altında tanınırlar ki, bu da xalqın milli kimliyini deyil, dini inancını göstərir.

Ölkədə yaşayan Türkmanları adətən üç qrupa ayırırlar. Birinci qrupa milli kimliyini tam qoruyub saxlayanları, ana di­lində danışanları daxil edirlər. Onların sayı 1,5 milyon nə­fər­dir. İkinci qrupa soykökünün Türkman olduğunu qəbul edən, ana dilində danışılanı başa düşsə də, danışa bilmə­yən­lə­ri daxil edirlər. Onların sayı 2 milyona yaxındır. Üçüncü qru­pa da ərəbləşmiş Türkmanları daxil edirlər ki, onların da sa­yı­nın 2,5 milyon olduğu göstərilir (Özdağ Ümid, 2012, http://www. yenicaggazetesi.com.tr/suriye-turkleri-22058yy.htm).

Hişam Şabani isə Suriyada yaşayan Türkmanların sa­yından bəhs edərkən yazır: “Suriye'de yaşayan Türkmenler'in nüfusu hakkında verilen rakamlardan 500.000 tahmini bu gün artık eskimiştir. Yakın zamanlarda verilen tahminler ise 2.000.000 - 2.5 milyon gibi söylense de, bunlar gerçek rakam­lardan daha azdır, gerçek rakamlar 3 milyon civarında tahmin edilir. Bunlara da araplaşmış Türkmenleri eklersek sayı yaklaşık olarak ikiye katlanır” (Fadi İsa və Şabani Hişam, “Suriye Türkmenleri'ninGüney bölümü Golan türkmenleri” kitabından alınmışdır.)

Ali Öztürkmen isə “Suriya Türkləri” məqaləsində yazır: “Suriyede yaşayan Türkmenler'in nüfusu 2010 yılın verilerine göre 3.500.000 olup ve nüfusun 1.5 milyonu anadili olan Türk­çeyi rahatça kullanmaktadır. 2 milyon ise araplaşmış du­rumdadır ve çoğunlukla büyük şehirlerde (Şam, Halep, Hu­mus, Hama) yaşamaktadırlar” (Öztürkmen Ali, 2011, http://www.bizturkmeniz.com/tr/index.php?page=article&id=23630&update­from=530&from=0).

Suriya Türkmanlanları haqqında son araşdırmaların müəl­lifi Turhan Çətin yazır: “Günümüzdə Suriyada nə qədər Türkman yaşadığı rəsmi rəqəm olaraq bilinmir”(Çetin Tur­han, 2014:36).

Suriyada 523 kənddə (şəhərlərdəki məhəllələr bura daxil deyildir) Türkmanlar yaşayır. Suriya hökuməti son illərdə Türkman mənşəli yer adlarını Ərəbcəyə çevirir. İsabəylini-İse­viye, Kabamazı-Belutiye, Tırıncanı-Ümitüyur, Karıncanı-Behlüliye, Merhanı (Balva)-Salvah, Havahöyükü-Beliz Nabg­ha, Dashlihöyükü-Talhajr etmişdir (Türkmen oğlu Deniz, http://halapturkmen.blogcu.com/suriye-oguz-turkmenleri /5436639).

Ali Öztürkmen internet saytında yerləşdirdiyi “Suriya Türkləri” məqaləsində dəyişdirilmiş Türkman kənd adlarının bö­yük bir siyahısını verdiyindən biz bu mövzunun ayrın­tıla­rına varmadıq.

Məmlük Qıpçaqlarının və Oğuz Türkmanlarının soyun­dan gələn Suriya Türkmanları ölkənin hər yerində yaşasalar da, topluca yaşadıqları bölgələrin adları ilə adlandırılırlar.

Suriyadakı Türkmanların lideri Kal Muhammed Mus­ta­fa Paşa idi. Sonra oğlu Haj Nassan Mustafa Paşa lider ol­muş­dur. Son illərdə Suriyadakı Türkmanların rəhbəri olan Faruk Mustafa Paşa, Merhan (Belva), Salva Kırdı Haj Ali tayfa­sındandır. Bu tayfa yüzillər boyu Suriyadakı Türkmanları bir araya toplamışdır.

Suriyada Türkmanların ana dilində məktəbləri olmadığı kimi, onları bir arada tutan hər hansi bir təşkilatları da yoxdur. Kənd və qəsəbələrdə yaşayan Türkmanlar öz aralarında ana dilində danışırlar. Şəhərlərdə yerləşən Türkmanların övladları isə getdikcə ana dillərini unudurlar.

Ölkədə ali təhsilli Türkmanların sayı başqa xalqlarla müqayisədə azdır. Suriyada Türkmanların sayının çox olma­sına baxmayaraq, burada onların ana dilində kitabları, qəzet və jurnalları nəşr olunmur, radio və televiziyaları yoxdur. Suriyada sürgündə olan Türkiyəli Refik Halitin təşəbbüsü ilə 1922- 1937-ci illərdə “Doğru yol” və “Vəhdət” qəzetləri nəşr edilmişdir.

Araşdırıcıların yazdığına görə, Hələb bölgəsində yaşa­yan Türkmanların dilləri Hatay bölgəsində yaşayan Türklərin dialekti ilə eynidir. Hama, Humus və Colan bölgələrində ya­şa­yan Türkmanlarının şivəsi isə Azərbaycan və İraq Türk­manlarının danışığına daha yaxındır.

Suriyada yaşayan Türkmanların ictimai-siyasi fəallığını artırmak, güzəranlarını yaxşılaşdırmaq, adət-ənənələrini, dil­lə­rini qoruyub saxlamaq, bir sözlə, cəmiyyətdə baş verənlərə birgə münasibət bildirmələrini təmin etmək üçün 2005-ci ildə Türkman yazıçısı və ictimai xadimi Muhammed Hayır Bayra­mağanın rəhbərliyi altında “Nurettin Zerki Derneği” qurul­ma­sına təşəbbüs göstərilmişdir. Suriyada yaşayan Ermənilərə ana dilində məktəb açmağa, dərnək qurmağa icazə verən Bə­şər Əsəd hökuməti Türkmanlara dərnək qurmağa icazə ver­mə­mişdir.

Türkmanlar Suriyanın bütün vilayətlərində yaşasalar da, Hələb, Lazkiyə, Humus, Hama və Colan nahiyyələrində toplu halda yaşayır və çoxluq təşkil edirdilər.
TÜRKMANLARIN TOPLU YAŞADIQLARI YERLƏRİN ADLARI
Suriyada Türkmanları yaşadıqları bölgələr üzrə beş yerə ay­rırlar. Lazkiyə bölgəsində yaşayanlara Bayır-Bucak Türk­man­ları, Hələb və Rakka bölgəsində olanlara Hələb Türk­man­ları, Ha­ma və Humus bölgəsində yaşayanlara Hama və Hu­mus Türk­manları, Şam bölgəsində yaşayanlara Şam Türk­man­ları, Colan təpələrində yaşayanlara isə Colan Türkman­ları deyirlər. Malik Karadirek isə Suriyada yaşayan Türkman­ları yaşadıqları bölgə adları ilə 10 yerə – Hələb Türkmanları, Hu­mus Türkmanları, Lazkiyə Türkmanları (Bayır-Bucaq Türk­manları), Hama Türk­manları, Rakka Türkmanları, Golan Türk­manları (Kuneytra), Şam Türkmanları, Tartus Türkman­ları, İdlip Türkmanları, Dera Türkmanları qruplarına ayırır. Bölgünü belə aparsa da, İdlip Türkmanlarından söz açarkən “Bunlar Reyhaniyedəki Türkman­ların uzantısıdır. Bunlar da­ha çok Cisir Şugur ve şehir semtinde yaşamaktadırlar. Bilinen bezi köylerinin adları Sukkeriye, Hey­tedir. Tarım ve hay­vançılıkla uğraşmakdadırlar. Sayları 30 bin civarındadır” ya­zır (Karadirek Malik, 2014:41).

Biz də çoxluğun qəbul etdiyi beş bölgü əsasında yaşayış məskənləri haqqında bilgi verəcəyik (Bölgədəki Türkmanlar ya­şayan kənd, qəsəbə və məhəllələrin adları Hişam Şabaninin mə­nə göndərdiyi material və Ali Öztürkmenin, Ümid Özda­ğın, Dr.Muhtar Türkmen oğlunun, Deniz Türkmen oğlunun məqa­lə­ləri əsasında hazırlanmışdır).


1. Bayır-Bucaq (Basit) Türkmanlarının (onlara Laz­ki­yə Türkmanları da deyirlər) yaşadıqları kənd və məhəllələr
Qaramanoğlu Türkmanlarının bir qolu Osmanlı dönə­min­də Ağ dəniz sahillərində, Lazkiyə şəhəri və ətrafındakı Basit, Bayır, Kessap nahiyyələrinin kəndlərində yerləşmişlər.

Bayır-Bucak Türkmanları öz adlarını bölgənin adından al­­mışdır. Bölgənin inzibati və mədəni mərkəzi Lazkiyə şəhə­ridir. Türkmanlar burada milli azlıq sayılmır. Rəsmi sata­tistikada onlar Müsəlman kimi qeyd edilir. Ölkədə yaşayan bütün xalq­ların əksəriyyəti isə onları Türkman adlandırırlar. Əslində bu­rada yaşayan, Türkman adlandırılan xalq Anado­luda yaşayan Türklərdən inançları, adət-ənənələri, folklor­la­rı, mədəniyyət­lə­ri, danışıqları ilə elə də seçilmirlər.

Bölgənin mərkəzi Lazkiyə şəhəri Suriyanın Ağ dəniz sa­hil­lərində yerləşir. Türkmanlar şəhər mərkəzi Hay Ali Çam­mal Ha­rası (Türkman məhəlləsi) olmaq üzrə Basit, Bayır, Beh­lüliyə, Kes­sap nahiyyə mərkəzlərində və kəndlərində topluca yaşayırlar.

1950-ci ildən etibarən kəndlərdən Lazkiyəyə köçməyə baş­layanlar daha çox şəhərin Quzey hissəsində yerləşmişlər. Ba­­yır və Bucak nahiyyələrində 70-ə yaxın Türkman kəndi var. Kənd­lilər öz aralarında və ailələrində ana dilində danışırlar. Laz­­kiyə vila­yət mərkəzi və Kesap nahiyyəsində 6, Bucak böl­gə­sində sahil bo­yunca 84, Behlüliyə nahiyyəsində 12, Bayır na­hiyyəsinə tabe Kebelinin Quzeyində 27, Doğusunda 8, Güneyin­de 11, İncəsunun Batısından Güneyə doğru olan bölümünde 20, Doğusunda 17 kənd­də Türkmanlar əhalinin əsasını təşkil edirlər.

Türkmanlarin yaşadığı Lazkiyə şəhərindəki bəzi məhəllə və ətraf kəndlərin adları belədir: Kara Mustafa, Böyükpınar, Köy Çiçekli yazı, Abanlı, Ablaklı, Akça Bayır, Almalı, As­samra, Al Ğassaniyeh, Al Yamamah, Aşağı Alma­lı, Aşağı Qara­manlı, Ayuşlu, Baldırlı, Bostançık, Badrussiyə, Burç İslam, Ça­muslu, Çüb, Çüb Torus, Çüçük, Çümərən Ya­ma­dıya, Çalka­man­lı, Çamurlu, Çanlı, Çardaklı, Çemeren, Çi­rit, Çovkaran, Çukur­cak, Ğamam, Dervişen, Dağdağan, Əli, Haç­ranlı Hasançık Sa­ray, Hamitli, Hayat, İsa Pinar, İsebeyli, Gökdağ, Gülçük, Ka­baklı, Kalabah, Kastalmaaf, Kaymaz, Kepir, Keseçik, Keşiş, Qantara, Qarabacak, Qaraca, Qara Türkmanli, Qebelli, Qıbrıh, Qünyeli, Meydancık, Mollamah­mutlu, Murutly, Nusabin, Rabia, Rihaniyye, Sağırt, Saldıran, Sılayip Türkmen, Sallor, Şeren, Turunç, Fakıhasan, Fakılı, Ubeydiyə, Um Tuyur, Zınzıf, Yukarı Almalı, Yukarı Qara­manlı, Yümüçak.

Bayır nahiyyəsində: Ağçabayır, Aşağı Qaramanlı, Burç-İslam, Çanaçık, Çınarlı, Dağdağan, Dərvişxan, əl Kas­sap, Gökdağ, İsapınar, Kəbir, Kislecik, Korali, Kulçuk, Kul­çukpınar, Kuruça, Kızınça, Qapaklı, Qapıkaya, Qaraahmet, Qaracağız, Qarakisa, Qarapınar, Qəbəlli, Qəbərə, Qızıkçu­ra­cık, Mahruka, Mılıklı, Murtlu, Nisibin, Saldıran, Şərən, Sar­raf, Sulayıp, Ulu­cak, Yumuşak, Yuxarı Qaramanlı.

Malik Karadireke görə, Bayır-Bucaq bölgəsinin 52 kən­dində Türkmanlar yaşayır və sayları da 200-250 min nəfərə ya­xındır (Karadirek Malik, 2014:41).


2. Hələb Türkmanlarının yaşadığı kənd

və məhəllələr
Osmanlıların hakimiyyəti illərində Suriya Türkman­larının mərkəzi Hələb sayılırdı. 100 ilə yaxın burada assi­mil­yasiya – əritmə siyasəti yeridilməsinə baxmayaraq, küçələrdə, bazarda Türkmanca danışılırdı. Burada Türkmança danışan­ların hamı­sı Türkman deyildi. Rəsmi dövlət dili Ərəb dili olsa da, hər xalq öz aralarında və ailələrində öz ana dilində danışır, küçə­də, bazarda isə ünsiyyət vasitəsi kimi Türkman dilindən is­ti­fadə edirdilər.

Köhnə Hələbə, Hələb qalasına qalxarkən sağda İma­dəd­­din Nəsiminin türbəsi görünür. Türbə ətrafında yaşayanlar öz­lərinin Nəsimi nəslindən gəldiklərini, onunla qürur duyduq­larını söyləyirlər.

2008-ci il martın 25-30-da Türk Dil Kurumu və Harran Uni­versiteti Şanlıurfada “Türkiye Türkçesi ağız arastırmaları çalıs­tayı” təşkil etmişdi. Bu elmi toplantıda mən də “Çifte söz­­lerin yaranmasında Oğuz, Kıpçak ve Karluk ağızlarının rolü” möv­zusunda məruzə etdim. Simpoziuma Hələb Uni­ver­site­tindən də çoxlu alim gəlmişdi. Sonuncu gün bizi Hələb şə­hərinə gəz­məyə apardılar. Mən İmadəddin Nəsiminin türbə­sini ziyarət edərkən orada özlərinin Nəsimi nəslindən olduq­larını söyləyənlərlə də görüşdüm. Lakin onlarla tərcüməçisiz danış­maq istəyimiz baş tutmadı. Nəsimi nəslindən olduqla­rını, Nə­siminin də Türkman olduğunu söyləsələr belə, bildir­di­lər ki, öz­lərini ərəb sayır və ərəblikləri ilə də qürur duyurlar.

Bələdçimiz Hələb şəhərində 400 min nəfərə yaxın Türk­man və Türkman kökənli insan yaşadığını söylədi. Onların böyük əksəriyyəti şəhərin mərkəzi məhəllələrində yaşayırlar. Mərkəz məhəllələrdə yaşayan Türkmanların çoxu ərəbləşmiş­lər. Şəhər kənarı məhəllələrdə yaşayan Türkmanların böyük əksəriyyəti isə ana dilində danışır. Bu da onların son onillik­lərdə Hələbə köç­məsindəndir.

Hələb şəhərindəki Hüllük (böyük bir Türkman məhəl­ləsi), Bustan Paşa, Kadi Əskər, Haydəriyyə və Əşrəfiyyə, Şeh Xidir, Inzarat, Baidin, Şeh Fares Türkmanların yaşadıqları məhəllə­lər­dir. “Şehir merkezinde bulunan mahallelerden ila­veten, Kurdağı, Azez, Bab, Münbiç, Çarabulus kazalarında olmak üzre Halep bölgesinde toplam 145 Türkmen köyü var” (Çetin Turhan, 2014:35).

Malik Karadirek isə Hələb və çevrəsindəki kəndlərdə, qə­səbələrdə 800 min Türkman yaşadığını yazır (Karadirek Ma­lik, 2014:41).

Hələb şəhər mərkəzində Türkman əsilli ailələr, Şahbən­dər, Ataşoğlu, Mudərris, Veso, Basmaçı, Kətxuda, Kahya, Ağa, Mus­tafa Paşa, Salur, Çelebi, Zikirt, Garkinavi, Türk­mani, Utri, Delati, Kərküklü, Hebbu, Bazarbaşi, Dellalbaşi, İzmirli, Kerzün, Elbeli, Kevakibi, Mahli, Barak, Deymuk, Rəşit, Aebo, Əsvəd, Şekşuk, Milla, Yeğən, Əltürk, Sayisli, Kör, Sari, Sarigüzəl, Bö­lükbaşi, Eşki, Nesimi, Haydar, Biri­çikli, Dişşo, Bəydilli, Tokuz, Mərtdilli, Maraşli, Sasilə, Xoça, Hazuri, Kəmalmaz, Altinçi, Katirçi, Kilisli, Dərdə, Dudik, Bəkir, Neyyal Deli Osman, Kel Muhammed, Çavuş, Kargin, Deda, Osman.

əl Əsvat, Yozgatli, Kayyali vb. nəsillər Türkcə danışa bil­məsələr də, Türk kökənli olduqlarını bilirlər.

Hələb nahiyəsində Qurt dağına kimi uzanan bölgədəki, yəni Cebeli Semanın Doğusunda nahiyə mərkəzi ilə birlikdə 16 kənddə, Kilisin Güneyində Azez qəzasının Afrin Suyu tərəfində 17 kənddə, Azezin Doğusunda 29 kənddə, Azezin Güneyində 3 kənddə (bu kəndlər inzibati cəhətdən Azez qə­zasına deyil, Hələb şəhərinə daxildir), Çobanbəydən Mümbiç qəzasına doğru 54 kənddə, eyni qəzanın Güneyində 15 kənddə, Baraklı oymağından Çerablus nahiyəsinə tabe olan 26 kənddə, Sacır suyunun Güneyindəki 23 kənddə, Urfa sər­həd nahiyəsi Mürşid Pınarı və Akçaqala qəzasının Güneyində yerləşən və Belih çayına qədər uzanan sahədə 59 kənddə Türkmanlar toplu yaşamaqdadır.

Bölgə üzrə Türkmanlar yaşayan bəzi kəndlərin adları­nı aşağıda veririk: Ağdaş, Aiyaşa, Alıçı, Amerne, Anbarlı, Ara­bazi, Arabçurduk, Avşar, Aşnenın xarabası, Ayyaşa, Azaz, Bablimun, Bahvarta, Balalı köy, Balban, Bandarlık, Ba­rak Atlı, Turkmen Barıh, Paşalar, Başköy, Merhan Belva ( Meh­rıban Merhan), Belverən, Beş Bəlli, Beş Çurın, Bəyliz, Bi­rel­li, Bizaah, Boğaz, Boz Hüyük, Boz Qeyikli, Buyan, Buzluça, Çamusverən, Çarıs, Çubbun, Çubbul Arus, Çubbul Qədər, Çurun, Çeleme, Çemil, Çəkə, Çoban bəy, Çörten, Dabis, Dad­lı, Dabık, Daş Atan, Daş­qapo, Debis, Delha, Dendel Oğlu, Toyuran, Duraklı, Dügünük, Edebet, Eşşəkli, Əmərnə, Ərəb Əziz, Əskərin xarabası, İğdə, İral, Haçı Hasanlı, Haçı Köse, Haçı Vəli, Harçala, Hammem Saqır, Xalsa, Hava Hüyük, Hay­dar Paşa, Hayye Saqır, Hayye Kəbir, Hedebet, Hums, Kadılar, Kalkum, Kantara, Kersenli, Kefer ghan, Kərpiçli, Kndra, Kurt, Küllü, Qavureli, Qanlı quyu, Qarabaş, Qara Köprü, Qara köy, Qara Mazraa, Qaraquz, Qar­sanle, Qarataş, Qarayakub, Qidriş, Kındıra, Qocalı, Qöbek Hey­yele, Görük, Qurucu Höyük, Lilvə, Mamal, Mazıçı, Mirza, Sal­vah, Mə­məli, Muqira, Miqidin, Mulla Yakup, Munbiç, Nabğa, Okuf, Öküz öldüren, Saqqalveran, Səkizlər, Samandra, Sande, Si­nəkli, Şidar, Şüvirin, Paltaçık, Telayşa, Taşatan, Taşlı Hüyük, Taş Qapı, Taflı, Tat Hums, Tat Yusuf, Telilə, Tel Şeir, Tiral, Xarab Usbağılar, Xəlil oğlu, Üvilin, Yağmacı, Yazlı Bağ, Yeni Yapan, Yusuf Paşa, Yusuf Bey, Ziyarat, Zuqara, Zülüf, Haç alo koyu, Açar koy, Silsela, Ihtimlat .


3. Hama və Humus Türkmanlarının yaşadığı

kənd və məhəllələr
Suriyada belə bir deyim var: "Humusda kim dersə mən Türkman deyiləm, o, əslində humuslu deyil". Suriya tarixçisi Süheyl Zakkar əski Ərəb qaynaqlarına dayanaraq göstərir ki, 11-ci yüzildə baş vermiş güclü zəlzələ Humusu tamam da­ğıtmışdı. Şəhəri yenidən Türkmanlar (Zingilər və Səlçuq­lular) bərpa etmişlər. Nurəddin Mahmut bin Zingi Humusu əvvəl­kindən də abad etmişdir. Bu gün də şəhərin mərkəzi məhəlləsi Haratul-Türkman (Türkman məhəlləsi) və əski şəhər qapıla­rın­dan birisi Babu-Türkman (Türkman qapısı) adlansa da, ora­da yaşayan Atası, Hüseyni, Vafai, əl Rəyis, Türkmani, Can­sız, Delati, Şişekli, Küvetli, Osman, Eşekli, Bayırlı, Şe­hirli, əl Sufi, Ataai, Tuzuklı, Delati, əl Şimali, Kiriai, Assaf, Kundakçı, əl Satlı, əl Türk, əl Şereflı, Şemsi Paşa, əl Amin, Bali, Kahya, Kihya, Nekdeli, Mamiş, Mahli, Haznadar, Kyşi, əl Terzi, Ram­dun, Hamiş, Bazarbaşi, Dendeşi, Belhus, Dük­kancı, Abulleben, Sal­lur, Kassap, Barak, Açoğlan, Nebo, Ab­duldeyim, Xoça, Küvetli, Amran, Kehi, Deli Osman, Seva­diye, Küçük, Huvçük, əl Umar, Sufi, Bekir, Hazzüri, Eço, Mıhı, Uyun əl Sud, Torun, Osman, Garut, Mahmut, Kaddi, Torun, əl Bakrasi, əl Emin, Balli Sufi, Hamiş, Çuxadar, Çe­lebi, Hüsemi, Atmaz, Sivaslı, Ahras, əl Hulu, Sıriea, Mılla, Bayazıt, Bayrakdar, Satli tayfasından olan Türkmanlar ta­ma­mən ərəbləşmişlər.

Suriyanın Hama-Humus şəhərləri və Livan sərhədi arasındakı kəndlərin adları belədir: Qara Avşar, İnallu, Dü­ğəroğlanı, Hama Dügeri Mustafa Kətxuda, Hama Düğəri tabei Derviş Kətxuda, Şam Beğmişlüsü, Hüccetlü, Qapuuşaq, Ey­mir-i Dündvarlu, Çozlu Çerkezoğulları, İdris Kətxudaya tabei Abalu, Tokuz xan Harbendelüsü, Qara Tohtemürlü, Kö­se Kət­xudaya bağlı Şərəfli, Uşaqobası, Bəşiroğulları obası, Ey­mir-i Sincarlu, Bozlu, Ebu Derdaya bağlı olan Bozlu, Tohtemürlü.

Malik Karadireke görə, bölgədə 55 kənddə Türkmanlar yaşayır və sayları da 350 min nəfərə yaxındır (Karadirek Ma­lik, 2014:41).



Salur (Sellüriyye) Türkmanları: Dindaş oğlu İsmail Bo­zulusa bağlı olan Gəncəli Avşarı, Qızıl Əli, Danişmend­lüyə tabe Qara Xəlil.

Humusa bağlı bəzi Türkman kəndləri: Baba Amr Hara­sı (bugünkü Türkman məhəlləsi) Zara, Mitras, Bdada, Arçun, Al­husun, Dar Kabira, Qızhıl, Üm al Qasab, Samalil, Burc Qaya.

Hama şəhər mərkəzində Türkman əsilli ailələr: əl Ezam, əl Asam, əl Şarabi, əl Sadi, Çiçekli, Alatası, Masarçi, Sa­­raç, Uzun, Çansız, Koçen, Alkixya, Gıbış, Koçek, Goça, Hur­şid, Erşid, Kundakçı, əl Bek, Kocak, Torun, Kasım, Mu­hammet, Os­man, Recep, Paşa, Deli, Akballıya, Ağa, Tınış, Türk­mani.

Hama nahiyyəsinin Hama, Selemiye, Misyaf qəzala­rındakı Türkman kəndlərinin adları: Akrab (Qara Xəlili), Aşık Ali, Ayin Debiş, Beyyada, Bet Aslan, Bet Natır, Caciyeh, Circisi, əl Nısır, Hazzur, Hılleh, Huvvır el Türkman, Hırbı­nef­sıh, Hırmıl, Qartman, Kuputulhat, Muharam Osma­niye, Tatani, Tel Hasan Paşa, Huveir Türkmen, Tel Sınan, Tıl­lıf , Tirimis, Tulluf, Uveir.

Malik Karadireke görə, Hama bölgədə 25 kənddə Türk­manlar yaşayır və sayları da 90 min nəfərə yaxındır (Kara­direk Malik, 2014:41).


4. Şam Türkmanlarının yaşadıqları

məhəllələr və kəndlər
Turha Çetin yazır: “Şamda fərqli geçmişə sahib üç ayrı Türk­man topluluğu yaşamaqdadır. Bunlardan ən diqqət çəkə­ni Osmanlı dönəmindən qalmış zəngin Türkman ailələridir. İkin­cisi, Golan təpələrinin İsrail tərəfindən işğal edilməsinin ardın­dan bölgeye köç etmək zorunda qalarak Şama yerləşən Türk­manlardır. Üçüncü grup ise, Türkiyə Cümhuriyyəti dev­rim­ləri sirasında Türkiyeden Suriyaya köç edən Türkman­lar­dır” (Çetin Turhan, 2014:36, Karadirek Malik, 2014:41).

Türkmanlar əsasən Şamın şəhər mərkəzindəki Müha­cirin və Muhiddin Arabinin türbəsi ətrafında sıx yaşayır ki, bu mə­həlləyə də Türk məhəlləsi deyilir. Bununla yanaşı, Türk­man­lar Şamın Həçər Əsvad, Tadamün, Cobar Hırmallı, Ka­dem, İşşıl Vervar, Mesakin Berze, Müxayyem məhəllələrində də ya­şamaqdadırlar. Türkiyədə Cümhuriyyət elan olunandan son­ra həyata keçirilən bir sıra islahatlarla (İslam dini ilə, ge­yimlə, adət-ənənə ilə bağlı) razılaşmayanlar sərt təqib və tə­z­yiqlərlə üzləşdiklərindən – ölüm qorxusundan Şama köç­müş­lər ki, onların da sayıları 3 minə yaxındır (Öztürkmen Ali, 2011, http://www.bizturkmeniz.com/tr/in­dex.php?page= article&id=23630&updatefrom=530&from =0).



Şam şəhər mərkəzindəki ərəbləşmiş Türkman nəsil­ləri: Ağrıbuz, Akbıyık, Açlıkın, İlçi, İbiş, Bereket, Bizim, Bo­ğa (əl-Hüseyni), Begdaş, Beyazid, Beytar, Terzi, Şeybani, Til­lü, Temirağa, Türkmeni Tarakçı, Demir, Kaleöi, Keçeöi, Cebe­çi, Çuhadar, Çolak, Hani, Hoça, Hurdaçı, Dalati, Dar­dari, Der­gil, Duhman, Deveçi, Rahavançı, Zirkli, Zeki, Zengi, Serdest, Sa­kati, Sultan, Trabzonlu, İzmirli, Antepli, Urfalı, Mardinli, To­katlı, Erzrumlu, İstanbuli, Moralı, Şerbeçi, Şer­betçi, Şemdi­na­ğa, Sarıçalı, Karabatak, Gençosman, Gencyu­suf­paşa, Sab­bağ, Susu, Tavlu, Abid, Abaçı, Arabikatibi, At­tar, Itri, Azim, Az­me, Kab­bani (Akbıyık dalı), Katlan, Kaşlan, Kassab, Kal­ta­çı, Kuv­vetli, Kapıkolı (Kolı), Mahmalçı, Mer­dembeg, Malas, Malat­yalı, Na­kişbendi, Uzun, Keleş, Buhari, Buharalı, Dağıs­tani, Dok­mak, İmadi, Muradi, Biyk, Kerkütlü, Basmaçı, Kerküklü.

Malik Karadireke görə, Şam və çevrəsində yaşayan Türk­­manların sayı 200 min nəfərə yaxındır (Karadirek Malik, 2014:41).

Havran ovasında da Türkmanlar vardır. Şam ətrafı Türk­­man kəndləri isə bunlardır: Bily, Marah, Rihayba, Kal­dun, Adra, Hatit Türkman.
Dera Türkmanları
Dera Türkmanları ərəbləşmişlər. Osmanlı hökuməti Hac yolunun təhlükəsizliyini təmin etmək üçün Kuneytra yaxın­lığındakı Dera bölgəsinə İordaniyanın içərilərinə qədər Türk­man tayfaları yerləşdirmişdir. Hökümət istədiyinə, yəni Türk­manlar vasitəsilə yolların təhlükəsizliyinə uzun müddət nail olmuş, lakin onların milli kimliklərini qorumalarına o qədər də önəm verməmişdir. Buna görə də, bölgədəki Türk­manların böyük qismi ərəbləşmişdir.

Dera Türkmanlarının toplu yaşadıqları kənd və qəsə­bələr: əl Hara, Neva, əl Hirak, Şıx Miskin, Gariye, əl Sahva , İnhil, əl Cize, Maraba, Balay, Barak.

Malik Karadireke görə, bölgənin 13 kəndində Türkman­lar Ərəblər, Çərkəzlər və Kürdlərlə birgə yaşayır (Karadirek Malik, 2014:41).



5. Colan Türklərinin yaşadığı kənd və məhəllələr
Fələstinlə sərhəddə yerləşən Colan təpəliklərində Ərəb­lər və Türkmanlar yüzillər boyu mehriban qonşuluq şərai­tində yaşa­mışdılar. Rusiya Güneyə doğru sərhədlərini genişləndir­mək, I Pyotrun vəsiyyətlərinə əməl edərək Konstantinopolu (İstanbulu) ələ keçirib “dünya dövlətinə”, yəni dünyaya ha­kim dövlətə çevrilmək üçün 100 ildən çox idi Osmanlı dövləti ilə savaş apa­rırdı. Rusiyanın işğal etdiyi xalqlar isə çıxış yolunu Osmanlı dövləti ərazilərinə köçməkdə görürdülər.

1878-ci ildə Qafqazdan gələn Qaraçay-Malkarlar, Çər­kəz­­lər, Çeçenlər, Avarlar, Avşarlar və başqa Dağıstan xalq­larının, Kalmıkların bir qismi də bu bölgədə yerləşdi­ril­miş­dilər. Bu böl­gədə yaşayan Türkmanların arasında Avşar, Pe­çeneq vb. tay­falardan olanlar da vardı.

Fransız əsgəri birliklərinə qarşı döyüşlərdə hünər gös­tərən colanlılar 1948-ci ildə Türkman atlılarından ibarət sü­va­ri dəstə yaradırlar. Türkman süvariləri Ərəb kəndlərini işğal­çıların hüçumundan qorumaq üçün qanlarını axıtmaqdan çə­kin­məmiş, qadınlar, yeniyetmələr, qocalar israillilərə qarşı savaşan Ərəb əsgərləri üçün qışın şaxtasında səngər qazmış, yaralıların yara­sını sarımış, evlərinə gətirib sağalanadək müa­licə etmiş, ye­dirdib-içirtmişlər.

1967-ci ildə İsrail Ərəb ölkələrinə hücum edəndə strateji əhəmiyyəti olan Colan təpələrini də işğal edir. Colan Türk­man­ları evlərini, mal-mülklərini qoyub ata-baba yurdlarından çıx­malı olurlar. Qaçqınların böyük qismi Dəməşq (Şam) şəhərində Seyyide Zeynep, Hacaresvet və Kadem yoxsul məhəllələrində yaşamaqdadırlar. Suriya Türkləri ilə bağlı bir sıra dəyərli mə­qalələr müəllifi olan vəkil-araşdırmaçı Ali Öztürkmenə görə, onların sayı yetmiş minə yaxındır (Öz­türkmen Ali, 2011, http://www.bizturkmeniz.com/tr/in­dex. php?page=article&id=23630&updatefrom=530&from=0).

Gazi Unversitetindən Doç. Dr. Turhan Çetin isə 1999-cu ilin qaynaqlarına dayanaraq yazır: “1999 tarihinde yapılan nüfuz sayımına göre, bölgenin nüfuzu 400 bin kişidir. Bu tarihde Türkmanların sayı 100 bin civarındadır. Yanı Türk­manlar Go­lan nüfuzunun yüzde 25 faizini oluşturmaktaydı. Golanda top­lam 20 Türkman köyü bulunmaktaydı”.

Turhan Çetin yazır: “Hale Suriyada Golandan çıkarıl­ma­mış 40 bin civarında Türkman yaşamaktadır. Bu toplu­luğun bir kısmı Şam merkezine ve bir kısmı da Humus, Halep il­lerine yerleşmişdir”(Çetin Turhan, 2014:37).

Yalnız əyinlərində olan paltarlarla evlərindən çıxmaq məcburiyyətində qalan colanlılara nə beynəlxalq təşkilatlar, nə də Suriya hökuməti elə bir ciddi yardım etmir. Olduqca iş­güzar olan colanlılar özlərinə ev-eşik tikmək, ailələrini do­landırmaq üçün iş yeri qura bilirlər.

“Modern Türklük Araştırmaları dergisi”nin 2009-cu il Ara­lık ayında çap olunan 6-cı cildinin 4-cü sayına Hülya Arslan Erolun “Suriye Colan (Golan) Türkmenlerı ağızı” mə­qaləsində də orada yaşayan Türkmanların taleindən söz açılır.

Colan Türkmanları yaşamlarını təmin etsələr də, ana di­lində təhsil almalarını, milli mədəniyyətlərini, dillərini yaşada bil­mirlər. Onların üçüncü qurşaqdan olan övladları ana dilini unudur, ərəbləşir.

Çərkəz, Ərəb, Dürzi və Türkmanların yaşadığı Kuneytra şə­­həri colanlıların mərkəzi sayılırdı. Bir zamanlar gur və abad şəhər olan, ticarət mərkəzi sayılan nahiyyə mərkəzi də işğal al­tın­da olan kəndlər kimi xarabazarlığa çevrilib. İndi bura yal­nız ildə bir dəfə ata-babalarının qəbrini ziyarətə gələnlərin üzünə açılır.

Savaşdan öncə Türkmanlar Colan təpələrinin adları aşa­ğıda qeyd edilən kəndlərində yaşamışlar:

Ahmediyye, Kurra, Alak, Sümsüm, Ayşa, Dabya (Zabya), Sindiyane, Kadiriyye, Rezzaniyye, Kefer Naffah, Hafer, Hüseyniyye, Muğeyyir (Tılistan), Ülleyka.

Bunlardan başqa, Colan Türkmanları Xuşniyye, Zivan, Kahtaniye kimi bir sıra kəndlərdə də Çərkəzlərlə qarışıq yaşamışlar.

İsrail Colan təpələrini tutduqdan sonra ata-baba yurdla­rını tərk edərək Dəməşq (Şam) şəhərinə köçmək məcburiy­yətində qalanlar yaşadıqları məhəllədə özlərinə böyük bir məscid də tikmişlər. Məscidin imamı Aymən Şabanidir.

İsrailin Colanı işğal etməsindən 47 il keçsə də, colan­lılar hələ də umudludular ki, beynəlxalq güclər İsrailə təzyiq gös­tərib onların ata-baba yurdlarına dönmələrini təmin edə­cəklər. İsrail hökuməti isə heç də beynəlxalq qanunlarla he­sablaşmaq fikrində deyil. Əksinə orada möhkəmlənmək üçün külək elek­tirik stan­siyaları və başqa obyektlər tikir.

Colan təpələrindəki Türkman kəndlərində yaşayan nə­sil­lər haqqında Hişam Şabaninin verdiyi bilgi belədir:


  1. Sindiyane kəndi

Kuneytra şəhərinin Batı tərəfindədir. Kənddən şəhər mər­­kəzinə 13 kilometrdir. Vulkanik bir ərazidə salınmış kən­din Quzey tərəfində Ebu Hanzir təpəsi ucalır, Doğu tərəfində isə Delhemiyə dərəsi uzanır. Kəndin ərazisi Quzeydən Türk­man­lar yaşayan Kefer Naffah kəndinin, Batıdan Türkmanlar yaşa­yan Kadiriyye kəndinin, Doğu tərəfdən Ərəblər yaşayan Del­­hemiye kəndinin, Güneydən isə Kurranın əkin sahələri ilə sər­həddir. Kənd inzibati cəhətdən Kuneytra nahiyyəsinə tabe idi.

Kənd camaatı əkinçilik və üzümçülüklə məşğul olur, dən­­li və paxlalı bitkilərin becərilməsindən əldə etdikləri gə­lirlə güzaranlarını keçirirlərmiş.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşamışdır:



  1. Şabanilər nəsili. Oğuz Türklərinin Avşar tayfasından­dır. Colandakı Türkmanların ən böyük nəsillərindən biridir. Onların tayfasından olan nəsillər Suriyanın Hələb, Humus və Lazkiyə bölgələrində də yaşayırlar.

Məşhur şəxsləri Məmlüklülər dövrundə Hələb bəyi olan Qorxmaz Şabani və Anadoludaki Türkman bəylikləri zamanı orduda komandirlik etmiş Teniz eş-Şabanidir.

2. Zınğır (Zınır) nəsli. Bu nəslin Oğuzların Salur (Sal­ğur) tayfasından olduğu söylənilir.

3. Kreydi nəsli. Bu nəsilin nümayəndələri hansı tayfaya bağlı olduqlarını bilmirlər.
2. Kadiriyye kəndi
Kəndin adı həm də Ğadiriyye kimi yazılır. Kuneytra şə­hərinin Güney-Batısındadır. Şəhər mərkəzindən 14 kilometr aralıdadır. Kənd Kuneytra ilə Fələstin yolunun üstündədir. Kəndin Quzeyində Kefer Naffah, Doğusunda əl Sindiyane, Batısında əl Sümsüm, Güneyində isə Dabya kəndləri yerləşir.

Kəndin əhalisi əkinçilik və bağbanlıqla məşğul olurdu­lar. Kənddə evlərin divarları vulkanik və sement daşlarından tiki­lir, damları isə bişmiş kərpic və qırmızı kirəmitlə örtü­lürmiş. Kənddə böyük bir məscid tikilibmiş. Suriya hökuməti kənddə Ərəb dilində bir məktəb da açıbmış.

Romalılar dövründən qalmış su qaynaqlarından kənd əha­lisi içmək və suvarmaq üçün istifadə edirmiş. İsrail işğa­lından öncə evlərə su çəkilibmiş.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:

1. Torunlular nəsli. Bu nəsil Oğuz Türklərinin Avşar tayfasındandır. Dabya kəndi Torunluların mərkəzi sayılır.


  1. Qızıl (Ğızıl) nəsli.

  2. Asseflilər nəsli. Soyca Türkman olan Assef oğulları Məm­lüklər dövründə Livanın idarə edilməsində iştirak edir­miş. Mercidabık savaşında Osmanlıların tərəfinə keçərək Məm­lüklərə qarşı çıxmışlar. Bu tayfanın gücü azalanda Kürd nəslindən olan Seyfa oğulları fürsət tapıb Assefli Əmir Mən­suru məğlub edib, Assef oğullarının yaşadıqları bölgəyə hü­cum çəkiblər. Onların hücumunun qarşısını ala bilməyən As­sef oğulları 1590-cu ildə Beyrut, Vadit Tim, Colan təpələrinə köçməyə məcbur olmuşlar. Colanda isə Kadiriyye və Kefer Naffah kəndlərində məskunlaşmışlar.

4. Qasım Hamo nəsli.

5. Əçəm nəsli.

6. Özərlilər nəsli.

7. Hodilər nəsli

8. Yusuf nəsli.

9. Ali ailesi.

10. Şrik nəsli.

11. Nasif nəsli.

12. Maruf nəsli.

13. Matar nəsli.


3. Dabya kəndi (bu kənd Zabya da adlanır)
Kadiriye kəndinin 3 kilometr Güneyindədir. Kəndin Doğu­­sunda əl Rezzaniyye Türkman kəndi, Güneyində Selukiye Ərəb kəndi, Batısında Ahmediye Türkman kəndi yerləşir. Kənd vulkanik ərazidə tikildiyindən evlərin divarları vulkanik daşlardan, damları isə bişmiş kərpiç, kirəmit və sementdəndir. Kənd Roma yaşayış məskəninin xarabalığı üzərində tikilib.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:



  1. Torunlular nəsli.

  2. Micbil nəsli (Avşarlı Şabanilər tayfasındandır).

  3. Hatip Osman oğulları nəsli.

  4. Nezzal nəsli.

  5. Cahvar (Cafer) nəsli.

  6. Halaf nəsli.

  7. Avat nəsli.


4. Razzaniye kəndi
Kənd Kuneytra şəhərinin 16 kilometrliyində, Kadiriye kəndinin 3 kilometrliyindədir. Kuneytra nahiyyəsinə tabedir. Kənddə məscid, məktəb var imiş. Kənd Quzeydən əl Kurra­nın, Doğudan Verdenin, Güneydən Selukiye Ərəb kəndinin, Batıdan isə Dabya və Kairiye Türkman kəndlərinin əkin sa­hələri ilə əhatələnmişdir.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:



  1. Arur nəsli.

2. Hammutlu nəsli.

3. İzzi nəsli.

4. Habat nəsli.

5. Türki nəsli.

6. Verde nəsli.

7. Tıraş nəsli.

8. Halaf nəsli.

9. Şukayr nəsli.

10. Zınğır (Zıñır) nəsli.

11. Ğaye nəsli.

12. Musa nəsli.

13. Kaplan nəsli.

14. Murat nəsli.


  1. Sümsüm kəndi

Kuneytra şəhərindən 17 kilometr aralıdadır. Doğudan Ka­diriye, Batıdan Senabir və Jraba Ərəb kəndləri, Quzeydən də Nuran, Güneyindən isə Ahmadiye Türkman kəndləri və Fa­hura kəndləri ilə sərhəddir. Deyr və əl Rahib çiftlikləri bu kəndə bağlıdır. Kənd əski romalılara aid bir xarabalıqmış.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:


  1. Hamo nəsli.

  2. İsa nəsli.

  3. Kreydi nəsli.

  4. Hatib nəsli.

  5. Hamed nəsli.

  6. Bəy nəsli.

  7. Ağa nəsli.

  8. Musa nəsli.

  9. Mercan nəsli.

10. Semiz nəsli.

11. Şubat nəsli.

12. Hudi nəsli.

13. Cabir nəsli.




  1. Ulleyktü kəndi

Kuneytra şəhərindən 16 kilometr aralıdadır. Quzeydən Hafer, Doğudan Kefer Naffah, Batıdan Debbura, guneydən isə Aşağı Ulleyka və Nuran kəndləri ilə sərhəddir. Kənddəki ailələrin çoxu Kahya tayfasındandır.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:


  1. Kahya nəsli.

  2. Ciham nəsli.

  3. Akkaş nəsli.

  4. Musa nəsli.

  5. Ceddu nəsli.

  6. Ebu Ceb nəsli.

  7. Şedid nəsli.


  1. Alak kəndi

Muğeyir kəndindən köçən Türkman ailələri bu kənddə məskunlaşmışlar.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:


  1. Şıbrık nəsli.

  2. Kepki nəsli. Məmlüklər dövrünün məşhur tayfaların­dandır.

  3. Kayırlı (Ğayırlı) nəsli.

  4. Mevla nəsli.

  5. Faris nəsli.




  1. Ahmadiye kəndi

Kənd Kuneytradan 20 kilometr uzaqlıqdadır. Vulkanik düzənlikdə iki hissəyə ayrılmış şəkildə salınmışdır. Kəndin bi­rinci hissəsi yamacın üst tərəfində, ikinci hissəsi isə ya­macın alt tərəfində salınmışdır. Qədim yaşayış məskəninin xarabalığı üzərində tikildiyindən, kənddə çoxlu gözəl oyma daşlara və əski yunanlılardan qalma yazılı daşlara kəndin hər tərəfində rast gəlmək olurmuş.

Kənddə aşağıdakı nəsillər yaşayırmış:


  1. Qaraqaşlı nəsli. Bu nəsil Köse Türkman tayfasın­dan­dır. Şam, Livan və Türküstanda bu tayfadan yaşayanlar var.

  2. Aliacı nəsli. Bunlar Harra kəndindəki, Hələb, İraq və Anadoludakı Bəydili tayfasındandırlar.

  3. Abbas nəsli.

  4. Aboş nəsli.

  5. Züveyyir nəsli

  6. Macar nəsli.

Muşavvit nəsli



  1. Kefer Naffah kəndi

Dəməşqdən (Şam) Fələstinə gedən yolun üstündə olan bu kənd Ebo Hanzir təpəsinin Batısında yerləşir. Kunaytranın 10 kilometrliyindədir. Kənd Roma dövrü yaşayış məskəninin xarabalıqları üzərində, vulkanik ərazidə salınıb. Doğudan əl Sindyane və Delve, Batıdan Ullayka və Alak, Güneyden Kadi­riye, Quzeydən isə Muğeyyir kəndilə sərhəddir. Kəndin ev­lərinin divarları qara daşdan tikilibmiş. Damları isə oymalı daşlardan kəmərvari örtülübmüş.

Türkmanlar kənddə 15-ci yüzildən yeni evlər tikməyə başlamışlar.

Kənddə yaşamış olan nəsillər aşağıdakılardır:



  1. Assaflılar nəsli.

  2. Kahya nəsli. Bu nəslin nümayəndələri Lazkiyə, Hu­mus, Hələb və İraqda yaşayırlar.

  3. Şukeyri nəsli. Fələstin Türkmanlarından olan Şukey­rat tayfasındandır.

  4. Aliçan nəsli.

  5. Zeydan nəsli.

  6. Matar nəsli.




  1. Muğeyyir kəndi

Bir adı da Tilistan olan Muğeyyir Kunaytranın Batısın­da, şəhərdən 14 kilometr aralıdadır. Kənddə Roma dövründən qalma çoxlu maddi-mədəniyyət abidələri var. Kənddə daş, kirəmit, sement və taxta kimi materiallardan evlər tikilmişdir.

Muğeyyir Quzeydən Qarahta, Doğudan Delve, Güneydən Kefer Naffah və Batıdan Hafar kəndlərilə sərhəddir.

Kənddə yaşamış nəsillər aşağıdakılardır:



  1. Dahir nəsli (şaxələnmiş böyük bir nəsildir).

  2. Akkaş nəsli.

  3. Masri nəsli.

  4. Bitar nəsli.

  5. Serhan nəsli.

  6. Kepki nəsli. Məmlüklər dövründə tanınmış olan Kepk tayfasındandır.

  7. Ali Mehmetali nəsli.

  8. Şıbrık nəsili. Xəzər dənizinin Güney Doğusundakı Şıbrıkan məntəqəsindən gəldikləri söylənən bu nəslin Şam və Hələbdə də qolları vardır.

  9. Kayırlı (Ğayırlı) nəsli.




  1. Hafar kəndi

Bu kənd Kunaytranın 20 kilometrliyində yerləşir. Colan təpələrinin Batı yamacında, Fələstindəki Huvle ovasına baxır. Kəndin ərazisindən daş üzərində yazılmış çoxlu Yunanca ki­tabələr tapılmışdır. Əhali əkinçilik və heyvandarlıqla məş­ğul olurmuş. Hafar Quzeydən Qarahta və Raviye, Güneydən Ul­lay­ka, Batıdan Hüseyniye və Doğudan Muğeyyir kəndləri ilə sərhəddir.

Hafar Colan Türkmanlarının ən böyük, əhalisi çox olan kəndi olmuşdur.

Kənddə yaşamış nəsillər aşağıdakılardır:



  1. Nasif nəsli.

  2. Sallan nəsli

  3. Şubat nəsli

  4. Halaf nəsli

  5. Akkaş nəsli

  6. Semiz nəsli

  7. Heno nəsli

  8. Hamotlı nəsli

  9. Asad nəsli

  10. Seyyadi nəsli

  11. Şidid nəsli

  12. İleyvi nəsli

  13. Qara Ali nəsli

  14. Cəlali nəsli




  1. Hüseyniyetü kəndi

Fələstindəki Huvle ovasının Doğusunda, Masda kəndindən 23 kilometr aralı­da yerləşir. Tor­pağı bazaltlıdır və olduqca məhsuldardır. Evləri bazalt daş ilə taxtadan tikilirmiş. Əhali kö­çü­rül­mədən əvvəl əkinçiliklə məşğul olurmuş.

Hüseyniyetü kəndi Quzeydən Raviye, Doğudan Hafar, Güneydən Debbure və Batıdan Attinə kəndləri ilə sərhəddir.

Kənddə yaşayan nəsillərin adları belədir:



        1. Alem nəsli

        2. Herco nəsli

        3. Ğazali nəsli

        4. Askər nəsli

        5. Akkaş nəsli

        6. Hocon nəsli

        7. Heno nəsli

        8. Çorbacı nəsli

        9. Kamil nəsli

        10. Qarakişli nəsli

        11. Ali nəsli

        12. Arafat nəsli

        13. Meri nəsli

        14. Zeydi nəsli

        15. Feridi nəsli

        16. Dərviş nəsli

Kataloq: Folklore -> 2014
2014 -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu qarabağ: folklor da bir tariXDİr V kitab
2014 -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu qarabağ: folklor da bir tariXDİr VI kitab
2014 -> ÀÇЯÐÁÀJ†ÀÍ милли åËÌËЯÐ ÀÊÀÄÅÌÈJÀÑÛ ÔÎËÊËÎÐ ÈÍÑÒÈÒÓÒÓ
2014 -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu qarabağ: folklor da bir tariXDİr IV kitab
2014 -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu
2014 -> Azərbaycan folklorunun ilkin nəşrləri” seriyası HÜMMƏT ƏLİzadə azərbaycan el əDƏBİyyati
2014 -> AZƏrbaycan ìÈËËÈ ÅËÌËЯÐ ÀÊÀÄÅÌÈJÀÑÛ ÔÎËÊËÎÐ ÈÍÑÒÈÒÓÒÓ
2014 -> AZƏrbaycan nağillari haqqinda düŞÜNCƏLƏr azərbaycan nağillarinin obrazlar sistemi
2014 -> AZƏrbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu qarabağ: folklor da bir tariXDİr I kitab
2014 -> Faruq süMƏr oğuzlar (TÜrkməNLƏR) tariXLƏRİ boy təŞKİlati dastanlari bakı – 2013

Yüklə 4,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə