Bilim Dili Olarak Türkçe’yi Kullanmak 2 Terim Kolu Başkanı’ndan Türk Nefroloji Derneği Başkanı 3 Bilim Dili Olarak Türkçe’yi Kullanmak Bu yazı



Yüklə 168,15 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/3
tarix21.03.2017
ölçüsü168,15 Kb.
#12107
növüYazı
  1   2   3

OCAK 2010 / Say 5

EDİTÖR

Prof. Dr. Taner Çamsarı



TERİM KOLU

Prof. Dr. Taner Çamsarı

Prof. Dr. Ferah Sönmez

Doç. Dr. Ragıp Kayar



TÜRK NEFROLOJİ DERNEĞİ TERİM KOLU

Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi,                        

Nefroloji Bilim Dalı, İnciraltı, İzmir

Tel: (0232) 412 37 60 (Hastane) - 279 09 29



TÜRK NEFROLOJİ DERNEĞİ

Valikonağı Cad. Şakayık Sok. Polat Apt. 63/1                

80220-1 Nişantaşı, İstanbul

Tel: (0212) 219 48 82 - 219 48 83

www.tsn.org.tr

TÜRK NEFROLOJİ DERNEĞİ

TERİM KOLU BÜLTENİ

Bu bülten, Türk Nefroloji Derneği’nin 

resmi yayım organı olan Türk Nefroloji

Diyaliz ve Transplantasyon Dergisi’nin 

sürekli bir ekidir.

“Y” YE VAR MISINIZ, YOK MUSUNUZ?

Prof. Dr. Ali Tahsin GÜNEŞ



SUNUŞ

Prof. Dr. Taner ÇAMSARI



FRANSIZCA’NIN TIP TERİMLERİMİZE ETKİSİ

Doç. Dr. Ragıp KAYAR



KÜRESELLEŞME, DİL ve KÜLTÜR

Y

ard. Doç. Dr. Emine KOLAÇ



2

Terim Kolu Başkanı’ndan

Türk Nefroloji Derneği Başkanı

3

Bilim Dili Olarak Türkçe’yi Kullanmak



2

Terim Kolu Başkanı’ndan

Türk Nefroloji Derneği Başkanı

3

Bilim Dili Olarak Türkçe’yi Kullanmak



Bu yazıda, batı kökenli terimlerde yan yana yazılan “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” sesli harfl erinin arasına “y” harfi  konarak yapılan 

Türkçeleştirmenin mi, yoksa “y” harfi  konmadan yapılan Türkçeleştirmenin mi uygun olduğu konusu ele alınmaktadır.

B

atı kökenli tıp sözcük ve terimlerinin Türkçeye ödünçlenmesinin belli ilkeler içinde olması gerekmekteyse de, 

bu konunun kesin standartları henüz oluşmamıştır. Türkçeleştirmeler’de Türk dilinin ses özelliklerine dayanarak 

eskiden beri kullanılan belli oturmuş kalıplar vardır. Buna, “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” seslileri arasına konan “y” harfi  kullanımı 

örnek olarak verilebilir. “Y”li yazım biçimi, yan yana yazılan ve okunduğunda aralarına “y” sesini alan “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” 

harfl erini içeren sözcüklerin Türkçeleştirilmesi’nde eskiden beri yeğlenmektedir. Bu “y”li yazımın günlük dilimizde 

de pek çok örneği vardır: Antalya, Mudanya, Türkiye, akasya, manolya v.b. Bu sözcüklerin “Antalia, Mudania, Türkie, 

akasia, manolia” gibi yazımları hiç olmamıştır. Tıpta da “y”li yazım biçimi yerleşik olup “y”siz yazım biçimi yoktur 

denebilir [Örn.: infeksiyon (infeksion yok), elefantiyazis (elefantiazis yok), diyabet (diabet yok)].  

Ancak günümüzde “y”siz yazımı yeğleyen “y’siz yazım taraftarları” da bulunmaktadır. 

Günümüzün hekimi ağırlıkla İngilizce yayınları izlediğinden gözü giderek İngilizcedeki yazımlara alışmaktadır. 

İngilizcenin, tıp terimlerinin yazımı açısından, Latinceye en yakın batı dili konumunda olması bizleri giderek Latince 

yazıma yaklaştırmaktadır. Bu görsellik bir yandan avantaj sağlamakta, Fransız diline dayanan yazımlar ile Fransızca 

ek ve kök kullanım alışkanlıkları giderek azalmakta ve tıp dilimizin Latinceden uzaklaşmış eğri büğrü sözcükleri 

giderek ortadan kalkmaktadır. Ancak İngilizcedeki Latince terimleri görmeye alışan kişi, İngilizcede karşılaştığı 

yazım biçimini çok az değiştirerek Türkçeleştirme eğilimi göstermektedir. Bu görsel alışkanlık sonucu “atrial, biopsi, 

brakial, nefrolitiaz, niasin, psoriazis, skabies, telangiektatik” biçiminde yazımlar ortaya çıkmaktadır. Ancak, “y’siz 

yazım taraftarları”, bazı terimleri “y”siz kullanırken daha çok sayıdaki benzer terimi “y”li biçimde yazmakta ve yalnızca 

keyfi liğe dayanan ikili bir standart uygulamış olmaktadırlar.



Konunun ayrıntılanması ereğiyle “y”li ve “y”siz yazımları örnekleyecek olursak: 

1. -ia- (Araya “y” alıp -iya- olur ya da -ia- kalır):

LATİNCE - İNGİLİZCE            

TÜRKÇE      “Y”li  

“Y”siz

Lat. Acariasis - İng. acariasis -     

Tür. akariyazis > akariyaz ...............  

[akariazis].

Lat. adnexialis - İng. adnexial -                 

Tür. adneksiyalis > adneksiyal .......   

[adneksial] 

Lat. aphrodisiacus - İng. aphrodiasiac -     

Tür. afrodiziyakus > afrodiziyak .... 

[afrodiziak]

Lat. artifi cialis - İng. artifi cial -                 

 Tür. artifi siyalis > artifi siyal ............ 

[artifi sial]

Lat. atrialis - İng atrial -                   

   

Tür. atriyalis > atriyal ..............         



[atrial]

Lat. bacterialis - İng. bacterial -                 

Tür. bakteriyalis > bakteriyal ......... 

[bakterial]

Lat. brachialis - İng. brachial -                   

Tür. brakiyalis > brakiyal                 

[brakial]

4

Prof. Dr. Ali Tahsin GÜNEŞ > Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dermatoloji A.D.



“Y” ye Var Mısınız, Yok Musunuz?

Lat. brasilianus - İng. brazilian -               

 Tür. braziliyanus > braziliyan ......... 

[brazilian]

Lat. cercarialis - İng. cercarial -                 

Tür. serkariyalis > serkariyal .......... 

[serkarial]

Lat. cicatricialis - İng. cicatricial -             

Tür. sikatrisiyalis > sikatrisiyal ...... 

[sikatrisial]

Lat. ciliaris - İng. ciliar -                            

Tür. siliyaris > siliyar .......................  

[siliar]

Lat. Diabetes – İng. diabetes -                   

Tür. diyabetes > diyabet ................... 

[diabet]

Lat. Diagnosis - İng. diagnosis -                

Tür. diyagnozis > diyagnoz                

[diagnoz]

Lat. Diagramma – İng. diagram -              

Tür. diyagramma > diyagram           

[diagram]

Lat. Dialysis - İng. dialysis -                    

 Tür. diyalizis > diyaliz ......................  

[dializ]

Lat. Dialogus - İng. diyalog -                    

Tür. diyalogus > diyalog ...................  

[dialog]

Lat. Diaphragma – İng. diaphragma -       

Tür. diyafragma                                   

[diafragma] 

Lat. Diarrhea – İng. diarrhea -                   

Tür. diyarea > diyare .......................  

[diare]

Lat. diascopicus - İng. diascopic -             

Tür. diyaskopikus > diyaskopik ......  

[diaskopik]

Lat. Diathesis – diathesis -                         

Tür. diyatezis > diyatez ....................  

[diatezis]

Lat. Elephanthiasis - İng. elephantiasis -   

Tür. elefantiyazis > elefantiyaz........  

[elefantiaz]

Lat. epithelialis - İng. epithelial -               

Tür. epiteliyalis > epiteliyal ....... ...... 

[epitelial]

Lat. -ialis - İng. -ial -                                  

Tür. -iyalis > -yal ...........................     

[-ial]

Lat. -iasis - İng. -iasis -                              

Tür. –iyazis .............................            

[-iazis]

Lat. essentialis - İng. essential -                 

Tür. esensiyalis > esensiyal ..............  

[esensial]

Lat. excoriativus – İng. excoriative -         

Tür. ekskoriyativus > ekskoriyatif   

[ekskoriatif]

Lat. exfoliativus - İng. exfoliative -           

Tür. eksfoliyativus > eksfoliyatif  .... 

[eksfoliatif]. 

Lat. facialis - İng. facial -                          

Tür. fasiyalis > fasiyal ....... ............... 

[fasial]

Lat. glacialis - İng. glacial -                       

Tür. glasiyalis > glasiyal) .................. 

[glasial]

Lat. labialis - İng. labial -                           

Tür. labiyalkis > labiyal..................... 

[labial] 

Lat. mercurialis - İng. mervurial -              

Tür. merkuriyalis/merkuriyal ..... .... 

[merkurial]

Lat. microbialis - İng. microbial -              

Tür. mikrobiyalis > mikrobiyal......... 

[mikrobial]

Lat. miliaris - İng. miliar -                          

Tür. miliyaris ................ .................... 

[miliaris]

Lat. Myiasis - İng. myiasis -                       

Tür. miyiyazis .................................... 

[miiazis].

Lat. Nephrolithiasis - İng. nephrolithiasis -  

Tür. nefrolitiyazis > nefrolitiyaz.......             

[nefrolitiaz]

Lat. Niacinum - İng. niacin -                      

Tür. niyasinum > niyasin...... ............ 

[niasin]

Lat. Progeria - İng. progeria -                     

Tür. progeriya > progeri .................. 

[progeria]

Lat. Psoriasis – İng. psoriasis -                   

Tür. psoriyazis > psoriyaz ................ 

[psoriazis]

Lat. psoriaticus - İng. psoriatic -                

Tür. psoriyatikus > psoriyatik ........   

[psoriatik]

Lat. Psychiatria - İng. psychiatry -             

Tür. psikiyatriya > psikiyatri ..........  

[psikiatri]

Lat. tangentialis - İng. tangential -             

Tür. tangensiyalis > tangensiyal ...... 

[tangensial]

Lat. telangiectaticus - İng. telangiectatic - 

Tür. telangiyektatikus > telangiyektatik       

[telangiektatik]

Lat. variatio - İng. variation -                     

Tür. variyasyo > variyasyon ..... ....... 

[variasion] 

2. -ie- (Araya “y” alıp -iye- olur ya da -ie- kalır):

LATİNCE - İNGİLİZCE              

TÜRKÇE  “Y”li  

“Y”siz

Lat. Calvities - İng. calvities -                     

Tür. kalvisiyes                                        

[kalvisies].

Lat. Dieta - İng. diet -                                  

Tür. diyeta > diyet                                  

[diet].

Lat. -ieticus - İng. -ietic -                            

Tür. -iyetikus > -iyetik                            

[-ietik]

Lat. Myelitis - İng. myelitis -                      

Tür. miyelitis > miyelit ................ .....    

[mielit]

Lat. transiens - İng. transient -                    

Tür. transiyens > transiyent                 

[transient]

Lat. Scabies - İng.  scabies -                       

Tür. skabiyes                                          

[skabies]

Lat. parietalis - İng. parietal -                     

Tür. pariyetalis > pariyetal                    

[parietal]

Lat. Species - İng. species -                        

Tür. spesiyes                                            

[spesies]

Lat. variegatio - İng. variegation -              

Tür. variyegasyo > variyegasyon          

[variegasion]

3. -io- (Araya “y” alıp -iyo- olur ya da -io- kalır):

LATİNCE - İNGİLİZCE              

TÜRKÇE  “Y”li  

 “Y”siz

Lat. Angioma – İng. angioma -                   

Tür. angiyoma > angiyom                                

[angioma]

Lat. Biopsia – İng. biopsy -                         

Tür. biyopsiya > biyopsi                                  

[biopsi]

Lat. Biorhythmus - İng. biorhythm -           

Tür. biyoritmus > biyoritm                              

[bioritm]

5


Bu yazıda, batı kökenli terimlerde yan yana yazılan “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” sesli harfl erinin arasına “y” harfi  konarak yapılan 

Türkçeleştirmenin mi, yoksa “y” harfi  konmadan yapılan Türkçeleştirmenin mi uygun olduğu konusu ele alınmaktadır.

B

atı kökenli tıp sözcük ve terimlerinin Türkçeye ödünçlenmesinin belli ilkeler içinde olması gerekmekteyse de, 

bu konunun kesin standartları henüz oluşmamıştır. Türkçeleştirmeler’de Türk dilinin ses özelliklerine dayanarak 

eskiden beri kullanılan belli oturmuş kalıplar vardır. Buna, “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” seslileri arasına konan “y” harfi  kullanımı 

örnek olarak verilebilir. “Y”li yazım biçimi, yan yana yazılan ve okunduğunda aralarına “y” sesini alan “-ia-, -ie-, -io-, -iu-” 

harfl erini içeren sözcüklerin Türkçeleştirilmesi’nde eskiden beri yeğlenmektedir. Bu “y”li yazımın günlük dilimizde 

de pek çok örneği vardır: Antalya, Mudanya, Türkiye, akasya, manolya v.b. Bu sözcüklerin “Antalia, Mudania, Türkie, 

akasia, manolia” gibi yazımları hiç olmamıştır. Tıpta da “y”li yazım biçimi yerleşik olup “y”siz yazım biçimi yoktur 

denebilir [Örn.: infeksiyon (infeksion yok), elefantiyazis (elefantiazis yok), diyabet (diabet yok)].  

Ancak günümüzde “y”siz yazımı yeğleyen “y’siz yazım taraftarları” da bulunmaktadır. 

Günümüzün hekimi ağırlıkla İngilizce yayınları izlediğinden gözü giderek İngilizcedeki yazımlara alışmaktadır. 

İngilizcenin, tıp terimlerinin yazımı açısından, Latinceye en yakın batı dili konumunda olması bizleri giderek Latince 

yazıma yaklaştırmaktadır. Bu görsellik bir yandan avantaj sağlamakta, Fransız diline dayanan yazımlar ile Fransızca 

ek ve kök kullanım alışkanlıkları giderek azalmakta ve tıp dilimizin Latinceden uzaklaşmış eğri büğrü sözcükleri 

giderek ortadan kalkmaktadır. Ancak İngilizcedeki Latince terimleri görmeye alışan kişi, İngilizcede karşılaştığı 

yazım biçimini çok az değiştirerek Türkçeleştirme eğilimi göstermektedir. Bu görsel alışkanlık sonucu “atrial, biopsi, 

brakial, nefrolitiaz, niasin, psoriazis, skabies, telangiektatik” biçiminde yazımlar ortaya çıkmaktadır. Ancak, “y’siz 

yazım taraftarları”, bazı terimleri “y”siz kullanırken daha çok sayıdaki benzer terimi “y”li biçimde yazmakta ve yalnızca 

keyfi liğe dayanan ikili bir standart uygulamış olmaktadırlar.



Konunun ayrıntılanması ereğiyle “y”li ve “y”siz yazımları örnekleyecek olursak: 

1. -ia- (Araya “y” alıp -iya- olur ya da -ia- kalır):

LATİNCE - İNGİLİZCE            

TÜRKÇE      “Y”li  

“Y”siz

Lat. Acariasis - İng. acariasis -     

Tür. akariyazis > akariyaz ...............  

[akariazis].

Lat. adnexialis - İng. adnexial -                 

Tür. adneksiyalis > adneksiyal .......   

[adneksial] 

Lat. aphrodisiacus - İng. aphrodiasiac -     

Tür. afrodiziyakus > afrodiziyak .... 

[afrodiziak]

Lat. artifi cialis - İng. artifi cial -                 

 Tür. artifi siyalis > artifi siyal ............ 

[artifi sial]

Lat. atrialis - İng atrial -                   

   

Tür. atriyalis > atriyal ..............         



[atrial]

Lat. bacterialis - İng. bacterial -                 

Tür. bakteriyalis > bakteriyal ......... 

[bakterial]

Lat. brachialis - İng. brachial -                   

Tür. brakiyalis > brakiyal                 

[brakial]

4

Prof. Dr. Ali Tahsin GÜNEŞ > Dokuz Eylül Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dermatoloji A.D.



“Y” ye Var Mısınız, Yok Musunuz?

Lat. brasilianus - İng. brazilian -               

 Tür. braziliyanus > braziliyan ......... 

[brazilian]

Lat. cercarialis - İng. cercarial -                 

Tür. serkariyalis > serkariyal .......... 

[serkarial]

Lat. cicatricialis - İng. cicatricial -             

Tür. sikatrisiyalis > sikatrisiyal ...... 

[sikatrisial]

Lat. ciliaris - İng. ciliar -                            

Tür. siliyaris > siliyar .......................  

[siliar]

Lat. Diabetes – İng. diabetes -                   

Tür. diyabetes > diyabet ................... 

[diabet]

Lat. Diagnosis - İng. diagnosis -                

Tür. diyagnozis > diyagnoz                

[diagnoz]

Lat. Diagramma – İng. diagram -              

Tür. diyagramma > diyagram           

[diagram]

Lat. Dialysis - İng. dialysis -                    

 Tür. diyalizis > diyaliz ......................  

[dializ]

Lat. Dialogus - İng. diyalog -                    

Tür. diyalogus > diyalog ...................  

[dialog]

Lat. Diaphragma – İng. diaphragma -       

Tür. diyafragma                                   

[diafragma] 

Lat. Diarrhea – İng. diarrhea -                   

Tür. diyarea > diyare .......................  

[diare]

Lat. diascopicus - İng. diascopic -             

Tür. diyaskopikus > diyaskopik ......  

[diaskopik]

Lat. Diathesis – diathesis -                         

Tür. diyatezis > diyatez ....................  

[diatezis]

Lat. Elephanthiasis - İng. elephantiasis -   

Tür. elefantiyazis > elefantiyaz........  

[elefantiaz]

Lat. epithelialis - İng. epithelial -               

Tür. epiteliyalis > epiteliyal ....... ...... 

[epitelial]

Lat. -ialis - İng. -ial -                                  

Tür. -iyalis > -yal ...........................     

[-ial]

Lat. -iasis - İng. -iasis -                              

Tür. –iyazis .............................            

[-iazis]

Lat. essentialis - İng. essential -                 

Tür. esensiyalis > esensiyal ..............  

[esensial]

Lat. excoriativus – İng. excoriative -         

Tür. ekskoriyativus > ekskoriyatif   

[ekskoriatif]

Lat. exfoliativus - İng. exfoliative -           

Tür. eksfoliyativus > eksfoliyatif  .... 

[eksfoliatif]. 

Lat. facialis - İng. facial -                          

Tür. fasiyalis > fasiyal ....... ............... 

[fasial]

Lat. glacialis - İng. glacial -                       

Tür. glasiyalis > glasiyal) .................. 

[glasial]

Lat. labialis - İng. labial -                           

Tür. labiyalkis > labiyal..................... 

[labial] 

Lat. mercurialis - İng. mervurial -              

Tür. merkuriyalis/merkuriyal ..... .... 

[merkurial]

Lat. microbialis - İng. microbial -              

Tür. mikrobiyalis > mikrobiyal......... 

[mikrobial]

Lat. miliaris - İng. miliar -                          

Tür. miliyaris ................ .................... 

[miliaris]

Lat. Myiasis - İng. myiasis -                       

Tür. miyiyazis .................................... 

[miiazis].

Lat. Nephrolithiasis - İng. nephrolithiasis -  

Tür. nefrolitiyazis > nefrolitiyaz.......             

[nefrolitiaz]

Lat. Niacinum - İng. niacin -                      

Tür. niyasinum > niyasin...... ............ 

[niasin]

Lat. Progeria - İng. progeria -                     

Tür. progeriya > progeri .................. 

[progeria]

Lat. Psoriasis – İng. psoriasis -                   

Tür. psoriyazis > psoriyaz ................ 

[psoriazis]

Lat. psoriaticus - İng. psoriatic -                

Tür. psoriyatikus > psoriyatik ........   

[psoriatik]

Lat. Psychiatria - İng. psychiatry -             

Tür. psikiyatriya > psikiyatri ..........  

[psikiatri]

Lat. tangentialis - İng. tangential -             

Tür. tangensiyalis > tangensiyal ...... 

[tangensial]

Lat. telangiectaticus - İng. telangiectatic - 

Tür. telangiyektatikus > telangiyektatik       

[telangiektatik]

Lat. variatio - İng. variation -                     

Tür. variyasyo > variyasyon ..... ....... 

[variasion] 

2. -ie- (Araya “y” alıp -iye- olur ya da -ie- kalır):

LATİNCE - İNGİLİZCE              

TÜRKÇE  “Y”li  

“Y”siz

Lat. Calvities - İng. calvities -                     

Tür. kalvisiyes                                        

[kalvisies].

Lat. Dieta - İng. diet -                                  

Tür. diyeta > diyet                                  

[diet].

Lat. -ieticus - İng. -ietic -                            

Tür. -iyetikus > -iyetik                            

[-ietik]

Lat. Myelitis - İng. myelitis -                      

Tür. miyelitis > miyelit ................ .....    

[mielit]

Lat. transiens - İng. transient -                    

Tür. transiyens > transiyent                 

[transient]

Lat. Scabies - İng.  scabies -                       

Tür. skabiyes                                          

[skabies]

Lat. parietalis - İng. parietal -                     

Tür. pariyetalis > pariyetal                    

[parietal]

Lat. Species - İng. species -                        

Tür. spesiyes                                            



Yüklə 168,15 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2023
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə