Bu kitab Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə Dövlət Komitəsinin 07 sentyabr 2015-ci IL dk-827/M nömrəli



Yüklə 1,87 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/10
tarix13.06.2017
ölçüsü1,87 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10

BAKI  2015

Bu kitab Azərbaycan Respublikası Dini Qurumlarla İş üzrə 
Dövlət Komitəsinin 07 sentyabr 2015-ci il DK-827/M nömrəli 
razılıq məktubuna əsasən nəşr edilmişdir.
Müəllif:  Muhamməd Abdurraşid ən-Numani
Təhqiq edən: Abdulfəttah Əbu Ğuddə 
Anadolu türkcəsindən Azərbaycan türkcəsinə 
uyğunlaşdıran: Ramazan Muhamməd 
Dizayner: Hətəmov Tural 
Əlinizdəki  kitab  İmam  Əzəm  Əbu  Hənifənin  hədis  el-
min dəki  mövqeyi  haqqındadır.  Kitabda  İmama  yö nəl     dilən 
tənqidlər,  atılan  ittihamlar  və  iftiralara  İslam  alimlərinin 
verdiyi  cavablar  və  onun  haqqındakı  fi kir ləri  öz  əksini 
tapmışdır.  Hədis  elmi  ilə  əlaqəli  bəzi  terminlərin  izahı 
tərcüməçi tərəfindən əlavələrdə qeyd edilmişdir ki, bu əsərin 
əslində mövcud deyildi. Kitab İslami elmlərlə məşğul olan və 
araşdırma aparanlar üçün  nəzərdə tutulmuşdur. 
İpəkyolu nəşrİyyatı
Bakı Şəhəri Səbail Rayonu 
Cəfərov qardaşları, 16 
Tel:       (+994 12) 492 32 23 
Faks:     (+994 12) 492 21 67
Web sayt: ipekyolunesriyyati.az
Elektron  poçt: ipekyolunesriyyati@gmail.com
Bakı-2015; İpəkyolu Nəşriyyatı: 170
İSBN: 978-9952-8259-5-4

Muhamməd Abdurraşid 
ən-Numani 

Mündəricat
Ön söz...............................................................................................................9
Müqəddimə.....................................................................................................13
Giriş..................................................................................................................17
Əbu Hənifənin hədis öyrənməyə verdiyi əhəmiyyət..............................19
Əbu Hənifənin hədis elmində imam olması haqqında ..........................23
Beyhəqinin qənaəti........................................................................................24
Tirmizinin qənaəti.........................................................................................26
Hakimin qənaəti............................................................................................27
İbn Teymiyyənin qənaəti..............................................................................29
İbn Kəsirin qənaəti.........................................................................................31
İbn Həcərin qənaəti.......................................................................................32
İbn Qayyimin qənaəti....................................................................................33
Digər alimlərin qənaəti və nəticə................................................................33
Zəhəbinin Əbu Hənifəni mədh etməsi.......................................................37
Nəticə...............................................................................................................46
İbn Teymiyyənin Əbu Hənifəni mədh etməsi...........................................47
Nəticə...............................................................................................................50
Əbu Hənifənin ədaləti ilə məşhur imamlardan                                                                  
biri olması haqqında.....................................................................................51
Əbu Hənifənin məzhəbinə tabe olanların çoxluğu,                                  
məzhəbinin dünyanın hər tərəfinə yayılması ..........................................51
Əbu Hənifənin etibarlı, höccət, öz dövründə hədisi                                         
ən yaxşı bilənlərdən olması haqqında........................................................56

İmam Əbu Hənifənin hədis hafizlərindən olması haqqında..................57
Məqdisinin qənaəti: .....................................................................................57
İbn Nasirin qənaəti........................................................................................59
İbnul-Mibrədin qənaəti.................................................................................60
Suyutinin qənaəti...........................................................................................60
Bədaxşinin qənaəti.........................................................................................61
Salehinin qənaəti............................................................................................63
Əcluninin qənaəti..........................................................................................64
CƏRH VƏ TƏDİL İMAMI OLARAQ ƏBU HƏNİFƏ/67
İbn Teymiyyənin fikirləri..............................................................................67
Zəhəbinin fikirləri.........................................................................................67
Səxavinin fikirləri...........................................................................................69
Əbdülqadir Qurəşinin fikirləri....................................................................71
İbn Hibbanın fikirləri....................................................................................75
 İbn Adiyyin fikirləri......................................................................................75
 İbn Əbdilbərrin fikirləri...............................................................................76
 Beyhəqinin fikirləri.......................................................................................76
İbn Hazmın fikirləri.......................................................................................77
Hakimin fikirləri............................................................................................77
Zəhəbinin digər fikirləri................................................................................78
Əbu Həyyanın fikirləri..................................................................................78
Nəticə...............................................................................................................79
 Səhih isnad və Əbu Hənifənin mövqeyi...................................................79
Nəticə...............................................................................................................80
Mühəddislərin Əbu Hənifənin tərcümeyi-halından                                     
cərh ifadələrini
 
çıxarması haqqında...........................................................86

Mizzinin fikirləri............................................................................................86
Zəhəbinin  fikirli............................................................................................87
Hüseyninin fikirləri.......................................................................................96
 İbnul-Əcəminin fikirləri...............................................................................98
 İbn Həcərin fikirləri....................................................................................100
 İbn Kəsirin fikirləri.....................................................................................100
 Təbrizinin fikirləri.......................................................................................101
 Nəvəvinin fikirləri......................................................................................102
 İbn Əsirin fikirləri.......................................................................................102
 İbn Allanın fikirləri.....................................................................................106
 Şəraninin fikirləri........................................................................................109
 Albaninin İmam Əbu Hənifə haqqındakı fikirləri ...............................111
 İbn Əbdilbərrin Əbu Hənifəyə iftira atanlara verdiyi                                  
cavabdan Albani ibrət almalıdır!..............................................................120              
 Hafiz İbnut-Türkməninin imamın cərh                                            
edilməsinə cavabı........................................................................................127
 Əbu Hənifənin hədis və ərəbcə biliyindən şübhə                                         
edənlərə İbnul-Vəzir əl-Yəmaninin cavabı..............................................127
Nəticə.............................................................................................................141
Əlavə..............................................................................................................143
Cərh və Tədildə məzhəb təəssübkeşliyi                                                            
Əbu Hənifənin timsalında.........................................................................143

Ön söz
Müttəqi və saleh bəndələrin hamisi olan Uca Allaha həmd 
olsun. Aləmlərə rəhmət olaraq göndərilən hidayət pey ğəmbəri 
Həzrət  Muhəmmədə  (s.ə.s),  onun  ailəsinə,  səhabələrinə  və 
qiyamətə qədər ona tabe olanlara salətu-salam olsun.
Müəllimim,  böyük  mühəddis,  fiqh  və  üsul  alimi  Əbul- 
Məhəsin Seyyid Muhəmməd Yusif əl-Huseyni əl-Bənnurinin 
banisi olduğu Pakistan/Karaçi İslami Elmlər Universitetinin 
keçmiş  hədis  müəllimlərindən  olan  alim,  mühəqqiq,
1
 
mühəddis,
2
 münəqqid,
3
 ustad Muhəmməd Əbdürrəşid ən-
Numaninin əlinizdəki “İmam Əzəm Əbu Hənifənin Hədis 
Elmindəki Yeri” adlı bu əsəri çox dəyərli və faydalı əsərdir.
Əlinizdəki  kitabı  əvvəlki  Hindistan  və  Pakistan  nəşr lər in-                                                                                                                   
dən  fərqləndirən  əsas  xüsusiyyət  bu  nüsxənin  müəllif  tə-
rəfindən yenidən gözdən keçirilməsidir. Oxu- narkən müəl lif 
bəzi ifadələri dəyişdirmiş və son dərəcə əhəmiyyətli mü əy yən 
əlavələr etmişdir. Ustad hələ də kitaba əlavələr et       məkdə davam 
edir.
Qiymətli əsər ərsəyə gətirmək böyük səbir və əziyyət təl-
əb edir. Müəllif kitabdakı məlumatları toplamaq üçün bö-
yük əmək sərf etmiş, xeyli əziyyət çəkmiş, səbrlə qarşılaşdığı 
çətinliklərə sinə gərmişdir. 
Hənəfi  məzhəbindən  olmayan  bir  çox  mühəddis  və  ta- 
rixçi alim Əbu Hənifəyə atılan böhtan və iftiralara rədiyyə 
1. təhqiq edən, həqiqəti araşdıran.
2.  Hədis  sahəsində  mütəxəssis.  Çox  hədis  toplayıb,  sənəd  və  mətnlərilə 
əzbərləyən, ravilərin cərh və tədil baxımından vəziyyətlərini bilən, bu sahədə 
kitablar yazan alim.
3. tənqidçi deməkdir.

10
İmam Əbu Hənifə
  
mahiyyətində  müstəqil  əsərlər  qələmə  almışlar.  Fəqih,
4
 
mühəddis, Məğrib hafizi Əbu Ömər İbn Əbdilbərr əl-Maliki, 
imam,  hafiz,  mühəddis  Şəmsəddin  əz-Zəhəbi  əş-Şafei, 
İbnul-Mibrəd adı ilə tanınan imam, fəqih, mühəddis Yusif 
ibn  Həsən  ibn  Əbdülhədi  Hənbəli  əd-Dəməşqi  əs-Salehi, 
imam,  mühəddis,  hafiz  əs-Süyuti  əş-Şafei,  imam,  hafiz, 
mühəddis Muhamməd ibn Yusif əs-Salehi əş-Şafei, böyük 
Şafei alimi, imam və fəqih İbn Həcər əl-Heytəmi əl-Məkki 
və digərləri bu böyük alimlərdən bəziləridir.
Bundan  əlavə  bir  çox  alim  Əbu  Hənifənin  fəzilətləri, 
mənqibələri  və  onun  böyük  din  alimlərindən  olduğu 
haqqında əsərlər yazmışlar. Qələmə aldıqları həmin əsərlərlə 
Əbu  Hənifəni  müxtəlif  məzhəblərdən  olan  təəssübkeş 
insanların iftiralarından qorumuşlar. 
Əlinizdəki  bu  kitab  İmam  Əbu  Hənifənin  hədis  elmin- 
dəki yerini göstərmək baxımından olduqca əhəmiyyətlidir 
və bu sahədə yazılan digər kitablardan fərqlənir.
Bu  əsər  Hindistan  və  Pakistanda  dəfələrlə  nəşr  edil- 
mişdir.  Lakin  mən  kitabın  Ərəb  ölkələrində  də  nəşrinin 
lüzumlu olduğu qənaətinə gəldim. Ona görə ki, bu ölkələrin 
bəzilərində,  İmam  Əbu  Hənifəyə  hədis  baxımından  xor 
baxan  düşüncə  hakimdir.
5
  İmam  Əbu  Hənifəyə  atılan 
4. Fiqh alimi. Dinin ibadət və müamilə sahəsində mütəxəssis alim. İslam 
Hüquqçusu.  Quran  və  Sünnədə  olmayan  və  ya  açıq-aydın  başa  düşülməyən 
hökmləri  ictihad  səlahiyyətinə  əsasən  var  gücünü  sərf  edib  şəri  dəlillərdən 
əməli hökmləri çıxaran (istinbat edən) müctəhid. Səhabə və tabeundan fəqif 
olanların sayı  çox  olsa  da,  ictihadları ilə məzhəb əmələ gələn fəqiflər azdır. 
Bunlar əbu Hənifə, İmam Malik, İmam şafei, İmam əhməd ibn Hənbəl və s. 
Hal-hazırda müsəlmanların əksəriyyəti bu məzhəblərdən birini təqlid edir. El-
min inkişafı ilə məişətdə təzahür edən məsələləri dövrün şərt və ehtiyaclarını da 
nəzərə alaraq Quran və Sünnə çərçivəsində həll etmək üçün adı keçən məzhəb 
daxilində belə, fəqif dərəcəsinə çatmış bir çox alim yetişmişdir. Bu fəqiflər, 
müctəhid  dərəcəsində  olsa  da,  fitva  və  ictihadları  ilə  tabe  olduğu  məzhəbin 
metodlarından kənara çıxmamışlar.
5.  Digər  ölkələrdə  olduğu  kimi  ölkəmizdə  də  İmam  Əbu  Hənifə 

11
İslam alimlərinin gözü ilə hədis elmində
iftiralara  cavab  mahiyyətində,  həmçinin  onun  şəxsini, 
elmini, fiqhi bilgisini və böyük imam olduğunu ehtiva edən 
belə  bir  əsərə  çox  ehtiyac  var.  Bu  əsər  doğrunu  tapmaq 
istəyənlər üçün bir fənər, təəssübkeşlik libasına bürünənlərə 
isə  nəsihət  mahiyyətindədir.  Şübhəsiz  ki,  doğru  yola 
yönəldəcək yalnız Allah-Təaladır.
Allah  Peyğəmbərimiz  Muhəmməd  Mustafaya  salətu-
salam etsin. Aləmlərin Rəbbi olan Uca Allaha həmd olsun.
Abdulfəttah Əbu Ğuddə 
1
 
Zilqədə 1415
Ər-Riyad
haqqındakı  yanlış  düşüncələr  formalaşmağa  başlamışdır.  Ümidvarıq 
ki, bu kitab vəsiləsilə onun haqqındakı yanlış düşüncələr ortadan qal-
xacaq. 

Müqəddimə
Aləmlərin  Rəbbi  olan  Uca  Allaha  həmd  olsun.  Gözəl 
aqibət müttəqilərindir. Salətu-salam nəbilərin və rəsulların 
rəhbəri,  peyğəmbərlərin  sonuncusu  Həzrət  Muhəmməd 
Mustafaya, onun pak ailəsinə, səhabələrinə, din alimlərinə, 
müctəhidlərə və mühəddis hafizlərə, xüsusilə də imamımız 
və ilk müctəhidlərdən olan İmam Əzəm Əbu Hənifə Numan 
ibn Sabitin üzərinə olsun.
Başda  İmam  Əzəm  Əbu  Hənifə  olmaqla,  özlərinə  tabe 
olunan imamların doğru yolda olduqları, elmdə onların tayı-
bərabərinin olmadığı xüsusunda müsəlmanlar həmrəydir. 
Onların elmdəki fəzilətləri, çatdıqları elmi səviyyə, Allaha, 
Rəsuluna  və  Kitabına  qarşı  sayğıları  müsəlmanlara 
məlumdur.  Allah  onları  göydəki  ulduzlar  kimi  fərqli 
yaratmışdır.  Həqiqəti  axtaran  bir  çox  müsəlman  onların 
vasitəsilə doğru yolu tapmışdır. Allaha qulluq edən, ibadət 
əhli  kimsələr  onlara  tabe  olmağı  özlərinə  borc  bilmişlər. 
Onlar  sevilməyə  və  təriflənməyə  layiq  şəxsiyyətlərdir. 
Onların üzərimizdəki haqqları danılmazdır.
Sələf alimləri və onlardan sonra gələn tarix, hədis, fiqh 
və ictihad sahəsindəki alimlər sadəcə xeyirlə yad edilmişlər. 
Onlar  haqqında  doğru  düşünməyənlər  isə,  haqq  yoldan 
uzaqlaşanlar olmuşdur.
Lakin, son dövrlər yeni bir ideologiya ortaya çıxmışdır. Bu 
ideologiya mənsubları imamlara tamamilə uzaq olduqları 
şeyləri isnad etməyə, onları nüfuzdan salmağa, özlərini isə 
onların səviyyəsində və ya daha üstün tutmağa başladılar. 
Xüsusilə İmam Əbu Hənifəyə çox ağır iftiralar atdılar. 
Əbu Hənifə haqqında yanlış qənaətdə olan bu insanlar, 
imanı,  dini  və  fiqhi  bilgisi  haqqında  əsassız  ittihamlarla 

14
İmam Əbu Hənifə
  
onun  adını  ləkələməyə  çalışdılar.  Mütəqaddimun  və 
mütəaxxirun alimlərin bir çoxu deyilənlərin əsassız iftiralar 
olduğunu sübut etmişdir. 
Ancaq,  bəzi  kəslər  hələ  də  bu  sübutları  qəbul  etmək 
istəmir, bəziləri də 
cərh
6
 və tədil
7
 kitablarındakı bir neçə fikri 
əsas götürdü. Halbuki deyilənlər müxtəlif illətlər
8
 səbəbilə 
elmi yöndən qəbuledilməz idi. Bu səbəblə həmin bilgilərə 
isnad edilən cərhə etibar etmək olmaz. Amma, həmin şəxslər 
bu fikirləri əsas gətirərək İmam Əbu Hənifənin hafizəsini və 
zəbti
ni
9
 tənqid etməyə başladılar. Mütəqaddimun mühəddis 
6. Bir ravinin, günahkarlıq, yalançılıq və s. qüsurularına görə hədis mütə-
хəs sisləri tərəfindən rəvayətinin rədd edilməsinə cərh deyilir.
7.  tədil  isə  ravinin,  rəvayətinin  qəbul  edilməsinə  dair  оnu  tаnıdаn  sifət-
lərinin  qeyd  edilməsiylə  təzkiyə  edilməsi  (ədalətli  və  etibarlı  olduğunun 
göstərilməsi)  deməkdir.  Bir  hədisin  sənədindəki  raviləri,  lazım  olan  şərtləri 
daşıyıb-daşımadıqları və hər cəhətdən etibarlı olub-olmadıqları bахımındаn qi-
ymətləndirmək və tənqid etmək isə cərh və tədil adlanır. Cərh və tədil elmi, 
İslamın  ikinci  əsas  mənbəyi  olan  Sünnəni  qorumaq  üçün  gərəklidir.  İslami 
hökm lərə mənbə təşkil edən hədislərin səhhəti, hər şeydən əvvəl onları rəvayət 
edən ravilərin ədalət və zəbt yönündən dürüst və etibarlı olmalarına bağlıdır. 
Bu  səbəblə  bu  sahənin  alimləri ravilərin  şəxsiyyətlərini,  rəvayət  qaydalarına 
bağlılıqlarını, nəqldəki diqqət və etinalarını, nəhayət dinin əmr və qadağaları-
na riayət dərəcələrini tənqid etmişlər. Hədis elminin bu sahəsi, ən inkişaf et-
miş sahələrdən biridir. Bəzi səhabələr və bir çox hədis alimi bu sahədə bir çox 
əsərlər yazmışlar. Səhabələrdən Hz. aişə, İbn abbas və ənəs ibn Malik, tabeun-
dan şabi, İbn Sirin, aməş, şöbə və Malik ibn ənəs, abdullah ibn Mübarək, 
yəhya ibn Məin və əhməd ibn Hənbəl və s. alimləri buna misal göstərmək 
olar. ravilərin Cərh və tədili haqqında yazılmış əsas əsərlərdən bəziləri bun-
lardır: əl-İcli (vəfatı 361/972), İbn əbi Xatim ər-razi (vəfatı 327/939) və İbn 
Hibban əl-Bustinin (vəfatı 354/965) eyni adla təlif etdikləri “kitabul-cərh vət-
tədil”, əbul Fərəc İbn Cövzi (vəfatı 597/1201) “kitəbud-duəfə”, Zəhəbi (vəfatı 
748/1347) “Mizanul-İtidal fi nəqdir-rical”.
8. İllət kəlməsi lüğətdə «xəstəlik, üzr, bəhanə, səbəb, qüsur, mənşə» kimi 
mənalara gəlir.  
9. ravinin, rəvayət etdiyi hədisi tam və doğru olaraq eşitməsi, başa düşməsi, 
əzbərləməsi, hədisi eşitdiyi andan rəvayət etdiyi vaxta qədər bu vəziy yəti qo-

15
İslam alimlərinin gözü ilə hədis elmində
imamların onun şəxsi, elmi və zəkası haqqındakı təriflərini 
isə  görməzlikdən  gəldilər.  Halbuki,  bu  imamlar  cərh  və 
tədil elminin qurucularıdır. 
Mən də yazdığım bu əsərlə İmam Əbu Hənifəyə atılan 
iftiralara  cavab  vermək,  iftiraçıların  toruna  düşənləri 
həqiqətlərdən xəbərdar etmək, həmçinin mütəqaddimun və 
mütəaxxirun alimlərin böyük imam haqqındakı fikirlərini 
bir  yerə  toplamaq  qərarına  gəldim.  Ümidvaram  ki,  Əbu 
Hənifə  haqqında  yanlış  düşünən  insanlar  yazdığım  bu 
əsər  vasitəsilə  haqq  və  həqiqətlərdən  xəbərdar  olar,  onun 
haqqındakı yanlış düşüncələrini dəyişərlər. 
Bu  böyük  imamın  fəzilət  və  mənqibələri  saymaqla 
qurtara bilməyəcək qədər çoxdur. Bir çox mütəqaddimun 
və  mütəaxxirun  alim  bu  mövzuda  müstəqil  risalələr  və 
kitablar  yazmış,  tarix,  bioqrafiya  kitablarında  ondan  bəhs 
etmişlər.  Amma  yazılanların  əksəriyyəti  oxucu  kütləsinin 
asanlıqla  başa  düşəcəyi  əsərlər  deyil.  Əlinizdəki  kitabda 
müxtəlif  əsərlərdəki  məlumatları  bir  yerə  toplamağa, 
həmin  kitablardakı  bilgilərdən  oxucuların  asanlıqla 
faydalanmalarını təmin etməyə çalışdım.
Allah-Təaladan  arzum  budur  ki,  bu  əsəri  Özünün  xoş-
ruması  və  lazım  olduqda  hədisin  eynilə  nəql  edə  bilməsidir.  Zəbt  sahibi  bir 
ravi:  1)  Hədisi  əzbərindən  nəql  edirsə,  tam  olaraq  əzbərləmiş  olmalıdır.  2) 
rəvayət etmədiyi hədis təqdim ediləndə həmin hədisi özünün nəql etmədiy-
ini bilməlidir. 3) ravi hədisi kitabından nəql edirsə, kitabını yaxşı mühafizə 
etməlidir. 4) Hədisi məna ilə rəvayət edirsə, mənanı pozan amilləri bilməlidir. 
Hədisi yaxşı öyrənən ravinin zəbt sahibi olduğunu başa düşmək üçün, rəvayət 
etdiyi hədis, sağlam, möhkəm və siqa ravilərin hədisləri ilə qarşılaşdırılır. əgər 
rəvayəti  onların  rəvayətləri  ilə  uyğun  gəlirsə  o  ravi  zəbt  sahibi  qəbul  edilir. 
əksinə ravi, siqa ravilərə tez-tez müxalifət edir və rəvayət etdiyi hədislər siqa 
ravilərin  rəvayətinə  ümumiyyətlə  uyğun  gəlmirsə,  o  ravi  zəbt  sifətini  itirdi-
yinə görə nəql etdiyi hədislər dəlil olaraq istifadə edilə bilməz. ədalət və zəbt 
sifətlərini özündə cəm edən raviyə siqa ravi deyilir. Siqa ravinin rəvayət etdiyi 
hədislərlə əməl etmək olar. raviləri ədalət və zəbt sifətlərinə görə araşdıran 
elmə Cərh və tədil elmi deyilir.

16
İmam Əbu Hənifə
  
nud və razı qalacağı şəkildə tamamlamağı mənə nəsib et -
sin. Allah-Təala  hidayət  üzrə  olan  və  insanları  doğru  yo-
la  istiqamətləndirən  imamların  hamısından  razı  olsun. 
On ları  İslama  və  müsəlmanlara  etdikləri  xidmətlərə  gö rə 
dərgahından  yüksək  dərəcələrlə  mükafatlandırsın.  Boy-
numu  bükərək,  acizliyimi  etiraf  edərək  Uca  Şanını  təqdis 
et diyim Rəbbimdən bu işimi qəbul etməyini niyaz edirəm. 
Həqiqətən O, duaları qəbul edəndir. Hər anımız üçün Uca 
Allaha  həmd  olsun.  Peyğəmbərlərin  sonuncusu  Həzrət 
Muhəmmədə,  ailəsinə,  səhabələrinə  və  onun  yolundan 
gedənlərə salətu-salam olsun. 
Muhəmməd Əbdürrəşid ən-Numani,
  20 Şaban 1415
Karaçi

Giriş
Aləmlərin Rəbbi olan Uca Allaha həmd, Peyğəmbərimiz 
Hz. Muhəmmədə (s. ə. s), onun ailəsinə və bütün səhabələrinə 
salətu-salam olsun.
Bu kitabı yazmaqda məqsədim İmam Əzəm  Əbu Həni-
fə nin  hədis  elmindəki  əvəzolunmaz  yerini  göstərməkdir. 
Yazdığım  bu  əsərlə  düşmənlərin  onun  haqqındakı 
şübhələrinə  cavab  verəcəyimi  ümid  edirəm.  Allahdan 
niyaz edirəm ki, bu işimi qəbul buyursun, günahlarımı da 
bağışlasın. Həqiqətən, yeganə ümid qapısı Onun dərgahıdır. 
İmam Əbu Hənifə
 
dinə və ibadətə düşkün insan idi. Çox 
Quran oxuyar, gecələri ibadətlə keçirərdi. Bununla  yanaşı 
əliaçıq, səxavətli və iti hafizəyə malik insan kimi tanınırdı. 
O, Kitab və Sünnəyə son dərəcə əhəmiyyət vermiş, hədis 
öyrənmək  üçün  şövqlə  çalışmış  və  bunun  üçün  səfərlərə 
çıxmışdır.  Hz.  Peyğəmbərdən  nəql  olunanları  başqa  söz-
lərdən  üstün  tutmuş,  sünnələri  bir  yerə  cəm  etməyə, 
yad  fikirlərdən  qorumağa,  müxalif  olanları  ayırmağa 
çalışmışdır. Hədis rəvayətində sadəcə siqa
10
 ravilərdən hədis 
rəvayət  edən,  zəif  ravilərin  rəvayətlərini  qəbul  etməyən 
ilk şəxsdir. Ömrünün axırına kimi hədis və fiqh sahəsində 
fəaliyyətlərinə  davam  etmişdir.  O,  həmçinin  şəhərlərdə 
müraciət edilən, uzaq diyarlarda insanların özlərinə rəhbər 
saydığı öndər şəxsiyyət olmuşdur.
Bunlarla  yanaşı  Əbu  Hənifənin  yaxşı  elm  öyrənmə  və 
əzbər qabiliyyəti vardı. Fiqh elminin tədrisi və yayılmasında 
10. Zəbt ravinin eşitdiyi hədisi uzun müddət yadda saxlama qabiliyyətinə 
deyilir. ravinin zəbti, etibarlı ravilərin rəvayətlərinə zidd olmamalıdır. əgər 
cüzi ziddiyyət olarsa, bu zəbtə mane olmur. Bu iki xüsusiyyətə (ədalət və zəbt) 
malik ravilərə hədis elmində siqa ravi deyilir.

18
İmam Əbu Hənifə
  
onun  böyük  əməyi  olmuşdur.  Saraydan  uzaq  olmağa 
çalışmış,  ömrünü  elm  öyrənməyə  və  öyrətməyə  həsr 
etmişdir.  Onun  yüksək  əxlaqi  məziyyətləri  sayılmayacaq 
qədər çoxdur. 
Onun  dində  imam,  dərin  elmi  bilgisi  və  son  dərəcə 
fəzilətli  insan  olduğu  haqqında  ümmətin  icması  var. 
Dövrünün alimləri onu elmi, zühdü, ibadətə düşkünlüyü, 
hakimiyyətdən uzaq durması, qazılıq təklifini rədd etməsi, 
nəql etdiyi hədislərin çoxluğu, fiqh elmindəki üstünlüyünə 
görə  mədh  etmişlər.  Bütün  bunlar  tarix  və  bioqrafiya 
kitablarında müfəssəl şəkildə öz əksini tapmışdır. 


Yüklə 1,87 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   10




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə