Clevlrənl; ajrif taglyev bakı Mütərcim 2008


predmetlər  və  b u   predmetlərin  hissəlori;  2)  şeyin  varhğının  daxili  səbəbi;  3)



Yüklə 179,67 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə37/39
tarix05.05.2017
ölçüsü179,67 Kb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   39

predmetlər  və  b u   predmetlərin  hissəlori;  2)  şeyin  varhğının  daxili  səbəbi;  3) 
şeylərin  onlara  əsa s  müəyyənlik  verən  və  onların  mövcudluğu  üçün  zəruri 
olan  hissələri  və  tərəfbri;  4)  şeyin  varlığının  mahiyyəti,  yəni  -   onun  forması. 
Mahiyyətin  iki  əsas  anlamı:  artıq  başqası  haqqında  məlumat  verməyən
axırıncı substrat  v ə  şcyin  fəaliyyətini  müəyyən  edən  anlamları....................... 116
Doqquzuncu  fəsil
Eyniyyət  anlayışının  tətbiqi:  1)  təsadüfi  əlaqəyə;  2)  əslən  cyniyyətdə 
olana:  a)  əgər  m a teıiy a   (növcə  və  ədədcə)  birdirso;  b) əgər  m ahiyyət  birdirsə. 
Forması  və  m ateriyası  bir  olmayan  başqa  şeylər.  Növcə,  cinsə  yaxud  analo- 
giyaya  görə  eyni,  bir-birinə  münasibətlərinə  görə  başqa  olan  şeylər  müxtəlif-
dir.  Eyni  əlam ətləri  fərqli əlamətlərdən üstün olan  şeylər oxşardırlar........... 117
Onuncu fəsil
Əkslik  (əks  o la n ı)  və onun  dörd  növü:  ziddiyyət,  qarşı  olm a,  münasibət 
və  malik  olm a  yaxu d   məhrum  olma.  Eyniyyət,  başqası  və  əkslik  anlayışları- 
nın  monalarının  təkin  və  mahiyyətin  m üxtəlif  anlamlanndan  asılı  olması.
Növcə  fərqlənən  şeylər və növcə eyni  olan  şeylər................................................ 118
On birinci fəsil
Əvvol  (öncə  və  ya  «birinci»  olm uş)  və  sonra  olmuşun  dörd  anlamı:  1) 
bəzi  tobi  vo  ya  şərti  qəbul  olunan  başlanğıcdan  birinin  «öncə»,  o   birinin 
«sonra» gəlməsi;  2 ) idı ak  baxımmdan  birinin  «öncə»,  birinin  «sonra»  olması; 
3)  predmetlərin  xassolərinə  münasibətdə  «öncə»  və  «sonra»  olan;  4)  öz
təbiətinə və mahiyyətir.o münasibətdə «öncə»  və «sonra» olan ........................119
On ikinci fosil
D ynam is-in  «qabiliyyət»  kimi və «im kan»  kimi iki anlamt.  Q abiliyyət və 
qabiliyyətli  və on lara oks  olan  qabiliyyətsizlik  və qabiliyyətsiz.  İm kansızlıq  və
im kan.................................................................................................................................121
On üçüncü fosıl
Kəmiyyotin  ümumi  tərifi.  Kəmiyyət  çoxluq  və  böyükliik,  m iqdar  kimi. 
Ədəd  və  cəm iyyətin  fərqli  növləri.  K əm iyyət  özlüyündə.  Kəm iyyət  təsadüf 
kimi  (məsələn,  hərəkət vo zaman).............................................................................123
369

On dördiincü  fəsil
Keyfıyyətin  dörd anlamı:  I) mahiyyatdəki növ  fərqi; 2) riyazi  pred m etlər 
keyfıyyət  tərəfləri  ilə  (məsələn,  ayrı-ayrı  ədədlər  özünəmoxsusluqları  ilə);  3 )  
mahiyyətin  hərəkəti  və  fəaliyyəti  iiə  bağlı  olan  xassol;?ri;  4)  şeylərin  m üəyyən 
dəyərləri  ilə  bağlı  olan  xassələri.  Keyfıyyətin  dörd  anlamının  iki  ə s a s
anlamma müncər ed ilm əsi.........................................................................................124
On beşinci fəsil
Əlaqəlilik  m ünasibətin  üç  qismini  biidirir:  1)  torəflorin  qeyri-m üəyyən 
yaxud  kəmiyyətcə-müəyyən  bərabərsizliyini  ifadə  edən  əlaqə  (buraya 
bərabərsizliyin,  oxşaı lığın  və  eyniyyətin  ədədi  münasibəti  də  aiddir);  2)  təsir 
edənin  vo  məruz  qalam n  bir-birinə  münasibəti;  3)  dərk  olunan  və  dərk  edən
arasmdakı münasibət.  Öz-özünə əlaqəli  olan  və təsadüfi  əlaqolənən............. 125
On altıncı  fəsil
Bitmiş,  tamamlanmış:  1)  (kəmiyyətcə)  odur  ki,  ona  aid  olan  bütün 
hissələr  onda  vardır;  2)  (keyfiiyyətcə)  odur  ki,  məxsus  olduğu  cinsin  müsbət 
xassələri  onda  yüksək  səviyyədədir  (məcazi  anlamda  isə,  mənfı  xüsıısiyyətləri 
öz  ifadəsini  m aksim al  dərəcədə  tapandır);  3)  yaxşı  sonluqla  tamamlanandır. 
Öz-özünə tamalanan  və  tamamlanmış şeyə bu  və ya  digər  münasibət vasitəsilə
tamamlanma.................................................................................................................126
On yeddinci fəsil
Hüdudun  dörd  anlamı:  1)  şeyin  hüdudu  (bundan  kənarda  ona  aid  olan 
daha  heç nə yoxdur;  2)  bu  hüdudu,  kəmiyyəti  mohdudlaşdıran  forma;  3)  bu 
və  ya başqa  hərəkətin  yaxud  fəaliyyətin  yönəldiyi  məqsəd; 4) şeyin  mahiyyəti.
Hüdud və başlanğıc arasındakı  münasibət...........................................................127
On səkkizinci fəsil
«Niyə»:  1)  şeyin  formasını  və  mahiyyətini;  2)  bıı  və  ya  başqa  xassələrin 
daşıyıcısım;  3)  hərəkətin  qaynağını;  4) hərəkətin  məqsədini;  5)  düzgün  yaxud 
yalan  əqlinəticələrdə  miiqəddiməbrin  əlaqəsini  nəzərdə  tutur.  «Öz özünə»  şe- 
yin  mahiyyətini  və  bu  mahiyyotin  tərkib  hissələrini,  şeyin  ayrılmaz  xassələri- 
ni,  şeyin  kənar  səbəblərdən  asılı  olmadığını  və  şcyin  fərdi  özünəməxsusluğuna
xas olan xassələri  bildirir...........................................................................................127
On doqquzuncu fəsil
Y erləşm əm əkanda  xassələri  olan  şcyin  nizamıdıi',  qaydasıdır............. 128
İyirıninci fəsil
Hexis-in  iki  əsas  anlamı:  1)  malik olma,  istifadə  olunma;  2)  davamlı  hal
yaxud xassə anlam ları................................................................................................128
İyirmi birinci fəsil
Pahos-un  dörd  anlamı:  1)  dəyişilən  keyfiyyot;  2)  bu  dəyişkonlikbrin 
özləri;  3) zərərli,  xüsusilə  iztirabla  bağlı  doyişikliklər;  4)  böyük  bədbəxtlik  və
üzüntü anlamları..........................................................................................................129
İyirmi ikinci  fəsil
Məhrumluğun  dörd  anlamı:  1)  şeydə  onun  təbiəti  üçiin  zəruri  olmayan 
xassələrin  olmaması;  2)  nəyinso  zorakılıqla  alınması;  3)  mənfi  hissocikbrlə 
ifadə  olunan  xassəbrin  olmaması  (mosələn,  ayaqsızlığın  olmaması);  4)
370
hansısa  xasson in   tam  yoxluğu  (bu  xassənin  olması  və  olm am ası  arasında
aralıq  hal ü çü n  yer qalır)........................................................................................... 129
İyirmi  üçüncü  fəsi!
« M a lik   olmaq»:  1)  prcdmetlə  bağlı  istədiyin  kimi  sərəncam   verməyi;  2) 
ona  bu  və  ya  digər  forma  vermək  səlahiyyoini;  3)  bu  vəya  başqa  məzmunu 
əhatə  ctm əyi;  4)  noyosə  necə goldi  hərəkət yaxud  tosir etm əyə yol  verməməyi -
bildirir..............................................................................................................................130
İyirm i dördüncü  fəsil
« N əd o n sə  ibarot  o)maq»:  1) cins  yaxud  növ  kimi  materiyadan  ibarət  ol- 
mağı;  2)  horəkət edən səbəbdon  ibarət olmağı;  3) materiya və form adan  ibarət 
olana  m əxsusluğu;  4)  forma  kimi  hissələrdən  təşkil  olunmağı;  5)  başqasının 
bəzi  h issəsind ən   törənməyi;  6) zam anca  nədənsə sonra  gəlməyi  göstərir....l30 
İyirmi  beşinci fəsil
H issə:  1)  kəmiyyot  sahəsində:  a)  hər  hansı  kəmiyyətin  tərkibinə  daxil 
olan  hər  bir  həcm i,  miqdarı;  b)  dəyişkənlik  vahidi  kimi  qəbul  olunan  kəmiy- 
yəti;  2)  növü  n əyə bölmok olarsa  onu;  3)  bütövü təşkil  edəni  (form a  və materi-
yanı);  4 )  şeyin   tərifınə görə olanı  (cins və növ əlamətlərini) -  g ö s tə r ir ........ 131
İyirm i altıncı fəsil
B ü tövün   (tam ın)üç anlamı:  1) təbiətən  hissəbri  olan  şey;  2)  bir çoxluğun 
vəhdət  h a lın d a  birləşdiyi  varlıq;  3)  başlanğıcı,  orta  mərhələsi  və sonu  olan  (bu 
şeyin  xarak teri  onun  hissələrinin  halından  asıh  olduqda  onda  bu  mərhələlər 
olur;  tam   hissələrin  məcmusundan  ibarət  olduqda  hissəbrin  halının  dəyişil- 
m əsinin  ö n əm i  yoxdur).  «hər şeyin»  «hər şeydən» fərqlondiyi  anlam ları....l31 
İyirm i ycddinci fəsil
G östərilir  ki,  harısı  bütöv  bütöv  olmaya,  onu  itiro  bilər:  )  hissəbrə 
bölünən;  2 )  ö z  hissəbrindən  hansı  birini  itirdikdə  öz  m ahiyyətini  itirmayan; 
3)  xarakteri  hissəbrinin  halından  asılı  olan;  4)  müxtəlif tərkib hissolərini  bir- 
birinə  b ağlayan   aramsız  (fasibsiz).  İtirilməsi  ilo  şcyin  bütövlüyünü  pozan 
hissəbr  ya  on u n   mahiyyətinə  m əxsus  deyil,  ya  onun  periferiyasında  olur,  ya
da  tam itirild ik d ə təbii yolla  bərpa  olunm urlar................................................... 132
İyirm i səkkizinci fəsil
C in sin   dörd  anlarn:  1)  forması  eyni  olan  və  ardıcıl  olaraq  bir  biıindən 
yaranan  varlıqlar  (mövcudluqlar)  qrupu;  2)  eyni  kökdən  olanvarlıqlar  sırası; 
3) 
növ  fərqlərinin  ümıımi  əsası;  4)  şcyin  varlığının  m ahiyyətini  göstərən 
tərifin  birinci  tərkib  hissosi.  Bü  dörd  anlamm  üçüno  müncər  cdilə  bilməsi. 
Substratları  nə  bir-birirıə,  no də cyni  bir ümumi  əsasa  ayrıla  bilm əyən  şeylərin
cinsləri  fərq lid ir............................................................................................................. 133
İyirm i doqqu/.uncu fəsil
Y a la n m   anlamları:  1)  şeylərə  tətbiq  edildikdə:  a)  xassəbri  bir-birinə 
uyğun  gəlm əyən   şeybr;  b)  özü  kimi  olmayan  yaxıd  olm ayan  şey;  2) 
istifadəbrə  tətbiq  edildikdə:  haqqında  sözü  gedən  predmetə  aid  olm aylan 
ifadə  yalan d ır  (hor  bir  predmet  haqqm da  yalnız  bir  ifadə  o la   bilər  deyən 
Antisfenin  tənqidi);  3}  insana  aid  edildikdə:  yalançı  o  şəxsdir  ki,  yalan 
ifdabrə  üstünlük  verir  vo  başqalarında  ona  inam  aşılayır.  Platonun  «Kiçik 
Hippiy»  d ialoq u n d a  yalançı  və  doğrucu  adamın  eyni  olm ası  haqqm da  fıkrin
371

aldadıcı  olduğu  aşkar  edilir:  o  fikirdə  aldatmaq  fcacarığı  aldatmaq  istnyi
qarışdırılır......................................................................................................................
134
Otuzııncu fəsii
Təsadüfə  xas  oian  ıki  anlam:  I) şeydə zorurət  ü/'ündən  və əksər  hallarda 
olmayan  və  səbəbi  təsadüi  olan;  2)  şeyin  mahiyyəlino  moxsus  olmasa  da, 
onun  əsas təbiətinin zəruri  nəticəsi  olan  - anlamlar.......................................... 136
A LTINCI KİTAB (E)
Birinci fəsil
Birinci  fəlsəfənin  predmeti  -   özlüyündə  varlığın  başlanğıcları  və 
səbəbləri.  Onun  təbiət  haqqında  təlimdon  vo  riyaziyyatdan  fərqi.  Üçüncü
nəzəri  elm -ilahiyyat.....................................................................................................137
İkinci fəsil
Təsadüfi  varlıq,  onun  xarakteristikası:  onda  hər  hansı  bir  sabitlik, 
davamlıhq  yoxdur;  onun  səbəbi  tosadüfdür  (materiyadır);  elmi  araşdırma 
predmet ola bilməz;  qeyri-varlığa  yaxındır;  ona  yaranma vo məhv olma  tətbiq
edilə  biim əz....................................................................................................................139
Üçüncü  fəsil
Təsadüfi  şeylərin  və olayların  (hadisolərin)  səbəblərinin  və  başlanğıcları- 
nın  təsadüfi  xarakteri.  Zəruri  olanın  gerçəkloşmosi  şoraiti  təsadüfi  təbiətli-
dir.................................................................................................................................... 141
Dördiincü  fəsil
Həqiqət  anlamında  varlıq:  fikirdə  təsdiqləri  art.sındakı  olaqəlor  və  ger- 
çəklikdə  əlaqələr  arasında,  fikirdə  bölgü  (inkar)  və  gcrçəklikdə  bölünmə  ara- 
sıııda,  uyğunluq.  Yalan  anlammda  qeyri-varlıq:  onların  hər  ikisinin  arasında 
uyğunsuzluq.  Həqiqət anlamında  varlığın  katcqoriya  arın  göstordiyi əsas  var- 
lıqdan  fərqi................................................................................................................... 142
YED D İN C İ KİTAB (Z)
Birinci fəsil
V aıiıq  kimi m ahiyyət zamanca, tərifə və idraka  görə birincidir.  Özlüyün- 
də  mahiyyəti  dərk  etmək  istəyənlər  üçün  onun  təbiətinin  aydmlaşdırılması
zərurəti........................................................................................................................... 144
İkinci fəsil
F ilo so f -   «filosofiarın»  həmçinin  pifaqorçuların,  Platonun,  Spevsippin
və Ksenokratm  mahiyyətə baxışlarının qısa  şorhi..............................................145
Üçüncü fəsil
Mahiyyətin  dörd  anlamının  adi  forqləndirilməsi.  Birinci  substrat.  Ma- 
hiyyətin  substrata  (əgər  substrat  deyorkən  materiya  başa  düşülürsə)  müncər 
edilməsindən  çəkinilməsi.  İlk  sırada  hissolorlə  qavranıian  mahiyyətlərin  göz- 
dən  keçirilməsinin  məqsədəuyğunluğu:  ümumi  metodoloji  qayda  bizo  daha 
çox  bəlli  olandan  idrak  üçün  daha  çox  əlçatana  doğru  gedilməsini  tələb 
edir................................................................................................................................... 146
372
Dördüncü  fəsil
Şeyin 
varlığının  m ahiyyəti,  onun 
tərifi. 
M ahiyyətin  və  başqa
m övcudluqlarm  əsil  varlığı.........................................................................................148
Beşinci fəsil
Tərifin  gözdən  keçirilməsi.  Materiya  ilə  qırılmaz  bağlı  olan  xassələrə 
tərif verilməsinin  mümkün  olm am ası.  Tərifin  yaİnız  m ahiyyət üçün  mümkün 
old uğu nu n ,  varlığın  başqa  qisim ləri  üçün  isə  yalnız  başqa  anlamda  -   xarici
substratla  bağlanması  yolu  ilə  mümkün  olduğunun  sü bu tu ............................150
Altıncı fəsil
Ayrıca  şeyin  malıiyyətinin  varlığı  və  bu  şeyin  özü  arasında  əlaqə. 
Onların eyni olmadğına dair dəlillər: əgər şey hansısa təsadüfi xassələrilə bağlı 
h alda  verilərsə  və  əgər  şey  haqqında  özü-özündə necə  varsa  söz gedirsə  onda
özü ilə eynidir................................................................................................................. 151
Yeddinci fəsil
Yaranışın  üç  tipi.  Piziki  proseslərdə  materiya  və  formanın  ümumi 
xarakteri.  İnsan  işləri  sahəsində  formanın  xarakteri  və  rolu.  Yaranan  şeyin
yaranm a prosesində dəyişilən  materiyanın  adı  ilə adlandırılması..................154
Səkkizinci fəsil
Form anm   (materiya  kim i)  yaranmadığınm  yalnız  verilmiş  substartda 
reallaşmasımn  və  yalnız  m ateriya  vo  formadan  ibarət  fərdi  şeyin  yaranması- 
nın  sübutu.  Bu  açıdan  Platonun  ideyalar  haqqında  təliminin  tənqidi  (əgər 
Platonun  ideyalan mövcud  olsayd ı,  fərdi  şeylərin yaranmasına yer qalmazdı). 
D oğu lan ın   doğana  eyniyyəti  y o x   oxşarhğı,  onların  eyni  cinsə  mənsub  olma-
s ı......................................................................................................................................... 156
Doqquzuncu fəsil
Bəzi  şeylərin  nə  ücün  sənət  vasitəsilə  və  öz-özünə  («avtomatik»)  yaran- 
m asının,  bəzi  şeylərin  isə  bü  cür  yaranmadığının  səbəbinin  izahı  (materiyada 
öz-özünə  hərəkət  etmok  qabiliyyətinin  olması  yaxud  olmaması).  Mahiyyətin
yaranm asının  fərqləndirici  xüsusiyyəti...................................................................158
Onuncu fəsil
M ahiyyətin  tərifınə  onun  tərkib  hissələrinin  göstərilməsinin  daxil  oldu- 
ğu  v ə   daxil  olmadığı  hallar:  m ahiyyəti  forma  kimi  göstəıdikdə  yalnız  forma- 
nm  hissələri  göstərilməlidir;  əgər  mahiyyət  tərkib  hissələri  olan  bütöv  anla- 
m ında  götürülürsə,  onda  m addi  hissələri  də  göstərilməlidir  (amma  hər  vaxl 
yox).  Materiyanm  iki  cinsinin  -  hissi  qavranılan  və  ağılla dərk  olunan  -  fərq-
londirilm osi..................................................................................................................... 159
O n  birinci fəsil
T'orif verən  üçün  şeyin  hansı  hissələrinin  formaya  vo  hansılarımn  tama 
m əxsus  olduğunun  aydınlaşdırılması.  Pifaqorçuldarın  va  bəzi  platonçularm 
bu  m əsələni  anlamamalırandan  irəli  gələn  paradoksal  nəticələr.  Canlı 
varlıqların  və həndəsi  fiqurların  müəyyənlikləıində fərqlər.  Bu  kitabın  4-6-cı,
10-cu və  11-ci  fəsillərində baxılan  problemlərin qısa yek u nu ..........................163
O n ikinci fəsil
Mahiyyətin  torifinin  hissolərinin  nə  üçün  bır  təki  yaratdığı  məsələsinin 
todqiqi.  Torifin  məntiqi  bölgü  yolu   ilə  alınan  tərkib  hissələri  -   cins  və  növ
373

fərqləri  (h eç  olmasa  bir  fərqi).  N ö v   forqbrinin  (torifdo)  holledici  önomi  (oho- 
m iyyəti).  Tərifdə  şeyin  forması  v ə  mahiyyotini  toşkil  cdocok  axırıncı  forqo  ça- 
tılm asının  zəruriliyi.  Tərifdə aralıq  n öv  forqloı i -   lazırnsız təkrarlanmalar.. 166 
O n  üçttncü fəsil
Ü m um iyə  mahiyyət  kimi  baxılm asınm   düzgün  olub-olmaması  məsəlosi- 
nin  gözdən  keçirilməsi.  bü mosələyə  mənfi cavab  verilməsinin  xeyrinə olan  do-
lillər.....................................................................................................................................168
O n   dördüııcü  fəsil
N övü n   cinslərdən  və  növ  fərqlərindən  toşkil  olunduğunu  qobul  edərkən 
ideyalar  haqqında təlimin  tərəfdarları üçün  aradanqaldırıhnaz çotinliklər.. 170 
O n   beşinci fəsil
N ə   hissi  qavranılan  fərdi  şeylər  üçün  (onlar  materiyaya  malik  olduqla- 
rından  v ə   dəyişkən  olduqlarından),  nə  ideyalar  üçün  (ideyaların  tərəfdarları 
onların  fərdi  və  müstəqil  m övcud  olduqlarını  qobul  ctdikbrindən)  tərif verə
bilm əm əsinin sübutu...................................................................................................... 171
O n   altıncı fəsil
H a n sı  şeylərin  mahiyyətlər  sayıla  bilməməsi  mosoləsinə  qayıdış.  Cisim- 
lərin hissələri -  yalnız imkan  h alın da  mahiyyətlordir.  Ö/.lüyündo  təkin  vo  var- 
lığın  üm um i  xarakterə  malik  olm aları  üzündon  şeylərin  mahiyyoti  ola  bilmə- 
mələrinin  sübutu.  İdeyaların  tərəfdarlannın  çoxda  tokin  (ümuminin) müstəqil
mövcud  ideyalar olduğunu qəbul  etm əsinin tonqidi............................................ 173
O n yeddinci fəsil
M ahiyyət  şeyin  səbəbi  kimi.  Şeydə  olamotlərin  birbşməsinin  motivi 
kimi 
səbəbiyyət  baxımından  izahı.  Şeyin  forması  bu  cür  izahda  -   şeyin 
hərəkətinin  qaynağı və onun  qarşısında duran  moqsrddir.  Mürəkkob  şeylərin 
forması  şeyin  başqa  elementləri  ilə  bir  sırada  duran  element  olmayıb,  xüsusi 
başlanğıc,  müəyyən predmetlə varltğm  qaynağıdır.............................................. 174
SƏK K İZİNCİ KİTAB (H )
Birinci fəsil
V II  kitabda  müzakirə  cd ib n   (onun  7-9-cu  vo  17-ci  fosillorində  gözdon 
keçirilənlərdən  başqa) əsas  məsələlərin  yoxlanılması.  VII  kitabm  3-cü  fəslində 
deyilmiş hisslərlə qavranılan şeylərin  mahiyyoti -  üç  n ü xtolif anlamda onların 
substratıdır  (yəni  şeylərin  bütün  xassobrinin  daşıyıcısıdır  və  bu  mahiyyət
bütün dəyişikliklərin əsası  kimi  materiyadır fıkrinin tokrarı........................... 177
İkinci fəsil
H iss  ilə qaranılan  şeyloriıı  form al  mahiyyəti  -   Dcmokritin  royinin  oksinə 
olaraq  şeyin  çoxsaylı  növ  fərqbridir  və  bu fərqlorin  xarakteri  ilə  şeyin  varlığı- 
nm  anlam ı  müəyyənləşdirilir  və  b eləlik b   bu  forqbr  şeyin  varlığının  səbəbbri 
olur.  B elə  növ  fərqbrindən  heç  biri  həqiqi  anlamda  mahiyyət  deyildir,  ancaq 
onlarla  d a   məsələ  m ahiyyətb  o ld u ğ u   kimidir.  Hiss  ib   qavranılan  şeylor üçün 
üç cür müəyyənlik:  şeyin  m ateriyasına aid olan  (imkanda  varlıq olması), onun 
forması  (gerçək  varlıq  olm ası)  və  şcyin  torkibo  malik  tam  olması.  Pifaqorçu 
Arxitdə üçüncü tərif (m üəyyənlik)...........................................................................178
374
Üçüncü  fəsil
H iss  ilə  qavram lan  mahiyyotbrin  tədqiqi  üçün  forqin  olm aması  şeyin 
adının  onun  form ası  olduğu  yoxsa  materiya  və  formadan  ibarət  olan   şey 
deməkdirmi.  Bu  form a  maddi  elementə  müncər edilə bilməz.  Belə  m ahiyyətin 
ayrı-ayrı  şeylərdon  asılı  olmadan  mövcud  olduğunu  qəbul  etmək  yalnız  ona 
görə mümkündür  ki,  sö z tobii  şeybrin  tok  hoqiqi  mahiyyətini  təşkil  edon  təbiət 
haqqında gedir.  O d ur  k.i, Antisfenin  şeyin  m ahiyyətini  müəyyən etmək  olm az, 
onun  yalnız  keyfıyyətcə  özünəmxsusluğunu  (başqaları  ilə  müqayisə  etm əklə) 
qeyd  etmək  olar,  çünki  tərif  şeydo  m ateriya  və  formanı  fərqləndirməyə 
məcbur  edir  tezisinin  bir  osası  var.  Əgər  m ahiyyət  ədədlə  müqayisə  edilərsə 
formanı xüsusi  prin sip  (şeyin  vəhdəti  prinsipi)  kimi  düşünmək zəru iiliyi... 180
Dördüncü  fosil
Bütün  şeylər  üçün  ümumi  olan  birinci  materiya.  Eyni  bir  şeydə bir  neçə 
materiyanın  olm ası  imkanı  və  bir  m ateriyadan  müxtəlif  şeybrin  alınması 
imkanı.  M üxtəlif  materiyalardan  alınan  eyni  şeylərin  hərəkətverici  səbəbi 
eynidir.  Şeyin  ən  yaxıtı  səbəbi.  Əbədi  şeylərin  materiyası  ya  yoxdur,  ya  da 
ancaq  mokanca  hərəkətə  malikdirbr.  M ahiyyət  -   özlüyündə  m ahiyyot 
olmayan  fıziki  proseslərin əsasıdır.............................. ...........................................182
Beşinci  fəsil
Bir  şeyin  o n a   ək s  olan  şeydən  yaranm ası  bir  iimumi  substratda  əks 
formaların  doyişilm əsidir.  Materiyanın  bu  iki  bir-birinə  əks  olan  form alara 
m ünasibəti....................................................................................................................... 183
Kataloq: upl -> books -> pdf
pdf -> XƏZƏR 2014, №2 bu sayda güMÜŞ DÖVRÜN ŞAİRLƏRİ
pdf -> Əbdülrəhmanlı N. Qurban. Yüzilin “Əli və Nino” əfsanəsi. Poman-xronika. Bakı, Qanun, 2014, 604 səh. Redaktor: Tapdıq Yolçu Korrektor: Ceyran Abbasova
pdf -> Hamiləlik haqqında hər şey: Qadın və Gələcək uşaq
pdf -> Dərslik (əlavə olunmuş və redaktə edilmiş ikinci nəşri)
pdf -> Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi tərəfındən təsdiq edilmişdir
pdf -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 27 sentyabr 2012-ci il tarixli
pdf -> M Ə h ə m m ə d t a ğ I s I d q I 1 5 0 MƏHƏMMƏd tagi siDQİ Ə s ə r L ə r I
pdf -> Тофиг щаъыйев
pdf -> AZƏrb ay can miLLİ elmlər akademiy asi folklor institutu
pdf -> Azərbaycan dilinə tərcümə olunmuş əsərlərin kataloqu a

Yüklə 179,67 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   39




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə