DAġ DÖVRÜ alti cġlddə



Yüklə 2,13 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/19
tarix27.06.2017
ölçüsü2,13 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19

III FƏSĠL 

 

DAġ DÖVRÜ DÜġƏRGƏLƏRĠNĠN 

STRATĠQRAFĠYASI 

 

1. Azıx paleolit düşərgəsi 

2. Tağlar paleolit düşərgəsi 

3. Daşsalahlı mustye  düşərgəsi 

4. Qazma mustye  düşərgəsi 

5. Şuşa paleolit düşərgəsi 

6. Damcılı mağarası 


81 

 

7. Buzeyir paleolit düşərgəsi 



 

1.Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düĢərgəsinin stratiqrafiyası  

         1960-cı  ildən  başlayaraq  1987-ci  ilədək  çoxtəbəqəli  Azıx 

paleolit  düşərgəsinin  cənub  giriş  yolunda  və  birinci  salonunda 

aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı 

Azıx 


mağarasının 

çöküntülərində zəngin stratiqrafiyanın olması müəyyən edilmişdir. 

Azıx mağarası Qarabağın Quruçay dərəsində, çaydan 3 km aralıda 

olub,  Quruçayın  müasir  yatağından  200-250  m  yüksəklikdə 

yerləşir.  (bax  şəkil  2-6)  (Hüseynov,  1975).  Mağara  Azıx  və 

Salakətin  kəndləri  arasında  olub,  dəniz  səviyyəsindən  950  m 

yüksəklikdə  yerləşir.  Azıx  mağarası  özünün  böyüklüyünə  görə 

Qafqazda  ən  möhtəşəm    karst  mağarasıdır.  Mağara  5  salondan 

ibarət olub, uzunluğu 230 m, kiçik çıxış yolları və karst quyusu ilə 

birlikdə uzunluğu 600 m-ə bərabərdir (bax şəkil 17). 

       Azıx  mağarasında  arxeoloji  qazıntı  işləri  düşərgənin  hər  iki 

giriş  yolunda  aparılmışdır.  Düşərgənin  şimal  tərəfdən  giriş 

yolunda  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  maddi  mədəniyyət 

qalıqları  qeydə  alınmamışdır.  Mağaranın  şimal  hissəsində 

çöküntünün  ümumi  qalınlığı  0,5  m-dən  1,2  m-ə  qədər  olmuşdur 

(Hüseynov, 1975). 

 

Çoxtəbəqəli Azıx paleolit düşərgəsinin cənub giriş yolunda 



və  birinci  salonunda  aparılmış  kompleks  arxeoloji  qazıntılar 

82 

 

zamanı  burada  çöküntünün  ümumi  qalınlığı    14  m-ə  bərabər 



olması  müəyyən  edilmişdir  (bax  şəkil  7).  Azıx  paleolit 

düşərgəsinin  cənub  giriş  yolunun  8-ci  kv.m-dən  başlayaraq  27-ci 



kv.m-ə  qədər  çöküntünün  qalınlığının  13-14  m-ə  bərabər  olması 

qeydə  alınmışdır.  Lakin  17-ci  kv.m-dən  başlayaraq  mağaranın 

içərisinə  doğru  getdikcə  düşərgədə  olan  çöküntülərin  qalınlığı 

azalmağa  başlayır.  Bu  fakt  1973-1976-cı  illərdə  Azıx  paleolit 

düşərgəsində aparılan arxeoloji qazıntılar zamanı qeydə alınmışdır 

(Cəfərov, 2004). 

 

M.M.Hüseynovun  rəhbərliyi  altında  aparılan  kompleks 



tədqiqatlar  zamanı  Azıx paleolit düşərgəsinin cənub  giriş  yolunda  

və  birinci  salonunda  arxeoloji,  paleontoloji  tapıntıların  sayı  yüz 

minlərlədir.  Bu sahədə çöküntünün stratiqrafik  mənzərəsi olduqca 

zəngindir.  Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit  düşərgəsində  1960-cı  ildən 

1987-ci  ilədək  aparılmış  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  müəyyən 

edilmiş  arxeoloji  təbəqələr  illik  hesabatlar  və  Azıx  düşərgəsinin 

stratiqrafiyası  haqqında  çap  edilmiş  əsərlər  əsasında  təhlil 

edilmişdir (Hüseynov, 1964, 1969, 1973, 1985, 1988). 

 

Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit  düşərgəsində  1960-1986-cı 



illərdə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  10  təbəqə  qeydə 

alınaraq  tədqiq  olunmuşdur.  Yaxın  Şərq  və  Qafqaz  ərazisində  ən 

zəngin  stratiqrafiyaya  malik  Azıx  paleolit  düşərgəsində  qeydə 

alınmış  arxeoloji  təbəqələrin  ümumi  qalınlığı  14  m-ə  bərabərdir. 



83 

 

Aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  Azıx  paleolit  düşərgəsində 



qeydə  alınmış  arxeoloji  təbəqələr  aşağıdakılardan  ibarətdir  (bax 

şəkil 7): 

 

Birinci  təbəqə  qara  çöküntülü,  bəzən  isə  sarı  qarışıq 

torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. Arxeoloji qazıntılar  zamanı tək-tək 

orta əsrlərə aid gil qab qırıqlarına rast gəlinir. 1962-1965-ci illərdə 

aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqədən  Orta  əsrlər,  Tunc 

və Eneolit dövrlərinə aid gil qab qırıqları aşkar olunmuşdur. Lakin, 

sonrakı  illərdə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  Eneolit 

dövrünə  aid  maddi  mədəniyyət  qalıqları  qeydə  alınmamışdır. 

Təbəqənin ümumi qalınlığı 77-125 sm-ə bərabər olmuşdur. 

 

Ġkinci  təbəqə  açıq-sarımtıl  gillicə  torpaqdan  ibarətdir. 

Arxeoloji  tədqiqatlar  zamanı  təbəqənin  içərisində  tək-tək  qaya 

qırıntıları  və  gil  qab  parçaları  qeydə  alınmışdır.  Gil  qab  qırıqları 

əsasən  Orta  əsrlər,  Tunc  və  Eneolit  dövrlərinə  aid  olmuşdur. 

Təbəqənin ümumi qalınlığı 90-180 sm olmuşdur. 

 

Üçüncü  təbəqə  boz  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Ayrı-ayrı əlamətlərə görə üçüncü təbəqənin tərkibində 1973-1974-

cü  illərdə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  üç  lay  müəyyən 

edilmişdir: 

Birinci  lay tünd-boz  gillicə torpaqdan  ibarətdir. Təbəqənin 

tərkibində xırda qaya qırıntıları da qeydə alınmışdır. Bu laydan ilk 



84 

 

dəfə olaraq Mustye  mədəniyyətinə aid daş  məmulatı  və ovlanmış 



heyvan sümükləri tapılmışdır. 

 

İkinci  lay  gillicə  torpaqdan  ibarətdir.  Layın  içərisində 

düşərgənin  tavanından  düşmüş  qaya  qırıntıları  qeydə  alınmışdır. 

Eyni  zamanda  layın  içərisində  bir  neçə  iri  qaya  daşı  aşkar 

olunmuşdur. 

 

Üçüncü lay açıq-boz gillicədən ibarət olub, içərisində qaya 

qırıntılarına təsadüf  edilmişdir.  Layın  aşağı  hissəsi  isə sarı  gillicə 

torpaq  qatından  ibarətdir.  Maraqlıdır  ki,  ilk  dəfə  olaraq    1973-cü 

ildə  aparılmış  arxeoloji  qazıntılar  zamanı  üçüncü  təbəqənin  aşağı 

layından  Mustye  mədəniyyətinə  aid  20  ədəd  əl  çapacağı 

tapılmışdır. Bu tapıntı  mustye dövrü  üçün çox  nadir  tapıntılardan 

biridir. Çünki, əl çapacaqları Aşel mədəniyyəti üçün xarakterikdir. 

Üçüncü təbəqənin ümumi qalınlığı 90-145 sm-ə bərabər olmuşdur. 

 

Dördüncü  təbəqə  tünd-qonur  gillicə  torpaq  layından 

ibarətdir.  Təbəqənin  içərisində  xırda  qaya  qırıqlarına  rast  gəlmək 

olur.  Həmin  qırıqlar  stalaqmit,  stalaktit,  stalaqnat  parçalardan 

ibarətdir.  1973-cü  il  arxeoloji  qazıntılarınadək  dördüncü 

təbəqədən 

heç  bir  maddi  mədəniyyət  nümunəsi  qeydə 

alınmamışdır.  Ancaq  1973-cü  ildə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı dördüncü təbəqədən son  Aşel  mədəniyyətinə aid bir  neçə 

daş  məmulatı  və  ovlanmış  heyvan  sümükləri  tapılmışdır. 

Təbəqənin ümumi qalınlığı 1-1,2 m-ə çatır. 


85 

 

 



BeĢinci  təbəqə  sarı  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Azıx  düşərgəsinin  stratiqrafiyasında  ən  zəngin  və  möhtəşəm 

qalınlığa  malik  olan  çöküntü  beşinci  təbəqədən  ibarətdir.  1963-

1969,  1971-1986-cı  illərdə  beşinci  təbəqədə  aparılan  arxeoloji 

qazıntılar  zamanı  çoxlu  ovlanmış  heyvan  sümükləri  və  300  ədəd 

daş  məmulatı  tapılmışdır.  Böyük  Qafqaz  paleolit  düşərgələri 

içərisində  ən  zəngin  stratiqrafiyaya  malik  Azıx  düşərgəsinin 

beşinci təbəqəsində yuxarıda qeyd olunanlarla yanaşı ocaq yerləri, 

ibtidai  tikili  qurğuları,  xüsusi  küncdə  saxlanılan  ayı  kəllələri 

tapılmışdır.  Bütün  tədqiqat  mövsümündə  beşinci  təbəqədən 

aşağıdakı kiçik laylar qeydə alınmışdır: 

Birinci  lay  tünd-qonur  gillicə  torpaq  layından  ibarətdir.  

İçərisində  arxeoloji  tapıntılarla  bərabər  qaya  qırıqları  da  qeydə 

alınmışdır. Layın qalınlığı 30-43 sm-ə bərabərdir. 

 

İkinci  lay  açıq-qonur  gillicə  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Təbəqənin içərisindən daş məmulatı və fauna qalıqları tapılmışdır. 

Ayrı-ayrı qaya parçalarına da rast gəlmək olur. Layın qalınlığı 28-

44 sm-ə bərabər olmuşdur. 

 

 Üçüncü  lay  açıq  sarı  gillicə  layından  ibarətdir.  Layın 



içərisində  ayrı-ayrı  qaya  qırıqlarına  təsadüf  hallarda  rast  gəlinir. 

Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  daş  mənulatı  ilə  yanaşı  çoxlu 

ovlanmış  heyvan  sümükləri  də  aşkar  edilmişdir.  Layın  qalınlığı 

48-62 sm-ə bərabər olmuşdur. 



86 

 

 



Dördüncü  lay  tünd  sarı  gillicə  torpaq  təbəqəsindən 

ibarətdir.  İçərisində  arxeoloji  materiallarla  yanaşı,  xırda  qaya 

qırıqları da qeydə alınmışdır.  Layın qalınlığı 38-44 sm-ə çatır. 

 

Beşinci  lay boz-yaşıl  gillicə torpaq təbəqəsindən  ibarətdir. 

Maraqlıdır  ki,  1972-ci  ildə  yayda  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  ocaq  yerləri  və  ibtidai  tikili  yeri  qeydə  alınmışdır. 

Tədqiqatlar  zamanı  buradan  əmək  alətləri  ilə  bərabər  ovlanmış 

heyvan sümükləri də aşkar olunmuşdur. Layın qalınlığı 44-56 sm-

ə bərabər olmuşdur. 

 

Altıncı  lay  tünd-qonur  gillicə  torpaq  layından  ibarətdir. 

Arxeoloji qazıntılar  zamanı altıncı  laydan əmək alətləri  ilə yanaşı, 

çoxlu  fauna  qalıqları  aşkar  olunmuşdur.  Layın  tərkibində 

düşərgənin  tavanından  düşmüş  qaya  qırıqlarına  rast  gəlmək  olur. 

Tədqiq  olunan  sahədə  layın  qalınlığı  42-56  sm-ə  bərabər 

olmuşdur. 

 

Altıncı  təbəqə  boz  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Lakin  yuxarıda  təsvir  olunan  təbəqələrdən  fərqli  olaraq  altıncı 

təbəqə  olduqca  çoxlu  çay  və  qaya  daşları  ilə  zəngindir.  Altıncı 

təbəqə  daş  məmulatının  zəngin  olması  ilə  fərqlənir.  Burada 

aparılan  qazıntılar  zamanı  3  mindən  artıq  daş  məmulatı 

tapılmışdır. Təbəqənin qalınlığı 55-87 sm-ə bərabər olmuşdur. 

 

Ye ddinci 



təbəqə 

açıq-göyümsov 

gillicə 

torpaq 


təbəqəsindən  ibarətdir.  1974-cü  ildə  arxeoloji  qazıntı  işlərinə 

87 

 

qədər  çap  olunmuş  Azıx  düşərgəsinə  aid  elmi  məqalələrdə 



düşərgənin  VI  təbəqəsindən  aşağıda  olan  təbəqələrdə  arxeoloji 

materialların  olmadığı  qeyd  olunurdu.  Lakin  1974-cü  ildə  VI 

təbəqədən altda olan düşərgənin çöküntülərində aparılan arxeoloji 

qazıntılar  zamanı dörd arxeoloji  təbəqə  (VII-X) qeydə alınmış  və 

həmin 

təbəqələrdən 



maddi 

mədəniyyət 

qalıqları  aşkar 

olunmuşdur. Təbəqənin qalınlığı 82-98 sm-ə bərabər olmuşdur. 



Səkkizinci  təbəqə  nisbətən  tünd-göyümsov  gillicə  torpaq 

təbəqəsindən  ibarətdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqədən 

maddi  mədəniyyət  qalıqları  aşkar  olunmuşdur.  Eyni  zamanda 

təbəqənin  tərkibində  mağaranın  tavanından  düşmüş  tək-tək  qaya 

parçaları  qeydə  alınmışdır.  Təbəqənin  qalınlığı  90-115  sm-ə 

bərabər olmuşdur. 



Doqquzuncu 

təbəqə 

açıq-göyümsov  gillicə  torpaq 

təbəqəsindən  ibarətdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqədən 

maddi  mədəniyyət  nümunələri  tapılmışdır.  Təbəqənin  tərkibində 

tək-tək  qaya  qırıntılarına  rast  gəlmək  olur.  Təsvir  olunan  sahədə 

təbəqənin qalınlığı 78-84 sm-ə bərabər olmuşdur. 



Onuncu  təbəqə  sarı  gillicə,  nisbətən  daşlı  təbəqədən 

ibarətdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqənin  tərkibindən  hazır 

daş  alətlər  tapılmışdır.  Təbəqə  qaya  döşəməsi  üzərində 

yerləşdiyindən olduqca bərkdir.  Təbəqənin qalınlığı  təsvir olunan 

sahədə 78-83 sm-ə bərabər olmuşdur. 


88 

 

 



2.Tağlar paleolit düĢərgəsinin stratiqrafiyası 

 

Tağlar  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı 



düşərgənin  D-M  sahəsində  6  mədəni  təbəqə  qeydə  alınmışdır. 

Aşağıda  həmin  sahədə  müəyyən  olunmuş  arxeoloji  təbəqələrin 

təsviri verilir (bax şəkil 19). 

Birinci təbəqə qara çürüntülü torpaq təbəqəsindən ibarətdir. 

Tədqiq  olunan  sahədə  təbəqənin  qalınlığı  6-10  sm-ə  bərabər 

olmuşdur.  1963-1965-ci  illərdə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  düşərgənin  qeyd  olunan  təbəqəsindən  Eneolit,    Tunc  və 

Orta  əsrlərə  aid  maddi  mədəniyyət  qalıqları  aşkar  olunmuşd ur 

(Hüseynov, İsmayılov, 1967). 



Ġkinci  təbəqə  sarı  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Birinci  təbəqədən  fərqli  olaraq  ikinci  təbəqənin  tərkibində 

mağaranın  tavanından  düşmüş  qaya  qırıqları,  suyun  və  əhəngin 

qarışığından  əmələ  gəlmiş  stalaktit  və  stalaqmit  hissələri  qeydə 

alınmışdır.    Sonuncular  təbəqənin  içərisində  əmələ  gəlmişdir.  Bu 

da  mağaranın  tavanından  düşən  su  damcıları  vasitəsilə  əmələ 

gəlmişdir  ki,  geoloji  ədəbiyyatda  bunlar  stalaktit  və  stalaqmitlər 

adlandırılır. Maraqlıdır ki,  əvvəlki tədqiqat illərindən fərqli olaraq 

1973-cü  ildə  Tağlar  düşərgəsinin  D-M  sahəsində  aparılan 

arxeoloji  qazıntılar  zamnı  II  təbəqənin  tərkibində  qaya  daşlarının 



89 

 

sayının olduqca az olması  müşahidə olunmuşdur. Qazıntı aparılan 



sahədə ikinci təbəqənin qalınlığı 28-44 sm-ə bərabər olmuşdur. 

Üçüncü  təbəqə  açıq-sarı  rəngli  gillicə  torpaq  təbəqəsindən 

ibarətdir.  İkinci  təbəqədə  olduğu  kimi  burada  da  qaya  qırıqları 

olduqca  azdır.  İkinci  təbəqənin  tərkibində  tək-tək  stalaktit  və 

stalaqmit  hissələri  qeydə  alınmışdır.  Təsvir  olunan  sahədə 

təbəqənin qalınlığı 38-52 sm-ə çatır. 

Dördüncü təbəqə sarı  gillicə  torpaq təbəqəsindən  ibarətdir. 

Təbəqənin  içərisində  kiçik  qaya  daşlarının  qırıqları  qeydə 

alınmışdır.  Maraqlıdır  ki,  dördüncü  təbəqənin  içərisində  bir  neçə 

ocaq layı qeydə alınmışdır. Əvvəlki tədqiqat illərində də dördüncü 

təbəqədən ocaq  layları qeydə alınmışdır.  Lakin bu  ilki tədqiqatlar 

zamanı  təsvir  olunan  sahədə  dördüncü  təbəqə  nisbətən  nazik 

olmuşdur.  Yeni tədqiqat sahəsində  təbəqənin qalınlığı 65-80 sm-ə 

bərabər olmuşdur.  Lakin 1973-cü  ildə düşərgənin  IV təbəqəsində 

aparılan  qazıntılar  zamanı  maddi  mədəniyyət  qalıqlarının 

zənginliyinə  və  təbəqənin  rənginə  görə  iki  hissəyə    4a  və  4b 

təbəqələrinə  ayrılmışdır.  1973-cü  il  tədqiqatlar  zamanı  D-M 

sahəsində dördüncü təbəqənin qalınlığı 0,8 – 1,2 m olmuşdur. 



BeĢinci 

təbəqə 

nisbətən 

açıq-sarı 

gillicə  torpaq  

təbəqəsindən ibarətdir. Tədqiqatlar zamanı təbəqədən çoxlu maddi 

mədəniyyət  qalıqları,  ocaq  layları  qeyd ə  alınmışdır.  Ocaq  layları 

əsasən  təbəqənin  yuxarı  hissəsində  qeydə  alınmışdır.  Maraqlıdır 


90 

 

ki,  beşinci  təbəqənin  içərisindən  üç  kiçik  lay  qeydə  alınmışdır. 



Həmin  layların  ümumi  qalınlığı  3-5  sm,  5-7  sm  və  7-12  sm-ə 

bərabər  olmuşdur.  Bu  layların  içərisindən  arxeoloji  tapıntı  qeydə 

alınmamışdır.  Təsvir  olunan  sahədə  beşinci  təbəqənin  ümumi 

qalınlığı 45-85 sm-ə bərabər olmuşdur. 



Altıncı  təbəqə  tünd  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Arxeoloji qazıntılar zamanı təbəqədən tək-tək qaya qırıqları qeydə 

alınmışdır.  Altıncı  təbəqədə  bir  neçə  ocaq  layları  da  qeydə 

alınmışdır. Tədqiq olunan sahədə altıncı təbəqənin qalınlığı 54-59 



sm olmuşdur. 

Tağlar  mustye  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  tədqiqatlar 

nəticəsində  düşərgənin  stratiqrafiyasının  olduqca  zəngin  olduğu 

müəyyən  edilmişdir.  Düşərgənin  bütün  təbəqələrindən  zəngin 

maddi  mədəniyyət  nümunələri  aşkar  olunmuşdur.  Tağlar  mustye 

düşərgəsinin  D-F  kəsiyində  çöküntünün  qalınlığı  9  m-dən  bir 

qədər  artıq  olmuşdur.  Tağlar  mustye  düşərgəsi  nəinki  bütün 

Qafqazda,  eyni  zamanda  Yaxın  Şərq  ərazisində  özünün 

stratiqrafiyası  və  maddi  mədəniyyət  nümunələrinin  zənginliyinə 

görə ən möhtəşəm bir tarixi abidədir (Cəfərov, 1983, 1999, 2004). 

 

3. DaĢsalahlı mustye düĢərgəsinin stratiqrafiyası 


91 

 

        1958-ci  ildə  M.M.Hüseynovun  rəhbərliyi  altında  Daşsalahlı 

mustye  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar  zamanı 

mağaranın çöküntülərində iki təbəqə qeydə alınmışdır: 



Birinci  təbəqə  qara  çürüntülü,  bəzən  də  sarıya  bənzər  gilli 

torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı 

təbəqədən  Orta  əsrlər  və  Tunc  dövrlərinə  aid  gil  qab  qırıqları 

tapılmışdır.  Təsvir  olunan  birinci  təbəqənin  qalınlığı  1,15-1,30  

qalınlığında müəyyən edilmişdir. 

Ġkinci  təbəqə  sarı  gilli  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir. 

Daşsalahlı  mustye  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  daş  məmulatı  və  ovlanmış  heyvan  sümükləri  tapılmışdır. 

Düşərgədə  qeydə  alınmış  ikinci  təbəqənin  qalınlığı  30  sm-ə 

bərabərdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  Daşsalahlı  düşərgəsinin 

ikinci təbəqəsindən  tapılmış əmək alətləri əsasən  itiuclular, qaşov 

tipli alətlər, bıçaqlar, qəlpələr və nüvələrdən ibarətdir. 

 

 4.Qazma mustye düĢərgəsinin stratiqrafiyası 

 

Qazma  mustye  düşərgəsində  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  6  təbəqə  qeydə  alınaraq  tədqiq  edilmişdir.  Düşərgənin 

çöküntülərində  qeydə  alınmış  təbəqələr  aşağıdakılardan  ibarətdir 

(yuxarıdan aşağıya doğru): 


92 

 

Birinci təbəqə qara çürüntülü torpaq təbəqəsindən ibarətdir. 

Arxeoloji qazıntılar zamanı təbəqədən ayrı-ayrı gil və qab qırıqları 

aşkar  olunmuşdur.    Arxeoloji  tapıntılar  Orta  əsrlər  və  Tunc 

dövrlərinə  aid  olan  maddi  mədəniyyət  qalıqlarından  ibarətdir. 

Düşərgədə  qeydə  alınmış  birinci  təbəqənin  qalınlığı  18-22  sm-ə 

qədərdir. 

Ġkinci  təbəqə  açıq-sarı  rəngli  gillicə  torpaqdan  ibarətdir. 

Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqənin  içərisindən  bir  neçə  kiçik 

ocaq  layları  qeydə  alınmışdır.  Təbəqələr  arasında  sərhədi  aydın 

müəyyən  etmək  olur.  İkinci  təbəqənin  qalınlığı  25-30  sm-ə 

bərabərdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  Orta  əsrlər  və  Tunc 

dövrlərinə aid saxsı qırıqları tapılmışdır. 



 Üçüncü  təbəqə  tünd  sarı  gillicə  torpaq  təbəqəsindən 

ibarətdir.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqədən  çoxlu  heyvan 

sümüklərinin  qalıqları  tapılmışdır.  Birinci  və  ikinci  təbəqələrə 

nisbətən  üçüncü  təbəqə  qalın  çöküntüyə  malikdir.  Üçüncü 

təbəqənin qalınlığı 90-100 sm-ə çatır. 

Dördüncü  təbəqə  nisbətən  açıq  və  bəzən  də  boz  rəngə 

çalan  gillicə  torpaq  təbəqəsindən  ibarətdir.  Təbəqənin  içərisindən 

mağaranın tavanından düşmüş stalaktit  və  stalaqmit   və  həmçinin 

qaya  daşı  qırıqları  qeydə  alınmışdır.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı 

təbəqədən  daş  məmulatı  və  tək-tək  ovlanmış  heyvan  sümükləri  

tapılmışdır. Dördüncü təbəqənin ümumi qalınlığı 50-55 sm-ə çatır. 



93 

 

BeĢinci  təbəqə  açıq  sarı  rəngli  gillicə  torpaq  sahəsindən 

ibarətdir.  Çöküntünün  içərisində  mağara  düşərgəsinin  tavanından 

düşmüş  skalaktit  və  qaya  qırıqları  aşkar  olunmuşdur.  Arxeoloji 

qazıntılar  zamanı  təbəqədən  çaydaşılarından  hazırlanmış  əmək 

alətləri  və  fauna  qalıqları  tapılmışdır.  Beşinci  təbəqənin  qalınlığı 

35-45 sm-ə bərabər olmuşdur. 

 Altıncı  təbəqə  tünd  şabalıd  rəngli  gillicə  torpaq 

təbəqəsindən  ibarətdir.  Təbəqədə  aparılan  arxeoloji  qazıntılar 

zamanı  daş  məmulatı  və  çoxlu  miqdarda  ovlanmış  heyvan 

sümükləri  qeydə  alınmışdır.  1988-ci  ildə  aparılan  arxeoloji 

qazıntılar  zamanı  2  ocaq  yeri  qeydə  alınmışdır.  Təbəqədən 

tapılmış  heyvan  sümüklərinin  bir  hissəsi  ocaqda  yandırılmışdır. 

1988-ci  ildə  altıncı  təbəqənin  D  və  Q  kvadratlarında  aparılan 

arxeoloji qazıntılar  zamanı  mağaranın döşəməsi  müəyyən olundu. 

Düşərgədə  qeydə  alınmış  altıncı  təbəqənin  qalınlığı  40-45  sm-ə 

çatır. 

Qazma 


mağara 

düşərgəsinin 

üçüncü 

təbəqəsindən 



başlayaraq  çöküntülərdə  maddi  mədəniyyət  qalıqlarının  sayı 

artmağa başlayır. 

Düşərgənin  stratiqrafiyasında  arxeoloji  və  paleontoloji 

məmulatlarının  zənginliyi  burada  qədim  insanların  uzun  müddət 

yaşadıqlarını göstərir (Cəfərov, 2004). 

 


94 

 

   5. ġuĢa paleolit düĢərgəsinin stratiqrafiyası 



 

1971-ci  ilin  yay  fəslində  Azərbaycan  Elmlər  Akademiyası 

Tarix  İnstitutunun  M.M.Hüseynovun  rəhbərliyi  altında  Mil-

Qarabağ  arxeoloji  ekspedisiyası    Şuşa  ərazisində  apardığı 

arxeoloji kəşfiyyat işləri zamanı Daşaltı çayının sol sahilində Şuşa 

mağara düşərgəsini qeydə almışdır (Cəfərov, 1973). 

1971-1972-ci  illərdə  Şuşa  paleolit  düşərgəsində  arxeoloji 

qazıntılar  aparılmış  və  mağaranın  çöküntülərində  4  təbəqə  qeydə 

alınmışdır.    Şuşa  paleolit  düşərgəsində  qeydə  alınmış  təbəqələr 

aşağıdakılardan ibarət olmuşdur (yuxarıdan aşağıya doğru): 



Birinci  təbəqə  qara  çöküntülü  mal  peyinindən  və  küldən 

ibarət  təbəqə.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqədən  Orta  Əsrlər, 

Tunc  və  Eneolit  dövlərinə  aid  maddi  mədəniyyət  nümunələri 

qeydə  alınmışdır.  Təbəqənin  qalınlığı  27-36  sm-ə  bərabər 

olmuşdur. 

Ġkinci  təbəqə  açıq-sarı  rəngli  gillicə  torpaq  təbəqəsi. 

Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  təbəqənin  içərisində  stalaktit, 

stalaqmit  və  qaya  qırıqları  qeydə  alınmışdır.  Çöküntünün 

içərisindən  tək-tək  gil  qab    və  heyvan  sümüklərinin  qalıqları 

tapılmışdır.  İkinci  təbəqənin  qalınlığı  50-55  sm-ə  bərabər 

olmuşdur. 


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   19




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə