Dərs kitabları №: 1 Ünvan: az6200, Zaqatala Şəhəri, Heydər Əliyev prospekti №: 88



Yüklə 1,15 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə17/18
tarix06.05.2017
ölçüsü1,15 Mb.
növüDərs
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
218
aldatmaq üçün danışar. Sözün qısası sözlər, insanın içindəki və ya 
xaricindəki səbəblər nəticəsində ortaya çıxır. Yəni insan danışarkən 
onun bir məqsədi olur. Məhz səbəblər məqsədi anlamada bizə yar-
dım edir.
Allah-təala ayələri müəyyən məqsədləri həyata keçirmək üçün 
endirmişdir. Məqsəd insanlara dünya və axirətdə xoşbəxt olmanın 
yollarını göstərməkdir. Buna görə də Quranı anlayarkən ayələrin 
enmə səbəbini bilmək və mətnlə tarix və cəmiyyət arasındakı əlaqə 
çərçivəsində Allahın məqsədlərini bilmək zəruridir.
2. Anlamanın mərhələləri
a. Mətni hərfi/ləfzi mənada anlamaq
Bir  mətn  hansı  dildədirsə əvvəlcə  o  dilin  xüsusiyyətlərinə  və 
qaydalarına  görə  başa  düşülməlidir.  Bu  da  mətnin  dil  baxımın-
dan  təhlil  olunmasını  lüzumlu  edir.  Mətn  tarixin  müəyyən  bir 
dövründə ortaya çıxmışsa, onun başa düşülməsi üçün dilin tarixi 
inkişafı tədqiq olunmalıdır. Çünki dil, daim dəyişir. Buna görə də 
Quranı anlamaq üçün onun nazil olduğu dövrdəki Hicaz bölgəsinin 
ərəbcəsini müxtəlif yönləri ilə araşdırmağa ehtiyac vardır.
b. Mətn sahibinin məqsədini anlamaq/mətni təfsir etmək
Səhabilər  Quranın  məqsədlərini  daha  rahat  anlaya  bilirdilər. 
Onlar vəhyin nüzulunun birbaşa şahidi idilər. Lakin sonrakılar Al-
lahın məqsədini anlayarkən
1) elmi, tarixi araşdırmalar apararaq Quranın nazil olduğu döv-
rün şəraitini öyrənəcəklər
2) tarixdən günümüzə qədər olan bəşər tarixini və İslam toplu-
munun tarixi mərhələlərinə nəzər salacaqlar.

QURANIN ANLAŞILMASI VƏ TƏFSİR OLUNMASI
219
3) Yaşadıqları mühitin şərtlərini gözəl şəkildə təhlil edib Qura-
nın onlar üçün olan aktual dəyərini təsbit edəcəklər.
B.  Quranın anlaşılması metodu
Quranın  anlaşılması  və  təfsir  edilməsində  metod  məsələsi 
tarixdə  və  günümüzdə  müsəlman  alimlərinin  böyük  əmək  sərf 
etdikləri bir məsələdir. Quranın təfsir olunması üçün metod çalış-
maları müxtəlif cərəyanların ortaya çıxmasına səbəb olmuş və ol-
maqdadır. 
İslami elmlər arasında metod məsələsi ən sistemli şəkildə fiqh 
üsulu tərəfindən ələ alınmışdır. Fiqh üsulu ilə yanaşı digər elmlər 
də metod ortaya qoymağa çalışmışlar. Məsələn bir mütəkəllim Qu-
ranı təfsir edərkən yazılı olmasa belə məsələyə müəyyən bir me-
tod çərçivəsində yanaşmışdır. Müfəssirlər də Quranı təfsir edərkən 
müəyyən metodlara sadiq qalmışlar. Onların bir çoxu təfsirlərinin 
müqəddimələrində  bağlı  olduqları  metod  haqqında  məlumat 
vermişlər. Aşağıda Quranı təfsir edərkən istifadə oluna biləcək bəzi 
qaydalara yer verilir.
1. Quranı anlama və təfsir etmədə üç əsas sahə
a. Quran mətninin nazil olduğu tarixi sahə
Bu sahədəki araşdırmalar üç istiqamətdə aparıla bilər:
1) Quranın nazil olmasından əvvəlki dövrün tədqiqi 
Quranın bir çox yerində əvvəlki peyğəmbərlərin və toplumla-
rın qissələrindən bəhs olunur. Quran keçmiş cəmiyyətlərin başına 
gələn  hadisələrdən  bəhs  edərkən  onların  yaşadıqları  bölgələrin 
hələ  də  gözlər  önündə  olduğunu  bildirir.  Keçmiş  cəmiyyətlərin 
mədəniyyət qalıqları sonrakı nəsillərin ibrət almaları üçün böyük 
əhəmiyyət kəsb edir. Lakin Quran bu mövzuları geniş şəkildə ələ 

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
220
almır. Buna görə də həmin mövzuların dərin şəkildə araşdırılması-
na ehtiyac vardır.
Hicr,  Əhqaf,  Eykə,  Mədyən  kimi  yer  adlarının,  Səmud,  Ad 
kimi qövmlərin yurdlarının araşdırılması, onların mədəniyyətləri 
haqqında məlumat sahibi olmaq, Quranı anlamaq üçün çox mühüm-
dür.  Bunları  bilmək Allahın  yer  üzünə  müdaxiləsinin  səbəblərini 
daha da yaxşı anlamamıza kömək edər.
Quranın  nüzulundan  əvvəlki  dövrü  araşdırarkən  diqqət 
edəcəyimiz  əsas  şeylərdən  biri  də  onun  nüzulu  ərəfəsindəki 
Ərəbistan  yarımadası  ilə  dünyanın  digər  bölgələrindəki  ümumi 
vəziyyət haqqında məlumat əldə etməkdir.
Təfsirçi  eyni  zamanda  ərəblərin  mədəniyyətini,  onların  so-
sial,  siyasi  və  iqtisadi  nizamını,  etiqadlarını,  dini  həyatlarını, 
ədəbiyyatını, şerini və s. bilməlidir.
Bunları  öyrənən  araşdırmacı  Quranın  necə  bir  cəmiyyətə 
nazil  olduğunu  biləcək  və  onun  nüzul  qayəsini,  Allahın  mu-
radını,  məqsədini  daha  yaxşı  anlama  imkanına  sahib  olacaq-
dır.  O,  bu  yolla  Allahın  cəmiyyətə  necə  müdaxilə  etdiyini,  onu 
necə  istiqamətləndirdiyini  qavrayacaq,  vəhyin  cəmiyyətdə  hansı 
dəyişikliklərə səbəb olduğunu biləcəkdir.
Sadəcə  Ərəbistan  yarımadası  haqqında  məlumat  sahibi  ol-
maq  da  kifayət  deyildir.  Mühüm  ticarət  mərkəzi  olan  Məkkə  ilə 
qonşu  ölkələr  arasındakı  ticarət  əlaqələrinin  meydana  çıxardığı 
nəticələri təhlil etmək üçün həmin ölkələr haqqında da bilgimiz ol-
malıdır. Bundan başqa Quran nazil olmadan əvvəl dünyanın digər 
bölgələrindəki mədəniyyətlərin, millətlərin, dini, əxlaqi, sosial, si-
yasi, iqtisadi vəziyyətlərini bilmək də vacibdir. Bu da bizə Quranın 
nazil olduğu cəmiyyətlə digər cəmiyyətləri müqayisə etmə və Qu-

QURANIN ANLAŞILMASI VƏ TƏFSİR OLUNMASI
221
ranın nə üçün Ərəbistan yarımadsında nazil olduğunu öyrənməyə 
imkan verəcəkdir. 
2) Quranın nazil olduğu dövrün tədqiqi
Quranı  təfsir  edərkən,  nüzul  dövründə  Ərəbistan  yarımada-
sında  baş  verən  hadisələri,  ərəb  cəmiyyətindəki  prosesləri  və  o 
cəmiyyətin ehtiyaclarını, Ərəbistan yarımadasındakı siyasi, iqtisa-
di, dini və əxlaqi vəziyyəti bilmək son dərəcə vacibdir. Çünki vəhy 
məhz  bu  dövrdə  gəlmişdir  və  cəmiyyətdə  köklü  dəyişikliklər  bu 
dövrdə baş vermişdir. Allah təala ayələri bu cəmiyyətdəki proseslərə 
paralel olaraq endirmişdir. Bu dövrün dərindən incələnməsi Qura-
nın təfsirində üzümüzə yeni qapılar açacaqdır.
Ayələrin  nüzul  səbəbini  bilmənin  Quranın  açıqlanmasında 
böyük  rolu  olduğunu  bilirik.  Məsələn,  Bəqərə  surəsinin  189-cu 
ayəsində belə buyurulur:
“(Ya  Rəsulum!)  Yeni  doğan  aylar  (hilal)  barəsində  səndən  sual 
edildikdə, söylə ki, bunlar insanların istifadəsi və həcc üçün vaxt ölçüləridir. 
Evlərinizə (Cahiliyyət dövründə olduğu kimi) arxa tərəfdən girməniz yax-
şı iş deyildir. Yaxşı iş (pis əməllərdən) çəkinən kimsənin əməlidir. Evlərə 
qapılarından daxil olun və Allahdan qorxun ki, nicat tapasınız!” 
Mənbələrdə  bildirilir  ki,  cahiliyyə  dövründə  və  İslamın  ilk 
illərində kim həcc və ya ümrə üçün ehram geyərdisə evinə qapısın-
dan girməzdi. Şəhərdə oturanlar isə evlərinin arxasından deşik açar 
və ordan evlərinə girərdilər. Ehramlarını çıxarana qədər qapıdan 
girməzdilər. Bəqərə surəsinin 189-cu ayəsində bu davranışın yax-
şılıqla, əxlaqlı olmaqla bir əlaqəsinin olmadığı bildirilir və bundan 
vaz keçilməsi istənilir.

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
222
Nəticə olaraq deyə bilərik ki, Quranın nazil olduğu dövr ərəb 
cəmiyyətini və ondakı dəyişiklikləri bilmənin, Quranın daha doğru 
anlaşılmasına və təfsir olunmasına böyük faydası olacaqdır.
3) Quranın nüzulundan sonrakı dövrün tədqiqi
Bu  dövr  iki  istiqamətdə  ələ  alınmalıdır.  Birincisi,  İslam  dini-
nin  və  mədəniyyətinin  müxtəlif  yönlərini  tədqiq  etmək,  ikinci-
si isə digər din və mədəniyyətlərin, onların İslam mədəniyyətinə 
təsirlərinin araşdırmaq.
İslam  mədəniyyəti  içərisndə  meydana  gələrək  inkişaf  edən 
elmlərin, müxtəlif dini fikirlərin incələnməsi Quranı başa düşmədə 
böyük əhəmiyyət kəsb edir. Quran elmləri, Quran tarixi, təfsir ta-
rixi, hədis tənqidiçiliyi, kəlam, fəlsəfə, fiqh, məzhəblər tarixi, dinlər 
tarixi sahələrində günümüzdə də yeni araşdırmalara ehtiyac var-
dır. Bu dövr nə qədər yaxşı incələnərsə, Quran da bir o qədər doğru 
təfsir olunar.
Yuxarda bu dövrün iki istiqamətdə ələ alınmasının lazım oldu-
ğunu qeyd etdik və birinci istiqaməti qısa şəkildə açıqladıq. İkinci 
istiqamətə gəlincə, burada görüləcək iş, digər din və mədəniyyətlər 
və onların İslamla əlaqələrinin tədqiq olunmasıdır. Quranı tədqiq 
edən hər bir insanın bu mövzularda ümumi də olsu məlumatı ol-
malıdır.
b. Aktual sahə (Quran və müasir dövr)
Quran universal bir kitab olduğu üçün tarixə müdaxilə edə bilir 
və ona istiqamət verir. Lakin bu müdaxilə və istiqamət onun aktual 
dəyərinin doğru təsbit edilməsinə və düzgün anlaşılmasına bağlı-
dır. Cəmiyyətlər dəyişkəndirlər. Günümüzdəki cəmiyyətlər, siyasi, 
sosial,  iqtisadi,  elmi,  texniki,  əxlaqi,  fəlsəfi  və  s.  cəhətlərdən  keç-
miş cəmiyyətlərdən çox fərqlidirlər. Buna görə də beynəlmiləl ki-

QURANIN ANLAŞILMASI VƏ TƏFSİR OLUNMASI
223
tab olan Quranın günümüzdəki cəmiyyətlərlə əlaqəsini sürdürmək 
üçün, onu günümüzün şərtləri çərçivəsində yenidən ələ açıqlama-
lıyıq. Ancaq bu əlaqənin doğru və düzgün tənzimlənməsi elmi və 
zehni səviyyəyə bağlıdır.
Bundan  başqa  keçmişdə  o  dövrün  elmi  və  zehni  anlayışına 
görə  təfsir  olunan  ayələr,  günümüzün  elmi  və  fikri  anlayışlarına 
görə yenidən izah olunmalıdır. Quranın anlaşılması və açıqlanması 
üçün müasir elmin, texnikanın, iqtisadi, sosial, dini və s. anlayışla-
rın ciddi şəkildə tədqiq olunması lazımdır.
Bütün  bu  söylənənlərdən  başa  düşürük  ki,  Quran  üzərində 
qrammatik  təhlillərlə yanaşı,  Quranın  aid  olduğu  dövrü və  ictia-
mi sahəni araşdırmaq onun anlaşılması üçün son dərəcə əhəmiyyət 
daşıyır.
c. Quran mətni üzərində lüğəvi və qrammatik tədiqiqatlar
Quran ərəb dilində nazil olduğu üçün onun dil cəhətdən araş-
dırılması mütləq lazımdır. Quranı başa düşməyə, təfsir etməyə ça-
lışan hər kəs onu lüğəvi yöndən incələmişdir.
Qurandakı bəzi kəlmələr Hz. Peyğəmbər tərəfindən açıqlanmış-
dır. Qeyri-ərəblərin İslam dinini qəbul etmələri ilə Quranın lüğəvi 
yöndən tədqiqi sahəsindəki araşdırmalar sürətlənmişdir.
1) Kəlmə və ifadələrin etimoloji və semantik təhlili
Kəlmələrin  də  öz  dünyası  var.  Onlar,  mədəniyyət  içərisində 
inkişaf  edir  və  dəyişikliklərə  uğrayırlar.  Quran  nazil  olduqdan 
sonra ərəb dünyası çox fərqli mədəniyyətlərlə qarşılaşmış və bu-
nun nəticəsində də ictimai dəyişikliklər çox sürətlənmişdir. Bu da 
Qurandakı bəzi kəlmələrin məna dəyişikliyinə uğramasına səbəb 
olmuşdur. Bu məsələ sonralar lüğətlərdə və təfsir kitablarında ələ 
alınmışdır. Lakin sistemli şəkildə ələ alınmamışdır.

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
224
Bu sahədə yazılmış ən yaxşı və sistemli kitab Rağıb əl-İsfəhaninin 
əl-Müfrədat  fi  Ğəraibil-Quran”  adlı  əsəridir.  Bu  əsərdə  kəlmələrin 
Quranda keçdiyi yerlərə görə gəldiyi mənalarla bağlı məlumatlar 
verilmişdir.
Kəlmə  və  ifadələri  əvvəlcə  cümlə  bütünlüyü  içərisində  anla-
maq lazımdır. Bir ayə hər zaman sadəcə bir mövzu ilə bağlı olma-
sa da, bir mövzunun əhatəsi dairəsindədir. Bəzi kəlmələr Quranın 
müxtəlif  yerlərində  fərqli  mənalara  gələ  bilir.  Biz  bu  fərqlilikləri 
ayənin mövzusu və ya ayələr toplusu çərçivəsində təsbit edə bili-
rik. Məsələn, “din” kəlməsi belə kəlmələrdən biridir. Bu kəlmə bəzi 
ayələrdə “din”, bəzi ayələrdə isə “cəza” mənalarına gəlir.
Bir  kəlmənin  ayə  çərçivəsndə  anlaşılmasına  bu  misalı  verə 
bilərik: Bəqərə surəsinin 275-ci ayəsinin əvvəlində faiz yeyənlərin, 
qiyamət günü şeytan vurmuş şəkildə dirildiləcəkləridən bəhs olu-
nur, ancaq ayənin davamında onların bu vəziyyətə düşmələrinin 
səbəbi üzərində durulur və Allah, ticarəti halal, faizi isə haram etdi-
yi halda, bu insanların ticarəti faizlə eyni tutduqları, bu ikisi arasın-
da fərq qoymadıqları üçün şeytan vurmuş şəkildə dirildiləcəkləri 
bildirilir. Əgər biz bu ayənin davamını diqqətə almadan ilk hissəsini 
anlamağa çalışsaq, fərqli bir nəticə əldə edərdik.
Bir  kəlmənin  ayələr  toplusu  çərçivəsində  anlaşılmasına  misal 
olaraq isə Şüəra surəsinin 19-cu ayəsində keçən və Fironun Hz. Mu-
saya söylədiyi bu sözləri verə bilərik: “Axırda elədiyini də elədin (bir 
qibtini vurub öldürdün). Sən nankorun birisən!.” O, bu sözlərlə Hz. Mu-
sanın bir misirlini öldürməsini qəsd edir və “ və əntə minəl kafirin” 
ifadəsi ilə Hz. Musanın nankor olduğunu dilə gətirir. Bu ayədən 
əvvəlki ayədə Firon, Hz. Musaya uşaqlıqda onu böyütdüyünü və 
uzun  müddət  yanında  saxladığını  deyir.  Buna  görə  də  buradakı 
“kafirin”  kəlməsi  “nankorluq  edənlər”  şəklində  tərcümə  edilmiş-

QURANIN ANLAŞILMASI VƏ TƏFSİR OLUNMASI
225
dir. Əslində bir çox yerdə “k-f-r” kökündən törəyən kəlmələr “in-
kar” mənasına gəlirlər.
2) Ərəb dili və ədəbiyyatı cəhətdən Quran ifadələrinin təhlili
Quran daha çox lüğəvi baxımdan incələnmişdir. Əslində Qu-
ranın ərəb ədəbiyytaının şahəsəri olduğunu düşündükdə, onun fi-
loloji və ədəbi yöndən araşdırılmasının önəmi ortaya çıxır. Çünki 
Quranı başa düşmək üçün əvvəlcə onun mətninin təhlilinə ehtiyac 
vardır.
C. Quranı anlamada və təfsir etmədə subyektivlik və onun 
səbəbləri
Anlama və təfsir etmə fərdi fəaliyyətlərdir. İnsanlar bir davra-
nışı, bir mətni doğru və ya yanlış anlaya bilərlər; hətta bəzən heç 
başa  düşməyə  də  bilərlər.  Sözün  olduğu  yerdə  anlama  və  izah 
etmədə fərqliliklər meydana çıxar. Çünki hər kəs öz təcrübəsi, dün-
ya görüşü və şüuruna görə anlayır və izah edir. Lakin tarix boyu 
İslam  dünyasında  Quranın  izahında  alimlərin  həmfikir  olduqları 
məsələlər çoxdur. İxtilaflı məsələlər onlara nisbətlə azdır. Deməli, 
anlama və izah etmədə obyektivliklə yanaşı bəzən subyektivlik də 
ortaya çıxır. Quranın izahında da bəzən subyektivliyin şahidi olu-
ruq ki, bunun bəzi səbəbləri vardır:
1. Quran mətninin subyektiv məna və izahlara səbəb olması
Hər şeydən əvvəl bilməliyik ki, ədəbi, dini və fəlsəfi mətnlər 
subyektiv  mənaların  verilməsinə  meyilli  mətnlərdir.  Quran  da 
dini  mətn  olduğu  üçün  onu  da  fərqli  şəkillərdə  mənalandırmaq 
mümkündür. Quran özü bəzi ayələrinin mütəşabeh olduğunu, bu 
ayələrin başa düşülməyəcəyini və ya çox çətin başa düşüləcəyini 
bildirir. Bu da Quranın bu cür ayələrinin hər kəs tərəfindən eyni 
şəkildə başa düşülməyəcəyini göstərir.

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
226
Quran mütəşabeh ayələrdə bəşəri və simvolik dildən istifadə 
edir. Bu üslüb müxtəlif izahlara imkan verir. Bundan başqa Quran-
da bəzi qeyb hadisələrindən bəhs olunur. İnsanlar bu hadisələrin 
şahidi olmadıqları üçün onlara fərqli şəkildə məna verə bilərlər.
Quranda nazil olduğu dövrün ərəb cəmiyyətinin fərdi və icti-
mai məsələlərinə dair cavablar, öyüd-nəsihətlər, əmrlər, qadağalar 
da oxuyucuların fərqli anlamalarına gətirib çıxardır.
Quran ərəb dilində nazil olsa da, o, bütün insanlara xitab edir. 
O elmi səviyyəsi ən aşağı olanlardan filosof və digər elm adamla-
rına qədər hər kəsə səslənir. Bundan başqa insanların xarakterləri, 
şüurları, ehtiyacları, zövqləri, zehinləri fərqli olduğu üçün Quran 
bu fərqlilikləri də nəzərə almışdır. Hər kəs öz nöqteyi-nəzəri ilə Qu-
randa bir şey tapa bilər. Quranın bir elm və ya fəlsəfə kitabı kimi 
müəyyən bir kütləyə xitab etməməsi və bütün insanlara xitab edən, 
onları maraqlandıran bir kitab olması onun fərqli izah olunmasına 
aparıb çıxaran başqa bir səbəbdir.
2. Subyektivliyin oxuyucudan qaynaqlanması
a. Məzhəbi fərqliliklər
Quran  təfsirində  subyektivliyə  yol  açan  səbəblərdən  biri  də 
məzhəb  fərqlilikləridir.  Tarixdə  siyasi,  iqtisadi,  mədəni  və  sosi-
al  dəyişikliklər  İslam  cəmiyyətində  fərqliliklərin  ortaya  çıxma-
sına  səbəb  olmuşdur.  Məzhəblər  öz  etiqadlarının  doğruluğu-
nu  göstərmək  üçün  Qurana  müraciət  etmişlər.  Çünki  Quran, 
müsəlmanların  ən  güclü  qaynağı  idi.  Ona  görə  də  hər  məzhəbin 
alimi ondan dəstək axtarırdı. Bütün məzhəblər öz görüşlərini Qura-
na təsdiq etdirmək isəmişlər. Buna görə də deyə bilərik ki, Quranın 
izahında subyektivliyə yol açan əsas səbəblərdən bir məzhəbçilik 
olmuşdur. 

QURANIN ANLAŞILMASI VƏ TƏFSİR OLUNMASI
227
b. Elmi səviyyədəki fərqlilik
İnsanlar  hər  hansı  bir  hadisəni,  sözü  və  ya  mətni  öz  elmi 
səviyyələrinə görə qiymətləndirir və ya izah edirlər. Hər kəsin elmi 
səviyyəsi eyni deyildir. Hər fərd fəqli mühitdə yetişir.
Quran müəyyən bir dövrdə nazil olduğu üçün sonrakı insan-
lar  onu  anlamaq  üçün  elmi  araşdırmalar  aparmaq  məcburiyyə-
tindədirlər.  Tarixdə  müfəssirlər,  kəlamçılar,  filosoflar  hər  zaman 
Quranı öz elmi səviyyələrinə görə anlamışlar. Günümüzdə də Qu-
ranı anlama və izah etmədə, elmi səviyyədəki fərqliliklər müxtəlif 
anlayış tərzlərinin doğmasına səbəb olur. Bu məsələdəki subyek-
tivliyi ortadan qaldırmaq üçün elm və fikir adamları elmi və fikri 
araşdırmalarını daha yüksək səviyyəyə çıxarmalıdırlar.
c. Dünya görüşü fərqi
Dünya görüşü fərqi deyildikdə insanların fərqli cəmiyyətlərdə, 
mühitlərdə, mədəniyyətlərdə və əsrlərdə yaşamaları və yetişmələri 
nəzərdə  tutulur.  İnsanların  dünya  görüşü  dəyişdikcə  onla-
rın  əşyaya,  hadisələrə  baxışları  da  dəyişir.  Bu  dəyişiklik  iqlim 
şərtlərindən və coğrafi xüsusiyyətlərdən başlayaraq elmi, fəlsəfi və 
texniki fəaliyyətlərə qədər bir çox faktorun təsiri ilə baş verir. İn-
sanlar əkinçiliyin inkişaf etdiyi cəmiyyətlərdə yaşayırlarsa onların 
dünya görüşü də bu cəmiyyətin şərtlərinə görə formalaşır. Modern 
dövrdə  yaşayan  insanların  dünya  görüşü  isə  fərqli  olur.  Qısaca 
desək dünya görüşümüz fərqliləşdikcə Qurana məna verməmiz də 
fərqli olacaqdır.

MÜNDƏRİCAT
GİRİŞ
   I. QURANIN TARİX SƏHNƏSİNƏ ÇIXIŞI ................................... 9
     A. Quran nazil olmadan əvvəl Ərəbistan yarımadası .................. 9
     B. Quranın nüzulundan əvvəl Məkkə və ətrafı ........................... 11
       1. Məkkə, Qüreyş və Peyğəmbərimizin ailəsi .......................... 12
       2. Ərəblərin dini etiqadı ............................................................... 14
       3. Ərəbistan yarımadasındakı digər etiqadlar .......................... 15
       4. Quran və əvvəlki ilahi kitablar ............................................... 17
   II.  TƏFSİR ÜSULU HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT  ........ 18
     A. Təfsir ............................................................................................. 19
       1. Leksik mənası ............................................................................ 19
       2. Terminoloji mənası ................................................................... 19
     B. Üsul ............................................................................................... 20
     C. Təfsir üsulu .................................................................................. 20
       1. Təfsir üsulunun qayəsi ............................................................ 20
       2. Təfsir üsulunun meydana çıxması ......................................... 20
       3. Təfsir üslünün mənbələri ........................................................ 21
         a. Müstəqil əsərlər ..................................................................... 21
         b. Müqəddimələrində təfsir üsuluna yer verən müəlliflər .. 22
         c. Avropa dillərində yazılan mənbələr ................................... 23
     D. Məna baxımından təfsir məfhumu ilə yaxın olan kəlmələr . 23
       1. Təvil ............................................................................................ 23
         a. Təvilin şərtləri ........................................................................ 24
         b. Təvil ilə təfsir arasındakı fərqlər ......................................... 24

TƏFSİR ÜSULU VƏ TARİXİ
230
       2. Tərcümə ..................................................................................... 25
       3. Məal ............................................................................................ 26
BİRİNCİ FƏSİL VƏHY VƏ QURAN
   I. ÜMUMİ OLARAQ VƏHY ........................................................... 29
     A. Vəhyin Tərifi................................................................................ 29
       1. Leksik mənası ............................................................................ 29
       2. Terminoloji mənası ................................................................... 30
     B. Vəhyin mahiyyəti ........................................................................ 30
     C. Vəhyin gəliş şəkilləri .................................................................. 33
       1. Vasitəli vəhy .............................................................................. 33
       2. Vasitəsiz vəhy ............................................................................ 34
   II. QURANİ-KƏRİM (QURAN VƏHYİ) ....................................... 35
     A. Quranın tərifi ............................................................................... 35
       1. Quran kəlməsinin leksik mənası ............................................ 35
       2. Terminoloji mənası ................................................................... 36
     B. Quranın digər adları ................................................................... 37
       1. Kitab ........................................................................................... 37
       2. Furqan ........................................................................................ 37
       3. Zikr ............................................................................................. 38
       4. Nur .............................................................................................. 38
       5. Hüda ........................................................................................... 38
       6. Bəyan .......................................................................................... 38
       7. Şəfa .............................................................................................. 39
     C. Quranın nüzulü  .......................................................................... 39
       1. Quranın vəhy məlyinə nəqli ................................................... 39
       2. Quranın Hz. Peyğəmbərə endirilməsi ................................... 40
       3. Quranın tədricən endirilməsinin hikməti ............................. 41
     D. Quranın fəsilləri .......................................................................... 42
       1. Ayə .............................................................................................. 42
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   18




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə