DƏrsliK 4 TƏSVİRİ İNCƏSƏNƏt yeganə Kəmalə CƏFƏrzadə CƏLİlova



Yüklə 6,37 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/7
tarix23.07.2017
ölçüsü6,37 Mb.
növüDərs
  1   2   3   4   5   6   7

4

-cü


 sinif

DƏRSLİK


4

TƏSVİRİ  

İNCƏSƏNƏT

Yeganə  


Kəmalə CƏFƏRZADƏ 

CƏLİLOVA 

Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin

04.07.2011-ci il tarixli 1197 nömrəli əmri ilə 

təsdiq olunmuşdur.

Bakı – 2015



Çap üçün deyil

Dərslik

  

Müəllim üçün metodik vəsait 



Təsviri incəsənət — 4.

Ümumtəhsil məktəblərinin 4-cü sinfi üçün dərslik.

 

Cəlilova Y., Cəfərzadə K. 



– 

 

“Bakınəşr”, Bakı  2015, 72 səh.   



Ümumi təhsil pilləsinin dövlət standartları 

və proqramları (kurikulumları) əsasında hazırlanmışdır. 

Ümumtəhsil məktəblərinin 

4-cü sinfi üçün “Təsviri incəsənət”

dərslik komplektinə daxildir: 

www.bakineshr.az

ISBN-978-9952-8145-3-8

Elmi redaktor: Ç.Rüstəmov, pedaqogika üzrə fəlsəfə doktoru, ADPU-nun  dosenti

Dil redaktoru: N.Seyidəliyev

Redaktor: K.Abbasova

Rəssam: M.Hüseynov 

Korrektor: A.Məsimov

Müzakirə

İntellektual diskussiya

© Аzərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi, 2015.

Müəlliflik hüquqları qorunur. Xüsusi icazə olmadan bu nəşri və yaxud onun hər hansı 

hissəsini yenidən çap etdirmək, surətini çıxarmaq, elektron informasiya vasitələri ilə 

yaymaq qanuna ziddir.

1

Format 57ґ82 / . 



8

Fiziki çap vərəqi 9. 

Çapa imzalanmışdır  04.04. 2015. 

Tirajı 131100. 

Pulsuz.

Çap üçün deyil


İNFORMASİYA

5

1

1. İNSAN VƏ İNFORMASİYA  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  6

2. TƏBİƏTDƏ İNFORMASİYA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .  8

3. İNFORMASİYA PROSESLƏRİ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 10

4. İNFORMASİYANIN ÖTÜRÜLMƏSİ   . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

5. İNFORMASİYANIN KODLAŞDIRILMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 14

6. REBUS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 16

7. İNFORMASİYANIN İŞLƏNMƏSİ  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

Sual və tapşırıqlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

ƏTRAFIMIZDA İNFORMASİYA

İNFORMASİYA İLƏ İŞ

ALQORİTM

21

2

8. OBYEKTLƏR QRUPU . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

9. OBYEKTİN FƏRQLƏNDİRİCİ ƏLAMƏTLƏRİ . . . . . . . . . . . . . . . . . . 24

10. “HAMISI”, “HEÇ BİRİ”, “BƏZİSİ” 

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 26

11. QANUNAUYĞUNLUQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28

12. ALQORİTM  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 30

13. XƏTTİ ALQORİTM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

14. BUDAQLANMA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

15. MƏQSƏDƏUYĞUN YOLUN SEÇİLMƏSI

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 37

16. TƏKRARLANAN HƏRƏKƏTLƏR  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

Sual və tapşırıqlar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 41

22

QRUPLAŞDIRMA



HƏRƏKƏTLƏR ARDICILLIĞI

KOMPÜTER

3

43

17. KOMPÜTER VƏ İNFORMASİYA  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

18. İŞ MASASI

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

19. QOVLUQ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 49

20. PAINT PROQRAMI  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

21. PALİTRA . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

22. ŞƏKLİN FRAQMENTİ İLƏ İŞ . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

23. ŞƏKİLLƏRİN KOMPÜTERDƏ SAXLANMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

Sual və tapşırıqlar  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 63

24. WORDPAD PROQRAMI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 64

25. MƏTNLƏRLƏ İŞ

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

26. MƏTNƏ ŞƏKLİN ƏLAVƏ EDİLMƏSİ

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 70

27. MƏTNDƏ SÖZLƏRİN ƏVƏZ OLUNMASI . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 73

28. KOMPÜTERDƏ HESABLAMALARIN APARILMASI . . . . . . . . . . . . . . . . 76

Sual və tapşırıqlar  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 79

Terminlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 80

KOMPÜTERDƏ ƏMƏLİYYATLAR

MƏTN REDAKTORU

QRAFİK REDAKTOR

İçindəkilər

Dərsliklə bağlı rəy, irad və təkliflərin bakineshr@bn.az və derslik@edu.gov.az 

e-mail ünvanlarına göndərilməsi xahiş olunur. Öncədən təşəkkür edirik!

HEYDƏR ƏLİYEV

AZƏRBAYCAN XALQININ ÜMUMMİLLİ LİDERİ

Çap üçün deyil


1. DOĞMA İNCƏSƏNƏTİN MƏNBƏYİ

1. Doğma diyar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

2. Torpağımızın nemətləri  . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

3. İnsan tikir, bəzəyir, təsvir edir  . . . . . . . . . . . . . . . 16

4. Tikililərin müxtəlifliyi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

5. Yurdumuzun insanları  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

6. Elimizin adətləri  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25



2. QƏDİM ABİDƏLƏR DİYARI

7. Tariximizin yaddaşı — dаş fiqurlar . . . . . . . . . . . . . 28

8. Türbələr — məqbərələr . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

9. Qədim məbədlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

10. Qədim körpülər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

11. Qalalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

12. Saraylar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

13. Karvansaralar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

3. YURDUMUZUN İNCƏSƏNƏTİ

14. Qədim şəhərlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

15. Sənətkarlar şəhəri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

16. Süjetli xalçalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

17. Novruz adət-ənənələri . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 

18. Mirzə Qədim İrəvani . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

19. Usta Qəmbər Qarabaği . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

20. Mir Möhsün Nəvvab  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

21. Ömər Eldarov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

22. Toğrul Nərimanbəyov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

4. BÜTÜN XALQLAR YARADICIDIR

23. Gündoğan ölkə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

24. Şimalda, dağ və düzənlikdə yaşayan xalqlar . . . . . . . 63

25. Səhralıqdakı şəhərlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

26. Qədim Ellada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

27. Orta əsr Avropa şəhərləri  . . . . . . . . . . . . . . . . 70

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

5

KİTABIN İÇİNDƏKİLƏR



Çap üçün deyil

1. DOĞMA İNCƏSƏNƏTİN MƏNBƏYİ

1. Doğma diyar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8

2. Torpağımızın nemətləri  . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12

3. İnsan tikir, bəzəyir, təsvir edir  . . . . . . . . . . . . . . . 16

4. Tikililərin müxtəlifliyi . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 18

5. Yurdumuzun insanları  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20

6. Elimizin adətləri  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 22

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 25



2. QƏDİM ABİDƏLƏR DİYARI

7. Tariximizin yaddaşı — dаş fiqurlar . . . . . . . . . . . . . 28

8. Türbələr — məqbərələr . . . . . . . . . . . . . . . . . . 31

9. Qədim məbədlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 32

10. Qədim körpülər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 34

11. Qalalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 36

12. Saraylar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 38

13. Karvansaralar. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 39

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 40

3. YURDUMUZUN İNCƏSƏNƏTİ

14. Qədim şəhərlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 42

15. Sənətkarlar şəhəri . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 44

16. Süjetli xalçalar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46

17. Novruz adət-ənənələri . . . . . . . . . . . . . . . . . . 48 

18. Mirzə Qədim İrəvani . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 50

19. Usta Qəmbər Qarabaği . . . . . . . . . . . . . . . . . . 52

20. Mir Möhsün Nəvvab  . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 54

21. Ömər Eldarov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 56

22. Toğrul Nərimanbəyov . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 57

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 58

4. BÜTÜN XALQLAR YARADICIDIR

23. Gündoğan ölkə . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 60

24. Şimalda, dağ və düzənlikdə yaşayan xalqlar . . . . . . . 63

25. Səhralıqdakı şəhərlər . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 65

26. Qədim Ellada . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 67

27. Orta əsr Avropa şəhərləri  . . . . . . . . . . . . . . . . 70

Özünü yoxla . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 72

5

KİTABIN İÇİNDƏKİLƏR



Çap üçün deyil

Vətənlə tanışlıq — doğma incəsənətin 

mənbəyini öyrənməkdən başlayır. 

Aləmin gözəlliyi haqqında insan təsəvvürləri 

məişət əşyalarında, tikililərdə, insanların geyimi 

və bəzəklərində cəmləşib.

İnsan öz hisslərini, təfəkkür tərzini və xarakterini 

incəsənət vasitəsilə ifadə edir.

DOĞMA  


İNCƏSƏNƏTİN 

MƏNBƏYİ


7

Bütün xalqlar fərqli evlər tikir, özünü bəzəyir və təsvir edir. 

Aləmin gözəlliyi də elə bu müxtəliflikdədir. 

Hər bir xalqın incəsənəti bütöv bir aləmdir. Burada hər şey 

bir-biri ilə bağlı, əlaqəli və təkrarolunmazdır. Məhz incəsənət in-

sanların bir-birini başa düşməsinə kömək edir. Bütün bunlar haq-

qında sən “Təsviri incəsənət” dərsliyindən məlumat ala bilərsən. 

Praktik  tapşırıqları  yerinə  yetirmək  üçün  səndən  yaradıcı 

düşüncə, çalışqanlıq və cürət tələb olunacaq. 

1

Çap üçün deyil


Vətənlə tanışlıq — doğma incəsənətin 

mənbəyini öyrənməkdən başlayır. 

Aləmin gözəlliyi haqqında insan təsəvvürləri 

məişət əşyalarında, tikililərdə, insanların geyimi 

və bəzəklərində cəmləşib.

İnsan öz hisslərini, təfəkkür tərzini və xarakterini 

incəsənət vasitəsilə ifadə edir.

DOĞMA  


İNCƏSƏNƏTİN 

MƏNBƏYİ


7

Bütün xalqlar fərqli evlər tikir, özünü bəzəyir və təsvir edir. 

Aləmin gözəlliyi də elə bu müxtəliflikdədir. 

Hər bir xalqın incəsənəti bütöv bir aləmdir. Burada hər şey 

bir-biri ilə bağlı, əlaqəli və təkrarolunmazdır. Məhz incəsənət in-

sanların bir-birini başa düşməsinə kömək edir. Bütün bunlar haq-

qında sən “Təsviri incəsənət” dərsliyindən məlumat ala bilərsən. 

Praktik  tapşırıqları  yerinə  yetirmək  üçün  səndən  yaradıcı 

düşüncə, çalışqanlıq və cürət tələb olunacaq. 

1

Çap üçün deyil


DOĞMA DİYAR

Təsvirlərdə məkan obrazı. Perspektiv

Ölkəmizin təbiəti heyrətamiz müxtəlifliyə malikdir: göylərə yüksələn uca 

dağlar, geniş düzənliklər, yaşıl yamaclar, gümüşü çaylar, mavi dəniz...

İnsan üçün onun doğulub boya-başa çatdığı diyar təbiətin ən gözəl   

guşəsi sayılır. 

Ekskursiya

 

Doğma təbiətin rəng palitrasını seyr et. Mənzərələrdə gördüyün rəng çalarlarının də-



yişməsi rəssamların uydurması deyil,  real həyat hadisəsidir. 

o,

1



Şəkillərdə hansı ritm 

müşahidə edilir?

Uzaq dağ yamaclarının 

meşə örtüyü yaxındakılardan 

nə ilə fərqlənir?

Dağ massivi 

 qayalıqlardan kiçik görünür?

nə üçün


9

8

Perspektiv. Doğma diyarımızın təbiəti müxtəlif olduğu kimi, onu əks   

etdirən mənzərə təsvirləri də müxtəlifdir. Bu təsvirlərdəki obyektlərin inan-

dırıcı görünməsi üçün onların formasının necə dəyişdiyini dərk etməliyik; 

məsələn, uzaqda görünən ağac və ya insan fiqurları yaxındakılardan kiçik 

görünsə də, bilirik ki, onların hündürlüyü təqribən eynidir. Rəssamlar bu 

bilik və müşahidələrə riayət edirlər. 

Təsvir zamanı eyniölçülü obyektlərin müşahidəçi gözündən uzaqlaş-

dıqca sanki  kiçilməsi perspektivin əsas qanunudur. 



Üfüq xətti (xəyali üfüqi xətt) daim müşahidəçinin gözü səviyyəsində 

yerləşir, sahildən dənizə baxarkən su səthi ilə səma, düzənlikdə isə yerlə 

səma arasındakı sərhəddir. İnsan hündürdə dayanarsa, üfüq xətti yüksəlir, 

aşağıda  olarsa  —  enir.  Rəsmə  başlayanda  əvvəlcə  üfüq  xəttinin  yeri 

müəyyən edilir. 

Dağlara doğru istiqamətlə-

nən yolun kənar xətləri biz-

dən uzaqlaşdıqca sanki 

üfüqdəki bir nöqtədə birləşir. 

Bu, qovuşma nöqtəsidir



Kamil Xanlarov. Mənzərə

Üfüq xətti

göz səviyyəsində

yerləşir


Qovuşma 

nöqtəsi


K.Xanlarovun tablosundakı 

perspektivin  sxemi

Tanış ol 

K.Xanlarovun “Mənzərə” əsərində üfüq xətti göz səviyyəsində yerləşir. Tablonun 

ortasından keçən üfüq xətti, sanki dağ və düzənliyi iki hissəyə ayırır. 



Çap üçün deyil

DOĞMA DİYAR

Təsvirlərdə məkan obrazı. Perspektiv

Ölkəmizin təbiəti heyrətamiz müxtəlifliyə malikdir: göylərə yüksələn uca 

dağlar, geniş düzənliklər, yaşıl yamaclar, gümüşü çaylar, mavi dəniz...

İnsan üçün onun doğulub boya-başa çatdığı diyar təbiətin ən gözəl   

guşəsi sayılır. 

Ekskursiya

 

Doğma təbiətin rəng palitrasını seyr et. Mənzərələrdə gördüyün rəng çalarlarının də-



yişməsi rəssamların uydurması deyil,  real həyat hadisəsidir. 

o,

1



Şəkillərdə hansı ritm 

müşahidə edilir?

Uzaq dağ yamaclarının 

meşə örtüyü yaxındakılardan 

nə ilə fərqlənir?

Dağ massivi 

 qayalıqlardan kiçik görünür?

nə üçün


9

8

Perspektiv. Doğma diyarımızın təbiəti müxtəlif olduğu kimi, onu əks   

etdirən mənzərə təsvirləri də müxtəlifdir. Bu təsvirlərdəki obyektlərin inan-

dırıcı görünməsi üçün onların formasının necə dəyişdiyini dərk etməliyik; 

məsələn, uzaqda görünən ağac və ya insan fiqurları yaxındakılardan kiçik 

görünsə də, bilirik ki, onların hündürlüyü təqribən eynidir. Rəssamlar bu 

bilik və müşahidələrə riayət edirlər. 

Təsvir zamanı eyniölçülü obyektlərin müşahidəçi gözündən uzaqlaş-

dıqca sanki  kiçilməsi perspektivin əsas qanunudur. 



Üfüq xətti (xəyali üfüqi xətt) daim müşahidəçinin gözü səviyyəsində 

yerləşir, sahildən dənizə baxarkən su səthi ilə səma, düzənlikdə isə yerlə 

səma arasındakı sərhəddir. İnsan hündürdə dayanarsa, üfüq xətti yüksəlir, 

aşağıda  olarsa  —  enir.  Rəsmə  başlayanda  əvvəlcə  üfüq  xəttinin  yeri 

müəyyən edilir. 

Dağlara doğru istiqamətlə-

nən yolun kənar xətləri biz-

dən uzaqlaşdıqca sanki 

üfüqdəki bir nöqtədə birləşir. 

Bu, qovuşma nöqtəsidir



Kamil Xanlarov. Mənzərə

Üfüq xətti

göz səviyyəsində

yerləşir


Qovuşma 

nöqtəsi


K.Xanlarovun tablosundakı 

perspektivin  sxemi

Tanış ol 

K.Xanlarovun “Mənzərə” əsərində üfüq xətti göz səviyyəsində yerləşir. Tablonun 

ortasından keçən üfüq xətti, sanki dağ və düzənliyi iki hissəyə ayırır. 



Çap üçün deyil

M.Orucovun “Xəzərin keşiyində” əsərində üfüq xətti yuxarıda yerləşir. Burada Neft 

daşları və gəmilərin tutqun silueti dənizin soyuq rəng koloritində sanki əriyərək gözdən itir. 

Rəssam  qağayılara  daha  yaxın  olduğu  üçün  onların  rəng  və  formasını  daha  müfəssəl 

(dəqiq) verib. Dəmir boruların isti rəng çalarları bizə yeni günün günəşli və mülayim olaca-

ğından xəbər verir.

Əyyub Məmmədov.  Kür üzərində sakitlik

Ə.Məmmədovun  “Kür üzərində sakitlik” əsərində səmanın yerlə qovuşduğu üfü-

qə diqqət yetir: bu mənzərədə üfüq xətti aşağıda yerləşir. Təsvirə baxarkən elə tə-

əssürat yaranır ki, rəssam torpaqdan çox-çox hündürdə dayanıb. 



Məhəmməd Orucov. Xəzərin keşiyində

Üfüq xətti

göz səviyyəsindən

aşağıda yerləşir

Üfüq xətti

göz səviyyəsindən

yuxarıda yerləşir

10

11

Qovuşma nöqtəsi nədir? 

Rəng çalarının əlvanlığı üfüqdə necə dəyişir? Səbəbini izah et. 

Perspektiv (fransız sözü) —  məsafədən asılı olaraq forma, rəng və ölçülərin dəyişməsi.

Üfüq xətti — göz səviyyəsində yerləşən “xəyali” düz xətt. 

Qovuşma nöqtəsi — uzaqlaşan paralel xətlərin təxmini birləşmə nöqtəsi. O, üfüq 

xətti üzərində, müşahidəçinin gözləri qarşısında yerləşir.



Hava  perspektivi    yaxın  və  uzaq  (ön  və  arxa  plan)  obyektlər  arasındakı  rəng 

nisbətinin və formaların dəyişməsi.

Yadda saxla

Hava perspektivi. Müşahidəçidən uzaqda yerləşən obyektlər sanki   

kiçilərək forma dəqiqliyini itirir və hava mühitinin təsiri nəticəsində solğun 

görünür. Ön və arxa plandakı obyektlərin rəng çalarları və formaları arasın-

dakı  fərq  hava  perspektivi  adlanır.  Onların  görüntüsü  yalnız  hava 

mühitindən deyil, həm də ilin fəslindən, işıq mənbəyindən və günün çağın-

dan da asılıdır. 

Dağlarda axşamçağı. 

Fotoşəkil

Maral Rəhmanzadə.  

Sevimli Araz

Tapşırıq 

 Doğma diyarın mənzərəsini təsvir et. Rəsmə başlayarkən əvvəlcə üfüq xəttinin sə-



viyyəsini müəyyənləşdir. Hava perspektivini nəzərə alaraq uzaqdakı ağaclar daha 

solğun göründüyü üçün onları açıq, soyuq rənglərlə boya.

Rəngli karandaşlar, pastel təbaşirlər, quaş, akvarel

Çap üçün deyil


M.Orucovun “Xəzərin keşiyində” əsərində üfüq xətti yuxarıda yerləşir. Burada Neft 

daşları və gəmilərin tutqun silueti dənizin soyuq rəng koloritində sanki əriyərək gözdən itir. 

Rəssam  qağayılara  daha  yaxın  olduğu  üçün  onların  rəng  və  formasını  daha  müfəssəl 

(dəqiq) verib. Dəmir boruların isti rəng çalarları bizə yeni günün günəşli və mülayim olaca-

ğından xəbər verir.

Əyyub Məmmədov.  Kür üzərində sakitlik

Ə.Məmmədovun  “Kür üzərində sakitlik” əsərində səmanın yerlə qovuşduğu üfü-

qə diqqət yetir: bu mənzərədə üfüq xətti aşağıda yerləşir. Təsvirə baxarkən elə tə-

əssürat yaranır ki, rəssam torpaqdan çox-çox hündürdə dayanıb. 



Məhəmməd Orucov. Xəzərin keşiyində

Üfüq xətti

göz səviyyəsindən

aşağıda yerləşir

Üfüq xətti

göz səviyyəsindən

yuxarıda yerləşir

10

11

Qovuşma nöqtəsi nədir? 

Rəng çalarının əlvanlığı üfüqdə necə dəyişir? Səbəbini izah et. 

Perspektiv (fransız sözü) —  məsafədən asılı olaraq forma, rəng və ölçülərin dəyişməsi.

Üfüq xətti — göz səviyyəsində yerləşən “xəyali” düz xətt. 

Qovuşma nöqtəsi — uzaqlaşan paralel xətlərin təxmini birləşmə nöqtəsi. O, üfüq 

xətti üzərində, müşahidəçinin gözləri qarşısında yerləşir.



Hava  perspektivi    yaxın  və  uzaq  (ön  və  arxa  plan)  obyektlər  arasındakı  rəng 

nisbətinin və formaların dəyişməsi.

Yadda saxla

Hava perspektivi. Müşahidəçidən uzaqda yerləşən obyektlər sanki   

kiçilərək forma dəqiqliyini itirir və hava mühitinin təsiri nəticəsində solğun 

görünür. Ön və arxa plandakı obyektlərin rəng çalarları və formaları arasın-

dakı  fərq  hava  perspektivi  adlanır.  Onların  görüntüsü  yalnız  hava 

mühitindən deyil, həm də ilin fəslindən, işıq mənbəyindən və günün çağın-

dan da asılıdır. 

Dağlarda axşamçağı. 

Fotoşəkil

Maral Rəhmanzadə.  

Sevimli Araz

Tapşırıq 

 Doğma diyarın mənzərəsini təsvir et. Rəsmə başlayarkən əvvəlcə üfüq xəttinin sə-



viyyəsini müəyyənləşdir. Hava perspektivini nəzərə alaraq uzaqdakı ağaclar daha 

solğun göründüyü üçün onları açıq, soyuq rənglərlə boya.

Rəngli karandaşlar, pastel təbaşirlər, quaş, akvarel

Çap üçün deyil


12

TORPAĞIMIZIN NEMƏTLƏRİ

Natürmort: işıq-kölgə anlayışları

Doğma torpağın səxavəti, tükənməz sərvəti bizdə heyrət və fəxr hissi 

oyadır.  Bu  nemətlərin  forma  və  rəng  müxtəlifliyi  sonsuzdur.  Bərəkətli 

torpağımızın yetişdirdiyi məhsullara hər fəsildə rast gəlmək olar. Ən çox 

bar (məhsul) verən fəsillər — yay və payızdır. Bu fəsillərin rəngarəng və 

müxtəlif  formalı  məhsulları  rəssam  fırçasının  köməyi  ilə  kətan  üzərində 

canlanır. Onların müxtəlifliyinə diqqət yetir.

Toğrul Nərimanbəyov. 

Natürmort

Rəssam rəng vasitəsilə 

müxtəlif formalı və 

rəngarəng məhsulları necə 

canlandıra bilmişdir?

M

ə və tərəvəz 



təsvirlərində eyni  ng nə 

üçün fərqlidir?

eyv



Təsvirlərdə rəng, işıq-kölgə əsas ifadə vasitəsidir. Onların köməyi ilə 



rəssam təsvirin həqiqi və inandırıcı görünüşünə nail olur — əhvali-ruhiyyə 

yaradır.  

Yalnız işıq mənbəyinin köməyi ilə ətrafdakı əşyaları görə bilirik. Bu 

mənbə  təbii — Günəş, Ay və süni — elektrik işığı, şam və ya tonqalın işığı 

ola  bilər.  Məsələn,  meyvəyə  diqqətlə  baxsaq  görərik  ki,  onun  səthinə 

düşən işıq yayılaraq onu müxtəlif ton çalarlarına — ən açıqdan ən tünd 

rəngə  kimi  boyayır.  Bu  çalarları  təsvir  etmək  üçün  işıq-kölgə  anlayışını 

qavramaq lazımdır.



Kataloq: noduploads -> book
book -> «aspolèqraf» naTik axundovi, humeir ehmedovi,'
book -> Методическое пособие для учителя 6 мет о диче ск ое пособие для учите
book -> YAŞar seyiDLİ, naiLƏ ƏLİyeva, xumar əHMƏDBƏYLİ Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün
book -> YAŞar seyiDLİ, naiLƏ ƏLİyeva, xumar əHMƏDBƏYLİ Ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün
book -> Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 29. 07. 2013-cü il tarixli 754 nömrəli əmri ilə
book -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 19. 06. 2009-cu il tarixli
book -> Dərslik Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 05. 07. 2010-cu il tarixli
book -> Gülşən Orucova, Nərminə Qaragözova, Rafiq İsmayılov, Zahid Xəlilov
book -> ŞÜKÜr mustafa, İLTİfat ləTİfov ümumtəhsil məktəblərinin 9-cu sinfi üçün

Yüklə 6,37 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə