Dorian qreyin portreti



Yüklə 1,36 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/22
tarix29.05.2017
ölçüsü1,36 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22

DORİAN QREYİN PORTRETİ 
(roman) 
 
Müəllifin ön sözü 
Rəssam estetik gözəllik yaradan adamdır. Sənətin məqsədi özünü və sənətkarı 
cəmiyyətə tanıtmaqdır. Tənqidçi isə estetik gözəllikdən aldığı təəssüratını yeni 
forma, yaxud yeni vasitələrlə bölüşdürmək bacarığına malik adamdır.  
Tənqidin ali, ya da aşağı forması – avtobioqrafiya növlərindən biridir. Estetik 
gözəlliyi olan şeylərdə eybəcər mənalar axtaran adamlar  – əxlaqsız adamlardır; 
və bu tərbiyəsizlik heç də onları cazibəli göstərmir. Bu, böyük qüsurdur. 
Estetik gözəlliyi olan şeylərdə ali məna tapanlar mədəni adamlardır. Onlara ümid 
etmək olar. Onlar seçilmiş adamlardır və estetik gözəllikdə yalnız bir şeyi 
görürlər: gözəlliyi! 
Yaxşı və yaxud pis kitab olmur; yaxşı və yaxud pis yazılan kitablar olur. 
Vəssalam. 
XIX əsr realizmə nifrət bəsləyir; bu, öz əksini güzgüdə görən Kalibanın1 qəzəbinə 
bənzəyir. 
XIX əsr Romantizmi sevmir; bu da öz əksini güzgüdə görməyən Kalibanın 
qəzəbidir. 
Sənətkar üçün insanın əxlaqi həyatı onun yaradıcılıq mövzularından yalnız biridir, 
amma sənətin əxlaqiliyi natamam, qeyri-mükəmməl vasitələrin mükəmməl 
ifadəsindən ibarətdir. Sənətkar heç nəyi sübut etməyə çalışmır. Hətta danılmaz 
həqiqətləri də sübut etmək olar. Sənətkar əxlaq dərsi demir. Əgər sənətkarın belə 
bir niyyəti və cəhdi varsa, onda onu bağışlamaq olmaz; o, süni üslub yolu tutan 
adamdır. Sənətkarı qeyri-sağlam meyillərə vadar etməyin; o, azaddır, hər şeyi 
təsvir edə bilər. 
Sənətkar üçün Fikir və Dil vasitədir. Xeyir və Şər isə onun yaradıcılığı üçün sənət 
materialıdır. Forma baxımından bütün sənətlərin örnəyi musiqi sənətidir. 
Hissiyyat baxımından götürsək, aktyorluq sənəti ən həssas sənətdir. Hər bir 
sənətdə üst qat və rəmz olur. Kim ki üst qatın dərinliyinə varmaq istəyir, riskə 
getmiş olur. Kim ki rəmzləri açmaq istəyir, o da risk etmiş olur. Sənət həyat deyil, 
güzgüdür və o güzgüyə baxanların əksidir. Əgər sənət əsəri mübahisə doğurursa, 
deməli, onda nəsə təzə bir şey, mürəkkəb və əhəmiyyətli bir şey vardır. Qoy 
tənqidçilər müxtəlif fikirlər söyləsinlər, onsuz da, sənətkar özünə sadiq 
qalacaqdır. 
Biz insanı faydalı işlər gördüyünə və bundan heç də məmnun qalmadığına görə 
bağışlaya bilərik. Faydasız iş görən adamı da o zaman bağışlamaq olar ki, o, bu işi 
sevə-sevə, özü də ehtiraslı sevgi ilə görsün. 
Hər bir sənət tamamilə faydasızdır. 
Oskar Uayld 

 BİRİNCİ FƏSİL 
 
Qızılgüllərin kəsif ətri emalatxananı bürümüşdü; bağçadan xəfif yay küləyi 
qalxanda bu qoxu açıq qapıdan içəri girir, bihuşedici yasəmənlə  yemişan 
kollarının al-qırmızı güllərinin zərif rayihəsinə qarışaraq otağa dolurdu. 
Lord Henri Votton fars dərili divanın üstündə uzanmışdı, adəti üzrə, papirosu 
papirosa calayırdı; tüstü buludları arasından yalnız nəfəsotunu görmək olurdu; bal 
ətirli bu qızılı tütün topası günəş şüaları altında alışıb-yanırdı; adama elə gəlirdi 
ki, otun titrəşən xırda budaqcıqları bu közərən əzəmətin ağırlığına güclə tab 
gətirir. Hərdən iri pəncərənin uzun ipək pərdəsi arxasından oyan-buyana uçuşan 
quşların şıltaq kölgələri görünür, havada ani olaraq yapon cizgi elementlərini 
xatırladırdılar; və bu zaman lord Henri öz sabit üslublarına uyğun hərəkət və 
hərəkətsizliyi sənət əsəri vasitəsilə verməyə çalışan uzaq Tokionun sarıbəniz 
rəssamlarını yadına salırdı. Alaq edilməmiş hündür otların arasına baş vuran, 
yaxud qızılı tozcuqlara bələnmiş əyri-üyrü doqquzdon kollarının böyür-başına 
inadla və əsgəri intizamla dolanan arıların hirsli vızıltıları, sanki, sükutu bir qədər 
də üzücü edirdi; Londonun boğuq səs-küyü buraya, sanki, ərğənun1 alətinin uzaq 
sədaları kimi gəlib çatırdı. 
Emalatxananın ortasındakı molbertdə qeyri-adi gözəllikdə boylu-buxunlu gənc bir 
oğlanın portreti vardı; molbertin qarşısında, bir az aralıda rəssamın özü 
oturmuşdu; bu, Bazil Holvard idi. Bir neçə il bundan qabaq onun qəfil itməsi 
London ictimaiyyətini həyəcana gətirmiş və demək olar, ağlagəlməz, qəribə 
fərziyyələrin yaranmasına səbəb olmuşdu.  
Rəssam öz möhtəşəm əsərinə – füsunkar gəncin portretinə tamaşa edirdi; üzünə 
məmnun təbəssüm qonmuşdu. Lakin o, qəflətən yerindən sıçradı və gözlərini 
yumdu, barmaqları ilə kirpiklərini sıxdı, sanki, gözəl bir yuxu görürdü və onu 
yaddaşında saxlamaq üçün əlləşirdi, oyanmağa qorxurdu. 
– Bazil, bu sənin ən gözəl əsərindir, – lord Henri tənbəl-tənbəl dilləndi, – mən 
deyərdim ki, sən heç vaxt belə gözəl əsər yaratmamışdın… Əlbəttə,  bunu mütləq 
gələn il sərgiyə – Qrosvenora göndərməlisən. Akademiyaya göndərmə, ora qarışıq 
və gediş-gəlişi çox olan yerdir. Nə vaxt gedirsən, o qədər adam görürsən ki, 
şəkillər itib-batır, yaxud əksinə, o qədər şəkil olur ki, heç adamları da görə 
bilmirsən… Hər iki halda adam özünü narahat hiss edir. Buna görə də Qrosvenor 
daha münasib yerdir… 
– Bu portreti heç bir yerə göndərməyəcəyəm, – deyə rəssam özünəməxsus tərzdə 
başını arxaya döndərib cavab verdi; onun bu adətinə vaxtilə Oksfordda oxuyan 
tələbə yoldaşları gülərdi. – Yox, yox, mən onu heç hara göndərməyəcəyəm… 
 Lord Henri təəccüblə qaşlarını çatdı; papirosundan çıxan girdə mavi tüstü 
buludcuqları arasından Bazilə baxdı. 

– Nə dedin? Heç yerə göndərməyəcəksən? Axı niyə, əziz qardaşım? Bir səbəb 
varmı? Siz rəssamlar necə də qəribə adamlarsınız! Siz məşhurlaşmaq üçün 
əlləşib-vuruşursunuz, ad-san qazanırsınız; şöhrət əldə edəndən sonra onu atmaq 
istəyirsiniz, elə bil, o, sizə ağırlıq edir. Necə axmaq bir hərəkətdir! Səndən çox 
danışırlarsa, əlbəttə, yaxşı hal deyil, amma heç danışmırlarsa, lap pisdir. Bax bu 
portret sənə daha çox şöhrət gətirəcək; sən İngiltərənin bütün cavan 
rəssamlarından yüksəkdə duracaqsan. Qoca sənətkarlar sənə qısqanclıqla 
baxacaqlar, əlbəttə, əgər hər hansı bir hisslə yaşamağa taqətləri qalıbsa... 
– Bilirəm, mənə güləcəksən, – rəssam cavab verdi, – amma doğru sözümdür, mən 
bu əsəri sərgiyə çıxarmaq istəmirəm. Mən bu əsərə həm də öz canımı qoymuşam, 
özü də lap çox. 
Lord Henri divanda yerini bir qədər rahatlayaraq güldü. 
– Bilirdim ki, güləcəksən! Amma qəti sözümdür, vallah, doğru deyirəm... 
– Canını qoymusan? Sən Allah, bəsdir görüm! Bilmirdim sən bu qədər lovğasan. 
Mən bu şəkildə sənə oxşar olan heç nə görmürəm; Bazil, mənim qarasaçlı, 
qaşqabaqlı dostumla bu cavan Adonis1 arasında heç bir bənzərlik yoxdur; bu 
gənc, sanki, fil sümüyü və qızılgül yarpaqlarından yaradılıb. Başa düş, Bazil, o, 
sanki, Narsisdir, sənsə... Əlbəttə, sənin sifətində intellektual ifadə var... lakin 
gözəllik, əsl gözəllik o yerdə bitir ki, orada düşüncə, idrak başlanır. Düşüncə, fikir 
öz-özlüyündə şişkinliyin bir növüdür və hər hansı bir sifətin harmoniyasını 
pozur... İnsan düşünməyə başlayanda istər-istəməz burnu uzanır, yaxud alnı tarım 
çəkilir, üzü eybəcər hala düşür. Sən bir fikir ver: hər hansı bir elm sahəsinin 
tanınmış xadiminə, gör onların sifəti necə eybəcərdir! Əlbəttə, istisnalar da var – 
bunları kilsə xadimləri haqqında demək olmaz! Axı onlar kilsədə sən deyən bir 
elə düşünmürlər; məsələn, səksənyaşlı yepiskop danışır ki, cavan vaxtı, on səkkiz 
yaşında ona necə təsir ediblər, dinə-imana gəlməyindən ağız dolusu danışır – belə 
olan halda, əlbəttə ki, onun üzü, sifəti nuraniliyini saxlayar. Portretə gəlincə, sənin 
təsvir etdiyin cavan oğlan (onun adını nə üçünsə gizli saxlayırsan!) çox qəşəngdir, 
füsunkardır, deməli, o, heç vaxt heç nə barədə düşünmür. Buna tam əminəm. 
Görünür, onun heç beyni də yoxdur, Allahın yaratdığı cazibəli bir varlıqdır; gərək 
həmişə qabağımızda ola – qış vaxtı tamaşa etməyə gül tapmayanda ona baxaq, 
yay vaxtı isə ona baxarkən qızmış beynimizi  sərinlədək. Bazil, sən Allah, özünə 
təsəlli vermə: sən o şəkildəkinə azca da olsa, oxşamırsan.  
– Sən məni başa düşmürsən, Harri, – rəssam dedi. – Əlbəttə, mən ona 
bənzəmirəm. Bunu səndən də yaxşı anlayıram. Bir də axı mən heç ona oxşamaq 
da istəməzdim. Nədir, çiyinlərini çəkirsən? İnanmırsan mənə? Mən səmimi 
deyirəm. Fiziki və mənəvi cəhətdən mükəmməl olan adamların taleyində nəsə 
qaçılmaz bir şey olur – elə bir məşumluq olur ki, adama elə gəlir o, bütün tarix 
boyu kralların ayaqlarını büdrədib. Sənə elə gəlmirmi ki, elə ən salamatı budur ki, 
başqalarından fərqlənməyəsən. Bu dünyadan  həmişə axmaqlar və eybəcərlər 

fayda götürürlər. Onlar rahatca bardaş qurub sakitcə özgələrin mübarizəsinə 
tamaşa edə bilirlər. Onlar qələbə sevincinin nə demək olduğunu belə bilmirlər; 
onlar məğlubiyyət kədərindən də azad olunublar. Bu adamlar bizim hamımızın 
yaşamalı olduğumuz kimi yaşayırlar; həyəcansız-filansız, dinc, hər şeyə laqeyd. 
Onlar heç kəsi məhv etmir və heç kəs də onlara əl qaldırmır. Sən məşhursan, 
varlısan, Harri, mənim isə istedadım və təfəkkürüm var; hər halda, hansı dəyərə 
malik olur-olsun, sənətim var, Dorian Qreyin isə gözəlliyi var! Allahın bizə bəxş 
etdiyi bütün bu qabiliyyətlərə görə biz nə vaxtsa cavab verəcəyik, ağır 
məhrumiyyət və əziyyətlərlə cavab verməli olacağıq. 
– Dorian Qrey dedin? Hə, deməli, portretdəki adam Dorian Qreydir? – lord Henri 
Holvarda tərəf gələrək soruşdu. 
– Bəli. Mən onun adını demək istəmirdim... 
– Niyə ki? 
– Necə deyim e?.. Çox sevdiyim adamların adlarını gizli saxlayıram, heç kəsə 
demirəm... Bu, ona bənzəyir ki, sənə əziz olan adamın hansısa parçasını özgələrə 
verirsən. Bilirsən, mən anadan olandan sirliyəm, gizli qalmağı xoşlayıram. Mənə 
elə gəlir ki, bu, müasir həyatı bizim üçün sirli və maraqlı etməyin yeganə yoludur. 
Mən şəhəri tərk edəndə hara getdiyimi heç kəsə bildirmirəm. Desəm, vəssalam, 
bil ki hər ləzzətdən məhrum olacağam. Bu, əlbəttə, səfeh adətdir, bilirəm; lakin 
bu, mənim həyatıma hansısa şəkildə romantiklik də qatır. Yəqin, deyəcəksən ki, 
bu lap axmaqlıqdır, hə?  
– Əlbəttə yox! – lord Henri etiraz etdi, – qətiyyən yox, əziz dostum! Görünür, 
yaddan çıxarmısan ki, mən evliyəm və evliliyin bir yaxşı cəhəti də budur ki, o, hər 
iki tərəf üçün – həm arvad, həm ər üçün – yalançı bir həyatı vacib hesab edir. Mən 
arvadımın harada olduğunu heç vaxt bilmirəm, mənim arvadım da mənim nə işlə 
məşğul olduğumu heç vaxt bilmir. Biz görüşən zaman (hərdənbir bir yerə qonaq 
gedəndə, ya da Hersoqun qəbulunda olanda görüşürük onunla!) bir-birimizə çox 
ciddi şəkildə hər cür absurd nağıllar söyləyirik. Arvadım bunu məndən daha yaxşı 
bacarır; o, heç vaxt tarixləri qarışdırmır, çaşmır, mən isə əksinə, aləmi 
qarışdırıram. Lakin o, mənim yalan dediyimi tutanda heç də özündən çıxmır, 
mənə acıqlanmır. Bu hətta mənim pisimə gəlir bəzən. Lakin o, demək olar ki
məni ələ salır, mənə gülür. 
– Harri, ailə həyatın barədə belə danışmağın xoşuma gəlmir, – Bazil Holvard 
bağça qapısına sarı yeridi. – Mən inanıram ki, həqiqətdə sən yaxşı ərsən, lakin öz 
comərdliyindən utanırsan. Sən qeyri-adi oğlansan! Heç vaxt əxlaqi şey 
danışmırsan, heç vaxt qeyri-əxlaqi hərəkətlər də etmirsən. Sənin ədəbsizliyin, 
sadəcə, riyadır. 
– Təbii olmaq, sadəcə, riyadır; və deyim ki, bu riya insan tayfasının ən çox 
zəhləsini tökən pozadır, – lord Henri ucadan güldü; hər ikisi bağçaya çıxıb hündür 
dəfnə kolluğunun kölgəsi altındakı bambuq skamyasında oturdu. Günəşin 

şəfəqləri işıldayan dəfnə yarpaqları üzərində oynaşırdı. Otların üstündə görünən 
ağ qızçiçəyiləri titrəşirdi. Ani sükutdan sonra lord Henri saatına baxıb dedi: 
– Bazil, bağışla, mən getməliyəm. Amma mənim sualıma cavab vermədin... 
– Hansı sualına? 
– Özün yaxşı bilirsən. 
– Yox, Harri, bilmirəm... Yadıma sal... 
– Nolar, yadına salaram. De görüm Dorian Qreyin portretini niyə göndərmək 
istəmirsən? Mən əsl səbəbi bilmək istəyirəm. 
– Axı əsl səbəbi sənə dedim. 
– Yox, demədin. Dedin ki, sən bu əsərə canını qoymusan, vəssalam. Uşaq başı 
aldadırsan? 
– Harri, – Bazil Holvard Henrinin düz gözlərinin içinə baxdı. – Sevgiylə çəkilən 
hər bir portret rəssamın öz portretidir; demək olar ki, onu öz balası kimi sevir; 
əslində, bu portret rəssamın baxıb çəkdiyi adamınkı deyil; rəssam, əslində, pozada 
olan adama baxmır, o, özünü çəkir, kətan parçada özünü yaradır; buna görə də 
qorxuram ki, bu portret mənim sirrimi, içimi faş eləyə. Səbəb budur...  
Henri güldü. Soruşdu: 
– Bu sirr nədir belə? 
– Hm, indi deyərəm, – Holvardın üzünə qayğılı bir çaşqınlıq qondu. 
– Hə, de görüm, Bazil, səbrim tükənir... 
– Əslində, burada deyiləsi bir şey də yoxdur, əziz dost, onsuz da, sən məni başa 
düşməyəcəksən... Bəlkə də, buna inanmayacaqsan. 
Lord Henri güldü, əyilib otların üstündəki çəhrayı qızçiçəyilərindən birini dərdi, 
sonra ona diqqətlə baxdı, üzünü dostuna tutub: 
– Əminəm ki, səni anlayacağam, – dedi, sonra gülün qızılı-ağ dairələri olan 
deşiciklərinə nəzər yetirdi. – Mən hətta ən inanılmaz, mürəkkəb şeyləri də başa 
düşürəm... 
Xəfif  külək ağacların çiçəklərini qoparıb yerə səpələyir, sanki, ulduzcuqlardan 
toxunmuş yasəmən kollarından qopan ağır salxımlar yuxulu sükunətin bu həssas 
havasında oynaya-oynaya yerə düşürdü. Divarın dibindən cırcıramanın səsi 
eşidildi; qəhvəyi qanadlı iynəcə havada dövrə vurdu... Lord Henriyə elə gəldi ki, 
o, Bazilin ürək döyüntülərini eşidir və söhbətin ardını dinləməyə tələsdi.  
Nəhayət, rəssam bir qədər sükutdan sonra danışmağa başladı: 
– Deməli, belə... Əhvalat, sadəcə, bundan ibarətdir ki, iki ay bundan öncə mən 
ledi Brandongildə ziyafətdə idim; sən bilirsən də, biz kasıb rəssam tayfası 
hərdənbir cəmiyyətdə görünürük ki, heç olmasa, camaat bilsin,  vəhşi deyilik. 
Sənin sözün olmasın, qara kostyumda və ağ qalstukda hər kəsi, hətta birja 
maklerini də ziyalı, mədəni adam kimi qəbul edirlər. Ledi Brandonun qonaq 
otağında mən, təxminən, on dəqiqə başdan-ayağa bəzənib-düzənmiş tanınmış dul 
qadınlarla, maraqsız alimlərlə söhbət etdim; birdən mənə elə gəldi ki, kimsə mənə 

baxır. Mən başımı azca çevirib ilk dəfə olaraq onu – Dorian Qreyi gördüm. Bizim 
baxışlarımız toqquşdu və mən hiss etdim ki, rəngim ağarır. Mənim canımı 
instinktiv olaraq hansısa qorxu hissi bürüdü və bu zaman anladım ki, qarşımdakı 
adam elə bir nüfuz və cazibə qüvvəsinə malikdir ki, əgər mən onun təsir dairəsinə 
düşsəm, o, məni yerli-dibli udacaq; o, mənim qəlbimi, hətta sənətimi belə əlimdən 
alacaq. Mənsə həyatıma heç bir yad təsiri buraxmaq istəmirdim. Özün bilirsən, 
Harri, təbiətən mən necə azad adamam. Heç kəsdən asılı olmaq istəmirəm və 
ömrüm boyu da özüm özümün ağası olmuşam; hər halda, Dorian Qreyə rast 
gələnədək mən həmişə azad sənətkar olmuşam. Amma birdən-birə bu.... bilmirəm 
necə izah edim... elə bil, hansısa daxili bir səs mənə pıçıldadı ki, mən həyatımın 
dəhşətli bir dönüşü ərəfəsindəyəm. Qəribə hisslər çulğadı canımı: sanki, duymağa 
başladım ki, tale mənə qeyri-adi kədər və sevinc yaşantıları hazırlayır. Özümü son 
dərəcə pis hiss etməyə başladım və qapıya tərəf getdim ki, oradan uzaqlaşım. 
Bunu, demək olar ki, qeyri-ixtiyari etdim, görünür, qorxmuşdum... Əlbəttə, 
oradan qaçıb getmək mənə yaraşmazdı. Bu, qorxaqlıq idi. Bu məsələyə vicdanla 
yanaşsaq... 
– Bazil, əzizim, vicdan və qorxaqlıq ikisi də mahiyyətcə eyni şeydir. “Vicdan” – 
qorxaqlığın rəsmi adıdır. Vəssalam. 
– İnanmıram buna, Harri və düşünürəm ki, sən özün də buna inanmırsan... 
Bununla belə, bilmirəm necə deyim, ola bilsin ki, bu, mənim həddən artıq qürurlu 
olmağımdan irəli gəlir; mən qapıya sarı tələsdim ki, çıxıb gedim oradan... Lakin 
qapının ağzında ledi Brandon məni gördü və ucadan müraciət etdi: 
– Cənab Holvard, cənab Holvard, məncə, siz bu tezliklə çıxıb getməzsiniz, elə 
deyilmi? 
Bilirsən də, ledi Brandonun necə nüfuzedici səsi var?! 
– Əlbəttə..., – lord Henri qızçiçəyinin xırda ləçəklərini uzun, əsəbi barmaqları 
arasında ovaladı, – o qadın əsl tovuzquşudur; tovuzquşunun gözəlliyindən başqa o 
qadında hər şey var... 
– Hə... mən də ondan qurtula bilmədim. O, məni kübar dostlarının yanına apardı, 
məni ordenli-ulduzlu yüksək mənsəb sahiblərinə təqdim etdi, sonra hansısa iri 
diademalı1 və qarmaqburun yaşlı xanımlarla tanış etdi. Ledi Brandon məni 
hamıya əziz və yaxın dostu kimi təqdim edirdi, halbuki mən onunla yalnız ikinci 
dəfə idi görüşürdüm və görünür, o, məni öz “məşhurlar kolleksiyası”na daxil 
etmişdi. Mənə elə gəlir ki, həmin dövrdə hansısa rəsm əsərim uğur qazanmışdı; 
hər halda, o əsər barədə ucuz qəzetlər hay-küy qaldırmış, təriflər yağdırmış, ona 
on doqquzuncu əsrin ölməzlik patentini yapışdırmışdı. Nə isə, mən qəflətən 
həmin o gənclə üzbəüz qaldım; o, ilk baxışdan mənim qəlbimi qəribə duyğularla 
doldurmuşdu. O, mənə elə yaxın məsafədə durmuşdu ki, az qala, bir-birimizə 
toxunacaqdıq. Bu zaman qeyri-ixtiyari olaraq ledi Brandona dedim ki, bizi tanış 
etsin. Əslində, buna şüursuz bir hərəkət, ya da düşüncəsizlik demək olmazdı; 

onsuz da biz vasitəçisiz də tanış olacaqdıq, bir-birimizlə söhbətləşəcəkdik. Mən 
buna əmin idim. Bunu sonradan Dorian da mənə dedi. O da dərhal belə hesab 
edib ki, bizim görüşümüz təsadüfün yox, taleyin işiymiş.  
– Bəs ledi Brandon bu gözəl oğlanı necə təqdim etdi sənə? – lord Henri soruşdu, 
sonra əlavə etdi: – Mən onun xasiyyətinə bələdəm, hər bir qonağı barədə səthi 
məlumat verir; yadımdadır ki, bir dəfə o, məni ordenli, lentli, qırmızısifət qoca bir 
əyanla tanış etdi; məni onun yanına aparanda yolda ayaqüstü qulağıma onun 
tərcümeyi-halı barədə elə sarsıdıcı təfərrüatlar pıçıldadı ki, bunu, az qala, 
ziyafətdəki qonaqların hamısı eşitdi. O vaxt mən, sadəcə, o qadından uzaqlaşdım. 
Mən adamları özgə köməyi olmadan tanımağı xoşlayıram. Ledi Brandon isə, elə 
bil, auksionda mal satır, qonaqlarını elə tərifləyir ki, adamın əti tökülür; ya onlar 
barədə ən məhrəm şeyləri üzə çıxarır, ya da sizin bilmək istədiyinizdən savayı hər 
şeyi söyləyir. 
– Yazıq ledi Brandon! Harri, sən ona qarşı çox ciddisən! – Holvard dalğın halda 
bildirdi. 
– Əzizim, o qadın öz evində “salon” açmağa çalışırdı, amma sadəcə, “restoran” 
alındı. Mən ona necə məftun ola bilərdim? Nə isə, sözüm onda yox, de görüm, 
mister Dorian Qrey barədə nə dedi sənə? 
– Nəsə donquldadı, nə bilim “əntiqə oğlandır... biz onun yazıq anasıyla ayrılmaz 
rəfiqələr idik... indi yadımda deyil nə işlə məşğul olur.... nə bilim, deyəsən, heç nə 
ilə məşğul olmur... yox... royalda çalır... ah, əzizim mister Qrey, anan skripkada 
çalır, elə deyil?” Bizim hər ikimiz gülməkdən özümüzü güclə saxladıq; və bu da 
bizi bir-birimizə dərhal yaxınlaşdırdı. 
– Həəə, gülüş dostluğun başlanğıcı üçün pis deyil; sonu da gülüşlə qurtarsa, daha 
yaxşı olar, –gənc lord Henri növbəti gülü qopartdı. Holvard başını buladı. 
– Harri, sən bilmirsən əsl dostluq necə olur! – rəssam sakitcə cavab verdi. – 
Əlbəttə, əsl düşmənçiliyin nə olduğu da sənə yaddır. Sən hamını sevirsən, hamını 
sevmək isə heç kəsi sevməmək deməkdir. Sənin üçün hamı eyni cürdür, hamıya 
qarşı səndə eyni cür etinasızlıq var. 
– Sən mənə qarşı necə də ədalətsizsən! – lord Henri çımxırdı, şlyapasını bir qədər 
arxaya çəkib buludlara baxdı; yay səmasının firuzəyi dərinliklərində buludlar 
ötüb-keçir, parlaq ipək dolamasının dağılmış tellərinə bənzəyirdi. – Hə, hə, sən 
mənim haqqımda düz fikirləşmirsən. Mən adamların hamısına bir gözlə 
baxmıram, onları fərqləndirməyi bacarıram. Ən yaxın dostlarım xarici görünüşcə 
ən gözəlləridir, yaxşı nüfuza malik olanlar isə tanışlarımdır, düşmənlərim isə ən 
ağıllı adamlardır. Yəni mən təfəkkür adamlarını düşmənlərim, nüfuzlu adamları 
tanışlarım, görünüşcə ən gözəl adamları isə yaxın dostlarım hesab edirəm. 
Düşmənləri seçmək daha çox diqqət və ehtiyatlı olmağı tələb edir. Mənim 
düşmənlərim arasında bir nəfər də olsun axmaq adam yoxdur; hamısı düşüncə, 
təfəkkür adamlarıdır, kifayət qədər ziyalıdırlar və buna görə də məni 

qiymətləndirməyi bacarırlar. Elə bilirsən mənim seçimim şöhrətpərəstliklə 
bağlıdır? Bir halda ki belə düşünürsən, qoy belə də olsun, elə belədir ki var... 
– Harri, elədir, mən də belə düşünürəm. Yeri gəlmişkən, sənin kateqoriyalarına 
görə, mən, gərək ki, tanışların sırasında olmalıyam, hə? 
– Əzizim Bazil, sən mənə tanışdan da artıqsan; dostdan bir balaca əskik, tanışdan 
artıq. 
– Dostdan bir az əskik dedin? Belə çıxır ki, qardaş kimi bir şey, hə? 
– Qardaş? Ah, belə demə, Bazil! Qardaşlarıma qarşı məndə heç bir zərif duyğular 
qalmayıb; böyük qardaşım ölmək fikrində deyil, kiçiklər isə bu barədə heç 
fikirləşmək belə istəmirlər. 
– Harri! – Holvard qaşlarını çataraq onun sözünü kəsdi. 
– Əziz dostum, əlbəttə, zarafat edirəm! Lakin mən, həqiqətən, qohumluq 
münasibətlərinə yaxşı baxmıram; bəlkə də, bu, ona görədir ki, nöqsanları eynilə 
bizdəki kimi olan adamları görməyə gözümüz yoxdur! Mən ingilis demokratlarını 
yaxşı başa düşürəm; onlar, belə deyək də, “yüksək təbəqəyə mənsub” adamların 
eyiblərindən hiddətlənirlər. Aşağı zümrənin adamları anlayırlar ki, sərxoşluq, 
axmaqlıq, əxlaqsızlıq onların üstünlükləri və imtiyazları olmalıdır; və əgər 
bizlərdən birimiz bu imtiyazlardan birinə malik olmuşuqsa, yaxud bu eyiblərdən 
birinə qurşanmışıqsa, deməli, həmin adam onların hüquqlarını pozur. Yazıq 
Soufark, məhkəmədə arvadından ayrılanda camaatın böyük narazılığına səbəb 
oldu; bu,  demək olar ki, əntiqə bir səhnəydi. Lakin mən proletarların, heç olmasa, 
on faizinin düzgün yaşadığına da əmin deyiləm. 
– Harri, sənin bu danışdıqlarının heç biri ilə razı deyiləm; əlbəttə, sən özün də 
bunlara inanmırsan! 
Lord Henri qəhvəyi saqqalına sığal çəkdi; sonra qara əlağacının ucunu dəri 
ayaqqabısının burnuna toxundurdu. Dedi: 
– Sən əsl ingilissən, Bazil! Artıq ikinci dəfədir mənə irad tutursan. Belədirdə, 
hünərin var tipik bir ingilisə hansısa fikrini, ya bir düşüncəni söylə (mən sizə 
deyim ki, bu, çox böyük ehtiyatsızlıq olardı!), o, bu ideyanın düz, ya da səhv 
olmasının fərqinə varmayacaq! Heç vaxt! Onu bircə şey düşündürür: sən öz 
dediklərinə özün əminsənmi? İdeyanın əhəmiyyəti, yaxud dəyəri onun üçün heç 
nədir; onun üçün ən əsası budur ki, ideya müəllifi nə dərəcədə səmimidir, öz 
ideyasına nə dərəcədə inanır, vəssalam.  Belə ki, ideyanın özü, sözün əsl 
mənasında, müstəqil əhəmiyyət kəsb edirsə də, onun müəllifi bu ideyaya 
inanmırsa, o, dəyərini itirir; çünki bu ideya onun arzu və istəklərini, ya da ehtiyac 
və zərərini ifadə etmir. Bir sözlə, mən səninlə siyasi, sosioloji və metafiziki 
məsələləri müzakirə etməyə hazırlaşmıram. Məni prinsiplərindən daha çox, 
adamların özləri maraqlandırır, ən maraqlısı bilirsən nədir – prinsipsiz insanlar! 
Gəl, yaxşısı budur, Dorian Qreydən danışaq. Tez-tez görüşürsünüz onunla? 


Yüklə 1,36 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   22




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə