DÜnyagöRÜŞÜ, o cüMLƏDƏn azərbaycan haqqinda ümumi BİLİKLƏr və azərbaycan diLİ ÜZRƏ test proqrami



Yüklə 385,76 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix25.12.2019
ölçüsü385,76 Kb.

Proqramla bağlı sual və təkliflərinizi 

r.aliyev@csc.gov.az 

ünvanına göndərməyinizi xahiş edirik.

 

 



DÜNYAGÖRÜŞÜ, O CÜMLƏDƏN AZƏRBAYCAN HAQQINDA

 

ÜMUMİ BİLİKLƏR VƏ AZƏRBAYCAN DİLİ ÜZRƏ TEST PROQRAMI

 

(6 

və 7-ci təsnifat inzibati vəzifələr üzrə)

 

 

 

AZƏRBAYCAN DİLİ 

 

 

Fonetika

 

Azərbaycan dilinin orfoepiya qaydaları. Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları. Heca, sözün sətirdən sətrə keçirilməsi. 



Ahəng qanunu. Vurğu. Əlifba.

 

Leksika

 

Sözün həqiqi və məcazi mənası. Təkmənalı və çoxmənalı sözlər. Omonim, sinonim və antonimlər. Ümumişlək və 



ümumişlək olmayan sözlər. Terminlər. Neologizmlər (yeni sözlər). Əsl Azərbaycan sözləri və alınma sözlər. Frazeoloji 

birləşmələr.

 

Söz yaradıcılığı

 

Sözün quruluşca növləri. Sadə, düzəltmə və mürəkkəb sözlər. Mürəkkəb sözlərin əmələ gəlməsi və onların yazılışı. 



Eyniköklü sözlər. Sözün tərkibi: kök və şəkilçi. Şəkilçilərin yazılışı.

 

Morfologiya

 

Əsas nitq hissələri:

 



 

İsim  haqqında  ümumi  məlumat.  Sadə,  düzəltmə  və  mürəkkəb  isimlər.  Mürəkkəb  adlar,  onların  yazılışı.  İsmin 

mənsubiyyətə görə dəyişməsi. Bəzi ikihecalı isimlərdə ikinci saitin düşməsi. İxtisarlar (abreviaturlar). İxtisarlara əlavə 

edilən şəkilçilərin yazılışı.

 



 



Sifət haqqında ümumi məlumat. Sifətin quruluşca növləri. Sifətin müqayisə dərəcələri.

 



 

Say haqqında ümumi məlumat. Sayların quruluşca növləri. Sayların məna növləri. Sayların orfoqrafiyası.

 



 



Əvəzlik haqqında ümumi məlumat. Əvəzliyin mənaca növləri.

 



 

Fel haqqında ümumi məlumat. Felin quruluşca növləri. Felin zamanları. Məsdər, feli sifət və feli bağlama.

 



 



Zərf  haqqında  ümumi  məlumat.  Zərflərin  quruluşca  növləri:  sadə,  düzəltmə  və  mürəkkəb  zərflər.  Zərflərin  mənaca 

növləri.


 

Köməkçi nitq hissələri:

 



 

Qoşma haqqında ümumi məlumat. Qoşmaların orfoqrafiyası.

 



 



Bağlayıcı haqqında ümumi məlumat. Bağlayıcılarda vergülün işlənməsi.

 



 

Ədat haqqında ümumi məlumat. Ədatların orfoqrafiyası. Ədatlarda durğu işarələri.

 



 



Modal sözlər haqqında ümumi məlumat. Modal sözlərdə durğu işarələri.

 



 

Nida haqqında ümumi məlumat. Nidalarda durğu işarələri.

 

Sintaksis

 

Söz birləşmələri haqqında ümumi məlumat. Söz birləşməsi və söz. Söz birləşməsi və cümlə.



 

Cümlə haqqında ümumi məlumat. Məqsəd və intonasiyaya görə cümlənin növləri: nəqli cümlə, sual cümləsi, əmr 

cümləsi və nida cümləsi.

 

Cümlə üzvləri haqqında ümumi məlumat. Cümlənin baş üzvləri: mübtəda və xəbər. Cümlənin ikinci dərəcəli üzvləri: 



tamamlıq, təyin və zərflik.

 

Cümlə üzvlərinin əlavəsi. Sadə cümlədə sözlərin sırası. Cümlənin həmcins üzvləri. Həmcins üzvlərdə ümumiləşdirici 



sözlər. Həmcins üzvlərdə şəkilçi və hissəciklərin ixtisarı. Xəbərin həmcins mübtədalarla uzlaşıb-uzlaşmaması.

 

Qrammatik cəhətdən cümlə üzvləri ilə bağlı olmayan sözlər: xitab və ara sözlər.



 

Mürəkkəb cümlə haqqında ümumi məlumat. Vasitəsiz və vasitəli nitq. Durğu işarələri.

 

Dil haqqında ümumi məlumat

 

Azərbaycan dili haqqında. Azərbaycan Respublikasının dövlət dili.



 

Nitq mədəniyyəti

 

Nitqin düzgünlüyü, dəqiqliyi və ifadəliliyi. Azərbaycan ədəbi dili. Nitq etiketləri və onların növləri.



 

Üslubiyyat

 

Azərbaycan ədəbi dilinin üslubları. Üslubların ümumi və xüsusi əlamətləri. Rəsmi-işgüzar üslub.



 

Əməli yazılar (annotasiya, anons, elan, ərizə, izahat, teleqram, məktub, reqlament, müqavilə, arayış, bildiriş, rəy, 

tərcümeyi-hal, xasiyyətnamə, etibarnamə, tələbnamə, təqdimat). 


Ədəbiyyat:

 

1. 



“Azərbaycan  dili.  Qəbul  imtahanlarına  hazırlaşanlar,  yuxarı  sinif  şagirdləri  və  müəllimlər  üçün  vəsait”,  TQDK-

“Abituriyent”, Bakı, 2010

 

2. 


Ə.Əfəndizadə, B.Əhmədov “Azərbaycan dili. 5-ci sinif”, Bakı, 2002

 

3. 



B.Əhmədov, A.Axundov “Azərbaycan dili. 6-cı sinif”, Bakı, 2002

 

4. 



B.Əhmədov, A.Axundov, B.Xəlilov “Azərbaycan dili. 6-7-ci siniflər”, Bakı, 2002

 

5. 



Y.Seyidov, T.Əsədova “Azərbaycan dili. 8-ci sinif”, Bakı, 2008

 

6. 



Y.Seyidov, T.Əsədova “Azərbaycan dili. 9-cu sinif”, Bakı, 2008

 

7. 



Q.Kazımov “Azərbaycan dili. 9-cu sinif”, Bakı, 2008

 

8. 



T.Hacıyev, N.Cəfərov, N.Xudiyev “Azərbaycan dili. 10-cu sinif”, Bakı, 2009

 

9. 



T.Hacıyev, N.Cəfərov, N.Xudiyev “Azərbaycan dili. 11-ci sinif” Bakı, 2009

 

10. 



“Azərbaycan dilinin orfoqrafiya lüğəti”, Bakı, 2004

 

11. 



Ə.Əfəndizadə “Orfoqrafiya-orfoepiya-qrammatika lüğəti” (kompleks sorğu vəsaiti), Bakı, 2005

 

12. 



Ş.Balakişiyev, İ.Namazov. “Əməli yazı nümunələri”, Bakı, 2006

 

 

 

 

 



AZƏRBAYCANIN TARİXİ, MƏDƏNİYYƏTİ VƏ MÜASİR BEYNƏLXALQ MÜNASİBƏTLƏR 

 

 

Azərbaycan ərazisində ibtidai icma quruluşu.

 

Daş dövrü. Tunc və dəmir dövrləri.



 

Azərbaycan qədim dövrdə.

 

Manna 



dövləti: Manna dövlətinin yaranması və yüksəlişi. Albaniya dövləti: Albaniya dövlətinin yaranması.

 

Azərbaycan Sasani imperiyasının tərkibində.

 

Girdiman dövləti. Albaniya hökmdarı Cavanşir. Sasanilərin hakimiyyəti dövründə Alban memarlığı.



 

Azərbaycan Xilafətin tərkibində.

 

Ərəblərin  Azərbaycanı  işğal  etməsi.  İslam  dininin  Azərbaycanda  yayılması.  Ərəblərin  hakimiyyəti  dövründə 



Azərbaycanın idarə edilməsi. Xürrəmilər hərəkatı.

 

Xilafətin süqutu və Azərbaycan dövlətçiliyinin dirçəlişi.

 

Şirvanşahlar dövləti.  



“Kitabi-Dədə Qorqud” oğuz türklərinin tərcümeyi-halıdır.

 

Azərbaycan XI əsrin ortaları – XIII əsrin əvvəllərində.

 

Azərbaycan xalqının Cənubi Qafqazda əsas etnik və siyasi qüvvəyə çevrilməsi. Azərbaycan Atabəylər (Eldənizlər) 



dövləti: Eldənizlər dövlətinin yaranması və tənəzzülü.  

XI 


– XII əsrlər Azərbaycan memarlığı.

 

Azərbaycan XIII - XV əsrin əvvəllərində.

 

Şirvanşah I İbrahimin Azərbaycanı birləşdirmək cəhdləri.  



XIII 

– XIV əsrlər Azərbaycan memarlığı.

 

Azərbaycan XV əsrdə.

 

Qaraqoyunlu dövlətinin yaranması. Qaraqoyunlu dövlətinin dağılması. Ağqoyunluların hakimiyyətə gəlməsi. Uzun 



Həsən. Xarici siyasət. Ağqoyunlu dövlətinin süqutu. İctimai-iqtisadi həyat: dövlət quruluşu, inzibati idarələr, hərbi 

qüvvələr.  

XV əsr Azərbaycan memarlığı.

 

Azərbaycan XVI - XVIII əsrin birinci yarısında.

 

Azərbaycan Səfəvi dövlətinin yaranması. Səfəvi dövlətinin imperiyaya çevrilməsiŞah I İsmayılın xarici siyasəti. 



Çaldıran döyüşü. Səfəvi dövlətinin inzibati idarəetmə sistemi. Rusiyanın Xəzəryanı bölgələrə hərbi yürüşü. Azərbaycan 

torpaqlarına yiyələnmək uğrunda dövlətlərarası mübarizə.  

XVI 

– XVII əsrlər Azərbaycan memarlığı.



 

Azərbaycan xanlıqları. Azərbaycanın Rusiya ilə İran arasında bölüşdürülməsi.

 

Azərbaycan  xanlıqlarının  yaranmasının  ilkin  şərtləri.  Azərbaycan  xanlıqları  (Şəki,  Quba,  Qarabağ,  İrəvan,  Naxçıvan, 



Gəncə). Xanlıqların idarəetmə sistemi və inzibati quruluşu. XVIII əsrin sonu XIX əsrin əvvəllərində Azərbaycanın daxili 

və  beynəlxalq  vəziyyəti.  Azərbaycanın  Rusiya  və  İran  arasında  bölüşdürülməsinin  birinci  mərhələsinin  başa  çatması. 

Gülüstan müqaviləsi. Azərbaycanın Rusiya və İran arasında bölüşdürülməsinin başa çatması. Türkmənçay müqaviləsi.  

XVIII əsr Azərbaycan memarlığı.

 

Azərbaycan XIX əsrin 30-50-ci illərində.

 

Ermənilərin Şimali Azərbaycana kütləvi şəkildə köçürülməsi, rus və alman məskənlərinin  yaradılması. 1837-ci il Quba 



üsyanı.

 

Azərbaycan XIX əsrin ikinci yarısında.

 

H.Z. Tağıyevin sahibkarlıq fəaliyyəti. Millətin təşəkkülü. 



XIX əsrdə Azərbaycanda mətbuat, teatr, musiqi, memarlıq, rəssamlıq.

 

Azərbaycan XX əsrin əvvəllərində.

 

Azərbaycanda çarizmin milli qırğın siyasəti. Cənubi Azərbaycan İran inqilabının (1905 



 

1911) mərkəzi kimi. Azərbaycan 



hərbçiləri I dünya müharibəsi illərində. Azərbaycanlıların 1918-ci il mart soyqırımı. Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında 

Prezident Heydər Əliyevin fərmanı. 

XX 

əsrin əvvəllərində Azərbaycanda mətbuat, ədəbiyyat və incəsənət.



 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti.

 

Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması və onun fəaliyyətinin Gəncə dövrü. Bakının azad olunması. Xalq 



Cümhuriyyəti hakimiyyətinin bütün Azərbaycan ərazisində bərqərar edilməsi. Dövlət quruculuğu. Parlament. Azərbaycan 

Xalq Cümhuriyyətinin sosial-iqtisadi və mədəni tədbirləri. Erməni təcavüzünə qarşı mübarizə. Beynəlxalq şərait və xarici 

siyasət. Aprel istilası və Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin süqutu. 

 


Cənubi Azərbaycanda milli-azadlıq hərəkatı.

 

Şeyx Məhəmməd Xiyabaninin başçılığı ilə Təbriz üsyanı. Milli Hökumətin fəaliyyəti və süqutu.



 

Azərbaycanda sovet rejiminin bərqərar olunması.

 

Azərbaycan SSR-in yaradılması və onun ilk tədbirləri. Sovet rejiminə qarşı müqavimət və Gəncə üsyanı. Azərbaycanın 



ərazi bütövlüyünə yeni qəsdlər. Azərbaycanda sovet milli siyasəti. Formal müstəqilliyin ləğv olunması. DQMV-nin təşkili 

və Naxçıvan MSSR-in yaradılması. Totalitar sosializm cəmiyyətinin qurulması. Mədəni quruculuq. Kütləvi repressiyalar.

 

Azərbaycan SSR II dünya müharibəsi illərində.

 

Azərbaycan döyüşçüləri ön cəbhədə, antifaşist müqavimət və partizan hərəkatında.  



Azərbaycan SSR-in mədəniyyəti müharibə illərində.

 

Azərbaycan SSR XX əsrin 40-cı illərinin ikinci yarısı – 60-cı illərdə.

 

Qərbi Azərbaycan torpaqlarından azərbaycanlıların növbəti deportasiyası. 50-ci illərin ortaları 60-cı illərdə siyasi 



sistemin təkmilləşdirilməsi cəhdləri.  

1940 


 1960-


cı illərdə Azərbaycan SSR-də mədəniyyət.

 

Azərbaycan SSR XX əsrin 60-cı illərinin sonu – 80-cı illərinin ortalarında.

 

Respublikanın idarəçiliyində yeni mərhələ. Ümummilli lider Heydər Əliyev. İqtisadi və sosial yüksəliş.  



1960-

cı illərin sonu 

 1980-ci 



illərdə Azərbaycan SSR-də mədəniyyət.

 

Azərbaycan SSR XX əsrin 80-cı illərinin ikinci yarısı – 90-cı illərinin əvvəllərində.

 

“Yenidənqurma” və Azərbaycan. Xalq hərəkatı.



 

Müstəqilliyin bərpa olunması. Hüquqi dövlət quruculuğu.

 

Azərbaycanın  dövlət  müstəqilliyinin  bərpa  olunması.  Qarabağ  müharibəsi.  Siyasi  böhranın  dərinləşməsi.  Müstəqilliyin 



möhkəmləndirilməsinə  maneələr.  Heydər  Əliyevin  Azərbaycanda  hakimiyyətə  qayıdışı.  Milli  qurtuluş.  Milli  dövlətçiliyin 

möhkəmləndirilməsi  uğrunda  mübarizə.  Hüquqi  dövlət  quruculuğu.  İqtisadi  dirçəlişin  başlanması  və  sosial  tərəqqi. 

Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində. Mədəni dirçəliş.

 

Yeni liderlə üçüncü minilliyə doğru.

 

Neft strategiyasının uğurları. Sosial-iqtisadi inkişaf. Xarici siyasət və beynəlxalq əlaqələr. Dünya azərbaycanlılarının 



təşkilatlanması. Mədəni dirçəliş.

 

Dövlət idarəçiliyi və müasir ictimai-siyasi sfera ilə bağlı terminlər 



(«Tarix» Abituriyentlər üçün vəsaitin terminlər lügətindən)

 

Ədəbiyyat:

 

1. 



«Tarix» Abituriyentlər üçün vəsait, TQDK, Bakı, 2008

 

2. 



“Azərbaycan tarixi. 6-cı sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

3. 



“Azərbaycan tarixi. 7-ci sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

4. 



“Azərbaycan tarixi. 8-ci sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

5. 



“Azərbaycan tarixi. 9-cu sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

6. 



“Azərbaycan tarixi. 10-cu sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

7. 



“Azərbaycan tarixi. 11-ci sinif üçün dərslik”, Bakı, 2009

 

 



QEYD:

 

Test imtahanında Azərbaycan Respublikasında son dövrlər baş vermiş ən mühüm hadisələr və 

həyata keçirilən dövlət siyasəti ilə bağlı test tapşırıqları salına bilər. 

 

 



 

COĞRAFİYA 

 

 

Azərbaycan Respublikasının fiziki coğrafiyası. Azərbaycanın coğrafi mövqeyi, relyefi, faydalı qazıntıları. İqlimi. Daxili 

suları: çayları, gölləri, su anbarları, suvarma kanalları. Xəzər dənizi. Azərbaycanın torpaq və bitki örtüyü. Təbiətin 

mühafizəsi. Azərbaycan Respublikasının fiziki-coğrafi rayonlaşdırılması: Böyük Qafqaz, Kür dağarası çökəkliyi, Kiçik 

Qafqaz, Lənkəran, Orta Araz (Naxçıvan) təbii vilayətləri.

 

Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və sosial coğrafiyası. Azərbaycanın iqtisadi coğrafi mövqeyi, inzibati ərazi 

bölgüsü, əhalisi və əmək ehtiyatları. Təsərrüfat sahələrinin coğrafiyası: təsərrüfatın ümumi səciyyəsi; yanacaq-

energetika sənayesi; aqrar-sənaye kompleksi, nəqliyyat kompleksi. Xarici iqtisadi əlaqələr. İqtisadi-coğrafi rayonlar: 

Abşeron, Quba-Xaçmaz, Dağlıq Şirvan, Şəki-Zaqatala, Gəncə-Qazax, Yuxarı Qarabağ, Kəlbəcər-Laçın, Aran (Kür-

Araz), Lənkəran-Astara, Naxçıvan: onların coğrafi mövqeyi, tərkibi, təbii şəraiti və təbii ehtiyatları, təsərrüfatı və 

ixtisaslaşma sahələri.

 

Dünyanın iqtisadi və sosial coğrafiyası. Dünyanın müasir siyasi xəritəsi. Dünya ölkələri arasında fərqlər. Beynəlxalq 

təşkilatlar. Dünyanın təbii resursları. Dünya əhalisinin təbii artımı, tərkibi, yerləşməsi, məskunlaşma formaları və 

miqrasiyası. Sosial-iqtisadi inkişaf səviyyələrinə görə dünya ölkələrinin qruplaşdırılması. İnkişaf etmiş ölkələr (İEÖ). 

İnkişafda olan ölkələr (İOÖ).

 

Türk dünyası ölkələrinin coğrafiyası. Müasir türk dünyası. Türk dövlət və qurumları. Türk dünyası ərazisinin təbii 

şəraiti. Əhalisi və əmək ehtiyatları. Türk dünyası ölkələrinin təsərrüfatının ümumi səciyyəsi.

 

 



Ədəbiyyat:

 

1. 



«Coğrafiya» Abituriyentlər üçün vəsait, TQDK, Bakı, 2008

 

2. 



B.Ə. Budaqov, Y.Ə. Qəribli “Azərbaycan Respublikasının fiziki coğrafiyası VIII sinif”, Bakı, 2007

 

3. 



N.N. 

Allahverdiyev, Ş.Y. Göyçaylı, Ş.Q. Dəmirqayayev, N.H. Əyyubov “Azərbaycan Respublikasının iqtisadi və 

sosial coğrafiyası VIII sinif”, Bakı, 2007

 

4. 



O.K. Alx

asov, Y.Ə. Qəribli, A.Z. Bağmanlı “Coğrafiya (Dünyanın iqtisadi və sosial coğrafiyası) IX sinif”, Bakı, 2010

 

5. 



M.A. 

Müseyibov, V.Ə. Əfəndiyev, N.S. Seyfullayeva “Coğrafiya (Türk dünyasının coğrafiyası) XI sinif”, Bakı, 2010

 

6. 



VI, VII, 

VIII, IX siniflər üçün tədris atlasları

 

 



Yüklə 385,76 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə