Elmи мяъмуяси


Correct understanding of division of



Yüklə 3,55 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə19/37
tarix05.05.2017
ölçüsü3,55 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   37

 

Correct understanding of division of 

Islam followers into currents 

 

Some Islam scientists consider that disintegration of Islamic world which 



previous civilizations faced is a fate as Prophet (s) said. By their opinion, 

though Moslems try to reach unity until doomsday, they will be in the form 

of various currents. But such perception isn’t a way- out.  

Other Islamic scientists still assume that division of Islam followers into 

several currents may be observed in certain periods of time, but it can’t last 

forever.  

Doctor Yusif al-Gardavi says: “From verses of Koran and religious 

legends (hadises) of the Prophet (s) again becomes obvious that disunity and 

schism of Islamic world into groups is neither an instruction not a will of 

Allah. In opposite case, requests of unanimity of verses and hadis for 

Moslems, joining behind imam’s back, prohibition of division into groups 

and of simultaneous ruling of two caliphs would be of no essence. If the 

disunity of followers is because of fate, why these verses order us to join and 

not to cleave into groups?! Isn’t it considered for nothing?” 

If the Moslems don’t follow the orders of Allah and of Its Prophet, this 

disaster may happen to them. So, the causes come by our fault, and the 

results are factors entailed by causes. 


İslam ümmətinin bir neçə firqəyə bölünməsinin doğru anlamı 

227 


 

Правильное понимание деления 

исламского мира на течения 

 

 Некоторые  исламские  ученые  считают,  что  раздробление 



исламского  мира,  постигшее  цивилизации,  существующие  до  него, 

является предписанием судьбы, как говорил Пророк (с). По их мнению, 

как  бы  ни  трудились  мусульмане  до  конца  света  и  стремились  к 

единству, они опять будут в составе различных течений. Однако такое 

восприятие не выход из ситуации.  

 Другие  исламские  ученые  же  полагают,  что  разделение 

последователей  ислама  на  несколько  течений  может  встречаться  в 

определенные промежутки времени, но постоянно так быть не может.  

 Доктор  Юсиф  аль-Кардави  говорит: «Из  стихов  Корана  и  хадисов 

Пророка  (с)  еще  раз  становится  очевидным,  что  раздробление  и 

деление  исламского  мира  на  группы  является  ни  указанием,  ни 

желанием Аллаха.  В противном  случае, требование единства  стихов и 

хадисов для мусульман, объединения за спиной одного имама, оказания 

сопротивления  против  тех,  кто  хочет  внести  раскол  в  ряды 

последователей  ислама,  запрета  деления  на  группы  и  одновременного 

правления  двух  халифов  не  имело  бы  смысла.  Если  разделение 

последователей на группы из-за предписания судьбы, почему эти аяты 

приказывают  нам  объединяться  и  не  раздробляться  на  группы?!  Разве 

это не считается напрасным?».  

 Если  мусульмане  не  соблюдают  указания  Аллаха  и  Его  Пророка, 

эта  беда может  случиться  с  ними.  Значит,  причины  наступают  по 

нашей вине, а последствия – факторы, порождаемые причинами. 



 

Çevre sorunlarının önlenmesinde önemli bir faktör olarak çevre eğitimi 

229 


 

 

ÇEVRE SORUNLARININ ÖNLENMESİNDE 

ÖNEMLİ BİR FAKTÖR OLARAK ÇEVRE EĞİTİMİ 

 

Dr. Eyup ZENGİN 



Fəlsəfə Elmləri Namizədi 

 

 



ÖZET 

Bütün canlılar bir çevrede ve karşılıklı etkileşim içinde yaşarlar. 

İnsanların çevreleri ile sürekli mücadele halinde olmaları bazı çevre 

sorunlarına neden olmaktadır. Bu sorunların çözümünde bilinçli bireyler 

yetiştirme oldukça önemlidir. Bu da ancak etkili çevre eğitimi ile mümkün 

olabilir. 

Çevre eğitimi aynı zamanda çevre kalitesini ilgilendiren meseleler 

hakkında bir davranış biçiminin formüle edilmesini ve karar vererek 

uygulamaya konulmasını da gerektirir. Çevre eğitimi mümkün olduğu kadar 

çok birinci elden yaşantı üzerine kurulmuştur. Şöyle ki, geleneksel sınıfların 

sınırlarının dışına çıkma düşüncesi, çevre yaklaşımında iyice kökleşmiştir. 

İyi çevre eğitimi, öğrencileri daha geniş bir kavramaya yönelik olarak 

doğrudan algılama ve yaşantıların ötesine götürebilmelidir. 

 

ABSTRACT 

All the living creatures live in a mutual interaction with the environment. 

That human beings are within a struggle in the environment causes certain 

environmental problems. Having conscious individuals in solving such 

problems is of great importance. This, in fact, may be possible with an 

effective environmental education. 

Environmental education is based on as much first-hand experience as 

possible so that the idea of moving out of the confines of the traditional 

classroom is one well rooted in the environmental approach. Good 

environmental education, like any good education, must lead pupils and 

students out and on from their immediate perceptions and experience to a 

wider understanding. 


Dr.  Eyup ZENGİN 

230 


1. GİRİŞ 

Eğitim bireylerde davranış değişikliği oluşturma ve insanları geleceğe 

hazırlama işlevidir. Çevre eğitimi insanın biyofiziksel ve sosyal çevresiyle 

ilgili değerlerin, tutumların ve kavramların tanınması ve ayırdedilmesi diye 

tanımlanmaktadır.

1

  Eğitim, hayat kalitesini iyileştirir, insanları güçlendirir, 



onları her türlü toplum ve çevre sorunlarını çözebilecek duruma getirir; hem 

resmi, hem de gizli müfredatta değerleri yayar.

2

 

Medeniyet tarihi boyunca gelişen teknolojiden yararlanılırken giderek 



daha tek yönlü faydalanmaya yönelinmiş ve kaynakların varlığı 

etkilenmiştir. 1970’li yıllardan sonra çevre sorunları tek tek ülkelerin sorunu 

olmaktan çıkmış uluslararası bir düzeye ulaşmıştır. Batıda ve gelişmiş 

ülkelerde 1970’li yıllardan sonra başlayan yaygın eğitimle geniş halk 

kitleleri doğanın korunmaması halinde ortaya çıkacak sorunların yaşamları 

için nasıl bir tehlike oluşturduğunun bilincine varmışlardır.

3

 

Azerbaycan 1991 yılında, Sovyetler Birliğinin dağılmasıyla 



bağımsızlığını kazanmıştır. Hava, su ve toprak gibi çevresel değerlerin çeşitli 

nedenlerle kirlenmesi ile karşı karşıyadır.  İşsizliğin yaygın olması, yeterli 

enerji sağlanamaması, yoksulluk ve Ermenistan ile olan çatışma nedeniyle 

işgal altında kalan topraklardan göç etmek zorunda kalan ve ülkenin çeşitli 

bölgelerinde (özellikle Başkent Bakü’de) yerleşen bir milyondan fazla insan, 

doğal ve yapay çevre üzerinde önemli düzeyde olumsuz baskıda bulunmak-

tadır. Hızlı bir değişim yaşanan ülkede, çevre bilinci ve duyarlılığının 

geliştirilmesi önemli bir sorundur. Halkın bilinçaltında; Kalkınma veya 

çevre; önce İş/ ekmek parası sonra çevre ikilemi önemli bir yer tutmaktadır. 

Bütün sektörlerde olduğu gibi eğitim sektöründe de önemli problemler 

vardır. Devletin eğitime yeterli kaynak aktarmaması/aktaramaması, eğitim 

araç ve gereçlerinin eksikliği, eğitim görevlilerine ödenen ücretlerin 

düşüklüğü (genel olarak ülkede ücretlerin düşük olması önemli bir sosyal ve 

                                                 

1

 DPT, “Çevre,” Yedinci Beş  Yıllık Kalkınma Planı, Özel İhtisas Komisyonu 



Raporu, Ankara, 1994, s. 129. 

2

 Nüfus ve Hayat Kalitesi Bağımsız Komisyonu, “Geleceğe Özen,” Türkiye Çevre 



Vakfı Yayını, Ankara-1997, s. 86. 

3

 DPT, “Çevre,” s. 130. 



Çevre sorunlarının önlenmesinde önemli bir faktör olarak çevre eğitimi 

231 


ekonomik problemdir), eğitimde çağdaş yöntemlere yeterince yer 

verilmemesi önemli sorunlar olarak belirtilmelidir.

4

 

 



2. ÇEVRE EĞİTİMİ 

Çevre eğitimi; toplumun tüm kesimlerinde çevre bilincinin geliştirilmesi, 

çevreye duyarlı, kalıcı ve olumlu davranış değişikliklerinin kazandırılması 

ve doğal, tarihi, kültürel, sosyo-estetik değerlerin korunması, aktif olarak 

katılımın sağlanması ve sorunların çözümünde görev alma olarak 

tanımlanabilir.

5

 

Çevre eğitimi, dünyanın bu konuda önde gelen kuruluşlarından olan 



Kuzey Amerika Çevre Eğitimi Kurumunun 1992 Haziranında hazırladığı 

raporda aşağıdaki şekilde tanımlanmaktadır: 

“Çevre eğitimi, tabii veya insanlar tarafından inşa edilen çevreler 

hakkında duyarlı ve bilgili bir vatandaşlık anlayışını geliştirmeyi hedefleyen 

interdisipliner bir çalışma alanıdır. Çevre konusunda duyarlılık ve bilgi 

sahibi olma o şekilde gerçekleştirilmeli ki, sonuçta çevre problemlerini ve 

değer hükümlerindeki (çevre etiği) ihtilafları, çözmek için gerekli zihinsel 

altyapı kamu bilincinde oluşmalı ve yeni problemlerin ortaya çıkmasını da 

önlemelidir. Çevre eğitimi, ayrıca insanlarda sorgulama, problem çözme, 

karar verme becerilerini geliştirmeyi amaçlamalıdır. Böylece yüksek kalitede 

bir çevre oluşumunu hazırlayarak, yüksek kalitede bir hayat standardının 

gerçekleşmesini sağlamalıdır.

6

 

Çevre eğitimine ilişkin ilk çalışmalar doğa araştırmaları ve korumacılık 



olarak kendini göstermiştir. Çevre eğitimi ilk kez 1970 yılından bu yana 

düzenlenmeye başlayan Dünya Günü’nde planlanmaya başlanmıştır. Çevre 

eğitimi dünyanın karşı karşıya bulunduğu sorunlardan haberdar olan, bu 

sorunlardan haberdar olan, bu sorunların nasıl çözüleceğini bilen ve buna 

gönüllü olan vatandaş yetiştirmeyi amaçlamaktadır. Çevre eğitiminin 

esaslarını bilgilendirme, haberdar oluş ve ilgilenme oluşturmaktadır.

7

 

                                                 



4

 Zengin Eyüp, Kulaklıkaya, Musa, “Azerbaycan’da Çevre Sorunları ve Çevre 

Hukuku,” Uluslar arası Özel Hukuk Sempozyumu, Bakü, 2005, s. 422-435 

5

 Çevre Bakanlığı; Türkiye Çevre Atlası-2004, Ankara-2006, s. 453. 



6

 Uzunoğlu, Selim, “Çevre Eğitiminin Amaçları, Uğraşı Alanları ve Sorunları”, 

Ekoloji Çevre Dergisi, Ekim-Kasım-Aralık 1996, Sayı: 21, s. 7. 

7

 DPT, “Çevre,” s. 32. 



Dr.  Eyup ZENGİN 

232 


İnsan ve çevre arasındaki etkileşimin vazgeçilmez nitelikte oluşu, çevre 

kavramının günümüzde kazandığı boyutlar, çevrenin ulusal düzeyde olduğu 

kadar uluslararası düzeyde de yeni yaklaşımlarla ele alınması gereğini ortaya 

çıkarmıştır. Çevrenin korunması ve geliştirilmesi konusunda geliştirilen 

çabaların amacı, insanların daha sağlıklı ve güvenli bir çevrede yaşamasıdır. 

Çünkü çevreye zarar veren de, çevreyi koruyan ve geliştiren de insandır. 

Çağdaş çevre bilinci, sağlıklı bir çevrede yaşamayı insanların temel 

haklarından biri olarak kabul etmektedir.

8

  

Kişinin sahip olduğu hakları kullanabilmesi için her konuda olduğu gibi 



çevre hakları konusunda da bilinçlendirilmesi gerekir. Bu da ancak çevre 

için her seviyede ve her ortamda verilecek eğitim ve öğretim ile 

gerçekleşebilir. Kişinin çevresini koruyabilmek, temiz ve sağlıklı bir çevrede 

yaşama hakkını kullanabilmek için önce temiz ve sağlıklı bir çevrenin nasıl 

olduğunu bilmesi ve bunun sağlıklı olmayan bir çevre ile olan ilişkilerini, 

farklılıklarını inceleyebilme bilgi ve becerisine sahip olması gerekir. Bu 

kapsamda özgün eğitim sistemi içinde, çevre için eğitim programları 

ciddiyetle ve gerçekçi bir yaklaşımla ele alınmalı ve uygulanmalıdır.

9

 

Avrupa Birliği başta olmak üzere bir çok topluluk, çeşitli kıyamet 



senaryolarının üretildiği günümüzde, insanlığın daha sağlıklı çevrelerde 

yaşayabilmeleri için birtakım projeler ortaya koymakta ve önlemler almaya 

çalışmaktadır. Yapılan çalışmalar için ayrılan bütçeler astronomik rakamlar 

olmakla beraber, yapılanların başarılı olması için bireysel olarak insana 

büyük görevler düşmektedir. Öncelikle insana, çok küçük yaşlardan 

başlayarak, çevre bilinci kazandırılmalı ve sorumlu bireyler haline 

getirilmelidirler. Bu da, ancak etkili ve verimli bir eğitim, özellikle çevre 

eğitimi ile sağlanabilir.

10

  

Çevre eğitiminin değişen dünyada popülaritesi hızla artmakta ve giderek 



öğretimde üzerinde daha fazla durulan bir konu haline gelmektedir. Ancak, 

                                                 

8

 Çevre Bakanlığı; Türkiye Çevre Atlası-2004, s. 454 



9

 DPT, “Çevre,” s. 33. 

10

 Alım, Mehmet, “Avrupa Birliği Üyelik Sürecinde Türkiye’de Çevre Eğitimi ve 



İlköğretimde Çevre Eğitimi,” Kastamonu Eğitim Dergisi, Ekim 2006, Cilt 14, 

No:2, s. 599-616 



Çevre sorunlarının önlenmesinde önemli bir faktör olarak çevre eğitimi 

233 


gelinen noktanın yeterli olduğundan söz etmek mümkün değildir. Çevre 

eğitimine yönelik üç yaklaşımdan söz edilmektedir.

11

 Bunlar;  



1. Çevre yönetimi ve kontrolü için eğitim: Bu yaklaşıma göre, çevre 

eğitimi fiziksel ve beşeri sistemler ile bu sistemlerin karşılıklı 

etkileşimlerinin algılanmasını ve öğrenilmesini teşvik eder. 

2. Çevre bilinci ve yorumu için eğitim: Bu yaklaşım göre, çevre yoluyla 

eğitim öğrencilerin çeşitli beceriler kazanmalarını sağlar ve arazi gezileri 

vasıtasıyla öğrenmeye yönelik bir kaynak olarak eğitimin kullanıldığı ilgi ve 

uğraşları teşvik eder. 

3. Sürdürülebilirlik için eğitim: Bu yaklaşıma göre çevre eğitimi, 

öğrencileri kendi davranışlarından sorumlu olmaya teşvik eden bir çevre 

etiği ve cesareti kazandıran, bilgiye dayalı konuların yer aldığı önceki iki 

yaklaşımın üstüne inşa edilmiştir. 

Türkiye’de çevre sorunları konulu çok sayıda yayın mevcut iken, çevre 

eğitimi alanında aynı  şeyden bahsetmek mümkün değildir. Özellikle son 

yıllarda bir artış eğiliminden söz edilebilir.

12

  

Çevre eğitimi, tüm dünyanın gündeminde olan çevre sorunlarının ortaya 



çıkardığı bireysel ve toplumsal bir ihtiyaç haline gelmiştir. Çevre eğitiminin 

amacı toplumun tüm kesimlerini çevre konusunda bilinçlendirmek, 

bilgilendirmek, olumlu ve kalıcı davranış değişikliklerini kazandırmak ve 

bireylerin aktif katılımlarını sağlamaktır. Bu nedenle, çevre ile ilgili 

konularda aktif katılım sağlayacak, olumsuzluklara karşı tepki oluşturacak, 

bireysel çıkarların toplumsal çıkarlardan ayrı düşünülemeyeceği gerçeğini 

kavratacak bir eğitim yöntemi ve halkın katılımını amaçlayan eğitim sistemi, 

kitlelerin düşünme ve karar verme gücünü de geliştirecektir. Çevre eğitimi, 

yalnız bilgi vermek ve sorumluluk hissi oluşturmakla kalmamalı, insan 

davranışına da etki yapmalıdır.

13

 

Çevreye verilen zararın önlenmesi ve doğal çevrenin korunması için 



öncelikle çevreye karşı bütünleştirici bir yaklaşım içinde sosyal meselelerin 

                                                 

11

 Demirkaya, Hilmi, “Çevre Eğitiminin Türkiye’deki Coğrafya Programları 



İçerisindeki Yeri ve Çevre Eğitimine Yönelik Yeni Yaklaşımlar,” Fırat 

Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 2006, Cilt:16, sayı: 1, s. 207-222 

12

 Alım, Mehmet, “Avrupa Birliği Üyelik Sürecinde Türkiye’de Çevre Eğitimi ve 



İlköğretimde Çevre Eğitimi,” s. 599-616 

13

 Çevre Bakanlığı; Türkiye Çevre Atlası-2004 s. 455 



Dr.  Eyup ZENGİN 

234 


oluşturulması gerekmektedir. Bu noktadan çevre eğitimi, sosyal üretim 

ilişkilerini insan-doğa ilişkisi, insan ve tabiatın ortak menfaatleri gibi 

konuların zihinlerde şekillenmesini teşvik etmelidir. Çocuklar yarının çevre 

problemlerini çözme konusunda eğitilemez. Ancak gençlere çevreyle ilgili 

problemleri tanımlayabilecek, konuyla ilgili bilgi toplayabilecek ve bu 

bilgiler ışığında doğru kararlar vermesini ve çevre problemlerini çözmelerini 

sağlayacak zihinsel becerileri (düşünme, sağlıklı iletişim kurabilme, 

sorgulama, problem tanımlama ve çözümleme becerileri) geliştirmelerine 

yardımcı olunabilir. Bu başarıldığı zaman bu gezegenin sakinleri, ekolojik ve 

sosyolojik açıdan doğru, uygun kararlar üretebilmede ve aktif katılımla çevre 

problemlerini çözmede daha iyi bir konuma geleceklerdir.

14

 



 

3. TÜRKİYE’DE ÇEVRE EĞİTİMİ 

Türkiye’de bugün ortaya çıkan sorunların ana nedenlerinden birisi, bilgi 

edinme ve bilinçlenmede karşılaşılan eksikliklerdir. Bilinçlenmemiş ve 

eğitilmemiş bir toplum yaşadığı dünyayı kendinden sonra başkalarının da 

kullanacağını idrak edemez. Halbuki çevre, bize geçmişten bırakılan bir 

miras değil, korunması, geliştirilmesi ve gelecek nesillere en güzel şekilde 

devredilmesi gereken bir emanettir.

15

 



Türkiye’de eğitim düzeyinin düşük olması, kişilere sorunlarla ilgili ve 

çözüm yolları arama bilincinin kazandırılamaması nedeniyle, bugün 

toplumumuzun büyük bir kısmında çevrenin korunması ilgilenmeye 

değmeyen bir konu olarak algılanmaktadır.  

Oysa ki, günümüzde teknolojinin ilerlemesi ve iletişim organlarının hızla 

yayılması dünyada güç ve değer kavramlarını  hızla değiştirmektedir. 

Dünyanın herhangi bir bölgesinde meydana gelen çevre sorunlarının tüm 

dünyayı da aynı derecede etkilediği dikkate alındığında, kamuoyunun 

bilgilendirilmesinde basılı, görsel medya kuruluşlarının rolünün ne kadar 

önemli olduğu ortaya çıkmaktadır. Bu nedenle, ülkemizdeki medya 

kuruluşlarının programlarında, çevre konularına ağırlık vermesi ve 

kamuoyunun bilinçlendirilmesinde yol gösterici, aydınlatıcı olacak her türlü 

spot, drama, belgesel vs. gibi programların ağırlıklı olarak yer alması büyük 

                                                 

14

 Uzunoğlu, Selim, “Çevre Eğitiminin Amaçları, Uğraşı Alanları ve Sorunları”, s. 8. 



15

 Çevre Bakanlığı; Türkiye Çevre Atlası-2004, s. 457 



Çevre sorunlarının önlenmesinde önemli bir faktör olarak çevre eğitimi 

235 


önem taşımaktadır. Sağlıklı bir toplumun sağlıklı bir çevrede gelişebileceği 

ilkesinden hareketle, okul öncesi, ilk ve orta öğretim çağındaki çocukların 

çevre sorunlarını daha iyi anlamalarını, sosyo-ekonomik ve kültürel 

kalkınmanın sağlıklı bir çevre ile olan ilişkisini kavramalarını sağlamak, 

verilecek çevre eğitimi sayesinde gerçekleşecektir.  

Çevrenin öneminin günümüzde hızla artması nedeniyle çevre eğitiminin 

ana okullarından başlatılarak ilköğretim ve ortaöğretim kurumlarında da 

sistemli ve düzenli bir şekilde devam etmesi önemli sonuçlar kazandıracağı 

düşüncesiyle 14.10.1999 tarihinde Çevre Bakanlığı ile Milli Eğitim 

Bakanlığı arasında “Çevre Eğitimi Konularında Yapılacak Çalışmalara 

İlişkin  İşbirliği Protokolü” imzalanarak yürürlüğe konulmuş ve protokol 

çerçevesinde; 

a. Okul öncesi ve ilköğretim çağındaki çocuklarda çevre bilincinin 

geliştirilmesi amacıyla uygulamalı çevre eğitimine ağırlık verilmesi, 

b. Ortaöğretim kurumlarında öğretmen ve öğrencilerde çevre bilincinin 

geliştirilmesi için çevre eğitimine yer verilmesi, 

c. Ortaöğretim kurumlarında Milli Eğitim Bakanlığınca uygun görülen 

programlarda Çevre Dersinin haftada bir saat olmak üzere zorunlu ders 

olarak ders programlarında yer alması, 

d. Mesleki Teknik Eğitim Programlarında olduğu gibi Çıraklık Eğitim 

Programlarında da çevre konularına yer verilmesi, 

e. Ülke genelinde tüm öğretmen ve öğrencilerin çevre konusunda 

bilgilendirilmelerinin sağlanması amacıyla çevre eğitimine yönelik hizmet 

içi eğitim kurslarının düzenlenmesi konularında çalışmalar başlatılmıştır. 

Ayrıca 2003-2004 Öğretim Yılı Uygulamalı Çevre Eğitimi Pilot Projesi 

hazırlanarak 09.12.2003 tarihinde tanıtım toplantısı gerçekleştirilmiştir. 

Genç bir nüfusa sahip olan ülkemizde bugün okul öncesi eğitimde sistemli 

bir çevre eğitiminden bahsetmek mümkün değildir. Bunun nedeni ise, 

çocuğun yetişmesinde önemli faktör olan ebeveynler ile eğitimcilerin çevre 

konusunda yeterli eğitilememesi, ciddi bir kaynak eksikliği ile iletişim ve 

koordinasyon sorunları olarak gösterilebilir. 

Kamuoyunda çevre bilincinin geliştirilmesi ve yaygınlaştırılması 

amacıyla ulusal ve bölgesel bazda çevrenin korunması, bozulan çevre 

değerlerinin yeniden kazandırılması, doğal kaynakların rasyonel kullanımı 

ve çevre kirliliğinin önlenmesi konularında halkın katılımını sağlamak için 


Dr.  Eyup ZENGİN 

236 


kamu kurum ve kuruluşları, sivil toplum kuruluşları, yerel yönetimler ve 

basın yayın kuruluşları ile işbirliği sağlamak ve ortak çalışmalar yapılması 

kaçınılmazdır. 

 

4. AZERBAYCAN’DA ÇEVRE EĞİTİMİ 

Çevreyle ilgili olarak, tüm bireylerin hak ve görevleri bakımından çok 

büyük önemi olan çevre bilincinin ve duyarlılığın geliştirilmesi için, çevre 

eğitiminin çok ciddi bir şekilde ele alınıp uygulanması gerekmektedir.

16

 

Çevre bilinci ve duyarlılığının oluşması için halkın doğayı koruma ve 



çevre konusunda bilgi sahibi olması gerekmektedir. Devlet Ekoloji ve 

Doğadan Yararlanmaya Gözetim Komitesi, açıklık ve halkın bilgi sahibi 

olması politikasını gerçekleştirmek için bir program hazırlamıştır. Bu amaçla 

Komite, belgesel filmler hazırlamakta, Azerbaycan’ın çevre sorunlarına ışık 

tutan basın organlarına mali yardım yapmakta, radyo ve televizyonda önemli 

çevre sorunlarının tartışılmasına olanak sağlamaktadır.

17

 

Azerbaycan’da çevrenin korunması ve doğadan verimli bir şekilde 



yararlanılması konusunda halkın bilgilendirilmesi amacıyla eğitim 

programları hazırlanmaktadır. Hazırlanan program iki bölümden 

oluşmaktadır. 1- Teorik bölüm, 2- Pratik bölüm. Okul öncesi çevre eğitimi 

küçük gruplardan başlamakta ve “doğa ile tanışma”, “faydalı hayvan ve 

bitkiler” vb. konulara yer vermektedir. Bu eğitim çocuklarda bitki ve hayvan 

topluluklarına karşı olumlu tutum oluşturmayı amaçlamaktadır. Bu döneme 

ilişkin eğitim, çocuğun kolayca anlayabileceği bir şekilde oluşturulmalıdır. 

Bunun için çeşitli oyunlardan yararlanılmaktadır. Azerbaycan’da eğitim 

reformu çevre eğitimini de etkilemiştir. Günümüzde çevre eğitimi üç şekilde 

verilmektedir.  

A-Eğitim sisteminde mevcut olan tüm derslerde doğayı koruma 

yöntemlerine yer verilmesi 

B-Çevrenin korunması ve doğadan verimli bir şekilde yararlanılması 

konusunda profesyonel hazırlık yapılması 

                                                 

16

 Çevre Bakanlığı; Türkiye Çevre Atlası-2004, s. 462 



17

 Zengin Eyüp, Kulaklıkaya, Musa, “Azerbaycan’da Çevre Sorunları ve Çevre 

Hukuku,” s. 422-435 


Çevre sorunlarının önlenmesinde önemli bir faktör olarak çevre eğitimi 

237 


C- Öğrencilerin bilimsel araştırma ve sosyal aktivitelerle doğayı koruma 

eylemlerine katılması. 

Azerbaycan’da son yıllarda Çevre eğitimi üniversitelerin çeşitli 

fakültelerinin müfredatına alınmaya başlamıştır. Bakü Devlet Üniversitesi’ni 

Coğrafya ve Kimya Fakültelerinde “Tabiatın Muhafazası,” Biyoloji 

Fakültesinde ise “Ekolojnin Esasları” dersleri verilmektedir. Lenkeran 

Devlet Üniversitesi’nde ve Azerbaycan Teknik Üniversitesi’nde “Ekoloji ve 

Tabiattan İstifade,” konusunda uzmanlar yetiştirilmektedir. Kend Teserüfatı 

Akademisi’nde, “Kend Teserrüfatı Ekolojisi,” Azerbaycan Tıp 

Üniversitesi’nde “İnsan Ekolojisi,” Bakü Devlet Üniversitesinin Hukuk 

Fakültesinde ve Özel Üniversitelerin Hukuk Fakültelerinde “Ekoloji 

Hukuku” dersleri verilmektedir. Qafqaz Üniversitesinin bütün fakülte ve 

bölümlerinde, “Çevre Sorunları,” Çevre ve Ekoloji,” Çevre Hukuku,” gibi 

dersler verilmektedir.

18

 

Ailede çevre eğitiminde kullanılması gereken unsurlardan birisi 



Azerbaycan halk kültürüne dayanmaktır. Azerbaycan halk kültüründe çevre 

eğitimine ilişkin genel konular, temel olarak ekmeğe ve diğer yiyecek 

ürünlerine saygı, suyu israf etmemek, toprağın değerini bilmek, hayvanlara 

özenli davranmak, yeşillikleri korumak, havayı, toprağı, suyu kirletenlerle 

mücadele etmek, yaşanılan evleri temiz ve düzenli tutmak vb. dir. Bu 

düşüncelerin öğrenilmesi ve eğitim sürecinde kullanılması gerekmektedir. 

Çevre eğitimi programlarının düzenlenmesinde toplumların bilinçlendi-

rilmesi, tavır ve davranışlarının değiştirilmesi esası kabul edilmektedir. 

Doğaya, insana, yaşam kalitesinin gereklerine saygıyı ve yeni bir çevre 

ahlakının oluşmasını araştırır.

19

 

 




Yüklə 3,55 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   37




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə