Elxan Süleymanov Vurğun Süleymanov Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır


Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri



Yüklə 20,65 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/14
tarix07.12.2016
ölçüsü20,65 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
33
www.elkhan-suleymanov.az
Azərbaycan  arasında  münaqişə  haqqında”  11/22-P  saylı  və 
“Azərbaycan Respublikasına iqtisadi yardım göstərilməsi haq-
qında”  16/22-E  saylı  Qətnamələr;  9-13  dekabr  1996-cı  ildə  İn-
doneziya  Respublikasının  Cakarta  şəhərində  keçirilmiş  İKT 
Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 24-cü sessiyasının Yekun Kom-
munikesinin “B.  Siyasi  məsələlər:  Ermənistanın  Azərbaycana 
qarşı təcavüzü” fəslinin 80-85-ci bəndləri və “Ermənistan Res-
publikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haq-
qında”  12/24-P  saylı  və  “Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi 
yardım göstərilməsi haqqında” 18/24-E saylı Qətnamələr; 15-17 
mart 1998-ci ildə Qatarın paytaxtı Dohada keçirilmiş İKT Xa-
rici İşlər Nazirləri Şurasının 25-ci sessiyasının Yekun Kommu-
nikesinin “Ermənistanın Azərbaycana qarşı təcavüzü” fəslinin 
63-cü  bəndi  və  “Ermənistan  Respublikasının  Azərbaycan 
Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haqqında”  13/25-P  saylı  və 
“Azərbaycan Respublikasına iqtisadi yardım göstərilməsi haq-
qında”  18/25-E  saylı  Qətnamələr;  27-30  iyun  2000-ci  ildə  Ma-
layziyanın paytaxtı Kuala Lumpurda keçirilmiş İKT Xarici İşlər 
Nazirləri Şurasının 27-ci sessiyasının Yekun Kommunikesinin 
“Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qar-
şı  təcavüzü”  fəslinin  72-ci  bəndini  və  “Ermənistan  Respubli-
kasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzü haqqında” 
17/27-P  saylı  və  “Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi  yardım 
göstərilməsi  haqqında”  20/27-E  saylı  və  “Ermənistanın  Res-
publikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzünün 
nəticəsi  kimi  Azərbaycanın  işğal  olunmuş  ərazilərində  İslam 
tarixi və mədəniyyət abidələrinin və müqəddəs yerlərin məhv 
edilməsi və dağıdılması haqqında” 25/27-C saylı Qətnamələr; 
25-27 iyun 2002-ci ildə Sudan Respublikasının paytaxtı Xartum-
da keçirilmiş İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 29-cu sessiya-
sının Yekun Kommunikesinin 37-ci bəndi və “Ermənistan Res-
publikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haq-
qında”  20/29-P  saylı  və  “Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi 
yardım göstərilməsi haqqında” 21/29-E saylı və “Ermənistanın 
Respublikasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzünün 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
34
www.elkhan-suleymanov.az
nəticəsi  kimi  Azərbaycanın  işğal  olunmuş  ərazilərində  İslam 
tarixi və mədəniyyət abidələrinin və müqəddəs yerlərin məhv 
edilməsi və dağıdılması haqqında” 11/29-C saylı Qətnamələr; 
28-30 may 2003-cü ildə Tehranda (İran İslam Respublikası) ke-
çirilmiş İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 30-cu sessiyasının 
Yekun Kommunikesinin 41-ci bəndi və “Ermənistan Respubli-
kasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzü haqqında” 
13/30-P  saylı  və  “Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi  yardım 
göstərilməsi haqqında” 21/30-E saylı və “Ermənistan Respubli-
kasının Azərbaycan Respublikasına qarşı təcavüzünün nəticəsi 
kimi Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində İslam tarixi və 
mədəniyyət abidələrinin və müqəddəs yerlərin məhv edilməsi 
və  dağıdılması  haqqında”  10/30-C  saylı  Qətnamələr;  28-30 
iyun  2005-ci  ildə  Yəmən  Respublikasının  Səna  şəhərində  ke-
çirilmiş  İKT  Xarici  İşlər  Nazirləri  Şurasının  32-ci  sessiyasının 
Yekun  Kommunikesinin  40  və  41-ci  bəndləri  və  “Ermənistan 
Respublikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü 
haqqında” 9/32-P saylı və “Azərbaycan Respublikasına iqtisa-
di yardım göstərilməsi haqqında” 10/32-E saylı Qətnamələr və 
“İslam müqəddəs yerlərinin qorunması haqqında” 2/32-C saylı 
qətnamənin “Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respub-
likasına  qarşı  təcavüzünün  nəticəsi  kimi  Azərbaycanın  işğal 
olunmuş ərazilərində İslam tarixi və mədəniyyət abidələrinin 
və  müqəddəs  yerlərin  məhv  edilməsi  və  dağıdılması  haqqın-
da” bölməsi; 19-21 iyul 2006-cı ildə Bakı, Azərbaycan Respub-
likasında  keçirilmiş  İKT  Xarici  İşlər  Nazirləri  Şurasının  33-cü 
sessiyasının Bakı Bəyannaməsinin 14-cü bəndi və Yekun Kom-
munikesinin 45 və 46-ci bəndləri və “Ermənistan Respublika-
sının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haqqında” 
9/33-P  saylı  və  “Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi  yardım 
göstərilməsi  haqqında”  10/33-E  saylı  Qətnamələr  və  “İs-
lam  müqəddəs  yerlərinin  qorunması  haqqında”  2/33-C  saylı 
Qətnamənin  “Ermənistan  Respublikasının  Azərbaycan  Res-
publikasına qarşı təcavüzünün nəticəsi kimi Azərbaycanın işğal 
olunmuş ərazilərində İslam tarixi və mədəniyyət abidələrinin 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
35
www.elkhan-suleymanov.az
və  müqəddəs  yerlərin  məhv  edilməsi  və  dağıdılması  haqqın-
da”  bölməsi;  İKT-nin  Baş  Katibinin  “Ermənistan  Respublika-
sının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haqqında” 
məruzəsi; 18-20 iyun 2008-ci ildə Uqandanın paytaxtı Kampala-
da keçirilmiş İKT Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 35-ci sessiyası-
nın Kampala Bəyannaməsinin 25-ci bəndi və “Ermənistan Res-
publikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü  haq-
qında” 6/35-P saylı və İKT-yə üzv ölan və üzv olmayan ölkələrə 
və müsəlman icmalarına iqtisadi yardımın göstərilməsinə aid 
fəaliyyət haqqında” 3/35-E saylı qətnamənin Azərbaycan Res-
publikasına iqtisadi yardımın göstərilməsi haqqında bölməsi və 
“İslam müqəddəs yerlərinin qorunması haqqında” 3/35-C saylı 
qətnamənin “Ermənistan Respublikasının Azərbaycan Respub-
likasına  qarşı  təcavüzünün  nəticəsi  kimi  Azərbaycanın  işğal 
olunmuş ərazilərində İslam tarixi və mədəniyyət abidələrinin 
və  müqəddəs  yerlərin  məhv  edilməsi  və  dağıdılması  haqqın-
da” bölməsi; 23-25 may 2009-cu ildə Dəməşq, Suriya Ərəb Res-
publikasında  keçirilmiş  İKT  Xarici  İşlər  Nazirləri  Şurasının 
36-cı  sessiyasının  “Ermənistan  Respublikasının  Azərbaycan 
Respublikasına qarşı təcavüzü haqqında” 9/36-P saylı və İKT-
yə üzv ölan və üzv olmayan ölkələrə və müsəlman icmalarına 
iqtisadi yardımın göstərilməsinə aid fəaliyyət haqqında” 3/36-E 
saylı qətnamənin Azərbaycan Respublikasına iqtisadi yardımın 
göstərilməsi haqqında bölməsi və “İslam müqəddəs yerlərinin 
qorunması haqqında” 3/35-C saylı qətnamənin Ermənistan Res-
publikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzünün 
nəticəsi  kimi  Azərbaycanın  işğal  olunmuş  ərazilərində  İslam 
tarixi və mədəniyyət abidələrinin və müqəddəs yerlərin məhv 
edilməsi  və  dağıdılması  haqqında”  bölməsi;  18-20  may  2010-
cu  ildə  Düşənbə,  Tacikistan  Respublikasında  keçirilmiş  İslam 
Konfransı Təşkilatı Xarici İşlər Nazirləri Şurasının 36-cı sessi-
yasının Düşənbə Bəyannaməsinin müddəaları və “Ermənistan 
Respublikasının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzü 
haqqında” 10/37-P saylı qətnaməsi və İKT-yə üzv ölan və üzv 
olmayan  ölkələrə  və  müsəlman  icmalarına  iqtisadi  yardımın 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
36
www.elkhan-suleymanov.az
göstərilməsinə aid fəaliyyət haqqında” 6/37-E saylı qətnamənin 
Azərbaycan  Respublikasına  iqtisadi  yardımın  göstərilməsi 
haqqında  bölməsi  və  “İslam  müqəddəs  yerlərinin  qorunması 
haqqında”2/37-C  saylı  qətnamənin  “Ermənistan  Respublika-
sının  Azərbaycan  Respublikasına  qarşı  təcavüzünün  nəticəsi 
kimi Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində İslam tarixi və 
mədəniyyət abidələrinin və müqəddəs yerlərin məhv edilməsi 
və dağıdılması haqqında” bölməsi.
Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə dair 
İKT-də  qəbul  olunmuş  qərarlar  və  qətnamələrin  müəyyən 
təsnifatını aparmaq olar:
1.“Ermənistanla Azərbaycan arasında münaqişə haqqında” 
və  “Ermənistan  Respublikasının  Azərbaycan  Respublikasına 
qarşı təcavüzü haqqında” qətnamələr;
2. “Azərbaycan Respublikasına İqtisadi yardım göstərilməsi 
haqqında” qətnamələr;
3.  “Ermənistan  Respublikasının  Azərbaycan  Respublika-
sına  qarşı  təcavüzü  nəticəsində  Azərbaycanın  işğal  olunmuş 
ərazilərində  İslam  tarixi  və  mədəniyyət  abidələrinin  məhv 
edilməsi və dağıdılması haqqında” Qətnamələr.
Ermənistan-Azərbaycan  Dağlıq  Qarabağ  münaqişəsinə 
dair  İKT  tərəfindən  qəbul  olunmuş  sənədlərin,  o  cümlədən 
qərarların  və  qətnamələrin  məzmununu  qısaca  ifadə  edərək, 
aşağıdakı nəticələrə gəlmək olar: 
birincisi, İKT Ermənistan tərəfindən Azərbaycan torpaqla-
rının işğal olunması faktını təsdiq edir (məsələn, bax 13-15 de-
kabr  1994  –ci  ildə  Kasablanka,  Mərakeşdə  keçirilmiş  İKT  VII 
sammitinin Yekun kommünikesinin 8 bəndi; 12-13 noyabr 2000-
ci ildə Doha, Qətərdə keçirilmiş İKT IX sammitinin Yekun kom-
münikesinin 61 bəndi; 16-17 oktyabr 2003-cü ildə Malayziyada 
keçirilmiş İKT X sammitinin Yekun kommünikesinin 33 bəndi; 
13-14 mart 2008-ci ildə Dakar, Seneqal Respublikasında keçiril-
miş İKT XI sammitinin Yekun Kommünikesinin 61 bəndi və s.); 
ikincisi, İKT Azərbaycan Respublikasına qarşı Ermənistanın 
təcavüzünü  qətiyyətlə  pisləyir  və  bu  təcavüzə  son  qoyulma-

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
37
www.elkhan-suleymanov.az
sını tələb edir və bununla yanaşı həm də Ermənistanın silahlı 
qüvvələrinin bütün işğal olunmuş Azərbaycan torpaqlarından 
dərhal, tam və şərtsiz çıxarılmasını tələb edir
üçüncüsü, İKT Ermənistanı təcavüzkar kimi tanıyaraq, BMT-
nin  Təhlükəsizlik  Surasına  Azərbaycana  qarşı  təcavüzün  baş 
verməsi  faktının  tanınması  və  BMT-nin  Nizamnaməsinin  VII 
fəslinə uyğun olaraq BMT Təhlükəsizlik Surası tərəfindən özü-
nün əvvəllər qəbul etdiyi qərarlarının təmin edilməsi məqsədilə 
müvafiq  addımların  atılması  üçün  müraciət  etdi.  Ermənistan 
tərəfindən  müasir  beynəlxalq  hüquq  norma  və  prinsiplərinin 
pozulması  bu  dövlətin  beynəlxalq-hüquqi  məsuliyyətini  ya-
radır. Bu halda həmin dövlətə qarşı BMT-nin Nizamnaməsinə 
uyğun olaraq BMT Təhlükəsizlik Surası tərəfindən beynəlxalq-
hüquqi  məcburetmə  tədbirləri  sisteminin  tətbiq  edilməsi  tam 
hüquqauyğundur; 
dördüncüsü, İKT tərəfindən Ermənistanın təcavüzkar dövlət 
kimi tanınması o demək idi ki, Ermənistan Respublikası birbaşa 
Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin iştirak-
çısıdır. Bu fakt sonradan 2 dekabr 2008-ci ildə imzalanmış Mosk-
va Bəyannaməsində öz əksini tapmışdır. Bu faktın beynəlxalq-
hüquqi sənədlərdə əks olunmasının böyük əhəmiyyətı var. Belə 
ki, bu faktın etiraf edilməsi, guya ki, münaqişənin Azərbaycan 
və “Dağlıq Qarabağ”, mərkəz və əyalət arasında baş verməsinə 
dair erməni tərəfinin konsepsiyasının əsassız olmasını bir daha 
sübut edir;
-  beşincisi,  İKT  Ermənistanın  silahlı  qüvvələri  tərəfindən 
işğal  olunmuş  ərazisində  Azərbaycan  əhalisinə  qarşı  edil-
miş  hərəkətləri  insanlığa  qarşı  törədilmiş  cinayətlər  kimi 
qiymətləndirir.  Bu  fakt  işğal  olunmuş Azərbaycan  ərazisində 
azərbaycanlı əhaliyə qarşı törədilmiş cinayətlərdə, o cümlədən 
Xocalıda mülki əhaliyə qarşı soyqırımın həyata keçirilməsində 
əli olan Ermənistanın rəsmi və vəzifəli şəxslərinin məsuliyyətə 
cəlb edilməsinin zərurətinə dair məsələnin qoyuluşu haqqında 
hüquqi əsaslar verir; 
-  altıncısı,  İKT  Ermənistan  və  Azərbaycan  arasında 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
38
www.elkhan-suleymanov.az
münaqişənin  ədalətli  və  dinc  yolla  nizamlanmasının  əsas 
prinsiplərini müəyyən edir. Bunlar dövlətlərin ərazi bütövlüyü 
və beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərin toxunulmazlığı 
prinsipləridir;
-  yeddincisi, İKT Ermənistanın hər hansı bir qanunsuz iqti-
sadi  fəaliyyətinə  və Azərbaycanın  işğal  olunmuş  ərazilərində 
təbii  resursların  istismarına  və  İslam  abidələri  daxil  olmaqla, 
Azərbaycanın mədəni və tarixi abidələrinin dağıdılması prakti-
kasına son qoyulması zərurətini qeyd edir;
-    səkkizincisi,  İKT  yuxarıda  qeyd  olunan  məqsədin  həyata 
keçirilməsi  üçün  təşkilata  üzv  olan  ölkələr  tərəfindən 
əlaqələndirici  addımların  atılmasına  dair  qərar  qəbul  etmiş-
dir.  Xüsusilə  qeyd  etmək  lazımdır  ki,  İKT  öz  qərarlarında 
Azərbaycan xalqı ilə digər beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində 
də  öz  həmrəyliyini  göstərmək  zərurətini  qeyd  edir.  Belə  ki, 
İKT-nın  XI  sammitinin  kommünikesinin  61-ci  bəndində  qeyd 
olunur ki, İKT Azərbaycanın təşəbbüsü ilə irəli sürülmüş BMT 
Baş Assambleyasının “Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində 
vəziyyət”  adlı  layihəsinə  öz  dəstəyinin  gücləndirilməsi 
zərurətinə razılığını ifadə etmişdir. 
Beləliklə, belə bir nəticəyə gəlmək olar ki, İKT qərarlarında 
və  qətnamələrində  Ermənistan-Azərbaycan  Dağlıq  Qarabağ 
münaqişəsinə ədalətli beynəlxalq-hüquqi qiymət verilir və bu 
münaqişənin  nizamlanmasının  beynəlxalq-hüquqi  əsasları 
müəyyən edilir.
Avropada  Təhlükəsizlik  və  Əməkdaşlıq  Təşkilatı  (ATƏT): 
Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ATƏT-in 
diqqət  mərkəzində  saxladığı  məsələlərdən  biri  olmuşdur.  Bu 
təşkilat  münaqişənin  həlli  prosesində  vasitəçilik  missiyasını 
öz üzərinə götürmüş və bu istiqamətdə irəliləyişlər əldə olun-
ması üçün müəyyən addımlar atmışdır. 1992-ci ilin fevralında 
ATƏM-in ilk missiyası Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ 
münaqişəsinə dair məruzə hazırlamaq məqsədilə Azərbaycana 
gəldi. Missiyanın məruzəsi Yüksək Vəzifəli Şəxslər Komitəsinin 
(YVŞK) fevral ayında Praqa şəhərində keçirilən iclasına təqdim 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
39
www.elkhan-suleymanov.az
olundu. Bu məruzədə Dağlıq Qarabağın Azərbaycan ərazisi ol-
ması faktı bir daha təsdiqlənirdi. YVŞK münaqişənin nizamlan-
masına sülh yolu ilə nail olmağın zəruriliyini də bəyan etmişdi. 
Martın  24-də ATƏM-in  Xarici  İşlər  Nazirləri  Şurası  vəziyyəti 
müzakirə  edərək  münaqişənin  sülh  yolu  ilə  nizamlanmasını 
təmin  etmək  üçün  YVŞK-nin  zəmanəti  əsasında  Dağlıq  Qa-
rabağa  dair  sülh  konfransının  çağırılması  barədə  qərar  qəbul 
etdi.  Həmin  il  martın  24-də  Dağlıq  Qarabağ  münaqişəsinin 
sülh yolu ilə, danışıqlar vasitəsi ilə həlli üçün ATƏT-in Minsk 
qrupu  yaradıldı.  Konfransda  ABŞ,  Fransa,  Almaniya,  İtali-
ya,  Türkiyə,  Çexiya-Slovakiya,  Belarus,  İsveç,  Azərbaycan  və 
Ermənistan  nümayəndələrinin  iştirakı  nəzərdə  tutulurdu. 
1992-ci ilin mayında ATƏM-in Yüksək Vəzifəli Şəxslər Komitəsi 
tərəfındən konfransın təşkili və iclasın keçirilməsi şərtləri, eləcə 
də sədrin səlahiyyətlərini müəyyənləşdirən qərar qəbul olun-
du.  Minsk  Konfransının  keçirilməsi  üçün  yaradılan  Minsk 
qrupu münaqişənin həlli prosesində iştirak etməli və nəticədə 
Minskdə bu münaqişənin həllinə dair yekun sənəd qəbul olun-
malı idi [36].
ATƏT-in  Nazirlər  Şurası  Dağlıq  Qarabağda  və  onun 
ətrafında  silahlı  münaqişənin  genişlənməsinin  davam  etməsi 
və bunun nəticəsində əhali arasında əziyyət çəkənlərin və insan 
tələfatının  artması  ilə  əlaqədar  dərin  narahatlığını  ifadə  edir-
di. Nazirlər Şurası münaqişənin davam etməsinin və daha da 
genişlənməsinin regional və beynəlxalq təhlükəsizliyə göstərə 
biləcəyi təsiri nəzərə alaraq, münaqişənin aradan qaldırılması 
yolları və vasitələrini geniş şəkildə müzakirəyə çıxardı,  bütün 
tərəfləri  təmkinli  olmağa  dəvət  etdi.  Nazirlər  Şurası  yenidən 
ən  qəti  şəkildə  cavabdeh  yerli  komandirləri  onların  aktiv  iş-
tirakı  ilə  həyata  keçirilməi  təcili  və  effektiv  atəşkəsə  çağırdı. 
Siyasi və iqtisadi təzyiq tədbirlərinin dayandırılması da daxil 
olmaqla, etibarlı mühit və konstruktiv dialoq şəraitinin bərpa 
edilməsi  çağırışı  ilə  müraciət  etdi.  Nazirlər  Şurasında ATƏM 
çərçivəsində  həyata  keçirilən  fəaliyyət  nəzərdən  keçirildi  və 
YVŞK-in  qəbul  etdiyi  qərarlar  bütövlükdə  bəyənildi.  NK  bu-

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
40
www.elkhan-suleymanov.az
nunla əlaqədar gördüyü tədbirlərə görə ATƏM-in fəaliyyətdə 
olan sədrinə minnətdarlıq ifadə edərək lazım olduqda ona bü-
tün mümkün olan yardımı göstərməyə hazır olduğunu bəyan 
etdi.  Nazirlər  Şurası  Avropa  Birliyi  və  onun  üzv  dövlətləri, 
Müstəqil  Dövlətlər  Birliyinin  üzv  dövlətləri,  Şimali Atlantika 
Əməkdaşlıq Şurasının üzvləri və, xüsusilə, Birləşmiş Millətlər 
Təşkilatının Baş Katibi tərəfındən həyata keçirilən bir-birini ta-
mamlayan səyləri alqışlayırdı. NK bununla əlaqədar ATƏM-in 
Fəaliyyətdə olan sədrindən Birləşmiş Millətlər Təşkilatı ilə sıx 
əlaqə saxlamağı və mütəmadi məlumat mübadiləsi təşkil etməyi 
xahiş etdi. Razılığa gəlindi ki, ATƏM bu münaqişə ilə bağlı sülh 
prosesinin inkişafı işində əsas rol oynamalıdır. Həmçinin, Dağ-
lıq Qarabağda və onun ətrafında mövcud olan vəziyyət ATƏM 
tərəfindən  növbəti  tədbirlərin  həyata  keçirilməsini  tələb  edir. 
Nazirlər  Şurası ATƏM-in  Nazirlər  Şurasının  fəaliyyətdə  olan 
sədri cənab İrci Dinstbirə, xüsusilə effektiv atəşkəsin əldə olun-
ması və qorunub saxlanılması, həmçinin məsələnin sülh yolu 
ilə  hərtərəfli  nizamlanması  üçün  çərçivənin  yaradılmasına 
kömək məqsədilə yaxın vaxtlarda regiona səfər etməyi tapşırdı. 
Nazirlər Şurası qəti əminlik ifadə edirdi ki, ATƏM-in himayəsi 
altında  Dağlıq  Qarabağ  üzrə  konfrans  böhranın  ATƏM-in 
prinsipləri,  öhdəlikləri  və  müddəaları  əsasında  sülh  yolu  ilə 
nizama salınması məqsədilə danışıqlar üçün fəaliyyət göstərən 
forumu  təmin  edəcək.  Nazirlər  bununla  əlaqədar  ATƏM-in 
Nazirlər Şurasının fəaliyyətdə olan sədrindən mümkün qədər 
tez bir zamanda belə konfransı keçirməyi xahiş etdilər. Bundan 
əlavə nazirlər razılaşdılar ki, Minskdə keçiriləcək bu konfransın 
iştirakçıları Ermənistan, Azərbaycan, Belarus, Çexiya və Slova-
kiya Federativ Respublikası, Fransa, Almaniya, İtaliya, Rusiya 
Federasiyası, İsveç, Türkiyə və Amerika Birləşmiş Ştatları ola-
caq. Dağlıq Qarabağın seçilmiş və digər nümayəndələri maraqlı 
tərəf kimi konfransa onun Sədri tərəfindən iştirakçı dövlətlərlə 
məsləhətləşmələrdən  sonra  dəvət  olunacaqlar.  ATƏM-in 
Nazirlər  Şurasının  fəaliyyətdə  olan  sədri  ATƏM-in  himayəsi 
altında Dağlıq Qarabağ üzrə konfransın sədrini təyin edəcək. 

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
41
www.elkhan-suleymanov.az
Nazirlər Şurası ATƏM-in bütün iştirakçı dövlətlərini və bütün 
maraqlı  tərəfləri  beynəlxalq  nəzarət  altında  olan  təhlükəsiz 
dəhlizlər daxil olmaqla surətli və effektiv vasitələrdən istifadə 
edərək,  humanitar  yardımla  ona  ehtiyacı  olanların  təmin 
edilməsi üçün bütün lazımi addımların atılmasına təkidlə ça-
ğırdı.  Nazirlər  Şurası  Ermənistan  və  Azərbaycanın  ATƏM-in 
fəaliyyətdə  olan  sədrinin  bu  regiona  missiyasına,  həmçinin 
ATƏM şurasının razılaşdığı bütün fəaliyyətə tam kömək etmək 
öhdəliyini nəzərə aldı və məsələnin davamlı, sülh yolu ilə həll 
olunmasına nail olmaq məqsədilə hər iki tərəfi bu öhdəliyi fəal 
şəkildə yerinə yetirməyə dəvət etdi [36]. 
1994-cü ilin dekabrında Budapeştdə ATƏM üzvü olan  ölkə-
lərin  dövlət və hökumət başçılarının növbəti Zirvə Görüşü ke-
çirildi. Zirvə  toplantısının iştirakçıları  Ermənistan-Azərbaycan 
Dağlıq Qarabağ münaqişəsini də müzakirə edərək bu barədə 
qəbul olunmuş sənədlərə müvafiq bölmənin salınmasına razı-
lıq verdilər. Dağlıq Qarabağ münaqişəsinə bu sənədin Regional 
Məsələlər hissəsində "Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə əlaqədar 
ATƏM-in  fəaliyyətinin  intensivləşdirilməsi"  adlı  bölmə  həsr 
edilmişdir. Bu bölmədə tərəflər arasında atəşkəsin əldə edilməsi 
alqışlanır və ATƏM-in fəaliyyətdə olan sədrinə Minsk Konfran-
sı həmsədrlərinin təyin edilməsi tapşırılmışdır. Sənəddə deyilir: 
“Münaqişənin davam etməsi və bunun nəticəsində baş verən 
insan  faciəsindən  təəssüfləndiklərini  ifadə  edərək,  iştirakçı 
dövlətlər ATƏM-in Minsk qrupu ilə əməkdaşlıqda Rusiya Fede-
rasiyasının vasitəçilik səyləri nəticəsində 1994-cü il mayın 12-də 
razılaşdırılmış atəşkəsi münaqişə tərəflərinin təsdiqlədiyini  al-
qışlayırlar. Onlar Birləşmiş Millətlər Təşkilatı Təhlükəsizlik Şu-
rasının müvafiq qətnamələrinə sadiq qaldıqlarını təsdiqləyir və 
ATƏM-in münaqişənin sülh yolu ilə nizamlanmasına yönəlmiş 
səylərinə  Təhlükəsizlik  Şurasının  göstərdiyi  siyasi  dəstəyi  al-
qışlayırlar.  Bu  məqsədlə  onlar  münaqişə  tərəflərini  birbaşa 
əlaqələr daxil olmaqla məsələnin mahiyyətinə dair daha inten-
siv danışıqlara çağırırlar. Bu mənada onlar ATƏM-in səyləri və 
köməyini ikiqat gücləndirəcəklərinə söz verirlər. Onlar ATƏM-

Ermənistanın Azərbaycana qarşı silahlı təcavüzü və işğalın ağır nəticələri
42
www.elkhan-suleymanov.az
in Minsk qrupunun vasitəçilik səylərini qəti şəkildə bəyənir və 
Rusiya Federasiyasının həlledici yardımını və Minsk qrupunun 
digər  fərdi  üzvlərinin  səylərini  yüksək  qiymətləndirirlər.  On-
lar  bu  səyləri  ATƏM  çərçivəsində    əlaqələndirərək  bir  araya 
gətirmək qərarına gəlmişlər. Bu məqsədlə danışıqlar üçün va-
hid və razılaşdırılmış baza yaratmaq, həmçinin bütün vasitəçilik 
və  danışıqlar  fəaliyyətinin  tam  şəkildə  əlaqələndirilməsini 
təmin  etmək  məqsədilə,  fəaliyyətdə  olan  sədrə,  iştirakçı 
dövlətlərlə  məsləhətləşmələr  əsasında  və  mümkün  qədər  tez 
hərəkət etməklə, Minsk qrupunun həmsədrlərini təyin etməyi 
tapşırırlar.  Həmsədrlər  bütün  danışıqlar  səylərində  ATƏM 
prinsiplərini  və  razılaşdırılmış  mandatı  əsas  tutaraq,  Minsk 
qrupunun  görüşlərində  birlikdə  həmsədrlik  və  fəaliyyətdə 
olan  sədrə  birlikdə  məruzə  edəcəklər.  Onlar  işlərinin  gedişi 
barəsində Daimi Şuraya müntəzəm olaraq məlumat verəcəklər. 
Bu səylər çərçivəsində ilk addım kimi, mövcud atəşkəsin da-
vam  etdirilməsinə  kömək  etmək  məqsədilə  Rusiya  Federasi-
yasının və Minsk qrupunun digər fərdi üzvlərinin dəstəyilə və 
onlarla əməkdaşlıq şəraitində təcili tədbirlərin görülməsini və 
əvvəllər  vasitəçilik  fəaliyyəti  zamanı  əldə  olunmuş  irəliləyişə 
əsaslanaraq həyata keçirilməsi bütün tərəflər üçün münaqişənin 
əsas nəticələrini aradan qaldırmağa və Minsk Konfransını çağır-
mağa imkan verəcək silahlı münaqişənin dayandırılması haq-
qında siyasi sazişin imzalanması məqsədilə tezliklə danışıqlar 
aparmağı Minsk qrupunun həmsədrlərinə tapşırırlar. Daha son-
ra onlar Minsk Konfransının həmsədrlərindən, xüsusilə huma-
nitar sahədə, inamın möhkəmləndirilməsi tədbirlərinin həyata 
keçirilməsi istiqamətində münaqişə tərəfləri ilə birgə işi davam 
etdirməyi xahiş edirlər. Onlar iştirakçı dövlətlər tərəfindən həm 
fərdi əsasda, həm də müvafiq beynəlxalq təşkilatlar çərçivəsində 
qaçqınların  acınacaqlı  vəziyyətini  yüngülləşdirməyə  xüsusi 
diqqət yetirmək şərtilə regionun əhalisinə humanitar yardımın 
göstərilməsi  üzrə  tədbirlərin  həyata  keçirilməsinin  vacibliyini 
qeyd edirlər” [37]. 
Sənəddə  münaqişənin  həlli  üçün  sülhməramlı  qüvvələrin 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə