Endokr I n s I stem ve hormonlar prof. Dr. Arif altintaş



Yüklə 15,93 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/3
tarix07.01.2017
ölçüsü15,93 Mb.
  1   2   3

ENDOKR

İ

N S

İ

STEM  

ve 

HORMONLAR 

Prof. Dr. Arif ALTINTAŞ

 

altintas@veterinary.ankara.edu.tr 



Endokrin Sistem 

• Beden fonksiyonları başlıca iki büyük sistem tarafından 

kontrol edilir: 

Sinir sistemi 



Endokrin (veya Hormonal) sistem 

• Bu sistemlerin temel amacı, vücudun bir bütün olarak 

hareket etmesini sağlamak, bedenden veya dış ortamdan 

gelen uyarılara uygun yanıtları vermek ve vücut iç ortamının 

dengesini (Homeostasis) korumaktır.

 

 



ENDOKR



İ



SİSTEM dolaşım sistemine bir takım 

kimyasallar salgılamak suretiyle hedef hücreleri etkiler.

 

– Bu Regülatör Kimyasalların Tipleri:

 



Spesifik olmayan, y



aygın

 ve basit

: CO

2

, O



2

, Ca vb. 

• Çok

 kompleks ve Spesifik



: Haberciler (

Messengers) 

 


Endokrin Sistem 

Hayvanlar, interstisyel dokulara ve kana 



düzenleyici 

 

moleküller salgıla



yan 

ve aynı organizma içinde hedef 

hücreleri uzaktan et

kileyen 


özel dokular

a sahiptir. 

 

• Madde salgılayan bu dokular 



Endokrin Bez

, haberci 

moleküller ise 

Hormon


 

olarak adlandırılır.

 

 



Endokrin veya Hormonal sistem

 

genel olarak vücudun 



metabolik fonksiyonlarını kontrol eder:

 

– Hücre içi kimyasal reaksiyonların hızını ayarlar, 



 

– Maddelerin hücre zarından geçişini sağlar.

 

• Bazı hormonal etkiler saniyeler içinde oluşurken 



bazılarının etkisinin başlaması için birkaç güne ihtiyaç 

vardır ve haftalar, aylar ve yıllarca devam edebilir.

 


Endokrin 

Bezler ve Hormonları

 



Hipotalamus 



 

CRF, GRF, GHIH, Dopamin,TRH, 

GnRH 



Hipofiz 



 

ACTH, GH, Prolaktin, TSH, FSH, LH 

 

ADH, Oksitosin 





Tiroid 

 

T4, T3, Kalsitonin 





Paratiroid 

 

Paratiroid Hormon 

• Böbreküstü bezi

 

 

Kortizol, Aldosteron, Androjenler 



 

Katekolaminler 



Pankreas 

 

Insulin, Glukagon, Somatostatin 





Gonadlar 

 

Ö



strojen/Testosteron 



Mide-



Bağırsak kanalı

 

 

Gastrin, N



ö

rotensin, Sekretin, GIP, 

GLP

  

• Böbrek



 

 

Renin, Eritropoietin, 1,25-



dihidroksivitamin D

  



Plasenta 

 

HCG, HPL 



Örnek Bir Endokrin Bez : 

Pankreas 



Pineal Bez (Epifiz) 

• Bazal ön beyin

de, 

thalamusa 



yakın yer 

almaktadır

 



Hypothalamus



’un

 

suprachiasmatic 



nucleus

 (

SCN



aktivitesine yanıt olarak 

melatonin

 

salgılar.



 

• Karanlığın pineal 

bezdeki olayları aktive 

ettiği aydınlığın ise

 

inaktive ettiği 



düşünülmektedir.

 


Timus (Thymus) 

• Timus göğüs boşluğunda, t

iroid bezin 

altında 


ve trachea ve pericardın önünde yerleşmiş 

lenfoid sistemin esas organıdır.

 

• Timus bir vitamin deposudur (özellikle Vit C).



 

• Bağışıklık

 sisteminin 

T hücreleri

ni 

ve onları 



uyaran hormonları üretir

Timosin



timik 


humoral hormon (THH)

 ve 


faktör timik serum 

(FTS)


 

başlıca hormonlarıdır. Bunlar T lenfosit 

ve bazı B lenfositlerinin gelişmesinde rol alır. 

 

• Lenfosit yapan bir organ olmasına karşılık 



endokrin organlarla yakın ilişkisi vardır. 

 

• Timus hormonları, hipofizden salgılanan 



cinsiyet hormonlarının (LH, FSH) salınmasını 

baskılar.

 

• Ön Hipofizden salınan büyüme hormonu ve 



tiroksin timus’un gelişmesini uyarır, cinsiyet 

hormonları ise inhibe eder.

 


Temel 7 Bez ve Hormon

ları

 

Bez

 

Hormon

 

Tip

 

Kimyasal Grup

 

Büyük fizyolojik rol/roller

 

Hipotalamus

 

Thyrotrophin-releasing hormone (TRH)



 

Nörohormon

 

Protein


 

↑ TSH secretion

 

Somatostatin (SS)



 

Nörohormon

 

Protein


 

↓ GH secretion

 

Gonadotrophin-releasing hormone (GnRH)



 

Nörohormon

 

Protein


 

↑ FSH & LH secretion

 

Corticotrophin-releasing hormone (CRH)



 

Nörohormon

 

Protein


 

↑ ACTH secretion

 

Growth hormone-releasing hormone (GHRH)



 

Nörohormon

 

Protein


 

↑ GH secretion

 

Prolactin releasing hormone



 

Nörohormon

 

bilinmiyor



 

↑ Prolactin secretion

 

Prolactin-inhibiting hormone, Dopamine (PIH)



 

Nörohormon

 

Tirozin-derive



 

↓ Prolactin secretion

 

Ön Hipofiz 

 

 



Thyroid stimulating hormone (TSH)

 

Endokrin



 

Glikoprotein

 

↑ Thyroid hormones (T



4

 & T


3

) synthesis  

   and secretion

 

Luteinizing hormone (LH)



 

Endokrin


 

Glikoprotein

 

↑ Female: ovulation;ovarian estradiol &  



   progesterone synthesis 

↑ Male: testicular androgen synthesis 

 

Follicle-stimulating hormone (FSH)



 

Endokrin


 

Glikoprotein

 

↑ Female: ovarian follicle growth;  



   estradiol synthesis 

↑ Male: spermatogenesis

 

Prolactin 



 

Endokrin


 

Protein


 

↑ Milk synthesis; 

 

Growth hormone (GH)



 

Endokrin


 

Protein


 

↑ Hepatic somatomedin (IGF-I,II) biyosentez

 

Adrenocorticotrophin (ACTH)



 

Endokrin


 

Protein


 

↑ Adrenal steroidogenesis

 

Arka 

hipofiz

 

Vasopressin, antidiuretic hormone (VP, ADH)



 

Endocrine

 

Protein


 

↑Renal su absorption; vasoconstriction

 

Oxytocin (OT)



 

Endocrine

 

Protein


 

↑ Süt secretion; uterine contraction

 


Tiroid

 

Tiroksin 



(T

4

)-Tri-iyodotironin 



(T

3

)



 

Endocrine

 

Tirozin 


derivesi

 

↑  Growth;  differentiation;  calorigenesis  (↑  metabolic 



rate & oxygen consumption)

 

Calcitonin (CT)



 

Endocrine

 

Protein


 

↓ Blood Ca

2+

 

Paratiroid



 

Parathyroid hormone (PTH)

 

Endocrine



 

Protein


 

↑ Blood calcium (Ca

2+

), ↓ Blood phosphate (PO



4

-3

)



 

Adrenal  

Korteks

 

Aldosterone



 

Endocrine

 

Steroid


 

↑ Sodium retention

 

Cortisol


 

Endocrine

 

Steroid


 

↑ Carbohydrate metabolism;

 

Adrenal 

medulla

 

Adrenaline, Epinephrine (E)



 

Endocrine

 

Tirozin 


derivesi

 

Multiple  effects  on  nerves,  muscles,  cellular  secretions 



metabolism; cardiovascular function; strese yanıt

 

Noradrenalin-Norepinefrin (NE)



 

Endocrine

 

Tirozin 


derivesi

 

Strese yanıt



 

Pankreatik  

Adacıklar

 

Insulin



 

Endocrine

 

Protein


 

↓ Blood sugar; ↑ protein, glycogen & fat synthesis

 

Glucagon


 

Endocrine

 

Protein


 

↑ Blood glucose; gluconeogenesis; glycogenolysis

 

Somatostatin



 

Paracrine

 

Protein


 

↓ Secretion of pancreatic islets hormones

 

Pancreatic polypeptide (PP)



 

Paracrine

 

Protein


 

↓ Secretion of pancreatic islets hormones & bile

 

Gonadlar 

Ovaryum 

Testis

 

Oestrogen



 

Endocrine

 

Steroid


 

↑ Female development, breasts, growth & behavior

 

Progesterone



 

Endocrine

 

Steroid


 

↑ Uterine & mammary gland growth

 

Testosterone



 

Endocrine

 

Steroid


 

↑ Male development & growth of reproductive system

 

Inhibin


 

Endocrine

 

Peptide


 

↓ FSH secretion

 


Dokulardan S

algılanan bazı 

hormonlar 

Kaynak

 

Hormon

 

Tip

 

 Kimyasal 

grup 

 

Büyük görev

 

Mide

 

Gastrin



 

Paracrine & 

autocrin

e

 



Protein 

↑ gastric HCl secretion 



İnce bağırsak

 

Secretin



 

Paracrine & 

 

Protein 


↑ pancreatic bicarbonate secretion 

Cholecystokinin (CCK) 

autocrine 

Protein


 

↑ gall bladder contraction & secretion of pancreatic 

enzymes

 

Gastric inhibitory hormone (GIP)



 

Endocrine

 

↓ Gastric secretion, ↑ intestinal secretion, insulinotropic, 



anabolic hormone

 

Vasoactive intestinal peptide 



(VIP)

 

Endocrine



 

↑ Intestinal secretion of water & electrolytes; relaxation 

of circulatory smooth muscles (vasodilator, 

hypotensive)

 

Motilin


 

↑ Contraction of stomach & small intestine, stimulate 

gastric motor activity

 

Neurotensin (NT) 



Inhibits gastric acid secretion & emptying of stomach

 

Substance P (SP)



 

Contraction of gut smooth muscles, vasodilation

 

Gastrin releasing peptide (GRP)



 

↑ release gastrin

 

Kalp

 

Atrial Natriuretic peptide (ANP)



 

Endocrine

 

Protein 


↑ renal salt excretion, GFR & urine volume; lowering of 

blood pressure 



Böbrek

 

Vitamin D



3

 

Endocrine



 

Steroid 


↑ calcium absorption by the intestine 

Dokular 

 

Prostaglandins(PGs) 



Prostacyclins 

Thromboxanes 

Leukotrienes

 

Otokrin ve 



parakrin

 

Eicosanoid 



↑ Second messenger formation. They have multiple 

effects; blood clotting, muscle contraction, defense 

mechanism etc 


Gastrointestinal (luminal) Hormonlar

 

Hormon

 

Yerleşim

 

En büyük etki

 

Gastrin


 

gastric antrum, duodenum

 

gastric acid and pepsin secretion



 

Cholecystokinin (CCK)

 

duodenum, jejunum



 

pancreatic amylase secretion

 

Secretin


 

duodenum, jejunum 

 

pancreatic bicarbonate secretion



 

Gastric inhibitory peptide (GIP)

 

small bowel



 

enhances glucose-mediated insulin relaese; inhibits gastric 

acid secretion

 

Vasoactive intestinal peptide 



(VIP)

 

pancreas



 

smooth muscle relaxation; stimulates pancreatic bicarbonate 

secretion

 

Motilin



 

small bowel

 

initiates interdigestive intestinal motility



 

Pancreatic polypeptide (PP)

 

pancreas


 

inhibits pancreatic bicarbonate and protein secretion

 

Enkephalins



 

stomach, duodenum, 

gallbladder

 

opiate-like actions



 

Substance P

 

entire gastrointestinal tract



 

physiological actions uncertain

 

Bombesin-like 



immunoreactivity (BLI)

 

stomach, duodenum



 

stimulates release of gastrin and CCK

 

Neurotensin



 

ileum


 

physiological actions unknown

 

Enteroglucagon



 

pancreas, small intestine

 

physiological actions unknown



 

Arka Hipofiz Hormonları

 



Hypothalamus

’da pazarlanır

, arka hipofizden 

salgılanır.

 



Oksitosin 



Hedef = 


düz kaslar

. Uterus ve meme (ve beyin) 

Fonksiyon = labor, 



süt indirilmesi,

 



ADH (Vasopressin AVP) 

Hedef = 



böbrekler

 



Fonksiyon = su geriemilimi 

 


Ön Hipofiz 

Hormon


ları

 

HORMON 



HEDEF  

FONKSIYON 

Tiroid 

uyarıcı 


(TSH)   Tiroid bezi 

TH sentezi 

ve salımı

 

Büyüme



 (GH) 

Bazı dokular

 

Büyüme 


 

Adrenokortikotropin 

(ACTH) 

Adrenal korteks  Kortizol 



salınımı

 

(androgenler) 



Prolaktin (Prl) 

Meme 


Süt üretimi

 

Folli



kül

 (FSH) 


Gonadlar 

Yumurta/sperm 

yapımı

 

Luteinize edici (LH)  Gonadlar 



Cinsiyet hormon

ları


 

Hormon nedir

 



  Hormonlar 



endokrin hücrelerce salgılanan ve kana 

salınan 


organi

k kimyasallardır.

 Hormonlar fizyolojik 

fonksiyonların değişimini düzenler ve kontrol eder. 

 

Silverthorn, Human Physiology, 3rd 

edition Figure 6-1&2 

Hormon 

Endokrin 

hücre

 

Reseptör 

 

süz 

hücre

 

Reseptör 

 

lü 

 

hücre

 

Cevap (+) 

Hedef 

hücre

 

Cevap (-) 


Hormon nedir ? 

• Hormonlar diğer bezlerin 

ve dokuların aktivitesini 

etkileyen Kimyasal 

sinyallerdir. 

Hormonlar 



gelişme

büyüme



erginliğe 

ulaşma

 

ve üreme 



olaylarını yönetirler



Endokrin bezlerden 

salgılanırlar

.   



Endokrin sistemde  



tüm

 bezler endokrindir.  



Hipotalamus 

Ön Hipofiz

 

Hedef 

organ 

Glikokortikoidler 

Mineralokortikoidler 

(Androgenler) 

Progesteron 

Testosteron 

(Spermatogenezisr) 

Östrogen

 

• Hormonlar hücreler tarafından vücut sıvılarına salınan ve diğer hücrelerde 

fizyolojik kontrol etkileri olan kimyasal maddelerdir. 

• Hormonların bir kısmına 

lokal hormonlar

 

denir, bazıları ise 



genel 

hormonlar

 olarak isimlendirilir.  



Lokal hormonlar

,  




asetilkolin

, parasempatik ve iskelet sinirlerin uçlarından salınır;

 



sekretin



, duedonal duvardan salınır ve kanda taşınarak pankreasa 

gider ve pankreas salgısına sebep olur; 

 



kolesistokinin



, ince bağırsaklardan salınır ve safra kesesine taşınır, 

kasılmaya sebep olur; pankreasa taşınır ve enzim salgılanmasına 

sebep olur 



Genel Hormonlar

; özel endokrin bezler tarafından salınırlar ve kanda 

taşınırlar. Vücudun çeşitli bölgelerinde fizyolojik etkilere sebep olurlar.

 

– Büyüme hormonu



 

(STH ya da GH), önhipofizden salınır, tüm 

dokuları etkiler, 

 

– Tiroid uyarıcı hormon (TSH)



 tiroid bezinden sorumludur. 

– Diğer genel hormonlar, spesifik dokuları etkiler. 

 



Adrenokortikotropin



 

hipofiz ön lobundan salınır, özellikle

adrenal korteks ve yumurtalık hormonlarını (östrojen, progesteron) 

etkiler ve uterus endometriumu üzerine özel etkileri vardır.

 


 Bir hormon 

molekülünün

 belirli 

reseptör

 

molekülleri



 ile 

etkileşimi

 hedef 

hücre


de, hedef 

hücre


nin fizyolojisinin veya 

metabolizma

nın

 bir veya birden fazla 



yönünü

 etkileyen bir dizi 

adımları

 

başlatır



.

 

 



 Hormonlar, 

kardiyovasküler

 sistemle 

dolaşım

 sayesinde 



vücuttaki

 

tüm



 dokularla temas kurar fakat, sadece hormona 

özgü


 

reseptörleri

 

içeren


 

hücreler


 hormon 

tarafından

 etkilenir.  

 Bu 



tür

 

hücre



 veya organa 

hedef h


ücre

 veya 


hedef organ 

denir 


Endokrin 

hücre

 

Reseptör 

 

süz 

hücre

 

Reseptör 

 

lü 

 

hücre

 

Cevap (+) 

Hedef 

hücre

 

Cevap (-) 

Hormon 

Hormon + Resept

ö



Hormonun klasik tanımı

 

1. Kimyasal haberciler  



2.

Canlı hücreler tarafından yapılır ve

  

3.

Spesifik bir bezle salınır



 

4.

Doğrudan kan dolaşımına verilir



 

5.

Kanla taşınır



 

6. Spesifik bir hedefe etkir  

7.

Salgılanma



 

alanından 

uzak bir yere etkir 

8.

Dakika miktarlarda salgılanır



 

9. Belli 

reseptörler üzerinden belirli eylemleri 

uygular 


Hormon

’un


 

Yeni Tanımı

 

“ Bir hücre tarafından salgılanan ve 



taşıyıcı araçlar ile taşınarak, yakın  

veya uzak başka bir hücreyi etkileyen 

herhangi bir madde ”

 


Fonksiyonlarına göre 

H

ormonların



 

sınıflandırılması

 

 



 Kinetik Etkiler

 



 genel olarak 

bazı hareketler 

 

  sergiler.  



Örnek:

 pigment hareketi, kas   

  

kasılması



Bezin salgılaması

 



 Metabolik Etkiler

 



 

yoğun olarak vücutta 

 

  

derişim ve kimyasal reaksiyonların hızında ve   



 

  

dengesinde değişimler



 



 Morfogenetik Etkiler

 



 

Büyüme ve farklılaşma  

 

  ile ilgili etkilere sahiptir. 



Teslim moduna 

göre


 H

ormonların

 

sınıflandırılması



 

1.

Endokrin: 



2.

N

ö



roendokrin: 

3.

Parakrin: 



4.

Otokrin: 

5.

Luminal: 



6.

Feromon: 

Vücudun salgıladığı bir kimyasaldır. 

Hayvanlarda (özellikle böceklerde) cinsel çekimi 

sağlamanın yanı sıra yön bulma, tehlike sinyali yollama, 

yaşam alanı işaretleme gibi işlevleri vardır. 

 

 

Karşı cinsi etkileyen bu salgı uzun zamandır yapay 



olarak üretilmekte ve parfümlerde kullanılmaktadır

.  


23 

Çözünürlüklerine göre

 Hormonlar 

1. Lipofilik hormonlar:

 Steroid hormon

ları    


(kolesterol

’den köken alır

) ve tiroid hormon

’ları


 

(tirozin + iyot) kapsar  

  - Retinoidler, ya da Vit A  ve Vit D metabolitleri de 

hormon etkili vitaminler olup lipofiliktirler.  




Yüklə 15,93 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə