Endokrin Sistem



Yüklə 0,81 Mb.
tarix07.01.2017
ölçüsü0,81 Mb.


Endokrin Sistem


Endokrin Sistem

  • İnsan vücudunun hormonal düzenlemsi endokrin sistem tarafından sağlanır.

  • Ekzokrin bezler; salgılarını kanallar vasıtası ile vücut boşluklarına salgılarlar;

  • Endokrin bezler; Salgılarını dokular arası sıvıya verirler. Salgılar buradan kana karışır.

    • Pankreas
    • testisler
    • Overler
    • Karaciğer vb.


Endokrin Sistem

  • Endokrin fonksiyona sahip iç salgı bezleri;

    • Hipotalamus
    • Hipofiz
    • Tiroid
    • Paratiroid
    • Adrenal (sürrenal) bezler
    • Pankreas
    • Epifiz
    • Timus


Endokrin Sistem

  • Endokrin sistemin görevleri;

    • Büyüme ve gelişmenin sürdürülmesi
    • Metabolizma aktivitelerinin düzenlenmesi ve enerji dengesinin sağlanması
    • Üreme fonksiyonlarını ve süreçleri (Yumurta ve sperm üretimi, döllenme, doğum...)
    • Vücut ısısının korunması
    • Vücuttaki kimyasal kompozisyonun ve ekstrasellüler sıvı hacminin düzenlenmesi
    • Duygu ve dürtü
    • Doku onarımı
    • Bağışıklık sisteminin belirli aktiviteleri
    • İnfeksiyon, travma, stres, kanama, açlık gibi durumlarda homeostazın korunması
    • Düz kas ve kalp kası liflerinin kasılması ve bezlerin salgılarının düzenlenmesi


Hormonlar

  • Hormonlar endokrin bezler tarafından sentezlenen, doğrudan doğruya kan yolu ile belirli hücre ve dokular üzerinde etkilerini gösteren kimyasal maddelerdir.

  • Kandaki miktarları çok az olmasına rağmen biyolojik etkileri oldukça yüksektir.

  • Hormonlar enzimleri aktive etmek suretiyle hücreler ve organlardaki metabolik faaliyetleri düzenlerler.

  • Belirli bir hormon tarafından etkilenen hüvreye/organa hedef hücre/organ denir.

  • Hormonların hedef hücrelerini etkileyebilmeleri için hedef hücre yüzeyinde reseptörlere bağlanması gerekir.



Hormonlar

  • Bir hedef hücrede belirli bir hormon için 2000-10000 adet reseptör vardır.

  • Reseptörler hormon spesifiktir.

  • Farklı hedef hücreler aynı hormona farklı cevaplar verebilir.

  • Genelde iki tip hormon vardır;

    • Otokrin hormonlar; üretici hücre üzerine etkilidirler
    • Parakrin hormonlar; başka hücreler üzerine etkilidirler


Feedback Mekanizması

  • Hormonların salgı mekanizması feedback ile düzenlenir.

  • Feedback salgılanan son ürünün gerisin geriye ilk salgı organını etkilemesidir.

  • Pozitif feedback son ürünün ilk salgı organını etkileyerek kendisinin salgısını artırmasıdır.

  • Negatif feedback son ürünün ilk salgı organını etkileyerek kendisinin salgısını azaltmasıdır.



Feedback Mekanizması



Down-Up Regülasyon

  • Down-regülasyon; hormon ortamda fazla miktarda bulunduğunda hedef hücre reseptörlerin sayısı azalır, böylece hormona yanıt azalmış olur.

  • Up-regülasyon; hormon ortamda az ya da yetersiz bulunduğunda hedef hücredeki reseptörlerin sayısı artar, hormona yanıt artmış olur.



Hipotalamus

  • Beyin tabanında bulunmaktadır.

  • Otonom sinir sistemi ile endokrin sistem arasında bağlantı sağlar.

  • Görevleri;

    • Otonom sinir sisteminin kontrolü
    • Hipofiz bezinin çalışmasının kontrolü
      • RH (releasing hormonlar = salgılatıcı hormonlar)
      • İH (inhibiting hormonlar = salgı durdurucu hormonlar)




Hipotalamus

  • Hipotalamus aşağıdaki hormonları salgılayarak hipofizin salgı yapmasını uyarır;

    • Lüteinizan hormon-RH (LH-RH)
    • Folikül stimülan hormon-RH (FSH-RH)
    • Melanotropin-RH
    • Kortikotropin-RH (CRH)
    • Tirotrop hormon-RH
    • Prolaktin-IH (PRL-IH)
    • Somatotrop hormon-RH
    • Somatotrop hormon-IH


Hipofiz

  • Beyin tabanında sella tursica adı verilen kemik yapının içinde yer alır.

  • İnfindubulum denen bir kanal sistemi ile hipotalamusa bağlıdır.

  • İki bölümü vardır;

    • Adenohipofiz (ön lob)
    • Nörohipofiz (arka lob)


Adenohipofiz

  • Gonadotropik hormonlar;

    • Folikül stimüle edici hormon (FSH);
      • Kadınlarda foliküllerin gelişmesi, overlerden östrojen salgılanması
      • Erkeklerde testislerde sperm üretimini stimüle eder.
    • Lüteinizan hormon (LH);
      • Ovulasyonu uyarır
      • Corpus luteum oluşumunda görev yapar
    • Prolaktin (PRL);
      • Meme bezlerinin gelişmesini ve süt salgılanmasını uyarır


Adenohipofiz

  • Metabolik hormonlar;

    • Growth hormon (büyüme hormonu = GH);
      • Somatotrop hücrelerden salgılanır
      • Büyümeyi ve metabolizmayı stimüle eder
      • Protein sentezini uyarır
    • Adrenokortikotrop hormon (ACTH);
      • Kortikotrop hücrelerden salgılanır
      • Adrenal korteksten glukokortikoidlerin salgılanmasını sağlar
    • Melanosit stimüle eden hormon (MSH);
      • Kortikotrop hücrelerden salgılanır
      • Deri pigmentasyonundan sorumludur
    • Tiroid stimüle edici hormon (TSH);
      • Tirotrop hücrelerden salgılanır
      • Tiroid bezi salgılarını düzenler


Nörohipofiz

  • Oksitosin;

    • Hamileliğin sonunda uterus kaslarının kasılmasını artırarak bebeğin doğmasına yardım eder.
    • Plesentanın çıkışını hızlandırır.
    • Doğum sonrasında uterusun eski boyutlarına dönmesine yardımcı olur.
  • Antidiüretik hormon (AFH);

    • İdrarla atılan su miktarını kontrol eder, böylece vücudun su dengesini ayarlar
    • İdrar çıkışını azaltır
    • Ayrıca arteriollerin kasılmasını artırarak kan basıncını artırır


Tiroid Bezi

  • Larinksin hemen altında, tarkeanın her iki yanında yer alan iki loblu bir salgı bezidir.

  • Tiroid foliküllerinden oluşur.

  • Oluşturduğu salgıları depolama kabileyitine sahiptir.

  • Üç farklı hormon salgılar;

    • Tiroksin (T4)
    • Triiyodotironin (T3)
    • Kalsitonin


Tiroid Bezi

  • Tiroid hormonlarını sentezi için iyot gereklidir.



Tiroid Bezi



Paratiroid Bezler

  • Tiroid bezinin gerisinde fibröz kapsül içinde yer alırlar.

  • Dört adet paratiroid bezi vardır.

  • Paratiroid bezler parathormon salgılarlar.

  • Parathormon;

    • Kan ve kemiklerdeki kalsiyum ve fosfat metabolizmasını düzenler
    • Kemiklerden kalsiyumun serbestleşmesini ve kandaki kalsiyum miktarını artırır
    • Böbreğin kalsiyumu ve magnezyumu geri emmesini, fosfat iyonlarını ise idrar ile atmasını sağlar
    • D vitaminini aktive eder


PARATİROİD HORMONLARI



Adrenal Bezler

  • Her iki böbreğin üst kısmına yerleşmişlerdir.

  • Adrenal bezlerin 2 bölümü vardır;



Adrenal Korteks

  • Mineralokortikoidler;

    • Vücudun sodyum-potasyum ve su dengesini düzenlerler.
    • En önemli mineralokortikoid aldosterondur.
    • Aldosteron;
      • Böbrek tübüllerinden sodyum geri emilimini artırır
      • Klor ve bikarbonat geri emilimini artırır
      • Su tutulmasını artırır
      • Potasyum ve hidrojen iyonlarının atılımını artırır


Adrenal Korteks

  • Glukokortikoidler;

    • Kortizol
    • Kortikosteron
    • Kortizon
  • Karaciğerde yağ ve proteinden karbonhidrat yapımını artırırlar.

  • Kortizol karaciğerde glukozun glikojen şeklinde depolanmasını artırır, glukozun vücut hücreleri tarafından kullanımını azaltır.

  • Kan şeker seviyesini artırır.

  • Kortizol allerjik ve inflamatuar reaksiyonların şiddetini azaltır.



Adrenal Korteks

  • Glukokortikoidler;

    • Metabolizmayı ve metabolik strese karşı direnci düzenler
    • Protein yıkımını artırırlar
    • Lipolizi uyarırlar
    • Kan basıncını artırırlar
    • İnflamasyonu baskılarlar
    • Histamin salınımını azaltırlar
    • Yara iyileşmesini yavaşlatırlar
    • Bağışıklık yanıtını baskılarlar


Adrenal Korteks

  • Gonadokortikoidler;

    • Seks hormonları başlıca gonadlarda daha az olarakta adrenal kortekste yapılır.
    • Östrojen, progesteron
    • Testosteron


Adrenal Medulla

  • Adrenal medulla sempatik sinir sistemi ile ilişkidedir.

  • Sempatik uyarı oluştuğunda adrenal medulla, adrenalin ve noradrenalin salgılar.

  • Noradrenalin;

    • Kan damarları daralır
    • Kalp atım hızı ve kan basıncı artar
    • Solunum hızı artar
    • Kan şekeri yükselir
    • Gastrointestinal kanal inhibe olur


Adrenal Medulla

  • Adrenalin;

    • Kalp üzerine etkileri noradrenalinden daha güçlüdür
    • Adrenalin kan damarlarını hafifçe daraltır
    • Adrenalin vücut metabolizmasını normalin % 100 üstüne çıkarabilir


Pankreas

  • Midenin alt kısmında duodenumun yaptığı kıvrımın içinde yer alır.

  • İki ayrı fonksiyonu vardır;

    • Ekzokrin fonksiyon; sindirimde görev yapan enzimleri salgılar
    • Endokrin fonksiyon; kandaki şeker düzeyini kontrol eden hormonları salgılar
  • Pankresta bulunan langerhans adacık hücreleri birbirine zıt etki yapan iki adet hormon salgılar.



Pankreas

  • İnsülin;

    • Langerhans adacıklarındaki -hücreleri tarafından salgılanır.
    • Karaciğerde glikojen sentezini artırır ve kan şeker seviyesini düşürür.
    • Glikojenezi uyarır
    • Protein sentezini uyarır
    • Lipojenezi uyarır
    • Glikojenolizi azaltır
    • Glukoneogenezi azaltır
  • Büyüme hormonu ve ACTH kan glukoz düzeyini artırır, bu da insülin salınımını uyarır.

  • Parasempatik aktivite insülin salınımı artırır.

  • Somatostatin insülin salınımını inhibe eder.



Pankreas

  • Glukagon;

    • Langerhans adacıklarındaki -hücrelerinden salgılanır.
    • Glikojenolizi hızlandırıp, glukoneojenezi artırarak kan şeker seviyesini artırır.
    • Glukagon salınımı kan glukoz seviyelerinin negatif feedbacki ile kontrol edilir.
    • Yüksek protein içerikli besinler ve sempatik aktivite artışı, glukagon salgısını artırır.


Overler

  • Pelvis boşluğunun her iki yanında yer alırlar.

  • Östrojen ve progesteron salgılarlar.

  • Östrojen;

    • Üreme siklusunu düzenler
    • Gebeliğin sürmesini sağlar
    • Süt bezlerini laktasyon için hazırlar
  • Progesteron;

    • Meme bezlerinin gelişimini sağlar
    • Uterusu döllenmiş yumurtanın yerleşmesi için hazırlar


Overler

  • Overlerde ayrıca inhibin ve relaksin hormonları da salınır.

  • İnhibin;

    • FSH ve LH salınımını inhibe eder
  • Relaksin;

    • Bebeğin doğumundan hemen önce overler ve plasenta tarafından salınır
    • Rahim ağzının (cerviks) genişlemesini sağlar.


Testisler

  • Testisler vücut dışında skrotum denen bir kesenin içinde yerleşmişlerdir.

  • Testosteron üretirler.

  • Sperm üretiminden de sorumludurlar

  • FSH salgısını inhibe eden inhibinde salgılanır.



Epifiz

  • Beyinde 3. Ventrikülün üstünde yer alır.

  • Bir sap ile orta beyne bağlanmıştır.

  • Melatonin salgılar.

  • Uyku ritmini ve ergenlik öncesi hormonal faaliyetleri düzenler.

  • Melatonin karanlıkta daha fazla salgılanır.



Timus

  • Lenfositlerden oluşan iki loblu bir bezdir.

  • Temel işlevi bağışıklık sistemi ile ilişkilidir.

  • T hücrelerinin çoğalmasını ve olgunlaşmasını sağlar.




Yüklə 0,81 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə