Fram til 1940-50 var almennt talið að fylgjan verði fóstrið fyrir utanaðkomandi efnum



Yüklə 254,5 Kb.
tarix21.01.2017
ölçüsü254,5 Kb.



Fram til 1940-50 var almennt talið að fylgjan verði fóstrið fyrir utanaðkomandi efnum

  • Fram til 1940-50 var almennt talið að fylgjan verði fóstrið fyrir utanaðkomandi efnum

  • talað var um fylgjuþröskuld

  • Upp úr 1940 fóru margir að efast um að fylgjan veitti mikla vörn



1941 – utanaðkomandi efni, m.a. lyf, geta haft skaðleg á hrif á fóstur

  • 1941 – utanaðkomandi efni, m.a. lyf, geta haft skaðleg á hrif á fóstur

  • 1941 – veiran sem veldur rauðum hundum getur skemmt fóstur

  • 1961 – talidómíð

  • 1970 – díetýlstilböstról (DES)

  • 1971-72 - áfengi



þetta vekur eðlilega mesta athygli þó svo að ýmislegt fleira geti gerst

  • þetta vekur eðlilega mesta athygli þó svo að ýmislegt fleira geti gerst

  • efni sem veldur vansköpun er kallað teratogen

    • teratos (gr) þýðir ófreskja
  • orðið teratogen er farið að nota í víðari merkingu en áður



alvarlegar skemmdir - fósturdauði

  • alvarlegar skemmdir - fósturdauði

  • vanskapanir

  • vanþroski fósturs

  • vanþroski/ofþroski einstakra líffæra

  • óeðlileg líkamsstarfsemi hjá nýbura

  • illkynja sjúkdómur hjá barni

  • truflun á andlegu atgervi barns



meiri háttar vansköpun

  • meiri háttar vansköpun

    • 2-3% fæðinga
  • minni háttar vansköpun

    • 14-(45)% fæðinga (skilgreining mjög á reiki)
  • vanskapanir vegna lyfja

    • um 1% allra vanskapana
      • alls 1-7 á ári á Íslandi vegna lyfja (ágiskun)
  • orsök vansköpunar er oftast óþekkt



skammtar

  • skammtar

    • verkun á fóstur er skammtaháð
    • halda skal skömmtum í lágmarki
  • tími (frá getnaði)

    • lítil hætta fyrstu 2 vikurnar
    • vika 3 til 8 – organogenesis; mest hætta
    • eftir 12. viku er lítil hætta á vansköpun


andlegur þroski

  • andlegur þroski

    • barn vangefið eða misþroska
    • greindarskortur
    • hegðunarraskanir
  • vanstarfsemi skjaldkirtils

  • nýrnaskemmdir

  • lélegur þroski tanna og beina

  • lungnaháþrýstingur hjá nýbura



samtals um 1000 virk lyfjaefni á markaði

  • samtals um 1000 virk lyfjaefni á markaði

  • um 30 þeirra (ca. 3%) hafa þekkta eða grunaða skaðlega verkun á fóstur



andrógen og östrógen

  • andrógen og östrógen

  • alkylerandi lyf

  • metótrexat

  • karbamazepín

  • warfarín

  • díetýlstilböstról (DES)

  • etanól

  • flúkónasól

  • joð

  • litíum

  • metimazól



Kanadísk rannsókn sýndi aukna hættu á vansköpunum í hjarta ef paroxetín var notað á 1. þriðjungi meðgöngu

  • Kanadísk rannsókn sýndi aukna hættu á vansköpunum í hjarta ef paroxetín var notað á 1. þriðjungi meðgöngu

  • dýratilraunir benda til þess að þessi lyf geti truflað þroskun serótónín-kerfa í heila með langvarandi áhrifum á hegðun barnsins

  • tvær framsýnar rannsóknir á börnum mæðra sem notuðu lyfin á meðgöngu sýndu hvorki áhrif á námsgetu né hegðun

  • nýleg rannsókn sýndi aukna hættu á lungnaháþrýstingi nýbura eftir notkun lyfjanna á síðari hluta meðgöngu



nýleg dönsk rannsókn (2006) virtist sýna að nikótínlyf væru hættulegri en reykingar

  • nýleg dönsk rannsókn (2006) virtist sýna að nikótínlyf væru hættulegri en reykingar

  • þessi rannsókn er alvarlega gölluð og allt bendir til að þessar niðurstöður séu rangar

  • af tvennu illu er mun skárra að konur noti nikótínlyf á meðgöngu en að þær reyki

    • reykingar: nikótín, koloxíð, benzpýren, o.fl.
    • nikótínlyf: nikótín
  • samkvæmt nýlegri rannsókn (2010) eykur búpropíon á miðri meðgöngu hættu á ofvirkni með athyglisbresti (ADHD) hjá barninu verulega (lítil rannsókn)



slíkar tilraunir hjálpa (mutagen, clastogen, teratogen)

  • slíkar tilraunir hjálpa (mutagen, clastogen, teratogen)

  • þó ekkert finnist er lyfið þar með ekki öruggt

  • öll lyf sem valda skemmdum á manna-fóstrum valda svipuðum skemmdum í einhverri annarri dýrategund

  • venjulega er notast við rottur, mýs og kanínur (apar gefa ekki eins góða raun) – best samræmi milli niðurstaðna er við rottur



in vitro og dýratilraunir eru alltaf gerðar á lyfjum

  • in vitro og dýratilraunir eru alltaf gerðar á lyfjum

  • ekki er hægt að gera mannatilraunir

  • 36-86% kvenna nota lyf á meðgöngu

    • þessum upplýsingum má safna saman og tengja við skrár um fæðingargalla – þannig byggist smám saman upp þekkingargrunnur
  • staðreyndin er að fyrirliggjandi upplýsingar um flest lyf eru of litlar til að unnt sé að segja til um öryggi á meðgöngu með vissu



til eru nokkur flokkunarkerfi til aðstoðar fyrir þá sem ávísa lyfjum:

  • til eru nokkur flokkunarkerfi til aðstoðar fyrir þá sem ávísa lyfjum:

    • Sænska kerfið (í FASS; 6 flokkar)
    • Ástralskt kerfi (byggir á því sænska)
    • kerfi FDA (þykir ópraktiskt)
    • nýtt Evrópskt kerfi er í þróun (byggir líklega á því sænska)
  • ekki má gleyma að sjúkdómurinn ómeðhöndlaður getur verið hættulegri en lyfin



talidómíð og ísótretinóín

  • talidómíð og ísótretinóín

    • 20-30% (þessi tvö eru í sérflokki)
  • önnur lyf með staðfesta verkun á fóstur

    • miklu minni hætta, oft 1-5%
  • flest önnur lyf

    • sennilega lítil og stundum engin hætta
  • Hvers vegna er þessi einstaklingsmunur?



Mikilvægt að gefa m.a. upplýsingar um:

  • Mikilvægt að gefa m.a. upplýsingar um:

  • grunnáhættu í öllum þungunum

  • áhættu viðkomandi lyfs (sem kannski er lítil sem engin)

  • áhættu við ómeðhöndlaðan sjúkdóm



vel er hugsanlegt að lyf eða önnur efni geti haft áhrif á sæðisfrumur sem leiði til fósturskemmda af einhverju tagi

  • vel er hugsanlegt að lyf eða önnur efni geti haft áhrif á sæðisfrumur sem leiði til fósturskemmda af einhverju tagi

  • talið er hugsanlegt að talidómíð í sæði geti borist til fósturs



á meðgöngu minnkar lyfjanotkun en notkun náttúruefna eykst

  • á meðgöngu minnkar lyfjanotkun en notkun náttúruefna eykst

  • sum náttúruefni eru sannanlega hættuleg fyrir fóstrið og rannsóknir eru oftast mjög af skornum skammti



tvær nýlegar greinar:

  • tvær nýlegar greinar:

  • medications in pregnancy 1.pdf

  • medications in pregnancy 2.pdf



  • Kærar þakkir



Yüklə 254,5 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə