GÖRKƏMLİ ® adamlarin həyati



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/39
tarix08.12.2016
ölçüsü8,78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39

 

HEYDƏR VƏ ZƏRİFƏ 

 

Şərq poeziyası saf, fədakar, sədaqətli məhəbbət haqqında 



əfsanələri əsrlərdən əsrlərə, nəsillərdən nəsillərə çatdırmışdır. Tahir və 

Zöhrə... Xosrov və  Şirin... Leyli və  Məcnun... Onların bir-birinə 

sədaqətinin gücü qarşısında hər şey acizdir, fitnə-fəsad da, hədə-qorxu 

da, paxıllıq da, xainlik də. 



 

Eşq olduğu yerdə məxfı olmaz,  

Eşq içrə olan qərar bulmaz.  

Eşq atəşinə budur əlamət  

Kim, baş çəkə şöleyi-məlamət,  

Hüsn afəti-esq olub dəmadəm,  

Gəldikcə iradət oldu möhkəm. ...  

Rəf oldu hicabi-şahidi-raz, 

Eşq oldu məlamət ilə dəmsaz  

Gərd ayineyi-nişatə düşdü,  

Minbəd iş ehtayatə düşdü... 

 

 Dahi Nizami “Leyli və  Məcnun” poemasında kövrək sevgi 



duyğularının cücərməsindən belə bəhs edir. 

Heydər Əliyev həmin misraları gənclik illərindən əzbər bilir, könül 

verdiyi Zərifə xanıma dönə-dönə təkrarlayırdı. 

Elmin, maarifin xüsusi vüsətlə yüksəldiyi bir zaman, XX əsrin 

ortalarında tale Heydər  Əliyevi və  Zərifə  Əliyevanı - hələ ailə 

qurmamış eyni soyadlı iki sevgilini - məhəbbət sınaqlarına çox çəkdi. 

Əminik ki, bu süjet də Leyli və  Məcnunun hissləri kimi, klassik 

məhəbbət dastanı kimi yazılmağa layiqdir. Haçansa bu barədə böyük 

səhnədən və ya ekrandan bəhs ediləcək. 

 

  



 

53

Hərçənd, sağ olsun istedadlı rejissor Vaqif Mustafayev ki, “Böyük 



məhəbbət hekayəti” adlı  sənədli film yaratmış, Heydər  Əliyevin 

səmimi məhəbbət etirafını incə zövqlə lentə almışdır. 

Film müəllifınin lütfkar icazəsilə biz Heydər  Əliyevin Zərifə 

xanımla tanış olması, ülfət bağlaması, dəyişkən siyasi ab-havadan 

gələn maneələrlə rastlaşmasına baxmayaraq, ürək istəyilə ailə qurmaq 

haqqını qorumaları barədə lentə alınmış xatirələrinə istinad edəcəyik. 

Heydər Əliyev - fotoşəkillərdən də göründüyü kimi - gəncliyində 

yaraşıqlı, boy-buxunlu, yetkin çağlarında, hətta yaşlı vaxtlarında da 

cəlbedici, zəhmli,  əzəmətli  ərənlərdən olub; Bakı gözəlləri də, 

Moskva, Leninqrad xanımları da ona diqqət yetirməmiş deyildilər. 

Amma onu yaxşı tanıyanların  əksəriyyətinin təsdiq etdiyinə görə o, 

heç vaxt özü ilə ötəri oyun oynamağa yol verməzdi. 

- Mən başa düşürəm niyə, - qocaman müəllim Lətif 

Hüseynzadə belə izah edir. - Heydər təbiətcə sevgisinə sadiq 

aşiqlərdən idi. O öz ömür yoldaşını çox sevirdi. Yəqin, bu elə bir nadir 

haldır ki, yarıya bölünmüş almanın hər iki parası xöşbəxtlikdən bir-

birinə qovuşmuşdu... 

Böyük, səmimi hissləri nümayiş etdirmək məqbul sayılmır. Onlar 

çox vaxt yad gözlərdən gizlədilir. Lakin hələ  qızlıq çağlarından bir-

birinə isnişmiş, sonra ərə getmiş, ana olmuş  rəfiqələr görüşüb, hal-

əhval tutanda hər şeydən əvvəl bilirsiniz bir-birinə hansı sualı verirlər? 

- Zərifə, xöşbəxtsənmi? 

Püstə xanım Əzizbəyova (evdə onu “Zinoçka” çağırardılar) Stefan 

Sveygin “Naməlum qadının məktubu” hekayəsini oxuduqdan sonra 

təəssüratlarını necə bölüşdüklərini, necə açıq və səmimi danışdıqlarını 

xatırlayırdı: 

- Sən belə sevə bilərdinmi? - deyə Zinoçka rəfiqəsindən 

soruşur. - Bütün ömrünü sevgilinə həsr etməyi bacarardınmı? 

Əgər mən sevsəm, məhəbbətim necə olur-olsun - istər acı, 



istər şirin - onu bütün ömrüm boyu qoruyub yaşadacağam. 

Heydər Əliyev də bu suala eynilə belə cavab verə bilərdi. 

Yəqin ki, hər birimiz kor adam görmüşük. Budur, belə bir insan 

səkinin kənarını çəliklə döyəcləyə-döyəcləyə yol gedir, 

 

  


 

54

keçiddə ayaq saxlayır... Çox vaxt bir rəhmdil bəndə tapılır,  əlili 



küçənin o tayına ötürüb öz işlərinin dalınca tələsir. Başqa birisi üçün 

isə belə təsadüfi rastlaşma ömürlük iz qoyan sarsıntıya çevrilir. Zərifə 

Əliyevanın həyatında da belə hal baş vermişdi. 

Böyük Vətən müharibəsi illərində Bakıda onlarla hospital 

yerləşdirilmişdi. O şəfa ocaqlarından 500 min əlil,  şikəst keçmişdir. 

Hospitallardan biri Dövlət Universitetinin keçmiş binasında yerləşirdi. 

Məktəbli qızlar, tələbələr yaralılara qulluq edir, onların yaralarını 

yuyub təmizləyir, hərəkətsiz qalanları qaşıqla yedizdirib, içirdirdilər. 

Zina (Püstə Əzizbəyova) şeir oxuyur, Zərifə akkordeonda çalırdı. 

“Yadımdadır, pəncərənin yanında ağır sınıqları olan, dərisi yanıq, 

hərəkətsiz bir təyyarəçi arxası üstə yatırdı. Yeməkdən imtina edir, 

hətta gözlərini belə açmaq istəmir, palatada baş verənlərə tamamilə 

laqeyd qalırdı. Zərifə onun çarpayısı qarşısında xeyli dayanır, ailəsi 

haqqında sorğu-sual edir, cəbhədən yeni xəbərləri söyləyirdi. Sən 

demə, onun evində az qala bizim yaşımızda qızları qalıb, o, ailəsinə 

yük olmaq istəmir, buna görə də onlara heç nə yazmırmış. Bir müddət 

ötəndən sonra o, evinə ünvanladığı ilk məktubu Zərifəyə diqtə elədi və 

biz o məktubu poçt qutusuna atdıq. Beləliklə, Zərifənin palatada bir 

“peşəsi” də artdı - yaralıların diqtəsilə  məktub yazıb onların 

doğmalarına yollayırdı”. 

Yəqin, yüksək dərəcədə məsuliyyət hissi, köməyə möhtac olana əl 

tutmaq, can yandırmaq onda o zamanlardan formalaşmışdı. 

Bir dəfə hospitalda növbətçilikdən sonra rəfiqələr evə tələsirdilər. 

Qızların qarşısına cavan, yaraşıqlı bir qadın çıxdı. O, qəddini qeyri-adi 

tərzdə dik tutaraq, başını qaldırıb yeriyirdi, divara yaxın olmağa 

çalışırdı. 

“Zərifə  həyəcanla  əlimi sıxıb,  şəhadət barmağını dodaqları üstə 

qoydu, aralanan zavallının ardınca baxa-baxa: “Gördün? - dedi, - 

kordur... Bilirsən, çoxdan fikirləşirəm ki, həkim olum. Axı 

bizimkilərin hamısı  həkimdi: atam da, anam da, böyük bacım da, 

Tamerlan da. Mən də okulist olmaq, insanlara dünyanın  ən böyük, 

əvəzsiz neməti, həyat nuru, görmək qabiliyyətini qaytarmaq 

istəyirəm”. 

 

  



 

55

İllər ötdü. Zərifə Əliyeva tibb aləminin məşhur həkim-oftalmoloquna 



çevrildi.  Ən başlıcası  xəstələr tərəfındən sevilən mütəxəssis oldu. 

Böyük konqreslərin birində o, akademik, tanınmış tarixçi, keçmiş 

rəfiqəsi Püstə Əzizbəyova ilə rastlaşdı. 

- Zərifə, qırx dördüncü ildə gördüyümüz o kor qadın 

yadındadımı? 

- Hər  şey yadımdadır. Bütün apardığım cərrahiyyə 

əməliyyatları da... Qələbə günündə görüşməyimiz də... 

O gün səhər tezdən bakılılar Dənizkənarı bulvara axışırdılar. Sanki 

bütün  şəhər ora yığışmışdı. Sonralar akademik Əzizbəyova 

xatırlayırdı: 

“... Elə bil bütün Bakı  dəniz kənarına çıxmışdı. Bir-birini 

tanımayan adamlar qucaqlaşır, bayramlaşır, ağlaşır, doğmalarını, 

əzizlərini yad edirdilər. Biz, izdihamın içindən sivişə-sivişə Kukla 

Teatrından çəpəki səmtdə indi də ucalan xoşladığımız ağaca tərəf 

getdik. Və orada Zərifə qara geyimli, qara kəlağayılı bir ağbirçəyin 

qarşısında dayanıb duruxdu. Adətən tanımadığı adamlardan çəkinən 

Zərifə ərklə ona yanaşıb qucaqladı, mülayim səslə dedi: “Anacan, qara 

örpəyini başından aç, bu gün bayramdı”. Qadın ağladı. Zərifə onu 

bağrına basıb: “İtirdiyin kimdir, ərindimi?” - soruşdu. “Yox, oğullarım 

... Üç balam, üç ciyərparəm”. 

Onların yanında ucaboy bir cavan oğlan ayaq saxlayıb mehriban 

və sakit səslə  “Ağlama, ay ana”, - dedi. 

Bakıda bu əhvalatı bir məhəbbət dastanı kimi danışırdılar, 

söyləyirdilər ki, Zərifə ilə Heydərin ilk görüşü məhz o zaman baş 

vermişdi. Son dərəcə gözəl təsirli süjetə inanmaq istəsək də, əfsus ki, 

həmin gün bizim cavan qəhrəmanlarımız görüşə bilməzdilər. Heydər 

Əliyev Zərifə ilə yalnız qırx yeddinci ildə, Kislovodskda tanış 

olmuşdu. O özü bunu belə xatırlayırdı: 

- Böyük 

qardaşım Kislovodska dincəlməyə gedəndə  məni də 

dəvət etdi... Orada heç kimi tanımırdım, qardaşımınsa çoxlu tanış-

bilişi vardı. Gözümə bir qız dəydi, sonra tanış olduq. Məlum oldu ki, 

böyük qardaşım onun ailəsini, atasını yaxşı tanıyırmış. Mənim 

tanışlığım qısa olsa da, bu qız nədənsə ürəyimi tərpətdi... 

Bu tanışlıqdan az sonra baş leytenant Əliyevi perspektivli bir zabit 

kimi Leninqrada, SSRİ DTN-nin rəhbər kadrlarının hazırlanması üzrə 

məktəbinə göndərdilər. Böyük qardaşına 

 

  



 

56

yazdığı  məktublarında o, sözarası “Kislovodsk tanışı”nın hal-əhvalı, 



işi-gücü ilə maraqlanırdı. Həsən Heydəri intizarda qoymurdu, çünki 

Zərifənin qardaşı Tamerlan vasitəsilə  gənc doktor Əliyevanın ilk 

addımlarından yaxşı xəbərdar idi. 

Kəşfiyyat kursunu fərqlənmə ilə bitirən Heydər  Əliyev  əvvəlcə 

Naxçıvana qayıdır, lakin çox keçmir ki, artıq bu barədə yazdığımız 

kimi o, Azərbaycan Dövlət Təhlükəsizlik Nazirliyinə  təyinat alır. 

Nəzərə alaq ki, artıq onun 27 yaşı vardı. Doğmaları, yaxınları Heydəri 

dilə tuturdular: artıq ailə qurmaq vaxtıdır. 

“Mən özüm də ailə qurmaq haqqında düşünürdüm. Bu təbiidir. 

Adətən Azərbaycan adətlərinə görə ana, qohum-əqraba qızgördü 

keçirirdilər. Mənə evlənmək üçün təklif edilənlərin içində çox yaxşı, 

gözəl qızlar da vardı. Amma görünür, mənim Zərifəyə qarşı hisslərim 

o dərəcədə güclü idi ki, onunla yenidən görüşmək istədim”. 

Heydər günlərin bir günü ara-sıra zəngləşdiyi Tamerlanla rastlaşır. 

Xəzərin sahilində gəzinərkən Tamerlan dostunu evlərinə dəvət edir. 

- Səni atamla tanış eləyərəm, o dəfələrlə sizin yerlərdə olub... 

Həkim, tibb elmləri doktoru Əziz Məmmədkərim oğlu  Əliyevi 

hələ sağlığında “cəmiyyətin loğmanı” adlandırırdılar. 30-cu illərdə o, 

Azərbaycanın səhiyyə naziri olmuş, Böyük Vətən müharibəsi başlanan 

dövrdə  İranda sovet missiyasına başçılıq etmiş (bu barədə bir qədər 

əvvəl söhbət açmışıq), Dağıstan Vilayət Partiya Komitəsinin katibi 

vəzifəsində çalışmışdı. İki dəfə - 1942 və 1944-cü illərdə Lenin ordeni 

ilə  təltif olunmuşdu. 1950-ci ildə isə Moskvada birillik kursları 

bitirdikdən sonra onu SSRİ ÜK (b) P MK-nın inspektoru təyin 

etmişdilər. Partiya dairələrində bu vəzifə start meydançası hesab 

olunurdu.  İnspektorları böyük təyinatlar gözləyirdi. Görəsən, yaşı 

əllini adlamış, Dağıstanın və Azərbaycanın partiya orqanlarında 

uzunmüddətli iş  təcrübəsi olan bir kadrı irəlidə  nə gözləyirdi? 

Variantlar çoxdur. Lakin onu gözlənilmədən Bakıya çağırdılar... 

Tamerlan öz dostunu atasına təqdim etdiyi vaxt Əziz 

Məmmədkərim oğlu artıq elmə qayıtmışdı  və Elmi-Tədqiqat 

Ortopediya və Cərrahi Bərpa İnstitutunun direktoru idi. Ev yiyəsi 

 

  


 

57

qonağı bu ocağın adətincə  səmimi və gülərüzlə qarşıladı. Çay təklif 



elədi və gülümsəyərək Zərifənin tezliklə gələcəyini bildirdi... 

Əziz  Əliyev respublikada ən parlaq ziyalılardandı. O, 

mədəniyyətə, musiqiyə  dərindən bələd idi. Rəsmi vəzifəsindən asılı 

olmayaraq, Üzeyir Hacıbəyov, Müslüm Maqomayev (Ümumittifaq 

miqyasında tanınmış müğənni Müslümün babası), Azərbaycan 

universitetinin rektoru Əbülfəz Qarayev, istəkli və  əfsanəvi  şair 

Səməd Vurğun, görkəmli alim, respublika Elmlər Akademiyasının ilk 

prezidenti Mirəsədulla Mirqasımov onunla ülfət bağlamış, xoş 

ünsiyyətdə olmuşlar. Xalq komissarı  Əziz  Əliyevi, başqalarından 

fərqli olaraq, tribunada az-az görərdilər. 

O, “parlaq nitqlər deməyi” xoşlamırdı. Konkret işlərlə  məşğul 

olurdu - yeni tibbi xidmətlər təşkil edir, tibbi təhsil ocaqları üçün ana 

dilində  dərsliklər yazır, istedadlı  gəncləri axtarıb tapır və  İttifaqın 

aparıcı ali təhsil müəssisələrinə göndərirdi. 20-ci illərdə Rusiyadan 

Azərbaycana gəlmiş mütəxəssislərin təcrübəsinə  əsaslanıb yeni tibbi 

xidmət müəssisələri təşkil edirdi. 

Bu mütəxəssislərin arasında Fyodor Nikolayeviç İlyin də vardı. 

Bakıda onu “Qadın allahı” adlandırırdılar. Bu insanın həyatı ilə 

maraqlananlara 2005-ci ildə Bakıda dərc olunmuş cəbhəçi-yazıçı İvan 

Tretyakovun yazdığı “Qadın allahı” kitabını oxumağı tövsiyə edirik. 

Maraqlananlar kitabxanalarda İlyinin öz kitablarını da tapa bilərlər. 

Bu kitablar yalnız tibbə aid deyil. O,1904-1905-ci il Rus-Yapon 

müharibəsi cəbhəsindən canlı detallarla dolu cəbhə oçerkləri 

yazmışdır. 1928-ci ildə isə Moskvada Teo Eli təxəllüsüylə yazdığı 

“Yeni həyat vadisi” adlı elmi-fantastik povest ayrıca kitab şəklində 

dərc olunmuşdur. Altmışıncı illərdə isə o vaxt “Literaturnıy 

Azerbaydjan” jurnalının baş redaktoru olan İvan Tretyakovun ön sözü 

ilə bu kitabı Bakıda da nəşr etmişlər. Lakin Fyodor Nikolayeviçin əsas 

işi doğuşa yardım, analara və  uşaqlara kömək idi. 1920-ci ildə o, 

Azərbaycan Dövlət Universitetində tibb fakültəsinin Mamalıq və 

ginekologiya kafedrasına rəhbərlik etməyə başlamışdı. O vaxt bütün 

respublikada cəmisi iyirmi ginekoloq həkim vardı. Sonradan bu 

fakültənin bazasında formalaşan Nəriman Nərimanov adına 

Azərbaycan Tibb Universitetinin qırxa 

 

  


 

58

qədər buraxılışı oldu, minlərlə  məzun həkim adı aldı  və onların 



hamısında böyük rus alimi vo humanisti Fyodor Nikolayeviç İlyinin 

ruhunun bir hissəsi yaşayır. Onu indiyə  qədər Azərbaycanda xoş 

hisslərlə xatırlayırlar. 

...1942-ci ilin sentyabrında Stalinin rəhbərlik etdiyi Dövlət 

Müdafiə Komitəsinin qərarı ilə  Əziz  Əliyev Dağıstana rəhbər təyin 

olundu. Stalinin imzaladığı sənəddə deyilirdi: 

“Vilayət Partiya Komitəsinin rəhbəri N.İ. Linkun vəzifəsindən 

azad edilsin və ÜK (b) P MK-nın sərəncamına ezam edilsin. 

Yoldaş  Əziz  Əliyev Azərbaycan ÜK (b) P MK-nın katibi 

vəzifəsindən azad edilərək Dağıstan Vilayət Partiya Komitəsinin 

katibi təyin edilsin”. 

Əziz Əliyev, eyni zamanda, Mahaçqala müdafiə komitəsinin sədri, 

47-ci ordunun hərbi  şurasının və Bakı hava hücumundan müdafiə 

qüvvələrinin hərbi şurasının üzvü təyin olunur. 

1942-ci il sentyabrın 23-də Dağıstan Vilayət Partiya Komitəsinin 

plenumunda ÜK (b) P MK-nın kadr idarəsinin rəisi Kiselyov Əziz 

Əliyevi Dağıstan kommunistlərinə  təqdim etdi. Həmin həyəcanlı 

günlərdə alman faşistləri Stalinqrada və Qafqaza soxulmağa can 

atırdılar. Moskvanın nümayəndəsi Kiselyov tribunadan coşurdu: 

“Necə olur ki, Dağıstanda yüzlərlə dezertir, onlarla quldur dəstəsi 

peyda olub dinc sakinləri, kolxozçuları, partiyanın məsul 

nümayəndələrini, sovet işçilərini soyur. Bu yaxınlarda Ümumittifaq 

Kommunist (bolşeviklər) Partiyasının Xasavyurd rayon partiya 

komitəsinin sədri yoldaş Lukin quldurlar tərəfindən qətlə yetirilib. 

Başqa rayonlarda da partiya, sovet işçilərinə qarşı terror aktları qeydə 

alınıb. Quldur dəstələri və dezertirlər kolxozlarımızı dağıdırlar”. 

Bəli, yeni birinci katibi böyük və  ağır işlər gözləyirdi və o, bu 

işlərin öhdəsindən ləyaqətlə gəldi. 

Əziz  Əliyev üç ili müharibəyə  təsadüf edən altı il ərzində 

Dağıstana rəhbərlik etmişdir. Bu gözəl diyarla vidalaşanda, onun 

böyük fəxrlə: “Bizim təşkilat yüksək nizam-intizam, yetkinlik, birlik 

nümayiş etdirərək Böyük Vətən müharibəsi illərində vilayətin bütün 

zəhmətkeşlərinin birliyinə nail olmuş, sovet hökuməti və ÜK (b) P 

MK tərəfindən dəfələrlə yüksək mükafatlarla təltif edilmişdir” - 

deməyə tam haqqı vardı. 

 

  



 

59

150 min dağıstanlı könüllü olaraq Qızıl Ordu sıralarına yazılmışdı. 



Onlardan çoxu faşistlərlə ağır döyüşlərdə həlak olmuşdu. Könüllülərin 

arasında məşhur avar şairi Rəsul Həmzətovun iki qardaşı, yəni  şair 

Həmzət Sadasın oğlanları da vardı. 

Rəsul Həmzətov xatırlayır ki, şeirlərini dinlədikdən sonra Əziz 

Məmmədkərim oğlu qəfildən ona Moskvada, Qorki adına  Ədəbiyyat 

İnstitutunda oxumağı  təklif etmişdi: “Sən mütləq təhsilini davam 

etdirməlisən”. Rəsul Həmzətovun böyük istedadı  məhz Moskvada 

cilalandı, daha da gur parladı. 

Bəlkə  də,  Əziz müəllimin evində  Həmzətov və onun yaşıdları 

haqqında eşitdiyi bu əhvalat illər ötəndən sonra respublika Kommunist 

Partiyası MK-nın birinci katibi Heydər  Əliyevi istedadlı  uşaqları 

“əyalət”dən paytaxtın təhsil ocaqlarına göndərmək qənaətinə 

gətirmişdi; bəlkə  də, özü bu fıkrə  gəlmişdi. Hər halda, onların bu 

istəkləri üst-üstə düşürdü. Bu gün bəzi ölkələrdə sovet və Rusiya 

diplomlarını etibarsız sayırlar. Lakin bu keçib gedəcək... Ən başlıcası 

qalacaq, böyük və dərin mənada anladığımız məktəb: yeri gəlmişkən, 

ömür yolu Bakıdan başlayan akademik Landau məktəbi, akademik 

İoffe, akademik Alferov məktəbi kimi düşündüyümüz danılmaz 

örnəklər əbədidir. Sovet İttifaqında ən yaxşı təhsil ocaqlarının qapıları 

Donbass qəsəbəsindən gəlmiş  şaxtaçı balasının da, Azərbaycanın 

ucqar kəndindən və ya Özbəkistanın ucqar qışlağından gələn gəncin 

də üzünə açıq idi, özü də minnətsiz-fılansız, pulsuz-parasız... 

Əziz  Əliyevin həyatı övladları üçün ən ibrətamiz örnək olub. 

Onlardan üçü - Ləzifə, Tamerlan və Zərifə - tibb elmləri doktoru kimi 

ali, elmi dərəcəyə yüksəliblər. Zərifə  Əziz qızı  İttifaqın  ən nüfuzlu 

oftalmoloqlarından biri kimi Azərbaycan EA-nın üzvü seçilib. 

Mübahisə etmirik. Bütün mübahisəli hallarda tutarlı  dəlil 

emosional giley-güzar, ahu-zar yox, faktlardır. Beləliklə, Zərifə xanım 

atasının, ərinin nüfuzundan faydalanıb, ya yox? 

Belə bir səhnəni təsəvvür edin. Polşanın daxili işlər nazirinin iki 

müavini ailələri ilə Bakıya istirahətə  gəlirlər. Onları SSRİ DTK 

sədrinin müavini Filipp Denisoviç Bobkov müşayiət edir. Protokol 

üzrə yüksək rütbəli qonaqları respublika KP MK-nın birinci katibi 

Əliyev qəbul etməlidir. Lakin o, xarici ezamiyyətdədir. Qonaqlara 

şəhəri Zərifə xanım göstərir. Proq- 

 

  



 

60

rama görə rayon partiya komitələrindən birinə baş  çəkməliydilər. O, 



qonaqları təmtəraqlı görüşə ötürüb özü maşında qalır. 

- Sizi 


burada 

gözləyəcəyəm. Mən nə partiya işçisi, nə də MK 

əməkdaşıyam, - deyir. 

Bu, insan etikasının ibrətamiz nümunəsidir. Zərifə xanım üçün hər 

hansı ünsiyyət zamanı ən əsas şərt həkim etikası idi. O bu barədə çox 

düşünər və əksər hallarda da müəllimlərinə, xüsusilə F.N.İlyinə istinad 

edərdi. Həkim etikasına həsr etdiyi kitabının bir fəsli də belə adlanır: 

“Fədakarlar günəş kimi lazımdır”. Fatma Abdullazadə yazır: 

“Çexovun kəlamına müraciət etməsi onun bütövlükdə rus 

mədəniyyətinə münasibətini müəyyənləşdirir. O, bütün ömrü boyu 

Çexov və Raxmaninov yaradıcılığına bəslədiyi hədsiz sevgini 

saxlamışdı”. 

Heydərlə  Zərifənin tanışlığı  Əziz  Əliyevin yuxarılar tərəfindən 

qəzəbə tuş  gəldiyi illərə  təsadüf edir. “İqtidarın xoşlamadığı, gözdən 

salınan, qəzəbə gəlmiş siyasi xadimin qızı və təhlükəsizlik sisteminin 

böyük ümidlər doğuran  əməkdaşı - bu cavan insanların ömürlük 

qovuşmaları üçün nələrdən keçdikləri onların  şəxsi sirri olaraq 

qalacaq”, - deyə Fatma Abdullazadə qeyd edir. 

Yaxşı ki, Heydər  Əliyev həmin sirri özüylə aparmadı. Bu 

məhəbbət etirafı kino lentə alınaraq, xalqın yaddaşına köçdü. 

- Mənim Zərifəyə qarşı hisslərim get-gedə artırdı. Onun 

tərəfindən də özümə qarşı məhəbbət gördüyüm üçün qərara gəldim ki, 

taleyimi onunla bağlayım. 

Əlbəttə, iş yerində Heydər  Əliyevin yuxarıların qəzəbinə tuş 

gəlmiş siyasətçinin qızıyla görüşdüyündən xəbərdar idilər. 

Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi “hakimi-mütləq” 

M.C.Bağırovun təkidilə  Əziz  Əliyevi hökumətdən kənarlaşdırdılar. 

Ailə üzərində  də qara buludlar gəzməyə başladı.  Əziz müəllimin 

ömür-gün yoldaşı Leyli Hacı Cabbar qızı respublika Kompartiyasının 

XIII qurultayına nümayəndə seçilmişdi. Səhər Leyli xanım geyinib-

keçinib qurultaya yollandı və gözlənilmədən evə qayıtdı. 

Evdəkilər heyrətləndilər: 

- Nə oldu? Qurultay nə tez başa çatdı? 

Yox, qurultay davam edir, amma Bağırov məni qovdu, - 



Leyli xanım candərdi gülümsəməyə çalışdı. - Dedi ki, mandatını təhvil 

verib çıx. 

 


 

61

Bu  əhvalat  ətrafında söz-söhbət fantastik bəzəmələrlə bütün 



Bakıya yayıldı. Tanış-biliş, dostlar, hətta qohumlar da Əziz  Əliyev 

ailəsindən yan gəzirdilər. Evdə telefon zəngləri get-gedə seyrəlirdi. 

Heydər Əliyev xatırlayırdı: 

- Bir 


neçə gündən sonra Zərifə xanımla görüşdüm. O dedi ki, 

biz daha görüşə bilmərik. Soruşdum: “Niyə?” Dedi: “Bilirsən ki, 

atamı  işdən çıxarıblar. Sən isə orqanda işləyirsən, mənə görə  zərər 

çəkə bilərsən. Düşünürəm ki, əlaqəmiz kəsilməlidir”. Mən etiraz 

elədim: bizim münasibətlərimiz kimin harada işlədiyindən asılı ola 

bilməz. Bu münasibətlər nə  sənin atandan, nə  mənim işimdən asılı 

deyil... 

Aramızda səmimi ülfət yaranmışdı. O, məni çox sevirdi, mən də 

onu. Ona görə dedim: sən narahat olma. Cavab verdi ki, özünə görə 

narahat deyil, onsuz da atası artıq işdən çıxarılıb. “Mən sənə görə 

nigaranam. Elə ola bilər ki, bu sənin işinə təsir göstərsin”. 

Heydər Əliyev bu vəziyyət haqqında Zərifədən daha çox xəbərdar 

idi. Onun atasını izləyirdilər. Telefonlarına gecə-gündüz qulaq 

asırdılar. Aydındır ki, Heydərin zəngləri, Zərifə ilə söhbətləri qeydə 

almırdı. Odur ki, respublika təhlükəsizlik naziri Yemelyanovun 

hüzuruna çağırış Heydər üçün gözlənilməz olmadı. 

- Biz 

bir 


qədər iş haqqında danışdıq. Sonra isə o məndən 

soruşdu: “Sən filan qızla görüşürsənmi?” -“Bəli”, - dedim. – “Bəs 

bilmirsənmi, onun atası Əziz Əliyev tutduğu vəzifədən azad edilib?” –

“Bilirəm”. - “Yoldaş Bağırov onun haqqında çox pis fıkirdədir”. – 

“Mənim bu barədə məlumatım yoxdur”. 

Rəis karyerasına mane ola bilər deyə, gənc zabitə  Zərifə Əliyeva 

ilə ünsiyyəti kəsməyi məsləhət gördü. Ayrılarkən hədələdi də: “Yoxsa 

orqanlarda işləyə bilməyəcəksən”. 

Dövlət təhlükəsizlik orqanlarından çıxarılmaq birdəfəlik “dəftərin 

bağlandı” demək idi. Əmək kitabçası və ya hərbi biletində belə qeyd 

olan adamı heç yerə qəbul etmirdilər. Heydər Əliyev nəinki vəzifəsini, 

hətta iş yerini də itirə bilərdi, - axı o həm də ailənin çörək gətirəniydi. 

Anası, kiçik bacı-qardaşları onun öhdəsində idi. 

- Amma 


yenə  də  mən öz fıkrimdə qaldım və  Zərifə ilə 

münasibətimi üzmədim. O zamanlar Bakı indiki kimi işıqlı şəhər 

 

  


 

62

deyildi, biz yad gözlərdən kənarda xudmani guşələr tapırdıq”, - bunu 



xatırlayarkən Heydər  Əliyev xəfifcə gülümsünürdü, gənclik illərinə 

qayıtmağın onunçün necə xoş olduğu duyulurdu. 

Daha çox Qubernator deyilən parkda görüşərdilər. XIX əsrdə 

salınmış bu köhnə parkda cavan cütlüklərin naməhrəm baxışlardan 

yayına biləcəkləri qaranlıq xiyabanlar çox idi. 

- Bağın girəcəyində trolleybus dayanacağı vardı. Görüşlərimizi 

bu dayanacağa təyin edirdim. Mən cavandım, cəsur idim, heç nədən 

qorxmurdum, xidməti qaydalara görə tapança ilə  gəzirdim. Zərifə 

cavan qız idi, həm də gözəl. Bilirsiniz, gözəl qızlar diqqəti cəlb 

edirlər, onlara ilişə  də bilərlər... Mən trolleybus dayanacağına gəlib 

onu gözləyirdim. Sonra bağa yönəlirdik. 

Lakin cavan çekistin fəndləri onu general Yemelyanovun 

məzəmmətindən sığortalaya bilmədi. 

- Siz 


niyə bizim tələblərimizə əməl etmirsiniz? - deyə Əliyevin 

neçə illər sonra işləyəcəyi kabinetin yiyəsi soruşdu. 

Bilirsinizmi, - uzun sürən sükutdan sonra Əliyev dilləndi, 



- biri var iş, biri də var insan həyatı. Mən öz işimi sevirəm və siz 

məni bir işçi kimi qiymətləndirirsiz. Burada narahatçılığa əsas yoxdur. 

Amma həyatının ikinci, bəlkə də, mənimçün daha vacib tərəfi - mənim 

ailəm, mənim hisslərim, mənim məhəbbətimdir. Mən o qızı sevirəm. 

O da məni sevir. Mən ondan necə ayrıla bilərəm? Bu, heç cür ağlıma 

sığmır. Ona səbəbini söyləməliyəm, ya da deməliyəm ki, onu 

sevmirəm. Yaxud səndə hansısa məni açmayan nöqsanlar var, ona 

görə də səninlə ayrılmalıyam. Mən orqanlarda qalmaq üçün sevdiyim 

insanla ayrılmalı olduğumu deyə bilmərəm. 

Əliyevə elə  gəlirdi ki, Yemelyanov onu başa düşmüşdü. Lakin 

Heydər yaşında övladları olan iş yoldaşı Yemelyanov və dövlət 

təhlükəsizliyi naziri Yemelyanov arasında fərq vardı. Nazirin səsi 

sərtləşdi: 

- Biz sənin işin haqqında məsələni həll etməli olacağıq. Çox 

güman ki, onu itirəcəksən... 

Əlbəttə, elə də olacaqdı, Əziz Əliyev, ardınca da qohum-əqrəbası, 

övladlarının dostları uzaq soyuq diyarlara sürgün ediləcəkdi... Lakin 

1953-cü il martın birinə keçən gecə dünyaya görünməyən qüvvələr 

tarixin növbəti səhifəsini çevirdilər.  

  


 

63

Moskvada, bağ evində Sovet İttifaqını  və dünyanın yarısını idarə 



edən bir insan huşunu itirdi. Mühafizəçilər cürət edib ona 

yaxınlaşanda artıq nəfəsi kəsilmək üzrə idi. Martın beşində bütün 

dünyaya elan olundu ki, İosif Vissarionoviç Stalin vəfat edib. Dörd 

aydan sonra Beriyam, ardınca da onun respublikalardakı  əsabələrini 

tutub mühakimə etdilər. 

Azərbaycanda isə istintaqa M.C.Bağırov və dövlət təhlükəsizlik 

naziri Yemelyanov cəlb edildi. 

Daha Heydərlə Zərifənin gizli görüşmələrinə ehtiyac qalmadı. 

- Görüşlərimiz leqallaşdı, - Heydər  Əliyev kəşfıyyatçıların peşə 

dilindən bu sözü gülə-gülə işlətdi. - İkimiz də xoşbəxt idik. İndi bütün 

bunları bilərək, deyin görüm, məhəbbətimin köklərinin nə qədər dərin 

olduğunu sübut etməyə dəyərmi? 

Bizim sevgimiz, məhəbbətimiz çətin sınaqlardan keçdi. Bizi 

ayırmaq istəyirdilər, amma biz dönmədik. O da dönmədi, mən də... 

Mənim səmimi məhəbbətin gücünə inamım təsdiqləndi. Və bundan 

sonra biz otuz il xoşbəxt yaşadıq. Bizim iki gözəl övladımız var - 

qızımız Sevil və oğlumuz İlham... Lakin çox təəssüflər olsun ki, Zərifə 

xanım həyatdan tez getdi... 

Soyuq, yağmurlu Moskvaya, 1985-ci ilin o faciəvi aprel gününə 

biz hələ qayıdacağıq; hələlik Bakıda, Heydərlə  Zərifənin bayram 

süfrəsinə qonaqlar yığışıb çay içir, o zaman ən bahalı sayılan “Mişka 

na severe” konfetlərindən dadırdılar. 

Bir dəfə  Zərifə Püstə  Əzizbəyova ilə rastlaşanda rəfıqəsinin 

anasının hal-əhvalını soruşdu. 

“Cavab verdim ki, şəkər xəstəliyi ucbatından anam sürətlə görmə 

qabiliyyətini itirir. Cavabım heç bir təhrikə əsas vermirdi. İki-üç gün 

sonra qapı  zəngi çalınanda, açıb gözlərimə inanmadım. Astanada 

Zərifə durmuşdu: “İşə gedirdim... anamın gözləri barədə dediklərin 

yadıma düşdü. Bağışla, vaxtım çox azdı, amma hər halda İzzət 

xanımın gözlərini yoxlamaq istəyirəm”. Qəribədir, anam Zərifəni 

uzun illərdi ki, görmürdü, amma səsindən, ya da intuisiyadan onu 

tanıdı: “Ay qızım, nə əcəb səndən?..” Zərifə xanım ağbirçək ana üçün 

əlindən nə gəlirdisə əsirgəmədi - öz ürəyinin istəyincə elədi”. 

1977-ci ildə  Zərifə  Əliyeva Moskvada Gelmqolts adına göz 

xəstəlikləri Elmi-Tədqiqat İnstitutunda “Azərbaycan kimya sə- 

 

  



 

64

nayesinin bəzi müəssisə  işçilərinin görmə orqanlarının vəziyyəti” 



mövzusunda doktorluq dissertasiyası müdafiə etdi. 

Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Heydər və Zərifə xanım Əliyevlərin 

oğlu  İlham da həmin il Moskva Dövlət Beynəlxalq Münasibətlər 

İnstitutuna qəbul olunmuşdu. Moskva 1-ci Tibb İnstitutunda isə onun 

gələcək xanımı Mehriban Paşayeva təhsil alırdı. Zərifə xanım 

oftalmologiya barədə elə maraqla danışırdı ki, Mehriban da həmin 

peşəni seçməyə qərar verdi. 

-Təəssüf ki, - deyə o xatırlayır, - mən Zərifə xanımla çox az 

ünsiyyətdə ola bildim. 1983-cü ildə biz tanış olduq, 1985-ci ildə isə o 

vəfat etdi. Bu istedadlı  və cazibədar qadını  mən indi də çox böyük 

ehtiramla xatırlayıram. 

Zərifə xanım professional göz patologiyası problemi ilə  dərindən 

məşğul olurdu. Sənayedə yeni istehsalat sahələri açılırdı, bəs bunlar 

işçilərin səhhətinə necə təsir edir? 

Bu barədə RTEA akademiki, göz xəstəlikləri ETİ-nin direktoru 

Mixail Krasnov demişdir: 

- Elmimizin Zərifə  Əziz qızını  ən çox cəlb edən bu sahəsində 

vəziyyət hətta bir qədər paradoksal şəkil alırdı.  İnsanı  əmək 

yaratmışdır, lakin onun şüurlu ömrünün üçdə bir hissəsini   keçirdiyi   

istehsalatda  xüsusi   yaşam   şəraiti   də   əmələ gəlmişdi. Sanki bütün 

bunlar aksiomadır, o cümlədən göz və görmə  məsələsində  də. Tam 

dəyərli  əmək üçün görmə qabiliyyəti nəinki vacibdir, hətta müasir 

cəmiyyətdə buna tələbat ildən-ilə artır. Bununla əlaqədar indiyə kimi 

bu mövzuda ümumiləşdirilmiş elmi əsərlər yoxdur. Zərifə  Əziz 

qızının sosial duyumuna malik olmaq gərəkmiş ki, olduqca zəhmətli, 

mürəkkəb, nəcib, lakin daima şükranlıq gətirməyən qayənin xidmətinə 

öz istedadını  həsr edəsən. Zərifə  Əziz qızının səyləriylə ilk dəfə 

professional görmə patologiyası üzrə elmi-tədqiqat laboratoriyası 

yaradılmışdır. 

Mütəxəssislərin rəylərindən işin professional cəhəti haqqında bir 

neçə  səhifəlik qısa xülasələr toplamaq olar. Onların başlıca məğzi 

yalnız tibbi aspekt deyil, həm də  Zərifə xanımın araşdırmalarının 

sosial önəmliliyi və bir də onun insani məziyyətləridir. 

“Xoşbəxtəm ki, uzun illər boyu Zərifə xanımla işgüzar, ailəvi və 

dostluq şəraitində görüşmək mənə nəsib olmuşdur, - bunu Gelmqolts 

adına Göz Xəstəlikləri İnstitutunun direktoru  

  


 

65

K.V.Trutneva yazırdı. - Rəhmətlik  ərim professor İvan  İvanoviç 



Şerbatov Əliyevlər ailəsilə məndən əvvəl tanış idi. Və ilk - dəfə ondan 

Zərifə Əziz qızı, Heydər Əliyeviç və onların o vaxt hələ balaca olan 

uşaqları İlya və Seva (İlham və Sevil - müəlliflər) haqqında xoş sözlər 

eşitmişdim”. 

Professor O.Dobromıslovanın yadında çox kiçik, lakin səciyyəvi 

detallar qalmışdır... Dobromıslova öz ərilə (o da professor idi) Bakı 

yaxınlığındakı sanatoriyalardan birində dincələrkən onları  Əliyevlər 

ailəsinə dəvət edirlər. 

“Vədələşdirilmiş vaxtda biz onların evlərinə  qədəm qoyduq və 

mən ilk dəfə  Zərifə  Əziz qızını gördüm. Bəstəboy, çevik hərəkətli 

xanım dərhal rəğbət doğurdu. Sadə ipək don incə vücudunu kip 

tutmuşdu, kiçicik ayaqlarına “bosonoşka” geymişdi.  İri, qara, 

şərqlilərə məxsus işıqlı gözlərində ürəyi isidən mehribanlıq vardı”. 

Dostluq görüşü uzun sürdü, Dobromıslovanın əri Raxmani-novdan 

çaldı, boya-başa çatmış uşaqlardan söhbət açdılar. 

“Şam süfrəsindən soma biz getməyə hazırlaşanda axşamdan xeyli 

keçmişdi. Bu zaman Zərifə Əziz qızının əri işdən qayıtdı. Otağa cəld 

addımlarla girdi; ucaboy, qədd-qamətli idi. Sifətindən yorğun olduğu 

duyulurdu. Biz mürəxxəs olmağa tələsdik. Bu an Zərifə xanım 

mehriban təbəssümlə gəlib onu qarşıladı. Boyca ondan xeyli uca olan 

ərinə yanaşıb ayaq barmaqları üstə qalxdı  və  nəvazişlə yanağından 

öpüb nəsə  pıçıldadı. Yəqin, qonaqların kimliyini bildirdi. Ev yiyəsi 

nəzakətlə bizi salamlayıb bir qədər də qalmağımızı, onunla oturub 

Azərbaycan çayı içməyimizi xahiş etdi. Bu məqamda bütün ailə tam 

tərkibdə masa başına yığışdı  və ailəyə  məharətlə dirijorluq edən 

bəstəboy xanımın rolu xüsusən aydın duyuldu”. 

Bir-iki gündən sonra Zərifə xanım ailəsiylə Bolqanstana yollandı. 

Ardınca Dobromıslovların da məzuniyyəti sona yetdi. Yaşlı adamlar o 

zaman təyyarəyə, qatara bilet almağın necə  çətin olduğunu 

xatırlayırlar. Sanatoriyalarda, istirahət evlərində biletlər siyahıyla 

satılır, sərbəst dincələnlər isə axşamdan kassalar qarşısında növbə 

tuturdular. Zərifə xanım Bolqarıstandan Bakıdakı tanışlarına zəng 

vurub tapşırır ki, moskvalı qonaqları üçün biletləri təxsis edib onları 

yola salsınlar... 

Akademik N.Puçkovskaya da həyatı bir detalı xatırlayır. 

Oftalmoloqların qurultayında iştirakçılardan birinin ayağı zədə- 

 

  


 

66

lənir. Təbii ki, onu ən yaxşı Bakı  xəstəxanalarında yerləşdirir və  ən 



nüfuzlu həkimləri məsləhət üçün dəvət edirlər. Amma bu azmış kimi, 

Zərifə xanım, öz doğma yurdundan çox-çox uzaqlarda yatağa düşmüş 

həmin insan üçün xəstəxanada maksimum rahatlıq yaratmaq məqsədi 

ilə öz evindən nə lazımdırsa gətirir. 

Zərifə xanımı tanıyanların hamısı onu xoş sözlərlə yad edirlər. 

Aleksandr Sergeyeviç Dzasoxov söyləyir: “Mən onu Əliyevlər 

ailəsinin Bakıda - Zuğulbada qonağı olarkən görmüşdüm. Zərifə 

xanım nadir xeyirxahlılığı ilə fərqlənirdi. O, tibb elmləri doktoru elmi 

adına tam uyğun gəlirdi. Onlar xoşbəxt ailə sahibi idilər.  Əfsus ki, 

Heydər Əliyev 1985-ci ilin aprelində Moskvada ömür yoldaşını itirdi. 

Onun bu faciədən necə sarsıldığının şahidi olmuşam. Əminliklə deyə 

bilərəm ki, Zərifə xanım  Əliyevlər ailəsinin yetişməsində, gözəl 

övladların - şərqşünas-alim Sevilin, Rusiyaya dostluq münasibəti 

bəsləyən, bu gün Heydər  Əliyevin işini davam etdirərək müstəqil 

Azərbaycana başçılıq edən  İlhamın tərbiyəsində mühüm rol 

oynamışdır”. 

Hətta daimi qonaqlar, ən yaxın qohumlar da hər hansı bir ailənin 

həyatını ancaq kənardan görürlər. Yalnız “son məhsul” olan uşaqlar 

əsasında ailənin  əslində necə olduğu barədə fikir yürütmək olar. 

Əlbəttə, hərəsi öz sahəsində  işə böyük vaxt sərf etdiklərinə görə 

Heydər də, Zərifə də uşaqların tərbiyəsinə istədikləri qədər vaxt ayıra 

bilmirdilər. Uşaqları ailədə hökm sürən qarşılıqlı məhəbbət, hörmət və 

azərbaycanlı ailələrə xas olan ailə başçısına böyük ehtiram ab-havası 

tərbiyə edirdi. Uzun illər sonra Sevil Əliyeva “Atanızın yanında 

özünüzü sərbəst apara bilirdinizmi?” sualına belə cavab vermişdi: 

“Hətta biz, ailə üzvləri də hesab edirdik ki, onun yanında özümüzü 

çox da sərbəst apara bilmərik. Məncə bu, bizim ona bəslədiyimiz 

böyük hörmət və ehtiramdan irəli gəlirdi”. 

Sevil xanım hesab edir ki, o, bütünlüklə atasına bənzəyir. 

- Sizə kimsə kömək edir? - deyə 1995-ci ildə “Panorama” 

qəzetinin jurnalisti ondan soruşanda Sevil xanım ona qətiyyətlə belə 

cavab vermişdi: 

- Uşaqlarla yalnız özüm məşğul oluram, çünki heç kim uşaq üçün 

anasını əvəz edə bilməz. 

 

  

 



 

67

- Yəqin ki, bu xüsusiyyətinizi də  rəhmətlik ananızdan 



götürmüsünüz. O da deyirlər çox gözəl evdar qadın olub. 

- Mən evdar qadın ifadəsini heç sevmirəm. Bu ifadə nə mənə, 

nə  də anama uyğun gəlir. Sadəcə, anam özünü bütünlüklə bizə  və 

atama həsr etmişdi. Amma buna baxmayaraq, o, ciddi elmi və ictimai 

işlərlə də məşğul olmağa vaxt tapırdı. 

- Bəs siz hansı xüsusiyyətlərinizə görə ananıza bənzəyirsiniz? - 

deyə reportyor tutduğunu buraxmır. 

Və Heydər Əliyevin, Zərifə Əliyevanın qızına layiq cavab eşidir: 

- Bir 

çox 


xüsusiyyətlərimə görə anama oxşayıram.  İş ondadır 

ki, anamla atam da biri-birinə xasiyyətcə çox bənzəyirdilər. 

Həyatda belə təsadüflər nadir hallarda olur, onunçün də mən hesab 

edirəm ki, eyni zamanda həm atama, həm də anama bənzəyirəm. Belə 

valideynlərin övladı olduğuma görə fəxr edirəm. 

Eyni sözləri İlham Əliyev barədə də söyləmək olar. Onun ən çox 

yaddaqalan uşaqlıq xatirəsi anasının isti əlindən tutub məktəbə 

getməyi olub. İlhamın hələ altı yaşı tamam olmamışdı, məktəbə 

getməyi çox istəyirdi, amma qorxurdu ki, birdən onu götürməzlər. 

Hər gün Bakının gözəl bir guşəsində, köhnə  həyətlərin ortasında 

yerləşən altı nömrəli məktəbə getdiklərini anası  həmişə xatırlayırdı. 

Və  nənə olandan sonra söz vermişdi ki, nəvəsi Leylanı da eyni 

məktəbə məhz bu cür aparacaq... 

- Anam 


vəfat edəndə, - deyə  İlham Heydər oğlu xatırlayır, - 

mənim böyük qızımın hələ heç bir yaşı da tamam olmamışdı. 

Qızlarımın öz nənələrini görməmələrini böyük itki hesab edirəm. 

Anamın vəfatından sonra mənim, eyni zamanda bizim ailənin həyatı 

çox dəyişdi. Mən əvvəlki vaxtlardakı kimi daha səmimi-qəlbdən gülə 

bilmirəm.  İllər keçsə  də, həyatımda hansısa sevindirici hadisə baş 

verirsə, mən təəssüflənirəm ki, anam bunu görmədi, o indi sağ olsaydı, 

çox sevinərdi. 

... Öz qayınanası İzzət xanıma o, doğma anası kimi baxırdı. 1956-

cı ilin yazında Heydər  Əliyevin anası  ağır diaqnozla xəstəxanada 

yatanda ona ürəkdən acıyırdı. Qonşu palatada Səməd Vurğun yatırdı. 

İzzət xanımın yanında çox vaxt Rəfıqə qalırdı. Heydər, Zərifə və onun 

qardaşı Tamerlan anaya, demək olar ki, hər gün baş çəkirdilər. 

 

  



 

68

Bir dəfə  gəlib görürlər ki, İzzət xanımın yatdığı otağın, adətən 



yarıaçıq qalan, qapısı möhkəm örtülüb. Məlum olur ki, ötən gecə 

Səməd Vurğun vəfat etmiş və həkimlər İzzət xanımın bu ağır itkidən 

xəbər tutmasını istəməmişlər. 

O zamanlar Şəfıqə  Lənkəranda dərs deyirdi. Ona xəbər verirlər: 

“Anan səni görmək istəyir”.  Şəfiqə üçyaşlı  qızcığazını götürüb 

avtobus dayanacağına tələsir... Uşağı özüylə  xəstəxanaya aparmayıb 

dostlarının evində qoyur. Palatada artıq Heydər, Cəlal, Aqil və Rəfiqə 

ananın başına yığışmışdılar. 

İzzət xanım Şəfiqəyə üz tutur: 

- Bəs balan hanı, ay Şəfiqə? 

Cavabı eşidib təşvişə düşür: 

- Qayıt dalınca!-Tez ol! Onlar zökəmlidir, uşaq yoluxa bilər... 

Get, ay Şəfiqə, balandan muğayat ol! 

Onlar daha görüşmədilər... 

“Son bir ayı hər gecə yuxuma girirdi, - deyə Şəfiqə o günləri belə 

xatırlayır, - gümrah, sağ-salamat... Anam mənim gözyaşlarımı 

silirdi...” 

  


 

69

 



Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   39




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə