GÖRKƏMLİ ® adamlarin həyati


Hər şeyi kadrlar həll edir



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə7/39
tarix08.12.2016
ölçüsü8,78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   39

Hər şeyi kadrlar həll edir 

 

Siyasətçi, dövlət adamı  və ya ictimai xadim, təsərrüfatçı  vəzifə 

pillələriylə  nə  qədər yuxarı qalxırsa, o qədər tez-tez kadrlarla bağh 

qərarlar qəbul etməli olur. Bu böyük oyunda səhv addımlar da istisna 

deyil. Bu səhvlərdən nə prezidentlər, nə imperatorlar, nə  də baş 

katiblər sığortalanıblar. Kadr siyasəti barədə professorlar, alimlər 

çoxsaylı kitablar yazıblar, ağıllı  məsləhətlər veriblər. Amma insanın 

şüuru belə qurulub: o çox vaxt yalnız şəxsən tanıdığı adamlara etibar 

edir. Məhz bu səbəbdən Brejnevin vaxtmda onunla şəxsən işləmiş 

Dnepropetrovsk kadrları, Yeltsinin vaxtında Ural kadrları, Putinin 

vaxtında Peterburq kadrları Moskvaya dəvət olunur, irəli çəkilirdilər. 


 

104


 

Respublikaya rəhbərlik etməyə başlayan Heydər Əliyev də əsasən 

öz çekist kolleqalarına bel bağlayırdı. MK-nın büro üzvləri və öz 

katibləriylə kadr məsələlərini müzakirə edəndə, o, DTK-nın  əks-

kəşfıyyat idarəsinin rəis müavini Ziya Məmməd oğlu Yusifzadəni 

MK-nın inzibati orqanlar şöbəsinə müdir təklif etmişdi. Heydər 

Əliyev Ziya Yusifzadənin insani və  işgüzar keyfiyyətlərini hələ 

komitədə  həmkar olduğu vaxtlarda qiymətləndirə bilmişdi.  Əmin idi 

ki, o, respublikanın bütün hüquq-mühafızə orqanlarının tabe olduğu 

MK-nın inzi-bati orqanlar şöbəsinin işinin öhdəsindən uğurla gələcək. 

Belə-liklə, MK-nın üzvlüyünə namizədlərin sırasına Ziya Yusifza-

dənin adı da əlavə olundu. DTK-da işlədiyi müddətdə o, ali partiya 

rəhbərliyinə daxil deyildi, buna görə  də MK-nın üzvlüyünə 

namizədliyi onun karyerasmda bir yüksəliş kimi qiymətləndirilirdi. 

Hamı zəng vurub onu təbrik edirdi. 

Bir-iki gün gözlədikdən sonra Ziya birinci katibə zəng vurdu: 

Heydər   Əliyeviç,   məni   nəyə   görə   MK  üzvlüyünə namizəd 

seçdilər? Zənglərin əlindən işləmək olmur. 

Cavab qısa oldu: 

- Bir azdan biləcəksən. 

İki gün sonra Heydər  Əliyev onu öz kabinetinə çağırıb yeni 

vəzifəyə təyin olunması barədə məlumat vermişdi. Birinci katib əmin 

idi ki, Ziya Yusifzadə razılıq verəcək. Amma Ziya öz karyerasınm 

istiqamətinin dəyişəcəyini görüb az qala yalvarmağa başladı. 

Xatırlatdı ki, təhlükəsizlik orqanlarında işə başlamazdan  əvvəl də 

xeyli düşünmüşdü, axırda özünü bu sənətə  həsr etmək qərarına 

gəlmişdi. 

- İndi-indi bu işə alışıram, sizə məlum olan əməliyyatları aparıram. 

Yenidən fəaliyyət sahəsini dəyişib, bilmədiyim işdən yapışmaq məni 

qorxudur. Heydər Əliyev keçmiş həmkarına baxıb deyir: 

- Maraqlıdır. 

Həqiqətən də maraqlı situasiya yaranırdı. Ziya Yusifzadənin MK-

nın üzvlüyünə namizəd seçilməsiylə bağlı birinci katibin təklifini 

katiblik dəstəkləmişdi. Bəs indi onun nüfuzu necə olsun? Bəs partiya 

intizamı?  Əliyevi başqalarnın söhbətlərindən tanıyan adamlar elə 

hesab edirdilər ki, o, öz qərarlarını dəyişməyi xoşlamır və onunla bu 

xüsusda mübahisə 


 

105


etməmək daha məsləhətdir.  Əlbəttə, bu fikir tam elə deyil və Ziya 

Yusifzadənin təyinatımn baş tutmaması heç də yeganə fakt deyil, 

amma hər halda bunun özü də sübut edir ki, həmsöhbətinin 

arqumentləri inandırıcı, həqiqətə uyğun olarsa, Heydər  Əliyev öz 

qərarını  dəyişə bilərdi. Bəs onun nüfuzuna xələl gəlmədimi? Partiya 

inzibatçılarnın başqa səbəb olmayanda istinad etdikləri partiya 

intizamı pozulmadımı? Ritorik suallardır. 

- Yaxşı, deyə Heydər Əliyev Yusifzadənin işi olan qovluğu kənara 

itələdi, - bəs indi neyləyək? Özün bilirsən ki, burada təmiz, düzgün 

adamlara necə böyük ehtiyac var. Başa düşürəm.      Ona  görə    də bu 

vəzifəyə başqa bir ləyaqətli insanı seçməyinizi xahiş edirəm. 

Yusifzadə DTK-da fəaliyyətini davam etdirdi, böyük intellektual 

potensialnı  əks-kəşfiyyat və  kəşfıyyat işlərinə  sərf etdi və general-

leytenant rütbəsinə qədər yüksəldi. 

Sələfı Heydər  Əliyevlə söhbətində “bizim bütün kadrlara eyni 

münasibət göstərməyin” vacibliyini demişdi. Prinsipcə belə olmalıdır, 

nə demək olar. Yəni obyektiv ol, insanları  işə olan düzgün 

münasibətinə görə qiymətləndir. Daha keçmiş hakimiyyətə  şəxsi 

sədaqətə görə yox. 

Yeni birinci katib tezliklə hiss etdirdi ki, “bizim bütün 

kadrlarımıza eyni münasibət” mümkün olmayacaq və partiya 

komitələrinin, nazirlik və  təşkilatların, ali məktəblərin rəhbərliyində 

rüşvətxorlara, dələduzlara, işbazlara yer qalmayacaq. Daxili İşlər 

Nazirliyinə professional kəşfıyyatçı, büllur kimi təmiz insan olan Arif 

Heydərov rəhbərlik etməyə başladı.  Əlbəttə, kəşfiyyat öz istedadlı, 

bacarıqlı kadrından məhrum olmaq istəmirdi, amma Andropov kömək 

etdi, Arif Heydərovu Türkiyədən geri çağırıb daxili işlər naziri təyin 

etdilər. 

Biz arxivdə Azərbaycan KP MK-nın baxdığı onlarla işi və-

rəqləmişik. Belə görünür ki, vəzifəsindən, rütbəsindən asılı ol-

mayaraq, hamıya eyni tələbkarlıqla yanaşılıb. SSRİ DTK-sının sədr 

müavini  İqor Sinitsinin fıkrinə görə, Heydər  Əliyev korrupsiyaya 

nifrətinə  və bir çox işgüzar keyfıyyətlərinə görə Yuri Vladimiroviç 

Andropova çox bənzəyirdi. 



 

106


Bəzi faktlara nəzər salaq: 

“Bizə göndərilən faktlara və  məktublara  əsasən müəyyən 

edilmişdir ki, Azərbaycan KP MK-nın Partiya Təşkilatı Koınitəsinin 

sədr müavini C.N. Bağırov özünü kommunist və partiya işçisi kimi 

gözdən salan bəzi nalayiq hərəkətlərə yol vermişdir. Bağırov 

məvacibinə uyğun həyat tərzi keçirməmiş və bunları ört-basdır etmək 

üçün bir çox dələduz hərəkətlərə yol vermişdir. Belə ki, o, bahalı 

avtomobil, bağ sahəsi almış və orada böyük malikanə, qaraj və hovuz 

tikdirmişdir.  İstifadə edilmiş tikinti materiallarımn  əksəriyyəti də 

sənədsizdir. 

Kommunistə və partiya işçisinə yaraşmayan hərəkətlərinə, mənəvi 

pozğunluğuna, öz vəzifə  səlahiyyətlərindən  şəxsi məqsədləri üçün 

istifadə etdiyinə görə Bağırov Camal Nəsrəddin oğlu (1961-ci ildən 

partiya üzvü. Partiya biletinin nömrəsi - 02800043) Azərbaycan KP 

MK-nın şöbə müdiri vəzifəsindən azad edilsin və partiya sıralarından 

kənarlaşdırılsın. 

Şamaxı rayonunda Pedaqoji Texnikumda kütləvi rüşvətxorluq, 

bundan əlavə ayrı-ayrı vəzifəli şəxslərin dövlət əmlakını mənimsəməsi 

hallarnın üstü açılmışdır. Azərbaycan KP MK-sı  Şamaxı Rayon 

Partiya Komitəsinin katibi S.A.Sayılov yoldaşı  vəzifəsindən azad 

etmiş  və Rayon Partiya Komitəsində kompleks yoxlama tədbirləri 

apararaq, raykom katibinin “partiya məsuliyyətiylə bağlı  məsələyə 

baxılması barədə sərəncam vermişdir”. 

Eyni hallar Kirovabad və Xaçmaz rayon partiya komitələri üzrə, 

Respublika Tikinti və Tikinti Materialları  Sənayesi  İşçilərinin 

Həmkarlar  İttifaqı Komitəsi, M.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət 

İncəsənət 

İnstitutu, Respublika Prokurorluğu üzrə 

də 

müəyyənləşdirilmişdir. Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi inanırdı 



ki, rüşvətxorluq və korrupsiya ilə yalnız bu cür açıq mübarizə 

aparmaq lazımdır. Hərçənd ki, belə açıq mübarizəyə görə o, 

Moskvanın və digər respublikalardakı həmkarlarnın müəyyən təzyiqi 

ilə də üzləşməli olurdu. Heydər Əliyev özü bu barədə belə deyirdi: 

Yadımdadır, 1975-ci ildə biz bir raykom katibini işdən azad edib, 

partiyadan çıxarıb, işini hüquq-mühafızə orqanlarına vermişdik və bu 

məsələylə bağlı bütün materialları respublika qəzetlərinin birində çox 

geniş şəkildə dərc etdirmişdik. Həmin ərəfədə mənimlə görüşən qonşu 

respublikalardan birinin Mər 


 

107


kəzi Komitəsinin birinci katibi soruşdu ki, niyə belə edirsiniz? Bu 

yaxınlarda bir çox rayon partiya komitələrinin katibləri mənim yanıma 

gəlmişdilər. Onlar deyirdilər ki, Əliyev belə etməklə ümumilikdə 

raykom institutunu gözdən salır. Mən ondan soruşdum ki, sizin 

özünüz bu fıkirlə razısınız? O dedi ki, razı deyiləm. Amma belə 

məsələləri ictimaiyyətə çatdırmağın da tərəfdarı deyiləm. 

Mənsə cavab verdim ki, ikisini, üçünü, beşini cəzalandırıb, bunu 

bütün respublikanın nəzərinə çatdırıram ki, digərləri ibrət götürsünlər, 

belə neqativ addımlar atmaqdan çəkinsinlər (11 mart 2001, Bakı, 

Skandinaviya və Rusiya jurnalistlərinə verdiyi müsahibədən). 

.. .Ümumittifaq Lenin Kommunist Gənclər  İttifaqına (ÜİLKGİ) 

ikinci katibi olan Boris Pastuxovun Heydər Əliyevlə tanışlığı da sözü 

gedən 1970-ci illərə  təsadüf edir. Boris Nikolayeviç Bakıya, 

Azərbaycan komsomolçularının qurultayına gəlmişdi. Heydər 

Əliyevin partiya rəhbəri kimi fəaliyyətini yüksək qiymətləndirən 

Pastuxov, onun gənclərə böyük qayğı ilə yanaşdığını xüsusi qeyd edir. 

Əliyev gənclərlə yaxından məşğul olmaq çağırışını ilk növbədə 

özünə ünvanlayırdı. Respublikanın ilk Lenin təqaüdçü gənclərinin və 

Moskvaya göndərilən bacarıqlı  tələbələrin sırasında istedadlı 

riyaziyyatçı Fatma Abdullazadə də vardı. 

İndi riyaziyyat elmləri doktoru olan Fatma xanım da, Prezidentin 

özü də bunu unutmamışdı. 

Boris Pastuxov xatırlayır: 

- Biz Azərbaycan komsomolçularnın qurultayında kosmonavt 

Patsayevlə birgə iştirak edirdik. Sonralar o, Dobrovolski və Volkovla 

birgə uçuş zamanı  həlak oldu. Mənə  ən maraqlı  gələn isə o idi ki, 

Heydər  Əliyev bu kosmonavtla ünsiyyətə böyük maraq göstərir, onu 

həmişə qeyri-formal şəraitdə kosmonavtika barədə sorğu-suala 

çəkirdi. Mən ilk dəfə o vaxt başa düşdüm ki, bu insan hər  şeylə 

maraqlanır, onda zərrə qədər də tənbəllik yoxdur. 



 

108


Yerinə yetirilmiş borc 

 

1971-ci il martın 30-da Moskvada Sov. İKP-nin XXIV qurultayı 



açıldı. Aprelin biri, səhər iclasında Heydər  Əliyev çıxış edir. O, ilk 

dəfədir ki, qurultaym tribunasındadır. Özünü çox sərbəst aparır, 

kifayət qədər inamlıdır. 

O, respublika sənayesinin ümumi inkişafdan geri qalmasının 

aradan qaldırılmasından və bir il əvvəl Sov. İKP MK-da, SSRİ 

Nazirlər Sovetində qəbul olunmuş “Azərbaycan SSR-də xalq və kənd 

təsərrüfatı sahələrinin inkişafına dair tədbirlər planı”nın həyata 

keçirilməsindən danışır: 

- Bu beşillikdə Azərbaycanda yüzə  qədər yeni sənaye 

müəssisəsinin tikilib istifadəyə verilməsi planlaşdınlır. Bu, 

ötən“beşillik”dəkindən demək  olar ki, iki dəfə çoxdur. 

Respublikamızda maşınqayırma sənayesinin yeni sahələri yaradılacaq, 

neftayırma sənayesi, dəmiryol nəqliyyatı rekonstruksiya ediləcək, 

kimya, yeyinti və digər sənaye sahələrinin yüksək sürətləinkişafına 

təkan veriləcək. 

Beş il sonra isə o, artıq XXV qurultayın tribunasmdan fəxrlə 

deyirdi: 

- Böyük qürur hissi ilə deyə bilərəm ki, Azərbaycanın qarşısında 

qoyulmuş  vəzifələr uğurla həyata keçirilmişdir.  İqtisadiyyatın 

uzunmüddətli geriləməsi aradan qaldırılmış və onun inkişafında dönüş 

yaranmışdır. Uzun illər ərzində ilk dəfədir ki, əsas iqtisadi göstəricilər 

üzrə beşillik plan artıqlamasıyla yerinə yetirilmişdir.  Azərbaycan xalq 

təsərrüfatnın inkişafında əvvəllər görünməyən yüksək göstəricilər əldə 

etmişdir. 

2000-ci ilin mayında Azərbaycanın Prezidenti Gəncə  şəhərinə 

gəlmişdi. O, Gil-Torpaq Emalı Birliyinin işçiləriylə  də görüşdü. Bu 

istehsalat birliyi ilk məhsulunu 1969-cu ildə istehsal etmişdi. Hiss 

olunurdu ki, o vaxtkı  əlamətdar hadisəni xatırlamaq Heydər  Əliyev 

üçün nə qədər xoşdur. 

Həmin görüşdə Prezident demişdi: 

- 1969-cu ildə  mən respublikanın rəhbəri seçilmişdim. O vaxt bu 

kombinat yarımçıq vəziyyətdəydi. Tikinti-montaj işləri başa 

çatdmlmamışdı, bəzi sexlər isə  hələ heç tikilməmişdi. Bununla 

bərabər, kombinat işə başlamışdı. O vaxtlar kombinatın vəziyyəti, 

tikintinin gedişatı, demək olar ki, hər gün müza 


 

109


kirə olunmurdu. Proseslər çətinliklə gedirdi. Yaxşı ki, indi burada çox 

yüksək ixtisash kollektiv formalaşdırılıb; mühəndislər, texniklər... 

Amma o vaxt belə deyildi. İstehsalatm qaydaya salınması üçün kadrlar 

az idi. Kadrların çoxunu Rusiyadan və SSRİ-nin başqa vilayətlərindən 

dəvət edirdik. 

Maraqlıdır ki, otuz il keçməsinə baxmayaraq, Heydər  Əliyev 

kombinatın o vaxtkı direktorunun soyadını da xatırladı: Yamov. 

Xülasə, zavod istifadəyə verildi, lakin bundan sonra ortaya elə 

problemlər çıxdı ki, layihələşdirilən zaman onları unutmuşdular: əgər 

unutmamışdılarsa da, müəyyən qədər maddi vəsaitə  qənaət etmək 

üçün bu problemləri nəzərə almamışdılar. Çünki təmizləyici qurğulara 

o vaxt bir o qədər də əhəmiyyət verən yox idi. Zavod işə düşdükdən 

sonra bütün şəhər, ilk növbədə isə Nizami Gəncəvinin yaxınlıqda 

yerləşən məqbərəsi toz dumanına bürünməyə başladı.  İlk olaraq 

mədəniyyət və incəsənət xadimləri həyəcan siqnalı verdilər. 

Mütəfəkkirin bu fikirlərini xatırlatdılar: 

 

Bu ana torpağa baş əysən əgər,  

Onun hər qanşı sənə verər zər. 

 

- Yadımdadır, - deyə Heydər Əliyev xatırlayırdı, - şair Rəsul Rza, 



Süleyman Rüstəm, bəstəkar Qara Qarayev, Fikrət Əmirov və başqa bir 

neçə nüfuzlu mədəniyyət xadimi mənə  məktubla müraciət etdilər. 

Onlar Nizami məqbərəsinin belə acınacaqlı hala düşməsindən 

narahatçılıqlarını bildirirdilər. Ziyalılar fıkirləşirdilər ki, əgər burada 

belə böyük bir müəssisə tikilibsə, yəqin ki, onu harasa köçürtmək 

mümkün olmaz, elə isə Nizaminin məqbərəsi bir başqa yerə 

köçürülsün, yoxsa tamamilə  bərbad vəziyyətə düşəcək. Dəqiq 

yadımdadır, qarşıma iki çıxış yolu qoyulmuşdu: ya kombitıatı 

dayandırmaq, ya da məqbərəni başqa yerə köçürtmək. Bu cür 

kombinatları hər il tikmək mümkündür, amma Nizami bizim üçün elə 

qiymətli xəzinədir ki, onu heç nə ilə müqayisə etmək olmaz. Buna 

görə də məqbərənin yerinin dəyişdirilməsi bizimçün mənəvi cəhətdən 

də çox ağır idi və biz heç vaxt bu addımı ata bilməzdik. 

Yerində bu məsələni həll etmək mümkün olmadı. MK-nın birinci 

katibi kömək üçün Moskvaya müraciət etdi. Onu pay- 


 

110


taxtda SSRİ Nazirlər Sovetinin sədri Aleksey Nİkolayeviç Kosıgin 

qəbul etdi və birbaşa dedi: 

- Əgər hər hansı bir işi başlamısımzsa, yanmçıq saxlamayın, başa 

vurun. Yoxsa hər dəfə  gəlib  şikayət edirsiniz ki, oranı toz basdı, 

buraya duman gəldi... 

Kosıgin Əliyevə Kirovabad kombinatıyla bağlı hadisəni danışdı. 

...50-ci illərin  əvvəllərində Azərbaycan KP MK-nın birinci katibi 

Mircəfər Bağırov Moskvaya, İosif Vissarionoviç Stalinin yanına gəlib 

Daşkəsəndon gətirdiyi alunit nümunələrini ona göstərir və böyük 

qürurla qeyd edir ki, bu mineraldan qlinozem - gil-torpaq alınır. Gil-

torpaq olmadan isə hamıya məlumdur ki, alüminium - qanadlı metal 

istehsal etmək mümkün deyil. Dünya praktikasında qlinozemi adətən 

boksitlərdən əldə edirlər. SSRİ-də isə boksitlər çatışmadığmdan xarici 

ölkələrdən idxal edilirdi. 

Bir sözlə, Stalin Bağrovun Azərbaycanda strateji cəhətdən vacib 

olan gil-torpaq istehsal edən müəssisənin yaradılması  təklifini qəbul 

edir və o vaxt Nazirlər Soveti üzrə köməkçisi olan Kosıginə bu məsələ 

ilə məşğul olmağı tapşırır. 

- Mən də məşğul olmağa başladım, - deyə Kosıgin sözünə 

davam edir. - Layihələr hazırlandı, oraya mütəxəssislər gön- 

dərildi, indi isə siz mənim yanıma hər dəfə bir şikayətlə gəlir- 

siniz. 


O uzaq illərdəki görüşünü yadına salan Prezident tez-tez özünə 

sual verirdi ki, görəsən mən səhv etməmişəm ki? 

- Yox, səhv etməmişəm. Çünki alunit həqiqətən də  təbiətin bizə 

bəxş etdiyi əhəmiyyətli bir sərvətdir və biz ondan istifadə etməliyik. 

Lakin elə yüksək səviyyəli texnologiyalardan istifadə etməliyik ki, 

istədiyimiz xammalı  əldə etməklə  bərabər,  ətraf mühiti də 

zəhərləməyək. 

MK-nın birinci katibinin göstərişiylə respublikanın görkəmli 

alimlərindən və mütəxəssislərindən ibarət nüfuzlu bir komissiya 

yaradılır. Beləliklə, Azərbaycan 

ədəbiyyatının korifeyini 

yaxınlığındakı yeni sənaye nəhəngi ilə “barış-dırmaq” mümkün oldu. 

İndi Gəncədən çıxarılan gil-torpaq emal edilmək üçün Rusiyaya və 

Tacikistana aparılır. Müəssisənin gözəl perspektivləri var, həm də 

respublika üçün əhəmiyyətli olan yeni iş yerlərinin açılması deməkdir. 


 

111


2000-ci ilin həmin may günlərində Heydər  Əliyev Cihazqayırma 

İstehsalat Birliyində  də oldu. Burada başqa sənaye məhsullarıyla 

yanaşı, soyuq və isti su sayğacları da istehsal olunurdu. Yenə  də 

Heydər Əliyev 70-ci illəri xatırladı: 

- 1975-ci ildə biz Azərbaycanın cihazqayırma sənayesinin inkişafı 

üçün çox əhəmiyyətli olan bir qərar qəbul etdik. Əslinə qalanda, bu 

qərar bizim yox, Sov. İKP MK-nın və SSRİ Nazirlər Sovetinin 

qərarıydı, bizsə bu qərara uyğun olaraq, Azərbaycanda bir çox 

cihazqayırma müəssisələri yaratdıq. Həmin qərarın fəaliyyət planında 

bu zavodun inkişafı da nəzərdə tutulmuşdu... Zavodun böyük gələcəyi 

var. Bu, məni çox sevindirir, çünki vaxtilə mən bu zavodun tikilməsi 

və moderaləşdirilməsi üçün çox işlər gönnüşdüm. Bu gün bir daha 

əmin oluram ki, zəhmətim hədər getməyib, indi öz bəhrəsini verir. Bu 

zavodun məhsulları  həm Azərbaycana, həm də xarici bazara çox 

lazımdır. 

İndi bir çoxları sovet dövrünü yalnız qara rənglərlə  təsvir edir. 

Yadımdadır ki, 1990-cı ildə Moskvada Sadovoye Koltso ətrafına 

yığılmış nümayişçilər “73” rəqəmini transparanta yazıb üstündən də 

qırmızı  xətt çəkmişdilər. 73 rəqəmi sovet hakimiyyətinin rəmzi kimi 

yazılmışdı. 

Amma tezliklə bu adamlar ayıldılar. Ölkədə elmi-tədqiqat 

institutları bağlandı, elmi işçilər, elmlər namizədləri, doktorlar ixtisara 

salındı. Elə bil ki, bu adamlara bazar iqtisadiyyatında öz yerlərini 

göstərirdilər - buyurun, gedin metro stansiyalarında siqaret, saqqız 

satın, pal-paltar alveriylə məşğul olun.... 

Heydər  Əliyev heç vaxt öz keçmişindən imtina etməyib. 

Azərbaycanın yetmiş illik sovet tarixini qiymətləndirərkən, o, inamla 

deyirdi: “Bu illərdə Azərbaycanın maarifi, təhsili, mədəniyyəti, 

iqtisadiyyatı böyük sürətlə inkişaf etmişdi. Azərbaycanın siması 

dəyişmişdi, respublikamız möhkəmlənmişdi və Azərbaycanda böyük 

intellektual potensial yaradılmışdı”. 

Bu, həqiqətən də belədir. Yetmiş illik sovet dövrünün təqribən 

beşdə bir hissəsini - on dörd ilini Azərbaycana Heydər  Əliyev 

rəhbərlik etmişdir. O, iqtisadiyyatın, elmin böyük sıçrayışla irəli 

getməsinə, öz xalqının mənəvi yaddaşmı dirçəltməyə nail olmuşdu. 

Söhbətin bu yerində  dəqiq statistik məlumatlara nəzər salmaq yerinə 

düşər: Heydər  Əliyevin rəhbərliyi dövründə Azərbaycanda 1155 

kitabxana, 1316 klub, 849 mək- 



 

112


təb, 44 muzey istifadəyə verilmişdi. 1971-ci ildə respublikada Cəmşid 

Naxçıvanski adına hərbi təmayüllü ilk internat-məktəbin yaradılması 

da onun adıyla bağlıdır. Azərbaycanm görkəmli generalnın adını 

daşıyan bu məktəb hal-hazırda hərbi lisey kimi fəaliyyət göstərir. Bu 

liseyin əsl hərbi təhsil ocağı kimi formalaş-masına ciddi nəzarət edən 

Heydər  Əliyev onu müəyyən mənada, öz yetirməsi hesab edirdi. 

Əlbəttə ki, bu da uzaq gələcəyə hesablanmış bir addım idi. Heydər 

Əliyev hiss edirdi ki, gələcəkdə doğma respublikaya öz hərbi kadrları 

lazım ola bilər. 

Eyni zamanda, bu addım “azərbaycanlılar yalnız alveri bacarırlar” 

deyən bədnam qonşulara inamlı cavab idi. Bəli, azərbaycanlılar 

ticarəti yaxşı bacarırlar və bu hörmətli peşə ilə  fəxr edirlər, çünki 

bəşər yaranandan bəri insanların ticarətsiz yaşaması mümkün deyil. 

Amma bununla bərabər, azərbaycanlılar ta qədimdən anda sadiq və 

cəsarətli  əsgər, məğrur döyüşçü olublar. Təəssüf ki, Rusiyada bir 

çoxları bilmirlər ki, hələ iki yüz il əvvəl, Krım müharibəsində rus 

qoşunlarının sırasında dörd azərbaycanlı polku da böyük şücaətlə 

vuruşmuşdur. Azərbaycanlı döyüşçülər Birinci Dünya müharibəsi və 

Böyük Vətən müharibəsi cəbhələrində  də özlərini yalnız yaxşı 

tərəfdən göstərmişlər. Onlardan yüz iyirmisi Sovet İttifaqı Qəhrəmanı 

fəxri adına layiq görülmüşdür. 

Mixail Qusman 70-ci illərdə Azərbaycan komsomolunun Mərkəzi 

Komitəsində  işləmişdir. Sonralar Moskvaya köçmüş,  İTAR-TASS 

informasiya agentliyində fəaliyyətə başlamışdır. Hal-hazırda dünyanın 

ən məşhur agentliklərindən olan İTAR-TASS-ın baş katibinin birinci 

müavini vəzifəsində çalışır. Onu da qeyd edək ki, Tver bulvarmda 

yerləşən bu binanı TASS-çı veteranlar “Əliyev binası” adlandırırlar, 

çünki SSRİ Nazirlər Sovetində  işlədiyi vaxt məhz Heydər  Əliyevin 

sərəncamı ilə burada İTAR- TASS agentliyi üçün yeni bina 

tikilməsinə başlanmışdı. Mixail Solomoroviç Qusmanın kabinetində 

elə indinin özünə qədər Azərbaycanın böyük xəritəsi asılıb. 

- Axı, bu mənim vətənimdir, - Qusman baxışlarını xəritəyə zilləyir, - 

mən indi də Azərbaycanda baş verən hadisələri çox diqqətlə izləyirəm. 

Bilirsiniz, illər keçəndən sonra insan bir çox hadisələrə tamam başqa 

gözlə baxır, o cümlədən də 


 

113


hərbi təmayüllü internat-məktəbin yaranmasına. Azərbaycanlı 

uşaqların hərbi xidmətə onsuz da çox həvəsi yox idi. Əlbəttə, o vaxt 

heç kimin ağlına da gəlmirdi ki, bir neçə il sonra Qarabağda vuruşmaq 

lazım gələcək. Amma Heydər  Əliyev bu qərarı  qəbul edəndə 

fıkirləşmişdi ki, respublikaya ixtisaslı  hərbi kadrlar gərəkdir. Bu nə 

idi? Uzaqgörənlik? Yaxud o, başa düşürdü ki, müstəqil dövlət bunsuz 

yaşaya bilməz? Mənə elə  gəlir, o hiss edirdi ki, bu hərbçi kadrlar 

gələcəkdə onun xalqına çox lazım olacaq. 

Mixail Solomonoviç Qusman qonaqların qabağına qurudulmuş 

albalı qoyur, ara-sıra telefon zənglərinə cavab verərək söhbətinə 

yekun vurur: 

-  Əlbəttə, Heydər  Əliyev yalnız hərbi kadrların yetişdirilməsiylə 

məşğul olmurdu. Mənə elə  gəlir ki, o, komsomol komitəsinin 

katiblərinin hamısını  şəxsən tanıyırdı.  İndi menecerlərin, idarəçilərin 

yetişdirilməsi barədə çox danışırlar. Sovet İttifaqında bu funksiyanı, 

dövlət kadrlarnın yetişdirilməsini komsomol yerinə yetirirdi. Məhz 

buna görə KP MK-nın birinci katibi komsomol komitələrinin 

liderlərinə, onlann fəaliyyətinə xüsusi diqqət yetirirdi. Təəssüf ki, biz 

bu təcrübəni keçmiş dövrdən indiki zamana gətirə bilmədik. 

1975-ci ilin oktyabrında Bakıda sovet ədəbiyyatı günləri 

keçirilirdi. Azərbaycanın paytaxtına SSRİ-nin  ən tanmmış  şair və 

yazıçıları  gəlmişdilər. Onlar oxucularla görüşlər keçirmiş, müxtəlif 

tədbirlər təşkil etmiş  və  ən sonda Səməd Vurğunun ev-muzeyinin 

açılış  mərasimində  iştirak etmişdilər. Səməd Vurğunun  şeirlərini 

Heydər Əliyev gənclik dövründən çox sevirdi. 

MK-nın birinci katibinin təşəbbüsüylə 1982-ci il martın 23-də 

Azərbaycanın başqa bir görkəmli ədibinin - Cəfər Cabbarlının da ev-

muzeyi açıldı. Bir qədər  əwəl isə  Şuşada olan Heydər  Əliyev böyük 

Azərbaycan  şairi Molla Pənah Vaqifın məqbərəsinin açılışında da 

iştirak etmiş, çox təsirli bir nitq söyləmişdi. 

Görəsən, o vaxt kimsə təsəvvür edirdimi ki, on ildən sonra erməni 

vəhşiləri Sovet ordusu əsgərlərinin köməyi ilə Azərbaycanın qədim və 

müqəddəs  şəhəri  Şuşanın üzərinə od-alov yağdıracaq və  işğalçılar 

humanist şairin məqbərəsini yerlə yeksan edəcəklər.... 

 ...Respublikaya  rəhbərlikdə keçən on dörd il... Maraqlıdır, 

görəsən, lider Azərbaycanın inkişafma dair konkret plana malik idi, 

yoxsa, öz intuisiyasına inanaraq qarşısına çıxan problemləri addım-

addım dəf edirdi. Fikrimizcə, mübahisə etməyin yeri yoxdur. Yəqin 

ki, planlı iqtisadiyyat Azərbaycanın inkişafını da ümumittifaq 

kontekstindən ayrı tutmurdu. Altmışıncı illərin sonlarına yaxın 

respublika bir çox iqtisadi göstəricilərinə görə  İttifaqın inkişafından 


 

114


geri qalırdı. İqtisadiyyatın bir çox sahələrini inkişaf etdirmək, yeni iş 

yerləri açmaq lazım gəlirdi.  Ən başlıca vəzifə isə neft sənayesini 

böhrandan çıxartmaq idi. Altmışıncı illərin sonunda neft hasilatı 1,3 

milyon ton, qaz hasilatı isə 659 kubmetr aşağı düşmüşdü. 

Neft, qaz və kömür istehsalının vəziyyəti SSRİ Nazirlər Sovetinin 

xüsusi olaraq diqqət mərkəzində idi. Energetika məsələlərinə Nazirlər 

Sovetinin sədri Kosıgin  şəxsən özü baxırdı. Heydər  Əliyevm 

fəaliyyətinin həmin dövrünə  işıq salmaq üçün “Azərbaycan nefti 

dünya siyasətində” adlı çox dəyərli kitaba müraciət edəcəyik. Kitabda 

qeyd edilir ki, “KP MK-nm birinci katibi Heydər  Əliyev neft 

sənayesinin geriləməsinin və bu əhəmiyyətli sənaye sahəsindəki 

gərginliyin əsl səbəblərini açmağa nail olmuşdu”. 

Heydər  Əliyevlə bağlı  zəngin xatirələri olan Azərbaycan Dövlət 

Neft  Şirkətinin birinci vitse-prezidenti, tanınmış neftçi-geoloq, 

akademik Xoşbəxt Yusifzadə söhbətə bir qədər uzaqdan başladı: 

Heydər  Əliyevlə ilk tanışlığım 1968-ci ildə oldu. Türkiyənin o 

zamankı baş naziri Süleyman Dəmirəl Moskvada keçirdiyi rəsmi 

görüş və danışıqlardan sonra Azərbaycana gəlmişdi. O vaxt hörmətli 

qonağı Qum adasına müşayət edən rəsmi  şəxslərdən biri də 

Azərbaycan Respublikası Dövlət Təhlükəsizlik Komitəsinin sədri 

Heydər  Əliyev idi. Tanışlığımız buradan başladı... Azərbaycan KP 

MK-nın 1970-ci ilin dekabnnda keçirilmiş plenumu yaxşı yadımdadır. 

Bu Heydər  Əliyevin MK-nın birinci katibi seçilməsindən sonra 

keçirilən ilk plenum idi. Heydər Əliyev plenumdakı məruzəsində ötən 

beşillikdə neft sənayesinin işini də  dərindən təhlil edərək, 

iqtisadiyyatın bu başlıca sahəsində yaranmış geriliyin və  gərgin 

vəziyyətin 


 

115


əsl səbəblərini göstərdi, görüləcək işlərin konkret proqrammı verdi... 

1970-ci ildə Azərbaycanın Neft Sənayesi Nazirliyi ləğv olundu və 

onun  əvəzində “Xəzərdənizneft” və “Azneft” istehsalat birlikləri 

yaradıldı. Məhz Heydər  Əliyevin tapşırığı ilə Xoşbəxt Yusifzadə 

“Xəzərdənizneft”  İstehsalat Birliyinin baş geoloqu vəzifəsinə  təyin 

olundu. O, yeni birinci katibin o vaxt Azərbaycanın neft sənayesi üçün 

gördüyü işləri indi də unutmur: 

Respublikaya rəhbərliyə başladığı ilk günlərdən Heydər  Əliyev 

həm dəniz, həm də quruda neft və qaz hasilatınm  ən müxtəlif 

problemləri ilə maraqlanır və onların həllinə yardım göstərirdi. Bunun 

nəticəsində  də  dənizdə geoloji-kəşfiyyat işlərinin səmərəliliyi sürətlə 

artırdı. Onun respublikaya rəhbərliyinin qısa dövründə  səkkiz yeni 

neft-qaz yatağı  kəşf edildi. Artıq 1975-ci ildə ümumi neft və qaz 

hasilatının həcmi 27,1 milyon tona (şərti-yanacaqla) çatdı və 1941-ci 

ildəki ən yüksək neft və qaz hasilatı səviyyəsini ötüb keçdi... 

Ölkənin fəxri olan bu sənaye sahəsində  bəs  əvvəllər nələr baş 

verirdi? Geoloji kəşfiyyat işləri geriləyir, mövcud resurslar dağıdılır, 

istehsalatda qəzaların sayı artırdı. Buruqlar sıradan çıxırdı. Bununla 

belə, on il ərzində respublikanın sənayesinə qoyulan maddi vəsaitin 

qırx beş faizi neft hasilatı sənayesinə yönəldilirdi. Lakin 1966-cı ildən 

başlayaraq neft hasilatı ildən-ilə azalırdı. H. Əliyev respublikanın 

rəhbəri təyin olunandan sonra bir çox savadlı mütəxəssislərlə, 

istehsalatçılarla, mühəndislərlə, təcrübəli briqadirlərlə  məsləhətləşdi. 

Ümumi fikir belə idi ki, neft sənayesinin başlıca problemi qazma 

işlərinin geriləməsiylə bağlıydı. 

1966-70-ci illər ərzində quyuların ümumi qazma həcmi bir milyon 

metrə  qədər azalmışdı. Qazılan quyuların otuz bir faizi layihədə 

nəzərdə tutulan dərinliyə qədər çatdırılmamışdı. İş vaxtının çox hissəsi 

qəzaların aradan qaldırılmasına sərf olunurdu. Bu rəqəmləri verərkən 

biz yuxarıda adı çəkilən kitaba istinad edirik. 

Böyük hazırlıq prosesindən sonra Azərbaycan Kommunist 

Partiyasının Mərkəzi Komitəsi neft sənayesi işçilərinin böyük 

müşavirəsini keçirdi. Bu, ümumiyyətlə neft və neft hasilatı ilə 


 

116


əlaqədar zəngin təcrübəsi və biliyi olan insanlann toplaşdığı böyük bir 

iclas idi. O zaman Heydər Əliyev neft mütəxəssislərinə üzünü tutaraq 

demişdi: 

- Mühəndis-texniki heyətdən, “Xəzərdənizneft” və “Azər-neft”in 

geoloqlarından, hər iki birliyin rəhbər işçiləridən ilk növbədə  tələb 

olunan odur ki, köhnə yataqlarda istismar şəraitini yaxşılaşdırmaqla, 

neft hasilatının sabit səviyyəsini təmin etsinlər,  ələlxüsus, mezazoy 

qatlarına diqqət yetirsinlər ki, neft və qaz hasilatı artsın. Ələlxüsus da 

dənizdə neft və qaz yataqlarının işlənməsinə diqqət yetirmək 

lazımdır”. 

Heydər  Əliyev kabinet məmurlarından deyildi. Düzdür, o, birinci 

katib vəzifəsinə uyğun olaraq, iş gününün böyük hissəsini iş stolunun 

arxasında oturmalı olurdu. Lakin onu mütəmadi olaraq neft 

mədənlərində, neft emalı zavodlarında, həmçinin alimlərin 

laboratoriyalarında görmək olurdu. Onun səfərləri qətiyyən diletant bir 

məmurun və ya yüksək səviyyəli qonağın gəzintisinə  bənzəmirdi. O, 

bilmədiyi şeyləri soruşmaqdan da heç vaxt çəkinmirdi. Məşhur alimlər 

Azad Mirzəcanzadə, Artur Rəsizadə

*

 ilə  məsləhətləşir və artıq 



həyatdan köçmüş böyük kimyaçı alim, SSRİ Elmlər Akademiyasınm 

müxbir üzvü, respublika Elmlər Akademiyasının akademiki Yusif 

Heydər oğlu Məmmədəliyevin əsərlərinə müraciət edirdi. Yusif Məm-

mədəliyev kimi insanlar haqqında deyirlər ki, onlar işdə alışıb 

yanırlar. Müharibə illərində, o, aviasiya yanacağına yüksək keyfıyyətli 

əlavələrin metodikasını  işləyib hazırlamış, buna görə Stalin 

mükafatına layiq görülmüşdü (sonralar bu mükafatın adı 

dəyişdirilərək Dövlət mükafatı adlandırıldı). Onun daha bir kəşfı 

“Molotovun kokteyli” adı altında Böyük Vətən müharibəsinin tarixinə 

daxil olmuşdu. Faşist tanklarını odlara bürüyən bu maddə qanşığından 

hətta XXI əsrin barrikadalarında da istifadə olunduğu üçün o bu gün 

də məşhurdur. 

Rəqəmləri adətən darıxdırıcı adlandınrlar. Lakin istehsalatdan 

danışanda, rəqəmsiz keçinmək mümkün deyil. “Azər-neft”  İstehsalat 

Birliyi qaz hasilatı üzrə doqquzuncu beşilliyin planını üç il yarıma, 

neft hasilatı üzrə isə dörd il səkkiz aya yerinə yetirmişdi. 

 

                                                           



*

Hal-hazırda Azərbaycan Respublikasının baş naziri

  


 

117


İndi isə artıq yeni üfuqlər fəth etməyin vaxtı çatmışdı. Heydər 

Əliyevin təşəbbüsüylə SSRİ Nazirlər Soveti və Sov. İKP MK 1974-cü 

ildə  Xəzər dənizinin dərin qatlarında geoloji kəşfiyyat işlərinin 

sürətləndirilməsiylə  və  dərin qatlarda işləmək üçün yeni qazma 

avadanlıqlarınm istehsalı ilə bağlı sərəncam hazırlayır. 

“Ötən  əsrin 70-ci illərinədək Xəzər neftçilərinin sərəncamındakı 

texniki vasitələr bizə dənizin dərinliyinin yalnız 40 metrə qədər olan 

sahələrində işləməyə imkan verirdi, - deyə Xoşbəxt Yusifzadə sözünə 

davam edir. Xəzərin Azərbaycan sektorunda suyun dərinliyi 40 metrə 

çatan perspektivli sahələrdə bütün neft-qaz yataqları o vaxtadək, 

demək olar ki, artıq aşkar olunmuş, dənizdə neft və qaz çıxarılması 

imkanları xeyli azalmışdı. 

Heydər Əliyevin təşəbbüskarlığı və iradəsi, keçmiş İttifaqın neft və 

qaz sənayesinin rəhbərləri ilə danışıqları, SSRİ rəhbərləri ilə görüşləri, 

Azərbaycanda neft və qaz sənayesinin perspektivliyinin elmi dəlillərlə 

sübutu ona gətirib çıxardı ki, SSRİ Neft Sənayesi Nazirliyi Xəzərin 

böyük dərinliklərində görüləcək işlər üçün vəsait və texnika ayırdı. 

Nəticədə, ötən  əsrin 70-80-ci illərində müxtəlif təyinatlı  gəmilərin - 

ağır yük qaldıran kran gəmilərinin, borudüzən, seysmik, sərnişin 

gəmilərinin sayı 450-ni keçdi. Xəzər dənizində 2500 ton gücündə 

"Azərbaycan" kran gəmisi işə başladı. Bundan əlavə, ilk vaxtlarda 

dərinliyi 70 metr olan sahələrdə geoloji-kəşfiyyat işlərinin aparılması 

üçün “Xəzər” tipli üzən qazma qurğularının, sonralar isə  dənizin 

dərinliyi 200 metrə  qədər olan yerlərində  işləmək üçün 

“Xəzərdənizneft” və “Şelf” tipli üzən yarımdalma qazma qurğularının, 

eləcə  də “Süleyman Vəzirov” borudüzən gəmisinin alınması 

nəticəsində  Xəzərin daha böyük dərinliklərində  zəngin neft və qaz 

ehtiyatlarına malik yataqların kəşf edilməsinə imkan yarandı. 80-ci 

illərdə bu qurğuların sayı 11-ə çatdı. Nəticədə  dənizin 80-350 metr 

dərinliyində yerləşən, bu gün ARDNŞ-in hasil etdiyi neftin 60 faizini 

verən “Günəşli”yatağı  kəşf edildi. İndi adları bütün dünyada məşhur 

olan “Azəri”, “Çıraq” və “Kəpəz” yataqlarının kəşfı də həmin qazma 

qurğularından istifadə edilməsi nəticəsində mümkün oldu. 


 

118


Dünyada tayı-bərabəri olmayan dərin dəniz özülləri zavodunun 

məhz Azərbaycanda inşa edilməsi üçün sovet dövləti rəhbərliyinin 

icazəsinin alınması və bu nəhəng müəssisənin müvəffəqiyyətlə tikilib 

işə salınması Heydər Əliyevin iradəsinin, prinsipiallığının nəticəsi idi. 

Bircə rəqəmə diqqət yetirin: 450 milyon ABŞ dolları! O vaxtlar üçün 

bu çox böyük vəsait hesab olunurdu. Zavodun inşa edilməsi üçün o 

vaxt scvet hökumətinin bu qədər maliyyə  vəsaiti ayırmasına nail 

olmaq ağlasığmaz idi. 

 

Bakı  Dərin Dəniz Özülləri zavodunun sayəsində Xəzər dənizində 



kəşf olunmuş “Günəşli” yatağında indiyədək 14 özül tikilmişdir. Bu 

isə 244 qaz istismar və suvurucu quyuların qazılmasına imkan 

vermişdir. Həmin zavod indi də neft və qaz yataqlarının kəşfində və 

istismarında həlledici rol oynayır. Belə ki, Mərkəzi, Qərbi,  Şərqi 

Azərinin hər birində dünya səviyyəsində yeni qazma-hasilat və 

texnoloji özüllərin tikilməsində  və quraşdırılmasında, misli 

görünməmiş  işlərin yerinə yetirilməsində böyük dönüş yaranması 

bunu deməyə  əsas verir. Hazırda bu özüllər vasitəsilə qazılmış 22 

quyudan orta hesabla gündə 74 min ton neft, 16,4 mln. kubmetr qaz 

hasil olunur”. 

Minlərlə insanın gərgin əməyi öz bəhrəsini verir. Bir çox yeni neft 

və qaz hasil edən qurğular istifadəyə verilmiş, neft-qaz emal edən 

zavodlar moderaləşdirilmişdi. 1961-ci ildə istifadəyə verilmiş  və 

respublikada yeganə olan qaz emalı zavodu tam gücü ilə  fəaliyyətə 

başladı. 1986-cı ildə aparılan rekonstruksiyadan sonra zavodun 

istehsal gücü 6,5 milyard kubmetr qaza qədər yüksəldi. 

Məişət kondisionerləri zavodunu öncə L.İ. Brejnev üçün çox 

doğma olan Zaporojye şəhərində tikdirmək planlaşdırılırdı. 

Müharibədən sonrakı ilk illərdə Leonid İliç “Zaporojyepolad” 

zavodunda işləmişdi, gecə-gündüz çalışaraq zavodun bərpası üçün 

əlindən gələni etmişdi. İttifaq nazirləri Brejnevin bu şəhərə bağlılığını 

bildiklərinə görə kondisioner zavodunu məhz orada tikməyi 

qərarlaşdırmışdılar. 

Heydər  Əliyev  əvvəlcə Baybakovla məsləhətləşdikdən sonra 

Leonid İliçin yanına getdi. Leonid İliç onun arqumentlərini qəbul etdi 

və zavodu Bakıda tikmək qərara alındı. Onun inşası üçün Yaponiya 

istehsalı olan avadanlıqlar, yüksək texno- 


 

119


 

logiyalar alındı  və yüz minlərlə Bakı kondisioneri SSRİ-yə  və xarici 

ölkələrə yayıldı. 

Zavod 1975-ci ildə tikilib istismara verildi. Bu münasibətlə 

keçirilən mitinqdə birinci katib çıxış edərək dedi: ”Azərbaycan 

sənayesinin inkişafı  fəhlə sinfinin çoxsaylı nailiyyətləriylə  zəngindir. 

Amma bu gün fəxrlə deyə bilərik ki, respublikamızın sənaye tarixində 

heç vaxt belə əmək hünəri göstərilməmiş- 

Həmin illərin daha bir neçə  əhəmiyyətli tikintisini qeyd edək: 

“Ulduz” adlı Elektrik Avadanlığı zavodu, Bakı  Şampan  Şərabları 

zavodu, Bakı Dərin Özüllər zavodu (bu zavodun tikintisi Həştərxanda 

planlaşdırılmışdı  və avadanlığa 500 milyon dollar xərclənmişdi), 

“Elektroterm” zavodu, ayaqqabı fabrikləri, Lənkəran Konserv zavodu 

və  s.  Yeni  müəssisələr Azərbaycanın müxtəlif regionlarında, Dağlıq 

Qarabağda, Gəncədə, Bakıda, Naxçıvanda tikilirdi... 

On il ərzində Azərbaycanda iyirmi iki milyon kvadratmetr yaşayış 

sahəsi tikilib zəhmətkeşlərin ixtiyarına verilmişdi. Bakının yeni 

memarlıq kompleksləri bəzəməyə başlamışdı: Respublika Ali 

Sovetinin binası, “Moskva”, “Abşeron”, “Gənclik” mehmanxanaları, 

Kosmik Araşdırmalar  İnstitutu, yazıçılarm  Şüvəlandakı Yaradıcılıq 

evi, Dəmiryol vağzalı və Dəniz limanı... 

Prezident sonralar o illəri belə xatırlayırdı: 

“O illər bizim respublika üçün çox uğurlu oldu. Bir çox vaxtlarda 

mən işimi qurtarandan sonra da evə getmir, saatlarla kabinetimdə 

əyləşib respublikanın gələcək inkişafı üçün daha hansı  tədbirlərin 

görülməsinin vacibliyini düşünürdüm.  İstəyirdim ki, vəzifəmin mənə 

verdiyi səlahiyyətlərdən istifadə edib, xalqın güzəranını bir qədər də 

yaxşılaşdırın. Bunun üçün iki şey vacib idi: Azərbaycanın Kommunist 

Partiyasına düzgün və  uğurlu rəhbərlik etmək və öz avtoritetini, 

nüfuzunu getdikcə daha da möhkəmlətmək. Mənə elə  gəlir ki, 

bunların hər ikisinə nail olmuşam”. 

Moskvanın mərkəzi mətbuatında Heydər Əliyevi yeni tipli partiya 

rəhbəri adlandırırdılar. Bu, həqiqətən də beləydi. Azərbaycan KP MK-

nın birinci katibi vəzifəsindəki fəaliyyətini qiymətləndirərkən Heydər 

Əliyev fəxrlə deyə bilərdi: 


 

120


“Mən və ətrafımda toplanmış kommunist həmkarlarım bu on dörd 

il ərzində Azərbaycan üçün böyük işlər görmüşük”. 

Əliyevi Moskvada da qiymətləndirirdilər.  Ən  əsası isə onu 

həmyerlilərinin çox gözəl dəyərləndirməsiydi. 

- Bizim Culfa rayonunda məhsulun çox az olmasına baxmayaraq, 

hər il buğda  əkirdilər, - deyə Dövlət Məmmədov xatırlayır, - bir 

hektardan üc sentner məhsul götürürdülər. Nə  qədər etiraz etsək də, 

heç kimə heç nə sübut edə bilmirdik. Deyirdilər ki, plan belə qoyulub, 

verməlisiniz. Lakin Heydər Əliyev birinci katib seçiləndən sonra hər 

şey dəyişdi. Heydər Əliyevin sərəncamına əsasən bizim rayonumuzda 

da təbii şəraitə uyğun olaraq üzümçülük inkişaf etdirilməyə başlandı. 

Həm respublika, həm də yerli camaat üçün bu daha sərfəli idi. Üzü-

mü biz SSRİ-nin  şimal rayonlarına göndərirdik. Mənim doğma 

kəndimdə altmış dörd ailə avtomobil aldı, bir çoxları  zəhməthaqqı 

hesabına ikimərtəbəli imarətlər tikdirdilər, yaxşı mebel əldə etdilər. 

Naxçıvan gözümüzün önündə  dəyişirdi. Müasir tipli ”Təbriz” 

mehmanxanası tikildi, Araz çaynın üstündə su elektrik stansiyası 

istifadəyə verildi. Yeni tekstil kombinatı işə düşdü, mədəniyyət sarayı 

açıldı. 

Bu hələ  çəkdiyimiz bir misaldır, bunların sayını istənilən qədər 

artırmaq da olar... 

Arxiv sənədlərinə müraciət edib başqalarını da əlavə edək: 

...1970-ci ildən etibarən Azərbaycanda bütün məktəblərdə birinci 

sinifdən rus dili tədris olunmağa başlandı. İki il sonra MK-nın bürosu 

respublikanın orta məktəblərində rus dilinin tədrisinin 

yaxşılaşdırılması üçün kompleks tədbirlər planını təsdiq etdi. 

..1973-cü il martın 13-də MK-nın bürosu böyük Azərbaycan şairi 

İmadəddin Nəsiminin anadan olmasnın altı yüz illiyinin qeyd 

olunmasıyla bağlı bayram tədbirlərinin planını nəzərdən keçirdi. 

...Bakıya üçüncü içməli su xəttinin çəkilməsiylə bağlı  məsələyə 

baxıldı... 

...Sərəncama  əsasən 9 may 1973-cü ildə Bakıda Sovet İttifaqı 

Qəhrəmanı Mehdi Hüseynzadənin abidəsi qoyuldu. (“Mixaylo” adı ilə 

tanman partizanın təmiz adnın necə qaytarılmasını  yəqin 

xatırlayırsnız.) 


 

121


İndi isə, əziz oxucu, həmişə zarafatı sevən bakılılara qoşulub birgə 

gülək. “Azərbaycanfılm” kinostudiyası  qəhrəman partizan haqqında 

“Uzaq sahillərdə” adlı  bədii fılm çəkmişdi. Filmdə baş  qəhrəmanı 

gözəl aktyor Nodar Şaşıqoğlu oynayırdı. Axtarış  tədbirlərini həyata 

keçirən alman faşistləri postlara belə bir həyəcan siqnalı verirlər: 

“Mixaylo  şəhərdədir”. Heydər  Əliyev isə  şənbə  və bazar günləri 

şəhərə çıxmağı, mağazalara, kafelərə baş çəkməyi, xalqa necə xidmət 

göstərildiyinə nəzarət etməyi sevirdi. Bu gəzintilər zamanı ticarətçilər 

arasında pıçhapıç başlanırdı. Elə həmin günlərdə Bakıda belə bir ifadə 

yayılmışdı: “Mixaylo şəhərdədir”. 

Bundan xəbər tutan Heydər Əliyev başqalarından çox gülmüşdü. 

1975-ci il yanvarın birində respublika televiziyasının ikinci 

telekanalı  işə düşdü,  Şəki  şəhərində Dövlət Dram Teatrı  təsis edildi, 

Bakıda  İnşaat Mühəndisləri  İnstitutu açıldı. Bütün bunlar əlbəttə ki, 

birinci katibin hədsiz zəhmətinin bəhrəsi idi. 

1976-cı il aprelin 9-da respublika 26 Bakı komissarlarından biri 

olan Məşədi  Əzizbəyovun 100 illik yubileyini qeyd edir. 

Respublikanın siyasi, ictimai və  mədəniyyət xadimlərinin yığışdığı 

iclasda Heydər  Əliyev özü şəxsən məruzə edir. Peterburq 

Universitetinin məzunu olan bu istedadlı  sənaye təşkilatçısı,  əqidəli 

kommunist, “ilk azərbaycanlı mühəndis”in keçdiyi şərəfli həyat yolu 

barədə onun köhnə silahdaşları, ölkənin başqa respublikalarından 

gələn qonaqlar və Məşədi Əzizbəyovun oğlu böyük fəxrlə danışırlar. 

Bundan bir az əvvəl isə Bakının  ən görkəmli yerlərindən birində 

Məşədi  Əzizbəyovun heykəlinin açılışı olur. Heykəlin açılışında 

Heydər  Əliyevin ardmca qəhrəmanın nəvəsi, görkəmli tarixçi-alim, 

akademik Püstəxanım  Əzizbəyova da öz sələfı barədə xoş sözlər 

deyir. 


1978-ci il martm 25-də MK-nın bürosu “Azərbaycan SSR Elmlər 

Akademiyasında təbii resursların kosmik araşdırmalarının inkişafı 

haqqında” sərəncam imzaladı... 

Beləcə, gündən-günə, aydan-aya iqtisadiyyat, mədəniyyət, elm, 

təhsil; gündəlik və perspektiv məsələlər; gənclərin və veteranların 

problemləri; ticarət və  məişət xidməti; Bakıda metro tikintisi; 

klassiklərin yubileyləri, “Sovet Zaqafqaziya xaqlarının melodiyaları” 

festivalı  və yoldaş Tretyakovun mənzil məsələsi ortaya çıxır və  həll 

edilirdi. 


 

122


Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   39




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə