İlahiyyat faküLTƏSİNİn elmi MƏcmuəSİ



Yüklə 3,06 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə37/40
tarix28.04.2017
ölçüsü3,06 Mb.
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   40

 

ƏDƏBİYYAT

 

 

1.



 

Göyüşov N. Təsəvvüf anlamları  və  dərvişlik rəmzləri. Bakı: Tural-Ə, 

2001, 240 s. 

2.

 



اتک ناتسوب :مق .اردصلام و انيس نبا رظن زا قشع یفسلف ینابم .نيسحدمحم ،یليلخ

 ،لوا پاچ .ب

 

٢

١٣٨



 + هدزناش ،

١٨۴


 

   .ص


 

3.

 



تاراشتنا :نارھت .یدباع دومحم حيحصت .سدقلا ترضح نم سنلاا تاحفن .نمحرلادبع ،یماج

 

 ،مود پاچ .تاعلاطا



١٣٧٠

 

 + تصش ،یسمش



١۴

٢

١



 

 



4.

 

ريس .دمحمديس ،یا هنماخ



 

 پاچ .اردص یملاسا تمکح داينب .نارھت .ناھج و ناريا رد تمکح

 ،لوا

١٣٨٠


 ،

٣٣۴


 

ص

.  



5.

 

چ ،یلوم تاراشتنا :نارھت .یوجاوخ دمحم .(بيغلا حيتافم حرش) سنلاا حابصم .هزمح ،یرانف



 پا

،مود


١٣٧١

 + هن و داتشھ ،

٨۴۵

 



 

6.

 



،یلوم تاراشتنا :نارھت .یوجاوخ دمحم .هيھلا تاحفنلا.نيدلاردص ،یونوق

 

،مود پاچ



۵

١٣٧


  ،

 + شش و لھچ

۶۵

٢

 



 

7.



 

نا :نارھت .مراھچ دلج ،دلج تفھ رد.یناوعا اضرملاغ ،هفسلف خيرات .کيردرف ،نوتسلپاک

 تاراشت

 ،مراھچ دلج ،یگنھرف و یملع تاراشتنا تکرش و شورس



٠

٣٨

١



 

 ،یسمش یرجھ

۴٧۶

 

          .ص



 

8.

 



 یونوق نيدلاردص ريبک خيش هاگديد زا دوجو تدحو .مساق یئاکاک

ور نيدلا للاج انلاوم و

 .یم

 ،تسفآ نسد :هينوق .یونوق نيدلا ردص یللملا نيب شيامھ نيلوا



٠١٠

٢

 ص ،



۵٨

٢

-



۶۶

٢

               .



 

9.

 



وا  پاچ،یھاگشناد  رشن  :نارھت  .تداعس  ليعامسا  .ینافرع  نابز  و  ینآرق  ريسفت  .لپ  ،ايون

  ،ل


١٣٧٣

 + هدزناش ،

٣٧۵

 



 

10.


 

ناويک .هفسلف کچوک باتک .یروگيرگ ،نمگرب

 

لوا پاچ ،نارتخا رشن :نارھت .نايدابق



 ،

٨۴

١٣



 ،

١۶٨


 

 



11.

 

 ،یدرورھس :نارھت .هيلاعتم تمکح و یزاريش ،نيھلأتملاردص .نيسحديس ،رصن



٨٢

١٣

           .



١٣٣

 

   .ص



 

 

 



 Seyed Camal Seyed Mehdi oğlu Gülşəni  

392


 

РЕЗЮМЕ 

 

Хотя по количеству произведений Гуневи уступает Ибн Араби, но с точки 

зрения  качества  и  логики  имеет  большую  важность.  Идеи  и  работы  Гуневи 

разделены  на  две  группы.  Часть  его  произведений  была  написана  для 

прояснения трудныхи сомнительных моментов, в том числе была написана под 

влиянием  идей  инструкций  Факук  Ибн  Араби.  По  убеждению  Гуневи,  Ибн 

Араби улучшил эти главы. Вторая часть произведений результат мистический 

опыт и своих мыслей Гуневи,  которые в этой статье кратко описаны.  

 

 

SUMMARY 

 

Although the number of works of Ibn Arabi Gunavi inferior, but in terms of 

quality and logic is of great importance. The ideas and work Gunavi divided into two 

groups. Part of his work was written to clarify the difficult and doubtful points, 

including was written under the influence of ideas and instructions Fakuk Ibn Arabi. 

By conviction Gunavi, Ibn Arabi improved these chapters. The second part of the 

works result mystical experience Gunavi and his thoughts, which in this paper are 

briefly described. 



Sosial proseslərdə insan resursları: müasir baxış 

393


 

 

SOSİAL PROSESLƏRDƏ İNSAN RESURSLARI:  

MÜASIR BAXIŞ 

 

Xələfova Kamalə Rauf qızı,  

Fəlsəfə kafedrasının doktorantı,  

Bakı Dövlət Universiteti 

 

 

Açar sözlər: sosial proseslər, idarəetmə, insan resursları, qloballaşma, koqnitiv 

yanaşma. 

Ключевые слова: социальные процессы, управление, человеческие ресурсы, 

когнитивный подход. 

Key words: social processes, management, human resources, the cognitive 

approach. 

 

Müasir dövrdə insan kapitalı  cəmiyyətin inkişafının strateji amilinə çevrilir: 

ildən-ilə insan kapitalına qoyulan sərmayələrin həcmiçoxalır, keyfiyyəti yaxşılaşır. 

Gələcəkdə  həmin sərmayələrin nəticələrinindaha uğurlu olacağı ehtimal olunur. 

Müasir ictimai istehsalın dinamik səviyyəsi insan resurslarının keyfiyyyət 

baxımından durmadan inkişafını tələb edir, bununla əlaqədar olaraqyeni yanaşma və 

texnologiyaların tətbiqizəruri hal alır. 

İctimai fikir tarixində insan resursları probleminin öyrənilməsi böyük ənənəyə 

malikdir.  İnsan resursları  və insan kapitalı  nəzəriyyəsinin görkəmli nümayəndə-

lərindən G.Bekker, M.Blaug, Y.Ben-Poret, B.Veysbrod, C.Mintser, G.Mintsberg, 

T.Shults və digər tədqiqatçılarının adını qeyd etmək olar. Onlar insan resurslarının 

idarə edilməsi sahəsində nəzəri və tətbiqi yanaşmalar və nəzəriyyələr irəli sürmüşlər 

[1, s 16]. Hazırda insan resurslarının inkişafı müxtəlif aspektlərdən təhlil olunur. 

Qeyd edilməlidir ki, insan resursları əmsalı kompleks xarakter daşıyır və bunun-

la birlikdə onun tətbiqi sahələrindən ən önəmlisi – iqtisadiyyatdır. Burada insanların 

ən vacib hüquqlarından biri olan işləmək hüququna əməl olunur, onun bacarıq və 

vərdişlərinin tətbiqi üçün imkanlar yaradılır.Müstəqillik dövründə Azərbaycanda da 

insan resurslarının idarəedilməsi sistemli yanaşma əsasında aparılmaqdadır.  

İnsan cəmiyyətinin inkişaf xüsusiyyətlərindən biri – sosial proseslərin 

mürəkkəbliyinin artmasıdır. Buna müvafiq olaraq aparılan təhlil və proqnozlaşdırma  



 Xələfova Kamalə Rauf qızı  

394


istiqamətləri də çoxalmaqdadır. Sivilizasiya və texniki tərəqqi dəyərlərin ağırlıq 

mərkəzinin ümumbəşəri məzmununa doğru yönəlməsi insanların təfəkkür tərzində, 

onların dünyaya münasibətində  də ciddi dəyişikliklərə  gətirib çıxarmışdır. Bütün 

bunlar ictimai və humanitar elmlər tərəfindən insan varlığının bütün əzəməti və 

hərtərəfliliyi ilə tədqiq edilməsi, onun keyfiyyətlərinidərindən öyrənilməsi zərurətini 

irəli sürür. Hazırda “insan resusları” anlayışı geniş  məzmuna malikdir. Onun 

tərkibinə insanın cəmiyyətdə yaşamağı üçün əsas rolu oynayan baza xarakterli 

xüsusiyyətlərin məcmusu daxil edilir. Artıq beynəlxalq strukturlarda xüsusi indekslər 

yaradılmışdır ki, onlar resusların dəyəri, potensialı və fəaliyyət xüsusiyyətlərini aşkar 

etmək məqsədi güdür. 

İnsan resursları sosial proseslər iləbilavasitə bağlıdır. Sosial proses fasiləsiz 

xarakter daşıyır. Cəmiyyət özü-özünü tənzimləyən sistem olaraq, nəsildən nəsilə 

lazımi informasiyanı ötürür, varisliyi və fasiləsizliyi təmin edir. Bu mənada sosial 

proses tarixi və  əbədi xarakter daşıyır: biosferin tərkib hissəsi olan insan 

cəmiyyətionunla bərabər daim yaşayacaq və inkişaf edəcəkdir.  İnsanların fəaliyyət 

sahələrinə uyğun olaraq sosial proseslərində müxtəlif tərəfləri və ifadəolunma 

formaları vardır (mənəvi, iqtisadi, siyasi proseslər və strukturlar, hadisələr, 

münasibətlər və s.). Bu bölgü üzvlərinin hər birinə insan resuslarının da bu 

proseslərdə iştirak dərəcəsi və səmərəliliyiözünəməxsus xarakter daşıyır. 

Müasir elmi ədəbiyyatda sosial proseslərin təhlilində sistem, struktur, xaos, 

nizam, modelləşdirmə, sosial mexanizm kimi anlayışlardan geniş istifadə olunur. 

Burada sosial dinamika məsələləri də olduqca əhəmiyyətlidir. Cəmiyyətdə qlobal-

laşma ilə bağlı baş verən sosial reallığın mürəkkəbləşməsi, tədqqiatçıları  çətin 

vəziyyətə salır. Çıxış yolunu modelləşdirmə imkanlarını  dərindən istifadə etməkdə 

görən ekspertlər göstərirlər ki,bu işdə informasiya zənginliyi müsbət rol oynaya bilər: 

model yaradılarkən, burada müəyyən predmetin, hadisənin bu və ya digər 

keyfiyyətlərini özündə  əks etdirən səviyyədə  məhdud informasiyanı daşıyan bir 

sistem nəzərdə tutulur. 

Ümumiyyətlə, sosial proseslərin təsviri, təhlili və sonrakı ifadəsi işini müxtəlif 

səviyyələrdə  təşkil etmək olar. Hər halda burada insan zehni, onun bacarıq və 

vərdişləri yaxından iştirak edir. Bu prosesin də subyekt və obyekt baxımından iki 

istiqaməti var. Subyekt olaraq insan, yuxarıda qeyd edilən imkanları ilə yanaşı, fəal 

həyat mövqeyindən də faydalana bilər. Obyekt kimi  isə insan müxtəlif təsirlərə 

məruz qalaraq, sosial proseslərin gedişatında fəal iştirakçıya çevrilə bilər. 

Hazırda sosial proseslərdə insan resuslarının imkanları həddlərinin ölçülməsi və 

əldə edilən nəticələrin praktiki tətbiqi müşahidə edilir. Bunu istənilən həyat fəaliyyəti 



Sosial proseslərdə insan resursları: müasir baxış 

395


sahələrində reallaşdırmaq mümkündür. Yuxarıda qeyd etdiyimiz kimi, sosial 

proseslərin ölçülməsi və qiymətləndirilməsi işində müəyyən irəliləyiş var. 

Müxtəlif elm nümayəndələrinin səyləri nəticəsində bir sıra konseptual 

paradiqmalar formalaşdırılmışdır. Cəmiyyətin statistik qanunauyğunluqlara tabe olan 

özü-özünü tənzimləyən bir sistem olduğunu nəzərə alan tədqiqatçılar, burada sistem 

yanaşma daxilində koqnitiv ideyaların imkanlarından da geniş istifadə edirlər. 

İnsan resuslarının, istər kəmiyyət, istərsə də keyfiyyət baxımındanreal iştirakını 

müəyyən etmək üçün xüsusi tədqiqat metodikaların hazırlanması labüddür. Artıq 

burada sistem və koqnitiv yanaşma imkanları datətbiq olunur. Hal-hazırda 

sistemlərin(o cümlədən sosial sistemlərin) müxtəlif riyazi modelləri qurulub ki, 

burada çoxluqlar nəzəriyyəsi və cəbr imkanlarından geniş istifadə edilir: “sistemlərin 

təhlili nəticəsində mürəkkəb və fövqəlmürəkkəb obyektlərin tədqiqi və 

layihələndirilməsi həyata keçirilir” [1, s.18]. 

Hesab olunur ki, təkcə sistem yanaşma baxımından işlənib hazırlanan metodlar 

və instrumentari kifayət etmir. Digər tərəfdən, tətbiqi riyaziyyat, kibernetika, 

çoxluqlar nəzəriyyəsi sahələrindən götürülmüş metodlar olduğu kimi sosial 

tədqiqatlarda tətbiq edilə bilməz. Konkret tətbiqi sahələrvə  həmin sahələrin daxili 

bölgüsü olduqca geniş  və müxtəlifdir (məs., iqtisadi, siyasi, mənəvi və s.). 

Mürəkkəblik dərəcəsinə görə bu sahələr bir-birinə yaxın olsa da, insan resuslarının 

müxtəlif imkanları üzərində qurulur. Həmin imkanları üzə çıxarmaq işini məhz sosial 

və humanitar elm nümayəndələri həyata keçirirlər. Bu istiqamətdə aparılan işləri 

aşağıdakı kimi izah  etmək olar: 

Uzun  əsrlər boyu cəmiyyət, burada baş verən sosial proseslər tədqiqat obyekti 

olaraq bir çox sosial və humanitar yanaşma baxımından təhlil olunmuşdur.  İlk 

növbədə fəlsəfi səpkidə aparılan tədqiqatların ağırlıq mərkəzini qeyd etmək lazımdır: 

cəmiyyət və  təbiətin nisbəti, cəmiyyətin inkişaf qanunları  və  mərhələləri, insan 

problemi, cəmiyyətin gələcəyi və s. Sosiologiya sahəsində aparılan tədqiqatlar bir 

qədər də konkretləşib, həmin istiqamətlərin fəaliyyətini sistem-struktur baxımından 

müxtəlif riyazi, statistik və humanitar yanaşmaların imkanlarından faydalanaraq 

statika və dinamika səviyyələrində  təhlil edir: nəticədə  cəmiyyətin fəaliyyətinin  ən 

dərin qatları, gizli mexanizmləri aşakrlanır, onların aparıcı tərəfləri müəyyən edilir, 

öncəgörmə baxımından vəzifələr dəqiqləşdirilir. 

Digər ictimai elm sahələri – iqtisadi nəzəriyyə və politologiyada da qeyd edilən 

istiqamətlər üzrə işlərini qururlar. Istənilən halda insan potensialından istifadə edən 

bütün ictimai həyat sahələri belə  tədqiqatlardan geniş istifadə etməlidir. Məsələn, 

dövlət tərəfindən həyata keçirilən sosial siyasət vasitəsilə  əhalinin sosial müdafiəsi 



 Xələfova Kamalə Rauf qızı  

396


təmin olunur, burada aparıcı  tərəfləri nəzərə almaqlamüxtəlif işlər həyata keçirilir. 

Bunu üçün həm də sosial-iqtisadi sahələrdə insan resuslarının istifadə olunması 

dərəcəsi müəyyən edilir. Hər bir ölkənin iqtisadi qüdrətini ilk növbədə onun insan 

potensialnın  əsas göstəriciləri təşkil edir – təhsili, peşə hazırlığı, həyat səviyyəsi, 

məişətin və asudə vaxtın təşkili, iqtisadi sahələrin nisbəti strukturu və s. 

Azərbaycanda baş verən struktur islahatlar təhsildə, elmdə, iqtisadiyyatda öz 

ifadəsini ilk öncə insan resuslarının keyfiyyət göstəricilərinə  təsir edir. İş sahələri 

üzrə mövcud bölgüdə bir sıra dəyişikliklər baş verir. Son illərdə əldə edilən təcrübə 

göstərir ki, əmək məhsuldarlığının artırılmasında insan resurslarının yeni geniş 

imkanları açılır. İlk növbədə bazar şəraitində məşğulluq sahəsində işçilərin öz bilik 

və bacarıqlarınınformalaşdırılması,işdə  uğur qazanılması  işində seçim imkanıxeyli 

artmışdır. Ön planaişçilərin peşəkarlıqqabiliyyətləri, öz biliyi inkişaf etdirmək 

bacarığı, məsuliyyət və işə maraq çəkilir. 

Roma klubunun sədri A.Peççeinin haqlı olaraq qeyd etdiyi kimi, “indiki tərəqqi 

mərhələsi insan nəsli qarşısında bir sıra mühüm vəzifələr qoymuşdur. Həmin 

vəzifələrəuyğun olaraq bütün işlərində tarazlıq və ahəngdarlıq gözləməklə irəliyə 

doğru addımlamaq işi də var. Yalnız mədəni təkamül  əsasında insan bütün 

təhlükələrin öhdəsindən gələ bilər. bu təkamülün vacibliyini başa düşməsək,  ən 

böyük və ən faciyəvi səhvə yol vermiş olarıq, çünki dövrümüzün bütün təlatümləri 

və böhranları müasir şəraitə insanların kifayət qədər uyğunlaşmaması ilə əlaqədar baş 

verir.  

Bunların sırasında, planetimizi nəhəng  əqrəb kimi əhatə edən demoqrafiya, 

işsizlik, cəmiyyətin sosial və iqtisadi imkanlarından axıra qədər istifadə edilməməsi, 

ehtiyatların çatışmazlığı  və onlardan qeyri-səmərəli istifadə edilməsi, səmərəsizlik, 

inflyasiya, əmin-amanlığın əldə edilməməsi, silahlanma, ətraf mühitin çirklənməsi və 

biosferin dağıdılması, insanın iqlimə  hədsiz dərəcədə  mənfi təsiri və bir çox digər 

məsələlər qeyd edilməlidir. Buna baxmayaraq bu günə kimi bunların heç birinin həlli 

üçün səmərəli qərar qəbul edilməmişdir. Getdikcə bu məsələlərin həlli ağırlaşır və 

həmin  əqrəbin qolları planetimizi getdikcə daha çox bürüyüb sıxır... Çıxış yolu – 

insan təfəkkürünün keyfiyyətcə yeni bir mərhələyə ucalması, davranışının  əsaslı 

şəkildə dəyişilməsindədir [2, s 15]. 

Beləliklə, alimlərin gəldiyi qənaətə görə qlobal miqyasda götürülən insan 

resuslarından faydalı  şəkildə istifadə olunması sistemli xarakter daşımalı, elmi və 

praktik cəhətdən əsaslandırmalıdır. 

Sosial – fəlsəfi mənada burada bir neçə  vəzifə var ki, bunların  ətrafında hal-

hazırda elmi ictimaiyyət tərəfindən tədqiqatlar aparılır, praktik vəzifələr 



Sosial proseslərdə insan resursları: müasir baxış 

397


müəyyənləşdirilir.  Əsas yeri insan resusların səmərəli istifadə olunması  məsələsi 

tutur. Burada (xüsusilə iqtisadiyyatda) bir sıra marketinq imkanları var ki, onlardan 

faydalanmaq olar: söhbət sosial-iqtisadi, sosial-siyasi proseslərin idarə olunması  və 

proqnozlaşdırılmasından gedir. Əgər bu istiqamətdə aparılan işdən söhbət gedirsə, ilk 

növbədə müasir təşkilatların  səmərəli inkişafı üçün metodlar və lazımi tədbirlərin 

həyata keçirilməsi nəzərdə tutulması  tədqiqat obyekti olmalıdır. Məlumdur ki, hər 

hansı bir təşkilatın səmərəli fəaliyyəti üçün kadr potensialının keyfiyyət tərkibi 

olduqca böyük əhəmiyyət kəsb edir. 

Bununla  əlaqədar bir misala müraciət edək. Məlumdur ki, Azərbaycan 

cəmiyyətində gender bərabərliyinin təmin edilməsi məsələsi tədricən  həyata 

keçirilir, buna baxmayaraq, faktlar sübut edir ki, burada qadın işçi qüvvəsinin 

resusları səmərəli istifadə edilmir. Əgər təhsildə gender bərabərliyi indeksi ildən-ilə 

ucalırsa (təhsil pillərinə uyğun olaraq), işdə, məsələn, qeyri-aqrar sektorda, muzdla 

işləyən qadınların payı mütləq çəkidə artsa da, keyfiyyəti mənanda hələ ki,  

disproporsiyalar çoxdur (1990-cu ildə muzdla işləyən qadınların sayı qeyri-aqrar 

sektorda ümumi götürülən işçilərin 40,5% təşkil edirsə, 2010-cu ildə  ən yüksək 

göstərici 1999-cu ilə aiddir – 49,9% işçiləri burada qadın idi. tez bir zamanda belə 

inkişafın müşahidə olunmasının bir neçə  səbəbi ola bilər: peşələrbölgüsündə 

dəyişikliklər və bunun nəticəsində qadınlar üçün yararlı olan iş sahələrin sayının 

azalması, qadınların tələbatlar strukturunda peşə oriyentasiyalarında baş verən 

dəyişikliklər, həyat səviyyəsinin  artmasl, yaş  tərkibindətəmsilolunmanın təhrif 

olunması vəs. [3, s. 9]. 

Belə mütənasibsizliklərin aradan qaldırılması üçün ilk növbədə insan resuslarına 

tətbiq edilən, yəni gətirilən xərclərin, resusların tərkibi və formaları xüsusilə 

vacibdir. Söhbət, aydındır ki, həm də  təhsildən gedir. Təşkilatlar səviyyəsində  də 

təlim, özünüsavadlanma imkanlarından geniş istifadə olunmalıdır ki, burada çalışan 

kadrlar keyfiyyət baxımından bütün imkanlarını  səfərbər etməyə bacarsınlar. hal-

hazırda istənilən səviyyədə  təşkilatlarda struktur dəyişikliklər aparılmadan onun 

rəqabətə dözümlülüyü burada insan resuslarının inkişaf imkanları  məhdudlaşar, 

ümumi inkişaf yolundan geridə qala bilər. 

Bazar iqtisadiyyatı  şəraitində  rəqabətə dözümlülük də insan resuslarının lazımi 

səviyyədə idarə olunmasını tələb edir. İnsan resusları ilk növbədə əmək ehtiyatlarını 

və insan potensialının intellektual imkanlarını nəzərdə tutulur. Hələ K.Marks vaxtilə 

insan potensialının aparıcı  məhsuldar qüvvəyə çevrilməsi ideyasını vurğulamışdır. 

Hər bir cəmiyyət öz inkişafında elə bir imkanlardan istifadə etməlidir ki, insan 

resusları, tədricən inkişaf edərək, insan kapitalına çevrilsin. Statistikaya görə 



 Xələfova Kamalə Rauf qızı  

398


Azərbaycanda, gender amilini nəzərə alaraq insan inkişafı indeksi ildən-ilə artır: 

məsələn, 2007-ci ildə bu göstərici 0,772-yə bərabər idisə, 2011-ci ildə artdı və 0,843 

bərabər oldu [4, s.21]. 

Aparılan tədqiqatlar  əsasında belə bir nəticə  çıxarmaq olar ki, əməyin 

intellektual komponenti artdıqca, insan resuslarının inkişaf kapitalına çevrilməsi 

surəti də artır. Nəticədə insan kapitalı özü-özlüyündə böyük gücə malik olan bir 

müstəqil iqtisadi möhvuma, anlayışa çevrilir. Burada ilk növbədə iqtisadi inkişafda 

aparılan islahatlar əhəmiyyətli dərəcədə dəyişikliklərə məruz qalmalıdır. 

Müxtəlif təşkilatlarda (eyni zamanda müxtəlif fəaliyyət sahələrində) insan 

resuslarının idarəedilməsi texnologiyaları getdikcə ünsiyyətdə, dəyərlər, normalar 

strukturunda  özünü biruzə verir. İnsanlar daha açıq şəkildə öz münasibətini müxtəlif  

hadisələrə  və faktlara bildirir, onları müzakirə edir və  qərar qəbul etməyə qadir 

olmasını  təsdiqləyirlər. Bunu elə Azərbaycan reallıqlarında cərəyan edən 

proseslərdən də görmək olar. Mətbuatda, telekurslarda insanların müxtəlif mövqeləri 

daha aydın  şəkildə ifadə olunur, toqquşur və vahid rəy formalaşır. Sözssüz, burada 

ünsiyyət mədəniyyətinin, təhsil, bütövlükdə savad həddinin və strukturun rolu 

olduqca böyükdür. 

Daha sonra qeyd etmək lazımdır ki, həyat tərzində  də baş verən bir sıra 

dəyişikliklərə  nəzər yetirməliyik.  İnsan resuslarının hərtərəfli inkişafına təhsil edən 

amillərdən biri sutka, həftə və il ərzində vaxt büdcəsinin sərf edilməsi strukturu da 

mühüm  əhəmiyyət kəsb edir. Məlumdur ki, Azərbaycanda qadınlar və kişilərin 

gündəlik vaxt sərfində böyük fərq var: məsələn,  bunu gəlir gətirən işə və təhsilə sərf 

edilən vaxt belədir: qadınlarda həftədə44 saat, kişilərdə isə 4,40 saat. Və  əksinə, 

haqqı ödənilməyən işlərə sərf edilən vaxt belə paylanır: qadınlarda həftədə 6,06 ssat, 

kişillərdə - 20,08 saat  [4, s.21]. Bu faktlar onu təsdiq edir ki, insan resusları daima 

inkişaf olunmalı, burada mövcud olan daxili rezervlər üz çıxarılmalıdır. 

Tədqiqatın istiqamətlərindən biri də təşkilatın fəaliyyətində peşəkar mütəxəssis-

lər üçün cəlbedici olan amillərin təhlilidir. Bunlar sırasında təşkilatınstatusu və imici, 

işə götürülmə qaydalarının qanuna və ümumiyyətlə cəmiyyətdə qəbul olunmuş dəyər 

və normalara uyğun olub-olmaması, əməkdaşların işdən çıxması ilə əlaqədər olaraq 

yola salınması  ənənəsi, korperativ siyasəti həyata keçirən KİV-lərin fəaliyyət 

səviyyəsi, ixtisasartırma və yeni kadrların işə götürülməsi ilə bağlı  tədris 

müəssisələrlə  işgüzar  əlaqələrin qurulması, informasiya mübadiləsinin səviyyəsi və 

keyfiyyəti aparıcı qabiliyyətlərin formalaşdırılması, liderlik keyfiyyətlərinin 

aşılanması və s. [5, s.106]. 


Sosial proseslərdə insan resursları: müasir baxış 

399


Bütövlükdə aydın olur ki, bu istiqamətdə görülən işlər gələcəkdə  kəmiyyət və 

keyfiyyət baxımından insan resuslarının təkmilləşdirilməsinə  gətirib çıxara bilər. 

İdarə və təşkilatlarda kadr strategiyasının başlıca vəzifəsi də elə ondan ibarətdir ki, 

insan resuslarının düzgün qiymətləndirilməsi üçün ənümdə  məqsədlə onun realizə 

olunması yolları arasında tam uyğunluq olmalı, burada mədəni dəyərlər, peşəkarlıq 

və idarəetmə üslubu kimi fəaliyyət tərəflərə lazımi qiymət verilməlidir. Bu barədə də 

tədqiqatçılar tərəfindən araşdırmalar aparılır. 

İnsan potensialının yüksək səviyyədə istifadə olunması  işində  hər bir kadrın 

fəaliyyətinin səmərəli təşkili olduqca əhəmiyyətlidir. Düzgün planlaşdırma işçilərin 

motivasiyasını arrtırır, işçilərlə aparılan söhbətlər və treninqlər isə kollektivdaxili 

münasibətləri zənginləşdirir və daha səlis edir. Fəal  şəkildə müxtəlif  mükafatlan-

dırma yollarından da istifadə olunur (maaşdan əlavə, maddi və mənəvi formalarda), 

insanların işə  məsuliyyətli münasibəti artır, onlar öz daxili imkan və bacarıqlarını 

daha fəal şəkildə üzə çıxardır və istifadə edirlər. Bu istiqamətdə görülən işlər konkret 

olaraq istifadə olunmalı  və  hər bir işçidə bu mənada görülən işlər barəsində tam, 

dolğun təsəvvür formalaşmalıdır [1, s.9]. 

İnsan kapitalın resuslarının aşkar etmək və lazımi sahələrdə tətbiq etmək işinin 

daha bir maraqlı  tərəfi var – qrupdaxili təlim, təşkilat səviyyəsində biliklər və 

bacarıqlar mübadiləsi. Burada aparılan işin nəticəsində qarşılıqlı zənginləşmə gedir, 

yeni bacarıq və qabiliyyətlər aşılanır. Kadr fəaliyyətinə nəzarətin müxtəlif formaları 

işlənib hazırlanır – bençmarking, portfolio, SWOT, “təcrübə əyrisi”; bunun nəticədə 

hər bir işçinin karyera hərəkəti və inkişafında yeni nəaliyyətlər  əldə edilir [yenə 

orada]. Hər bir işçinin adaptasiya imkanlarından burada geniş istifadə olunur. 

Aparılan tədqiqat istiqamətlərindən biri də – insan resuslarının keyfiyyət 

baxımından  ümumi qiymətləndirilməsidir. Bu barədə artıq yuxarıda bəzi rəqəmlər 

də qeyd edilmişdir. Belə qiymətləndirmənin əsas məqsədi – insan resuslarının təkrar 

istehsalına nəzarət etməsi, burada təsir mexanizmlərinin işləyib hazırlanmasıdır. 

Yuxarıda deyilənlərdən belə bir nəticəni də çıxarmaq olar – insan resuslarının təkrar 

istehsalı  işində insani keyfiyyətlərin qiymətləndirilməsinə daha böyük önəmin 

verilməsidir. Beləliklə, hər bir insanın  şəxsiyyət olaraq xüsusiyyətlərinin önəmə 

çəkilməsi insan resuslarının keyfiyyətli inkişafının əsasını təşkil edir. 

Belə bir problem də  tədqiqatçılarının diqqət-nəzərindədir: həyatın  yüksək 

keyfiyyətinin təmin edilməsi.  İlk növbədə burada həyat səviyyəsi nəzərdə tutulur. 

Həyat fəaliyyətinin bütün sahələri insan resuslarının formalaşmasında olduqca böyük 

rol oynayır, bununla belə bunların ən vacibini həyat səviyyəsi təşkil edir. Mühitinin 

sağlam olması, həyat təhlükəsizliyi, sosial infrastrukturun səviyyəsi – bu və digər 



 Xələfova Kamalə Rauf qızı  

400


sahələrin inkişafı insan resuslarının formalaşdırılması  və  təşəkkülündə olduqca 

əhəmiyyətlidir. 

Beləliklə, sosial proseslərdə insan amilin qiymətləndiriliməsi kompleksli 

xarakter daşıyır və insan həyatının bütün sahələrini  əhatə edir. Bununla belə 

aparılmış təhlil göstərir ki, burada inkişaf edən sahələrdən biri iqtisadi-sosial səhədir. 

Burada daha çox tədqiqatlar aparılır, insanların mümkün potensialı üzə  çıxarılır, 

mövcud rezervlər vurğulanır. Həyatın mürəkkəbləşməsi, qloballaşmanın çoxsaylı 

fəsadları insan tərəfindən yeni keyfiyyətlərin  əldə edilməsi məsələsini gündəmə 

gətirir.  Əsas problem burada insanlarda yeni, planetar miqyasada mütərəqqi 

təfəkkürün formalaşmasıdır. Bu istiqamətdə aparılan işlər hələ ki qənaətbəxş sayıla 

bilməz. Sosial fəlsəfə sahəsində aparılan tədqiqatların ana xətti burada insan 

kapitalının formalaşması, bu prosesin insan resursları keyfiyyətinin yaxşılaşdırıl-

masında rolunun təhlili istiqamətində aparılmalıdır. 

 

 




Yüklə 3,06 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   32   33   34   35   36   37   38   39   40




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə