İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında



Yüklə 3,32 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/58
tarix06.05.2017
ölçüsü3,32 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   58

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

15 


əsəri Elmi Şura qəbul  etsin, Arzu xanımın  sözü ilə bir  yerdə 

çap etsin”.  

İnstitutun  direktoru,  fəlsəfə  elmləri  doktoru,  prof. 

İlham Məmmədzadənin isə kitabla bağlı iradlari təxminən 

aşağıdakılardan ibarət olmuşdur: Milli ideologiya problemi 

milli  ideoloqların  fikirləri  ilə  bağlıdır,  yaxud  da  ideoloji 

proseslərlə  bağlı,  bu  kitabda  aydın  deyildir.  Yəni  kitabda 

ideoloji  proseslər  öz  əksini  tapmamışdır...  İşin  adı  “Milli 

ideologiya  probleminə  tarixi-fəlsəfi  baxış”dır,  ancaq  21-ci 

əsrin  əvvəli  tarixi-fəlsəfi  baxışdır  ya  yox,  işdə  bu  dəqiq 

deyildir... Millət, milliyyət, kütlə, dövlət, xalq və s. anlayışlara 

münasibət  bütövlükdə  işdə  yoxdur...  İşdə  əsas  problem 

müəllif  üçün  nədir:  biz  Azərbaycan  türkləriyik,  ya 

azərbaycanlılarıq. Bu əsas problem deyil. Əsas problem odur 

ki, Azərbaycan dövləti müstəqil, suverendir və biz millət kimi 

bu  dövlətin  millətiyik,  yaxud  yox...  Sovet  dövrü  ilə  bağlı  iki 

baxış  var:  müstəqillik-millilik,  mərkəzçilik-beynəlmiləlçilik. 

Yaxud həmin fəsil özü adlanır: “SSRİ dövründə (1920-1991-

ci illər) Azərbaycan milli ideologiyasının həlli yolları: milli və 

antimilli”. Müəllif 1920-1930-cu ilərdə Sovet Azərbaycanında 

milli  məsələlərə  çox  yer  ayırıb.  Sonra  yazır  ki,  Stalin 

dövründən  başlayaraq  antimilli  olub.  Ancaq  1956-cı  ildə 

Azərbaycan dili dövlət dili kimi qəbul olunub. Bu çox böyük 

proses  idi.    Müəllif  isə  belə  hesab  edir  ki,  belə  şey  olmayıb. 

Deyə  bilərik  ki,  Heydər  Əliyev  o  dövrdə  bugünkü 

Azərbaycanın  bir  çox  milli  işlərinin  əsasını  qoyub.  Bunun 

hamısını  görmək  lazımdır...  Yaxud  20-ci  əsrin  axırında 

Heydər  Əliyev  faktiki  olaraq  müstəqil  Azərbaycan  dövlətini 

və millətini yaradanlardandır. Heç olmasa belə fikir ola bilər... 

Açığı deyim burada Faiq Ələkbərov mütləq cavab verməlidir: 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

16 



16 

müasir Avropada və dünyada faktiki olaraq dövləti olan xalq 

millətdir. Azərbaycan dövləti də Azərbaycan xalqının dövləti-

dir.  Azərbacyan  dili  dövlət  dilidir.  Buna  başqa  cür  yanaşmaq 

dövlətin qurumunda işləyəndə yaxşı çıxmaz….  Axı biz bilirik 

ki,  90-100  ildə  müasirlik  anlayışına  münasibət  dəyişib.    Bu 

gün  müasirlik  deməklə,  20-ci  əsrin  əvvəllərində  müasirlik 

demək  fərqli  şeylərdir.  İndi  müasirlik  nə  deməkdir?  Misal 

üçün İlham Əliyevin modernləşmə siyasəti. Bunu kimsə inkar 

edə  bilər,  amma  reallıqda  o  var…Aydındır  ki,  müasirlik  bu 

gün  bu  proseslərlə  bağlıdır.  Bu  suala  cavab  qətiyyən  işdə 

yoxdur....”.  

Bütün  bunlarla  yanaşı,  İ.Məmmədzadənin  yekun  sözü 

ondan ibarət olmuşdur ki, kitaba münasibətdə müəyyən qədər 

bu günün praqmatizmi də var.  Bu praqmatizmdən çıxış  edən  

institutun  direktoru  İ.Məmmədzadənin  kitabla  bağlı  qərarı 

belə  olmuşdur:  “Etiraz  etmirəm  çıxış  etsin.  Amma  işə  mən 

hesab  edirəm  ki,  institutun  qrifini  vermərik.  Öz  aramızda. 

Etiraz etmirsiniz saxlayaq bu məsələ barədə bir də çıxış etsin, 

bəlkə  də  biz  müəyyən  qədər  nə  isə  görmədik  o, 

əsaslandıracaq”. 

Daha sonra Elmi Şuranın üzvləri qarşısında çıxış edən 



monoqrafiyanın  müəllifi  bildirmişdir  ki,  bu  kitabı  nə  özü 

üçün, nə də institutun Elmi Şurasının qərarı ilə çap olunması 

üçün yazmayıb: “Mən öz mövqeyimi cəmiyyətə təqdim etmək 

üçün  yazıram.  Mən  burada  yazdığım  hər  bir  cümlənin 

məsuliyyətini  daşıyıram”.  Eyni  zamanda,  müəllif  şöbə 

əməkdaşlarının  kitabla  bağlı  yuxarıda  qeyd  etdiyimiz 

münasibətlərini,  protokolla  bu  günə  qədər  tanış  ola 

bilməməsini Elmi Şura üzvlərinin nəzərinə çatdırdıqdan sonra 

monoqrafiyanın  mahiyyəti  ilə  bağlı  demişdir:  “Mən  hesab 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

17 


edirəm ki, 20-ci əsrin əvvəllərində, yəni Cümhuriyyətə qədər, 

Cümhuriyyət  dövründə  və  Cümhuriyyətdən  təxminən  10  il 

sonraya  qədər,  vaxtilə  19-cu  əsrin    əvvəllərində  parçalanmış 

Azərbaycanda  yeni  bir  şüur  formalaşdı.  Bu  şüurun  təməl 

daşında  türkçülük  dayanır.  Burda  türkçülük  dedikdə  söhbət 

yalnız  genetik  soydan  getmir.  Mən  burada  da  türkçülükdən 

danışanda,  təkcə  mən  yox,  rəhmətlik  Əli  bəy  Hüseynzadə, 

Əhməd  bəy  Ağaoğlu  türkçülüyü  qanla,  soyla  bağlamayıblar, 

şüurla  bağlayıblar.  Türkləşmək,  islamlaşmaq  dedikdə,  şüur 

məsələsini nəzərdə tutublar. Sovet dövründə bizim şüurumuza 

yeridiblər  ki,  türkləşmək,  islamlaşmaq  dedikdə,  guya  azsaylı 

etnosları  türkləşdirmək  nəzərdə  tutulub.  Elə  bir  şey  yoxdur. 

Onların dövründə belə şeylər olmayıb. Nəyi demək istəyirəm? 

Axı  indi  yanlış  anlaşılır  ki,  guya  mən  azərbaycanlılığın 

əleyhinəyəm.  Qətiyyən.  Azərbaycanlılıq  əsasən  türk  olan, 

ancaq digər etnikləri də özündə birləşdirən və etniklərə heç bir 

ayrımçılıq  etməyən,  yəni  siyasətdə,  dövlət  qulluğunda 

etməyən bir şüurdur. Türklüyü vaxtilə kürd də qəbil edirdi. O 

mənada  qəbul  etmirdi  ki,  bununla  da  türk  olurdu.  Sadəcə, 

dövlətin, əhalinin aparıcı etnosu olması bir faktdır, reallıqdır. 

Üçrəngli Azərbaycan bayrağının birinci rənginin mavi olması 

hamını  türk  etmək  deyildir.  Sadəcə,  bu  bölgədə  yaşayan 

insanları  vahid  dövlət  halında  birləşdirməkdir.  Mən  o  cürə 

işləmişəm.  Əli  bəy  Hüseynzadəni,  Məhəmməd  Əmin 

Rəsulzadəni də o cürə qəbul edirəm. Ancaq mən hesab edirəm 

ki,  Sovet  dövründə,  xüsusulə  1930-cu  illərdən  conra  o 

birləşdirici amillər tamam başqa yerə, əks istiqamətə yozuldu. 

Xüsusilə,  milli  aydınlarımızı,  bizim  düşünən  beyinlərimizi 

məhv  etdikdən  sonra  bu  baş  verdi.  Təkcə  cismi  yox,  mənəvi 

cəhətdən  o  aydınlarımızı  ya  məhv  etdilər,  ya  da  fikirlərini 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

18 



18 

dəyişdirməyə  məcbur  etdilər.  Ondan  sonra  türkləşməyə, 

islamlaşmağa 

Sovet-Rus 

ideoloqlarının 

baxışları 

ilə 

yanaşılmağa başlandı. İslamlaşmaq olmaz, türkləşmək hamını 



məhv  etməkdir,  mürtəcedir  –  panislamizmdir,  pantürkizmdir. 

Mənim  demək  istədiyim  odur  ki,  mən  qismən,  sizin 

əksəriyyətiniz  isə  əsasən  Sövet  dövründə  yaşamısınız.  O 

ideologiyanın,  o  təhsilin  içindən  keçmisiniz.  Bir  çoxlarınızın 

da  mənə  qarşı,  mənə  qarşı  deyəndə  bu  fikirlərimə  qarşı 

olmağınızı  da  normal  qarşılayıram.  Mənim  məqsədim  budur 

ki, biz nə istəyirik? Biz əlbəttə, sovet dövründəkindən imtina 

etmədən,  amma  Cümhuriyyət  dövründən  başımızın  üzərində 

dalğalanan  üçrəngli  bayrağın  mənəvi  mahiyyətini  dərk 

etməliyik. Yəni bu quru şüarçılıqla, populizmlə və sairlə bağlı 

olmamalıdır.  Mənim  əsas  istəyim  budur.  Biz  70  il  ərzində 

bizim  şüurlarımıza  yeridilən  azərbaycançılıq  anlayışının  da 

(hansı  ki,  o  dövrdəki  azərbaycançılıq  anlayışı  ilə  bağlı 

müəyyən  mənada  istisnalar  ola  bilər),  mahiyyətini  dərk 

etməliyik.  Yeri  gəlmişkən,  bu  zaman  Heydər  Əliyevə  də, 

başqalarına  da  toxunmuşam...  Mən  nəyi  demək  istəyirəm, 

İlham  müəllim!  Bu  mənim  yanaşmamdır,  bu  mənim 

mövqeyimdir. Mən hesab edirəm ki, 70 illik Sovet imperiya-

sından  sonra,  indiki  20  il  ərzində  bizim  şüurumuz  yenə  də 

daha çox sovet təfəkkürünə əsaslanır. Bu təbiidir. Çünki hətta,  

biz yaş baxımından 1920-1930-cu illərin nəsli deyilik. Yəni ən 

azı  bir  nəsil  sovet  dövrünün  nəslidir.  O  insanların  1950-ci 

illərdə  artıq  əsasən,  şüurlarını  dəyişdirdilər.  Məsələn,  İslam 

dininə münasibətdə qurbanlıq bayramı mənfidir və s....”.  

Bu  zaman  müəllifin  sözü  yarımçıq  kəsilmış,  bundan 

istifadə  edən  Elmi  Şura  üzvü,  fəlsəfə  elmləri  doktoru  Adil 



Əsədov bildirmişdir ki, bu məsələlərə münasibətdə əvvəllərlə 

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

19 


müqayisədə F.Ələkbərovun fikirləri xoşuna gəlməyə başlayıb. 

Onun fikrincə, ancaq müəllifin deməsi ki, Azərbaycanda əsas 

kütlə  türklərdir,  doğru  deyildir:  “Azərbaycanın  əsas  kütləsi 

azərbaycanlılardır,  Azərbaycanın  vətəndaşlarıdır.  Başqa  cür 

ola  bilməz.  Bu  dövləti  də  quranlar,  Azərbaycan 

Cümhuriyyətini də quranlar, buradakı bütün Azərbaycan xalqı 

iştirak  edib.  Həmçinin,  Azərbaycanı  qoruyanda  da  hamı  bir 

yerdə  iştirak  edib,  Azərbaycan  uğrunda  şəhid  olublar.  Bu 

bizim  xalq,  bu  Azərbaycan  xalqıdır.  Bu  bizim  dövlətdir, 

azərbaycanlı  dövlətidir.  Başqa  heç  bir  türkün,  heç  bir 

başqasının dövləti deyildir”.  

Müəllif  isə  A.Əsədovun  xüsuslə,  son  sözünə,  yəni 

Azərbaycanın  türkün  dövləti  olmaması  fikrinə  etiraz  olaraq 

demişdir:  “Azərbaycan  dövləti  ilk  növbədə,  türklük  üzərində 

qurulub.  O  türklük  Sovet  dövründə  mənfi  yerə  yozulmuşdur 

ki,  guya  hansısa  etnikləri  assimilyasiya  etmək  deməkdir. 

Əksinə, Cümhuriyyət  dövründə qeyri-türk etniklərə daha çox 

şərait yaratmışdılar. Ancaq Sovet dövründə nə etdilər? Ən çox 

özünü türk kimi dərk edənlər assimilyasiya oldular. Bu fərqli, 

başqa  şeylərdir.  Bu  gün  də  Azərbaycanın  əsas  kütləsi 

türklərdir...”.  

Müəllif  son  olaraq  onu  da  xatırlatmışdır  ki,  Azər-

baycan  Respublikasının  Prezidenti  İlham  Əliyev  çıxış-

larında  dəfələrlə  XXI  əsrin  Türk  əsri  olacağını  bəyan 

etmişdir.  Bu  monoqrafiyanın  da  əsas  mahiyyətini  dövlət 

başçısının irəli sürdüyü bu amal, bu prinsip təşkil edir.  

Bütün bunlara baxmayaraq İnstitutun Elmi Şurasının 3 

fevral 2014-cü il tarixli iclasında  «Milli ideologiya problemi-

nə  tarixi-fəlsəfi  baxış»  (II  hissə)  adlı  monoqrafiyanın 

müzakirəsindən  bir  neçə  gün  sonra  sonra  müəllifə  həmin 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

20 



20 

iclasın  3  saylı  protokolundan  aşağıdakı  “Çıxarış”  təqdim 

olunmuş  və  həmin  “Çıxarış”ın  qərar  hissəsində  yazılmışdır: 

«f.ü.f.d.  Ələkbərov  Faiq  Qəzənfər  oğlunun  «Milli 

ideologiya  probleminə  tarixi-fəlsəfi  baxış»  (II  hissə)  adlı 

monoqrafiyasında bir sıra ziddiyyətli məqamlar olduğuna 

görə  müəllifə  elmi  seminarda  çıxış  etmək  və  iradlara 

aydınlıq gətirmək tövsiyə edilsin». 

Ancaq institutun Elmi Şurasının həmin qərarına əsasən 

müəllifin dəfələrlə İnstitut rəhbərliyinə müraciətlərinə baxma-

yaraq  elmi  seminar  təşkil  edilməmiş,  bunun  əvəzində  ona 

başqa  bir  seminarda  həmin  məsələ  ilə  bağlı  10-15  dəqiqəlik 

çıxış  etmək  məsləhət  görülmüşdür.  Müəllif  bununla 

razılaşmayanda  və  ayrıca  elmi  seminarın  təşkil  edilməsini 

tələb  etdikdə  institutun  direktoru  İlham  Məmmədzadə 

bildirmişdir ki, əslində Elmi Şuranın 3 fevral 2014-cü il tarixli 

iclasında  o,  monoqrafiyanın  institutun xətti  ilə  nəşrinə  “yox” 

demişdir.  Bu  mənada,  mövcud  “Çıxarış”ın  qərarında  qeyd 

olunması  ki,  “monoqrafiyada  bir  sıra  ziddiyyətli  məqamlar 

olduğuna görə müəllifə elmi seminarda çıxış etmək və iradlara 

aydınlıq  gətirmək  tövsiyə  edilsin”,  bunun  Elmi  Şuranın 

kitabın institutun xətti ilə nəşr olunmaması qərarına aidiyyəti 

yoxdur  və  həmin  qərar  dəyişilməyəcəkdir.  Direktor  qeyd 

etmişdir ki, bu baxımdan müəllifə təqdim edilən “Çıxarış” da 

Elmi  Şuranın  qərarı  öz  əksini  doğru  tapmamışdır.  Həmin 

yanlışlıq  yaxın  günlərdə  düzəldiləcək,  yəni  Elmi  Şuranın 

kitabın  institutun  adından  nəşrinə  razı  olmadığı  ilə  bağlı 

müəllifə  yeni  “Çıxarış”  veriləcəkdir.  Doğrudan  da,  bir  neşə 

gün  sonra  müəllifə  yeni  “Çıxarış”  təqdim  olunmuş  və  orada 

yazılmışdır:  “f.ü.f.d.  Ələkbərov  Faiq  Qəzənfər  oğlunun 

«Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış» (II hissə) 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

21 


adlı  monoqrafiyasında  bir  sıra  ziddiyyətli  məqamlar 

olduğuna görə çapa məsləhət görülməsin”. 

Bununla da, Elmi Şura adından İ.Məmmədzadə «Milli 

ideologiya  probleminə  tarixi-fəlsəfi  baxış»  adlı  kitabın  II 

hissəsinin  institutun  xətti  ilə  nəşr  olunmasının  birmənalı 

əleyhinə  olduğunu  ifadə  etmişdir.  Fikrimizcə,  həm  şöbə 

adından A.Hacıyevanın, həm də institutun Elmi Şurasının 

adından  İ.Məmmədzadənin  bu  cür  qərarlar  qəbul 

etməsinə  əsas  səbəb  monoqrafiyanın  türkçülük  ruhunda 

yazılması  olmuşdur.  Bütün  bunlardan  sonra  müəllif  adı 

çəkilən  kitabının  II  hissəsini  İnstitutun  Elmi  Şurasının  qərarı 

olmadan çap etdirmək məcburiyyətində  qalmışdır. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

22 



22 

 

XXI əsr türk dünyasının əsri olacaqdır! 



Azərbaycan Respublikasının  

Prezidenti İlham Əliyev  

 

ÖN SÖZ 

 

Mövzunun  aktuallığını  nəzərə  alaraq  kitabın  birinci 

hissəsində  nədən  bu  mövzuya  müraciət  edilməsi,  mono-

qrafiyanın  məqsəd  və  məramlarının  nəzərə  çatdırılmasını  xa-

tırlatmaqla  yanaşı,  bu  bölümündə  də  bəzi  məqamlara  toxun-

mağı zəruri hesab etmişik.  

Azərbaycanda  milli  ideologiyanın  yaranması  və 

formalaşması  haqqında  mövcud  ədəbiyyatda  kifayət  qədər 

ziddiyyətli  fikirlər  verilir.  Bu  məsələ  ilə  bağlı  görüşlərin 

nədən ibarət olması, hansı ideyalar və cərəyanlarda öz əksini 

tapması  bir  çox  hallarda  qeyri-müəyyən  olaraq  qalır.  Bunun 

əsas  səbəblərindən  biri,  çağdaş  ədəbiyyatın  xeyli  qismində 

hələ  də,  sovet  ideologiyasının  qalıqlarının  özünü  büruzə 

verməsidir.  Belə  ki,  sovet  ədəbiyyatında  öz  əksini  tapmış 

ideologiya haqqındakı bilgilər, hazırda bir qədər dəyişdirilmiş 

formada  cəmiyyətə  təqdim  olunur.  Şübhəsiz,  bu,  ciddi 

tədqiqat  işlərinin  aparılması  əvəzinə  sovet  ədəbiyyatının 

məzmununun müəyyən qədər dəyişdirilməsindən, milli fəlsəfi 

fikir  tariximizə  obyektiv  qiymət  verilməsi  zamanı  qarşıya 

çıxan əngəllərdən, başqa sözlə, milli məsələlərə hələ də sovet 

dövrünün 

prizmasından 

yanaşılmasından, 

Azərbaycan 

fəlsəfəsi tarixinə münasibətdə vahid baxışın olmamasından və 

bütövlükdə,  milli  ideologiya  sahəsindəki  boşluqlardan  irəli 

gəlir. Buna da səbəb odur ki, müstəqilliyimizi bərpa etsək də, 

ötən  illər  ərzində  nəinki  tariximiz,  ədəbiyyatımız,  dilimiz, 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

23 


dini-fəlsəfi  dünyagörüşmüz  ilə  bağlı  milli  konsepsiya 

formalaşmamış,  üstəlik  bu  müddət  ərzində  bir-birinə  zidd 

mülahizələr daha da artmışdır.  

Qeyd  edək  ki,  çağdaş  ədəbiyyatda  milli  ideologiya 

probleminə onlarla kitablar, yüzlərlə məqalələr həsr olunmuş-

dur.  Azərbaycanda  milli  ideologiya  probleminin  bu  və  ya 

digər  dərəcədə  tədqiqatçıları  sırasında  –  Ramiz  Mehdiyev, 

Əfrand  Daşdəmirov,  Səlahəddin  Xəlilov,  Əlikram  Tağıyev, 

Nizaməddin 

Şəmsizadə,  Əbülhəsən  Abbasov,  Nizami 

Cəfərov, Yadigar Türkel, Sona Vəliyeva, İlham Məmmədzadə 

və başqaları var. Bu tədqiqatçılar milli ideologiya və ya milli 

ideya 

kimi 


təqdim 

olunan 


türkçülük, 

islamçılıq, 

azərbaycançılıq  və  başqa  cərəyanları  araşdıraraq  bəzən  üst-

üstə  düşən,  bəzən  də  fərqli  mülahizələr  irəli  sürmüşlər.  Belə 

ki,  bu  araşdırmaçılardan  bəziləri  azərbaycançılığa  (Ə.Daş-

dəmirov,  R.Mehdiyev,  S.Xəlilov  və  b.)  çox  üstünlük  verdik-

ləri  halda,  digər  qismi  türkçülük  və  azərbaycançılığın 

(Ə.Tağıyev,  N.Şəmsizadə,  Ə.Abbasov,  Y.Türkel  və  b.) 

sinergizmindən çıxış etmişlər. 

Fikrimizcə,  XIX-XX  əsrlərdə  Azərbaycanda  gedən 

ideoloji proseslərdə əsas iki xətt: 1. İslam-Türk-Şərq mədəniy-

yəti və ideologiyası: islamlaşmaq, türkləşmək, müasirləşmək, 

milli  azərbaycançılıq;  2.  Rus-Avropa-Qərb  mədəniyyəti  və 

ideologiyası:  qərbpərəstlik,  avropasayağı  «mollanəsrəddin-

çilik»,  milli  bolşevizm-sosializm,  sovet  azərbaycançılığı 

olmuşdur.  Bu  ikili  mübarizə  XXI  əsrin  əvvəllərində  də  öz 

aktuallığını  qoruyub  saxlamaqdadır.  Belə  ki,  bu  iki  xəttdən 

hansının  əsasında  milli  ideyanın  müəyyənləşdirilməsi 

müzakirə  obyektidir.  Bizcə,  Rus-Avropa-Qərb  mədəniyyətin-

dən  tamamilə  imtina  etmədən,  ancaq  milli-mənəvi  dəyərlərin 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

24 



24 

əsasında milli ideyanın vacibliyi qaçılmazdır. Monoqrafiyanın 

ana  mahiyyətini  də  bu  ikili  xətt  arasında  gedən  ideoloji 

mübarizə təşkil edir. 

Qeyd  edək  ki,  milli-mənəvi  dəyərlərə  sahib  çıxılması 

və  yaşadılmasının  vacibliyi  Azərbaycan  Respublikasının 

Prezidenti İlham Əliyev tərəfindən də dəfələrlə səsləndirilmiş-

dir.  2012-ci  il  mayın  25-də  28  may  –  Respublika  Günü 

münasibətilə çıxış edən İlham Əliyev bəyan etmişdir ki, 1918-

ci ildə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyətinin yaranması tarixi bir 

hadisə olmuşdur. Dövlət başçısına görə, Azərbaycan xalqı və 

dövləti  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyətinin  qurucularının 

xatirəsinə  böyük  hörmətlə  yanaşır.  Bugünkü    müstəqil 

Azərbaycan  da  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyətinin  varisidir. 

Prezidentin  fikrincə,  yeni  nəsil  də  həmin  dövrdə  yarananan 

dövlətçilik 

ənənələrinə 

sadiq 


qalmalı, 

milli-mənəvi 

dəyərlərimizi  qorumalıdır:  «Azərbaycan xalqı və Azərbaycan 

islam  dünyasının  ayrılmaz  parçasıdır.  Bu,  bizim  tariximizdir, 

bu  günümüzdür,  ənənəmizdir,  milli  identifkasiyamızdır.  Biz 

milli dəyərlərimizə çox sadiqik və bu dəyərlər bizim üçün hər 

şeydən  üstündür.  Dəfələrlə  demişəm  və  şadam  ki,  gənc  nəsil 

də  milli  ruhda  böyüyür,  milli  ruhda  tərbiyə  alır.  Biz 

Azərbaycan  xalqının  zəngin  milli-mənəvi  dəyərlərini, 

ənənələrini qorumalıyıq, təbliğ etməliyik. Hər bir Azərbaycan 

gənci,  hər  bir  Azərbaycan  uşağı  bu  əhval-ruhiyyədə 

böyüməlidir» [86

a

]. 


Bu mənada, ötən bir əsrdə ikili xəttin ətrafında gedən 

ideoloji  proseslər  bugünkü  Azərbaycan  cəmiyyətinin 

həyatında  nəinki  həlledici  rol  oynamış,  eyni  zamanda  onun 

gələcəyini müəyyənləşdirmək, konkret bir milli konsepsiyaya 

əsaslanması  baxımından  da  çox  önəmlidir.  Ancaq  burada, 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

25 


xüsusilə fəlsəfə tarixi baxımından əsas problem odur ki, ötən 

əsrdən  bizə  miras  qalan  ideya  və  ideologiyaları  təsdiq  və  ya 

inkar  edərkən,  digər  müəlliflər  hansı  metodologiyadan  çıxış 

etmişlər və biz, nəyi təklif etmişik. 

Bizcə,  milli  və  bəşəri  dəyərlərin  sintezindən  çıxış 

etməklə  yanaşı,  birincinin  müəyyən  üstünlüyünü  önə 

çəkilməlidir. Zənnimizcə, ötən əsrin əvvəllərində Azərbaycan 

milli 


ideoloqları 

(M.Ə.Rəsulzadə, 

N.Yusifbəyli, 

Ə.Topçubaşov  və  b.)  da  məhz  belə  bir  metoddan  istifadə 

edərək,  milli-demokratik  məfkurəyə  əsaslanan  Azərbaycan 

Cümhuriyyətini  yaradarkən  milli  özünəməxusuluğu  heç  vaxt 

arxa  plana  keçirməmişlər.  Bu  Cümhuriyyətin  milli 

ideologiyası  dövlət  bayrağında  da  öz  əksini  tapdığı  kimi, 

türkçülük-milillilik,  müasirlik-dünyəvilik  və  islamçılıq-dini-

mənəvi dəyərlər təşkil etmişdir. Bu üç ideya Azərbaycan milli 

ideologiyasının  mahiyyətini  təşkil  etmiş,  Azərbaycan  Cüm-

huriyyətinin  yaranması  ilə  yeni  bir  ideya  –  azərbaycançılığı 

doğurmuşdu.  Bununla  da,  Azərbaycan  milli  ideologiyasının 

əsasını  artıq  dörd  ideya  xətti:  türk(çülük),  islam(çılıq), 

çağdaş(lıq) və azərbaycan(çılıq) təşkil edir.  

Şübhəsiz,  türkçülük,  islamçılıq  və  müasirliyə 

əsaslanan  azərbaycançılığın  yaranmasında  M.Ə.Rəsulzadə 

mühüm  rol  oynamışdır.  Çağdaş  Azərbaycan  dövlətçiliyinin 

yaranmasında  və  milli  istiqlal  ideyalarının  yayılmasında 

müstəsna  əməyi  olan  M.Ə.Rəsulzadə  ədəbi-ictimai  fikir 

tariximizə də layiqli töhfələr vermişdir. Bütün bunların dövlət 

səviyyəsində  qeyd  edilməsi  də  göstərir  ki,  Rəsulzadə 

Azərbaycan  tarixinin  və  fəlsəfəsinin  dəyərli  milli 

ideoloqlarından biri olmuşdur.   


1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   58




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə