İntellektual-Elektron Kitabxananın təqdimatında



Yüklə 3,32 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə51/58
tarix06.05.2017
ölçüsü3,32 Mb.
1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   58

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

507 


gələcəyini satanlar nəvələrinin miras sahibi olaraq rifah içində 

yaşayacaqlarını zənn edib sevinməsinlər» [117, 172]. 

Bütün bunlar o deməkdir, XXI əsrin Türk əsri olmasını 

istəməyən  kifayət  qədər  xarici  qüvvələr  var  ki,  onlar  türk 

dövlətlərinin  güclənməsini  və  birləşməsini  (yəni  hər  hansı 

birlikdə  birgə  hərəkət  etməsini)  istəmirlər.  Bunun  üçün  də, 

Türkiyəyə münasibətdə klassik forma kimi «parçala və hökm 

sür!» ideolojisini həyata keçirməyə çalışırlar. Hər halda, ötən 

əsrin əvvələrində olduğu kimi, XXI əsrin əvvəllərində də türk 

dövlətlərində  baş  verən  prosesləri  təsadüfi  saymaq  mümkün 

deyildir. Əksinə bu proseslər müəyyən bir ssenari  üzrə davam 

etdirilməkdədir.  

Özəlliklə,  XXI  əsrin  “Türk  əsri”  olması  şüarının 

fonunda  baş  verənlər  heç  də  ürəkaçan  deyildir.  Belə  ki, 

türkçülüyün dayaq mərkəzləri olan Türkiyə və Azərbaycanda 

üzdə  türksevərlik,  ancaq  mahiyyət  etibarilə  türksüzləşdirmə 

prosesinin  getdiyi  bir  dövrdə  bu  şüar  öz  mənasını  və 

əhəmiyyətini itirir. Çünki Türkiyə və Azərbaycanda baş verən 

türksüzləşdirmə  prosesi  fonunda  bu  şüardan  əleyhimzə 

istifadə  edirlər.  Bu  səbəbdəndir  ki,  ən  ali  səviyyədə  - 

Azərbaycan  Respublikasının  prezidenti  İlham  Əliyevin 

dilindən  belə  dəfələrlə  bu  şüar  səsləndirilsədə  bunu 

qulaqardına,  görməməzliyə  vuranlar  var.  Ona  görə  də  hesab 

edirik  ki,  hazırda  sözün  həqiqi  mənasında  XXI  əsrin  “Türk 

əsri” olmasından çox türksüz “Türk əsri”nin reallaşması meyli 

özünü açıq şəkildə büruzə verir.  

Bizə  elə  gəlir  ki,  antitürk  dairələrin  Azərbaycanda  və 

Türkiyədə  türksüz  “Türk  əsri”  ssenarisini  pozmaq  üçün  milli 

şüurumuza  yeridilən  və  indinin  özündə  də  bu  və  ya  digər 

formada  yaşadılan  saxtalaşdırılmış  tarixdən,  ədəbiyyatdan, 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

508 



508 

qeyri-milli ideyadan deyil, vahid bir millətin neçə min illiklər 

boyu  qoruyub  saxladığı  və  yaşatdığı  milli  tarixdən,  milli 

fəlsəfi  fikirdən,  milli  ədəbiyyatdan,  milli  ideyadan  çıxış 

etməliyik. Çünki vahid türk fəlsəfəsini, türk tarixini, türk dini-

fəlsəfi  düşüncə  sistemini,  türk  ədəbiyyatını  və  s. 

mənimsəmədən, onun tarixi-fəlsəfi mahiyyətinə varmadan heç 

vaxt  türkçülüyün  bütün  türklər  üçün  hansı  əhəmiyyət  kəsb 

etməsini  də,  dərk  edə  bilmərik.  Başqa  sözlə,  ayrıca 

götürülmüş  bir  ölkənin  (Azərbaycan,  Türkiyə,  Qazaxıstan, 

Özbəkistan,  Tatarıstan  və  b.)  fəlsəfəsi,  tarixi,  ədəbiyyatı, 

mədəniyyəti  ilə  yanaşı,  ümumtürk  fəlsəfəsi,  türk  dini-fəlsəfi 

dünyagörüşü,  türk  mədəniyyəti,  türk  ədəbiyyatı,  türk 

tarixindən  də  bəhs  olunmalı,  tədris  edilməlidir.  Ancaq  bu 

halda  türk  dövlətlərində,  o  cümlədən  ötən  əsrin  sonlarında 

keçmiş  SSRİ-nin  tərkibindən  çıxaraq  yenicə  müstəqillik  əldə 

edən  ölkələrin  gənc  nəsilləri,  sözün  həqiqi  mənasında, 

türkçülüyü – türk kimliyini, türk mədəniyyətini, türk fəlsəfəsi-

ni, türk tarixini daha dərindən və yaxından anlamış olacaqlar. 

Məhz bütün bunların gerçəkləşəcyi təqdirdə  «Türk əsri»ndən 

bəhs etmək olar. 

Qeyd edək ki, Qərb və Avropanın Türkiyə türklərinin 

mənlik şüurunun zədələnməsi, əvəzində etnik qrupların «milli 

şüurunun  oyadılması»  işini,  təxminən  vaxtilə  eyni  xətt  üzrə 

Sovet Rusiyası Azərbaycan türkləri arasında həyata keçirməyə 

çalışmışlar. Məhz bu antitürk ideologiyanın nəticəsidir ki, 20-

ci  əsrin  əvvəllərində  müstəqillik  elan  etmiş  Azərbaycan 

Cümhuriyyəti Sovet Rusiyası tərəfindən işğal olunduqdan bir 

müddət  sonra  milli  kimliyindən  və  milli  dilindən  məhrum 

edilmişdir.  Eyni  siyasəti  bu  və  ya  digər  dərəcədə  Sovet 

Rusiyası 

Orta 


Asiyadakı 

digər 


türk 

dövlətlərinə 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

509 


(Türkmənistan, Qazaxıstan və b.) də uyğulamış, yüz minlərlə 

insanlar  Azərbaycanda  olduğu  kimi,  Türküstanda  da 

repressiyaya məruz qalmışdır. Şübhəsiz, bütün bunlarda Sovet 

Rusiyasının  rəhbərlərinin  və  ideoloqlarının  başlıca  məqsədi 

türk  mənlik  şüurunu  zədələmək,  onları  kökündən  və 

mədəniyyətindən  ayırmaq  olmuşdur.  Ancaq  əvəzində  sovet 

ideoloqları Azərbaycanda və Türküstanda türk olmayan etnik 

qrupların  şüurunda  milli  kimliyi  və  milli  şüuru  oyatmağa 

çalışmış,  bu  zaman  əsas  məqsədləri  də  onları  türklərə  qarşı 

qoymaq  olmuşdur.  Özəlliklə,  SSRİ  rəhbərliyi  Azərbaycanda 

bu  işlərə  daha  çox  diqqət  ayırmışdır  ki,  buna  səbəb  də 

Azərbaycanın  Türkiyə  ilə  həm  etnik  kimlik  və  dil,  həm  də 

coğrafi sərhəd yaxınlığı mühüm rol oynamışdır.  

Görünür,  Azərbaycan  Cümhuriyyətini  quranlar  hələ  o 

dönəmdə  gələcəkdə  belə  təhlükələrin  ola  biləcəyini 

əvvəlcədən  hesablamış,  bu  mənada  böyük  uzaqgörənlik 

edərək  Türk  dövlətinə  «Azərbaycan»  adı  vermişlər.  Bununla 

da, gələcəkdə hər hansı şəkildə ola biləcək milli ayrı-seçkiliyi 

düşüncələrində  önləmiş  olmuşlar.  Bir  sözlə,  türk  dövlətinə 

türk adı verməkdən yan qaçan türk ideoloqlar (M.Ə.Rəsulzadə 

və b.) hesab etmişlər ki, bununla da yalnız türklər deyil, bütün 

etnik qruplar Azərbaycanı özünə vətən və dövlət kimi görmüş 

olarlar.  Beləliklə,  istənilən  parçalanmanın,  yəni  separatizmin 

qarşısı alınmış olar.  

Bu mənada, Azərbaycan Cümhuriyyəti qurulana qədər 

türkçülük, 

islamlaşmaq 

və 


müasirləşmək, 

xüsusilə 

türkçülüyün  bu  bölgədə  konkret  təzahürü  olan  Azərbaycan 

türkçülüyü  əsas  rol  oynasa  da,  1918-ci  ildə  dövlət 

qurulduqdan sonra Azərbaycan dövlətinin qorunması və onun 

yaşaması  üçün  əsas  diqqət  «Azərbaycanizm»,  «Azərbaycan 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

510 



510 

məfkurəsi»  hətta,  müəyyən  mənada  «Azərbaycan  milləti» 

ideyasına 

doğru 


yönəlmişdi. 

Halbuki, 

Azərbaycan 

Cümhuriyyətində  də  rəsmi  dili  türk  dili,  milləti  türk  milləti 

kimi  qəbul  edilmişdi.  Çünki  Azərbaycan  Cümhuriyyətinin 

yaranmasında  da  Türkiyə  Cümhuriyyətinin  qurulmasında 

olduğu kimi, əsas rolu türklər və türkçülük ideyası oynamışdı. 

Əlbəttə, islamlaşmaq və müasirləşmək ideyalarının da sintezi 

ilə.  

Azərbaycan  Cümhuriyyətinin  yaranmasından  sonra 



M.Ə.Rəsulzadə başda olmaqla Azərbaycan türk ideoloqlarının 

əsas  diqqəti  «Azərbaycan  məfkurəsi»nə  yönəltmələri,  eyni 

zamanda,  tutduğu  ideyadan,  siyasi  və  dini  mənsubiyyətindən 

asılı  olmayaraq  bütün  Azərbaycan  vətəndaşlarını  bu  ideyanı 

müdafiə  etməyə  dəvət  etmələri  təsadüfi  deyildi.  Məqsəd 

siyasi-ideoloji  mövqeyindən  asılı  olmayaraq  müstəqil  və 

“Azərbaycan  ideyası”nı  şüurlara  yeitmək  idi.  Fikrimizcə, 

Rəsulzadə və onun məsləkdaşları xeyli dərəcədə buna nail ola 

bildilər. Yəni artıq Azərbaycan Cümhuriyyətində yaşayan hər 

bir  kəs  islamçı,  türkçü,  müasirləşmək  tərəfdarı,  hətta  sosial-

demokrat olmasından asılı olmayaraq həm də bir azərbaycançı 

olmağa  başladılar.  Məhz  Cümhuriyyət  dövründə  qoyulan  bu 

azərbaycançılığın  nəticəsi  idi  ki,  Sovet  Azərbaycanın  ilk 

rəhbərləri  də  N.Nərimanov,  Ə.Xanbudaqov  və  başqaları 

Azərbaycan milli ideyasını bu və ya digər dərəcədə qorumağa 

və yaşatmağa çalışdılar. Görünür, bunu nəzərə alaraq tədqiqat-

çılardan  B.Bayramov  və  J.Qurbanqızı  yazırlar  ki,  Ə.Hüseyn-

zadə,  M.Ə.Rəsulzadə,  N.Nərimanov  türkçülük  ideologiyasını 

hazırlayarkən  onun  ən  aparıcı  tərkib  hissəsi  kimi  «azərbay-

cançılıq» ideologiyasını da nəzərdə saxlayıblar [53

a

, 124]. 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

511 


Bütün  bunları  dərindən  təhlil  edən  SSRİ  ideoloqları 

anlayırdılar  ki,  artıq  türk  ruhlu,  türkçülüyün  doğurduğu 

Azərbaycan  milli  ideyasını  aradan  qaldırmaq  mümkün 

deyildir.  Çünki  artıq  qısa  müddətdə  türkçülük  əsasında 

yaranan  Azərbaycan ideyası  yalnız türklər deyil, bütün etnik 

qruplar  üçün  milli  ideala  çevrilmişdir.  Bu  baxımdan  SSRİ 

rəhbərləri  və  ideoloqları  mövcud  ideyanı  aradan  qaldırmaq-

dansa, onun mahiyyətini saxtalaşdırmağa qərar verdilər. 

Deməli,  20-ci  əsrin  əvvəllərində  türkləşmək, 

islamlaşmaq və müasirləşmək prinsipindən çıxış edən Türkiyə 

və  Azərbaycan  türkləri,  milli  dövlətlərini  (Azərbaycan 

Cümhuriyyəti  və  Türkiyə  Cümhuriyyəti)  yaratdıqdan  sonra, 

həmin ideyalardan üz döndərməsələr də, Qərbin-Avropanın və 

SSRİ-nin  təsiri  altında  müəyyən  «redaktələr»  etmək 

məcburiyyətində  qaldılar.  Burada  hökmən  qeyd  etməliyik  ki, 

həmin  «redaktələr»  Türkiyədə  və  Azərbaycanda»  fərqli 

şəkildə  baş  verdi.  Belə  ki,  Azərbaycanda  bu  «redaktələr» 

əsasən SSRİ rəhbərlərinin və ideoloqlarının diktəsi altında baş 

vermişdi. Doğrudur, bir müddət Azərbaycanda N.Nərimanov, 

Ə.Xanbudaqov, H.Cavid, Ə.Cavad və başqa milli aydınlarmız 

Azərbaycanın  milli  ruhunun  qorunmasına  çalışmışlar.  Ancaq 

bu  cəhdlər  onların  repressiyaya  məruz  qalması  ilə 

nəticələnmişdir. Azərbaycanın mühacirətdəki milli ideoloqları 

isə  vətənlərində  türkçülüyün  və  islamçılığın  başına  açılan 

oyunları  ölkədən  kənardan  izləyərək  yalnız  buradan  etiraz 

səslərini  ucalda  bilmişlər.  Bununla  da,  Azərbaycanda  bütün 

«redaktələr»  yalnız  Moskvanın  göstərişi  əsasında  həyata 

keçirilmişdir.    Xüsusilə,  Sovet  İmperiyasının  1937-ci  ildən 

etibarən  Azərbaycanda  türkçülüyün  bütün  əlamətlərinə  (türk 

dövləti, türk dili, türk kimliyi, türk ədəbiyyatı və s.) rəsmi və 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

512 



512 

qeyri-rəsmi  şəkildə  qadağa  qoyması,  üstəlik  Azərbaycanı 

bilərəkdən  etnik  qruplara  bölüb  13-14  «millət»  meydana 

çıxarması  milli  mənlik  şüurunu  ciddi  şəkildə  zədələmişdir. 

Bütün  bunların  nəticəsi  olaraq  türkçülük,  islamçılıq  eyni 

zamanda,  Cümhuriyyət  dövründə  vahid  Vətəni  və  vahid 

Dövləti  qorumaq  naminə  irəli  sürülən  Azərbaycan  milli 

ideyası  –  azərbaycançılıq  Sovetlər  Birliyi  dönəmində  siyasi-

ideoloji  təhriflərə  məruz  qalmışdı.  Vəli  Osmanlının  təbrincə 

desək, 


SSRİ 

dövründə 

Azərbaycan 

türklərinin 

«azərbaycanlılar»a  çevrilməsi  təsadüfi  olmamışdır:  «Sovet 

quruluşundan  sonra  bizə  «azərbaycanlılar»  demişlər. 

Gürcüstanda  və  indii  Ermənistan  adlandırılan  ərazilərdə 

yaşayan  Türklərə  də  «azərbaycanlılar»  deyilib.  Bu  isə 

bilərəkdən  Türklərin  yaşadıqları  bütünlükdə  Qfaqazı 

«Azərbaycanla» 

kiçildib 

məhdudlaşdırmaq 

siyasətini 

güdmüşdür» [175

a

, 367].  



Beləliklə,  SSRİ  dövründə  azərbaycançılıq  ideyası 

yalnız təhrif edilməmiş, ona SSRİ ideoloqları tərəfindən yeni 

bir  forma  geyindirilərək  Azərbaycan  türklərinin  şüuruna 

yeridilməyə  başlamışdır.  SSRİ  ideoloqlarının  təqdimatındakı 

azərbaycançılıq  (Azərbaycan  dövləti,  azərbaycanlı  milləti, 

Azərbaycan  dili,  Azərbaycan  tarixi,  Azərbaycan  ədəbiyyatı 

anlayışlarının  üst  səviyyəyə  gətirilməsi  baxımından)  milli 

şüura  deyil,  «sovet  beynəlmiləlçiliyi»  şüuruna  əsaslandığı 

üçün ilk növbədə, sözdə «beynəlmiləl» mahiyyət vurğulanmış 

və milli-türk nə varsa birmənalı şəkildə  «beynəlmiləlçiliyin», 

yaxud da qeyri-müəyyən kommunizm quruluşunun tərkibində 

məhv  edilməyə  çalışılmışdır.  Başqa  sözlə,  SSRİ  ideoloqları 

beynəlmiləlçilik ideyasını saxtalaşdırdıqları, yəni saxta «sovet 

beynəlmiləlçiliyi»  yaratdıqları  kimi,  bu  mənada  milli  ruhlu 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

513 


azərbaycançılığa 

tam 


zidd 

olan 


sovet 

kosmopolit 

azərbaycançılığı  irəli  sürmüşlər.  Bu  baxımdan  «sovet 

beynəlmiləlçiliyi»  nə  qədər  beynəlmiləlçilik  ideyaları  ilə 

eynilik  təşkil  edə  bilərdisə  də,  milli-türk  azərbaycançılıqla 

sovet-kosmopolit azərbaycançılığı da bir o qədər üst-üstə düşə 

bilərdi.  Bu  isə  o  deməkdir  ki,  SSRİ  ideoloqları  Azərbaycan 

milli 


ideyasının 

(indiki 


anlamda 

azərbaycançılığın) 

mahiyyətini  saxtalaşdırmaqla  Azərbaycan  xalqında,  onun 

əksəriyyətini təşkil edən Azərbaycan türklərində milli şüurun 

formalaşmasına  əngəl  olmuşlar.  Bunun  da  nəticəsində 

Azərbaycan  türkləri  başda  olmaqla  azsaylı  etnik  qrupların 

vahid  millət  –  azərbaycanlı  siyasi  kimliyi  əsasında 

formalaşması  prosesi  millilikdən  çıxaraq  sovet  kosmopolit-

izminə yuvarlanmışdır.  

Beləliklə, yeni siyasi millətin formalaşması prosesində 

Azərbaycan  türklərinin  aparıcılığı  «beynəlmiləlçilik»  adı 

altında inkar olunmuş, üstəlik onların milli kimliyinə və milli 

dilinə  qadağa  qoyulmuşdur.  Bütün  bunlarla  yanaşı,  yalnız 

Azərbaycan 

türklərinin 

timsalında 

qeyri-müəyyən 

azərbaycanlı  etnik  kimliyi  və  dili  irəli  sürülmüş,  bu  mənada 

azsaylı  etnik  qruplara  demək  olar  ki,  toxunulmamışdır. 

Üstəlik,  naməlum  azərbaycanlı  milləti  və  Azərbaycan  dilinin 

əsaslandırılması  işində  onların  ziyalılarına  Azərbaycan 

elminin  bütün  sahələrində  müəyyən  mənada  şərait 

yaradılmışdır.  Fikrimizcə,  bu  zaman  azsaylı  etnik  qrupların 

ziyalılarının xüsusilə tarix, etnoqrafiya və  dilçilik sahələrində 

yetişdirilməsində SSRİ rəhbərliyi daha çox maraqlı olmuşdur. 

Təsadüfi  deyil  ki,  istər  Sovetlər  Birliyi  dövründə,  istərsə  də 

müstəqiliyimiz  bərpa  edildikdən  sonra  azərbaycanlıların 

əksəriyyətinin  türk  olmasını  danmaq  yolu  tutanların  əksəriy-



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

514 



514 

yəti  özlərini  türk  hesab  etməyən  İqrar  Əliyev,  Fəridə 

Məmmədova,  Ağamusa  Axundov  və  başqa  tarixçi,  dilçi 

alimlər olmuşlar. 

Bu  isə  o  deməkdir  ki,  SSRİ  rəhbərliyi  və  ideoloqları 

Azərbaycan  türkçülüyünü-milli  azərbaycançılığı  inkar  edib 

onun yerində sovet azərbaycançılığı ideyasını formalaşdırması 

yolunda  uğurlar  əldə  etmək,  ən  əsası  gələcəkdə  Azərbaycan 

dövlətində  yeni  siyasi  millətin  Azərbaycan  türklərinin 

əsasında formalaşmasının qarşısını almaq üçün, hələ o vaxtlar 

məkrli  planlar  cızmışlar.  Yəni  sovet  rəhbərliyi  bir  yandan 

Azərbaycan  türklərinin  milli  klimliyini  və  milli  dilini  inkar 

etmək  yolu  tutduqları  halda,  digər  tərəfdən  türk  olmayan 

azsaylı  etnik  qrupların  nəinki  etnik  kimliyinə  və  dilinə  qarşı 

ciddi şəkildə hər hansı repressiyaya  yol verməmişlər, üstəlik, 

onların  da  Azərbaycan  türklərinin  kimliyini  və  dilini 

saxtalaşdırmaq  prosesinə  cəlb  etməyə  çalışmışlar.  Şübhəsiz, 

bu məsələlərdə tarixən Azərbaycan türkləri ilə yanaşı yaşayan, 

onlarla  qaynayıb-qarışan,  özəlliklə  vahid  dini  kimliyi  və 

demək olar ki, eyni mədəniyyəti paylaşan azsaylı etnik qruplar 

(talışlar,  ləzgilər,  tatlar,  kürdlər  və  b.)  yuxarıdakı  bəzi 

istisnaları  da  nəzərə  almasaq,  sovet  rəhəbərliyinin  riyakar, 

məkirli  oyunlarının  təsiri  altına  düşməyiblər.  Görünür,  məhz 

bu  baxımdan  SSRİ  rəhbərliyi  həmin  dövrdə  Azərbaycan 

türklərinə  qarşı  daha  çox  gəlmə  «erməni  kartı»ndan  istifadə 

etmişdir.  

Bütün  bunlar  bizə  onu  deməyə  əsas  verir  ki,  SSRİ 

rəhbərliyi  və  ideoloqlarının  apardıqları  «sovet  beynəlmiləl-

çiliyi»nə  uyğun  sovet-kosmopolit  azərbaycançılq  ideyası 

Azərbaycan  türkləri  ilə  azsaylı  etnik  qruplar  arasında  tarixi 

birliyin  qorunmasına  deyil,  əksinə  vaxtilə  mövcud  olan  milli 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

            Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə) 

515 


birliyin  zədələnməsinə  yönəldilmişdir.  Hər  halda,  Sovet 

Rusiyasının  işğalı  dönəmində,  xüsusilə  1937-ci  ildən  sonra 

milli  mənlik  şüuruna  vurulmuş  zədələrin  nəticəsidir  ki,  ötən 

əsrin  əvvəllərində  olduğu  kimi,  1991-ci  ildə  Azərbaycanün 

müstəqiliyinin  bərpa  olunmasında  türkçülük-Azərbaycan 

türkçülüyü  aparıcı  rol  oynamasına  baxmayaraq,  hazırda 

«üçlük»  düsturu  və  milli  ruhlu  azərbaycançılığa  birmənalı 

olmayan  münasibətlər  mövcuddur.  Belə  ki,  hazırda  da  SSRİ 

dönəmində  olduğu  kimi,  bəziləri  tərəfindən  türkçülükdən 

danışmaq,  milli  kimliyini  və  dilini  türk  olaraq  ifadə  etmək 

şovinist  millətçilik  kimi  yozulur,  dövlətçiliyə  təhlükə 

anlamında 

dəyərləndirilir. 

Əvəzində 

isə 

cəmiyyətin 



əksəriyyəti 

üçün 


mənası 

tam 


aydın 

olmayan 


azərbaycançılıqdan danışmaq, azərbaycanlı kimliyini və dilini 

ifadə  etmək  isə  millətsevrəlik,  vətənsevrəlik  kimi  yozulub, 

hətta dövlətçiliyin qorunması şəklində qiymətləndirilir.  

Fikrimizcə,  bu  cür  yanlış  təsəvvürlərə  son  qoymaq 

üçün bütün sahələrdə (elmi nəşrlərdə, təhsildə, KİV-də və s.) 

təxirəsalınmaz  işlər  görülməli,  70  il  ərzində  Sovet  Azərbay-

canında  baş  verənlər  obyektiv  şəkildə  işıqlandırılmalıdır. 

Bütün  bunlarla  yanaşı  ən  vacib  məqam  odur  ki,  

Azərbaycanda sayca çoxluq təşkil edən türklər və azsaylı etnik 

qruplar  azərbaycanlı  kimi  keçmişdə  baş  verənləri  obyektiv  

qiymətləndirməyi  və  mövcud  reallıqları  görüb  doğru  nəticə 

çıxarmağı  bacarmalıdırlar.  Milli  aydınımız,  xalq  şairi  Sabir 



Rüstəmxanlının  təbrincə  desək,  türkçülüklə  azərbaycançılıq 

bir-birindən  ayrılmazdır:  “Türkçülük  Azərbaycanın  dövlət 

kimi  nicatıdır:  dolayı  yolla  Azərbaycandakı  azsaylı  xalqların 

(azsaylı  etnosların  –  F.Ə.)  nicatıdır.  Buna  hamımızın  ümimi 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

         



Faiq Ələkbərov              Milli ideologiya probleminə tarixi-fəlsəfi baxış (II hissə)

 

516 



516 

sərvətimiz  olan  bu  dövlətin  təməl  fikri  kimi  baxmalıyıq” 

[194

c

, 579]. 



Bu mənada, eyni Vətəni və Dövləti paylaşan azərbay-

canlılar  milli  birliklərini  gücləndirməli,  Azərbaycanın  ərazi  

bütövlüyünə çalışmalıdırlar. Fikrimizcə, artıq neçə minilliklər 

konkret  bir  coğrafiyada,  yaşayan  həmin  ərazini  özünə  vətən-

yurd  hesab  edən,  xarici  istilaçı  qüvvələrə  qarşı  birgə  çıxış 

edən,  bir-birləri  ilə  qaynayıb-qarışan,  üstəlik  ortaq  tarixi, 

ədəbiyyatı,  mədəniyyəti  paylaşan  milli  ruhlu  azərbaycançılıq 

islamlaşmaq,  türkləşmək  və  müasirləşmək  «üçlüyü»nü  də 

inkar etmədən, yəni yalnız bu mənada bütün azərbaycanlıların 

gerçək bir ideologiyası ola bilər.  

Bəlli  olduğu  kimi,  tarixən  türklər  yaratdıqları  dövlətə 

yalnız  öz  dövləti  kimi  baxmamış,  onun  daxilində  həmişə 

rəngarənlik  olmuşdur.  Belə  ki,  türklər,  o  cümlədən 

Azərbaycan türkləri qurucusu olduqları dövlətlərdə heç zaman 

milli  üstünlüklərini  irəli  çəkməyiblər.  Yəni  hər  hansı  bir 

dövlətin  yaranmasında  aparıcı  rol  oynasalar  da,  dövlət 

yarandıqdan  sonra  onun  idarə  olunmasında,  yaxud  da  dövlət 

dilinin  müəyyənləşməsində  və  s.  məsələlərdə  heç  bir 

üstünlükdən,  hakim  mövqedən  çıxış  etməyiblər.  Çünki 

«hakim millət»,  «hakim sinif» faktoru həmişə türk xalqlarına 

yad  olmuşdur.  Məsələn,  Səlcuqlar,  Osmanlılar,  Səfəvilər, 

Qacarlar  və  başqa  türk  dövlətlərinin  dövründə  məhz  belə 

olmuşdur. 

Bu  gün  Azərbaycan  Respublikasının  əsas  nüvəsi 

Azərbaycan  türkləri  olmalarına  baxmyaraq,  «hakim  millət» 

statusuna  malik  deyildirlər.  Bu  baxımdan  tədqiqatçı  İbrahim 

Ağayev  alman  filosofu  F.Engelsə  istinadən  düzgün  qeyd 

edirdi ki, vaxtilə Osmanlı İmperiyasında türkləri hakim millət 


1   ...   47   48   49   50   51   52   53   54   ...   58




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə