Klinik protokol Az ərbaycan Respubl



Yüklə 4,74 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/4
tarix06.02.2017
ölçüsü4,74 Mb.
#7841
  1   2   3   4

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi 

kollegiyasının 10 may 2011-ci il tarixli 

20 saylı qərarı ilə təsdiq edilmişdir

 

 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ZAHILIQ DÖVRÜNÜN  

QANAXMALARI ÜZRƏ  

KLİNİK PROTOKOL 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Bakı – 2011 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

57.16 



Z 15 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Z 15   Zahılıq dövrünün qanaxmaları üzrə klinik protokol – 36 səh. 

Klinik protokol ABŞ-ın Beynəlxalq  İnkişaf Agentliyi 

tərəfindən maliyyələşdirilən “İlkin Səhiyyə Xidmətlərinin 

Gücləndirilməsi” (İSXG) Layihəsi çərçivəsində Abt 

Associates Inc şirkətinin dəstəyi ilə işlənib hazırlanmışdır.

 

2


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

3



 

Klinik protokolun redaktoru: 

C.Məmmədov – Səhiyyə Nazirliyi İctimai Səhiyyə və İslahatlar Mərkəzinin 

direktoru 

 

Klinik protokolun tərtibatçı heyəti: 

F.Əliyeva – Səhiyyə Nazirliyi ET Mamalıq və Ginekologiya İnstitutunun 

direktoru, Səhiyyə Nazirliyinin baş mama-ginekoloqu, dosent, t.e.n. 

V.Qurbanova – Bakı şəhəri 4 saylı doğum evinin baş həkimi, t.e.n. 

Ş.Əsədova – Azərbaycan Tibb Universiteti, II mamalıq və ginekologiya 

kafedrasının dosenti, t.e.n. 

R.Vəzirova – Azərbaycan Tibb Universiteti, I mamalıq və ginekologiya 

kafedrasının assistenti 

M.Həsənova – Səhiyyə Nazirliyinin ET Mamalıq və Ginekologiya 

İnstitutu, həkim mama-ginekoloq, baş elmi işçi, t.e.n. 

F.Qəhrəmanlı – Səhiyyə Nazirliyinin ET Mamalıq və Ginekologiya 

İnstitutu, həkim mama-ginekoloq 

L.Orucova – Səhiyyə Nazirliyinin İctimai Səhiyyə  və  İslahatlar Mərkəzi, 

Tibb keyfiyyətinin standartları şöbəsinin həkim-metodisti 

 

Rəyçilər: 

R.Nadişauskiyene – ÜST-nin Reproduktiv Sağlamlıq və  Tədqiqatlar üzrə 

Avropa Regional Şurasının sədri, Britaniya Krallığının Mamalıq və 

Ginekologiya Kollecinin üzvü, professor, t.e.d. 

Kestutis Rimaitis – Avropa Anestezioloqlar Cəmiyyətinin üzvü (ESA), 

Avropa Regional Anesteziya Cəmiyyətinin üzvü (ESRA), Kaunas Tibb 

Universiteti Mamalıq və Ginekologiya Klinikasının Anesteziologiya və 

İntensiv Terapiya şöbəsinin müdiri, professor, t.e.d. 

H.Bağırova – Azərbaycan Tibb Universiteti, II Mamalıq-ginekologiya 

kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 

E.Əliyeva – Azərbaycan Tibb Universiteti, III Mamalıq-ginekologiya 

kafedrasının müdiri, professor, t.e.d. 

L.Rzaquliyeva – Ə.Əliyev adına Azərbaycan Dövlət Həkimləri 

Təkmilləşdirmə İnstitutu, Mamalıq-ginekologiya kafedrasının dosenti, t.e.n. 



 

 


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

4



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi və elmi tədqiqatların tipləri 

Sübutların 

etibarlılıq 

dərəcəsi 

Sübutların mənbələri  

(elmi tədqiqatların tipləri) 

Ia 

Sübutlar meta-analiz, sistematik icmal və ya 

randomizasiya olunmuş klinik tədqiqatlardan (RKT) 

alınmışdır 



Ib 

Sübutlar ən azı bir RKT-dən alınmışdır 



IIa 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış, nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqatdan alınmışdır 

IIb 

Sübutlar ən azı bir yaxşı planlaşdırılmış kvazi-

eksperimental tədqiqatdan alınmışdır 

III 

Sübutlar təsviri tədqiqatdan (məsələn, müqayisəli, 

korrelyasion tədqiqatlar, ayrı-ayrı halların öyrənilməsi) 

alınmışdır 



IV 

Sübutlar ekspertlərin rəyinə və ya klinik təcrübəyə 

əsaslanmışdır 


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

5



Tövsiyələrin etibarlılıq səviyyəsi şkalası 

Tövsiyənin 

etibarlılıq 

səviyyəsi 

Tövsiyənin əsaslandığı sübutların etibarlılıq 

dərəcəsi 

 



RKT-lərin yüksək keyfiyyətli meta-analizi, 

sistematik icmalı və ya nəticələri uyğun 

populyasiyaya şamil edilə bilən, sistematik səhv 

ehtimalı çox aşağı olan (++) irimiqyaslı RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ia. 



 



Kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli tədqiqatların 

yüksək keyfiyyətli (++) sistematik icmalı, yaxud 

 

Sistematik səhv riski çox aşağı olan (++) yüksək 



keyfiyyətli kohort və ya klinik hal - nəzarət tipli 

tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 



sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) RKT. 

 



Sübutların etibarlılıq dərəcəsi Ib və IIa. 

 



Nəticələri uyğun populyasiyaya şamil edilə bilən, 

sistematik səhv riski yüksək olmayan (+) kohort və 

ya klinik hal - nəzarət tipli və ya nəzarət edilən, 

randomizasiya olunmamış tədqiqat, yaxud  

 

Nəticələri uyğun populyasiyaya bilavasitə şamil 



edilə bilməyən, sistematik səhv riski çox aşağı olan 

və ya yüksək olmayan (++ və ya +) RKT. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi IIb. 



 



Klinik hallar seriyasının təsviri, yaxud  

 



Nəzarət edilməyən tədqiqat, yaxud  

 



Ekspertlərin rəyi.  

 



Yüksək səviyyəli sübutların mövcud olmamasının 

göstəricisidir. 

 

Sübutların etibarlılıq dərəcəsi III və IV. 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

6



İxtisarların siyahısı: 

APTV 

– aktivləşmiş porsial (hissəvi) tromboplastin vaxtı  

AT 

– arterial təzyiq 

BÇİ 

– bədən çəkisinin indeksi 

DDL-s 

– damar daxili laxtalanma sindromu  

DQH 

– dövr edən qanın həcmi 

DSQ 

 doğuşdan sonrakı qanaxma 

XBT-10 

 Xəstəliklərin Beynəlxalq Təsnifatı (10-cu baxış) 

Hb 

– hemoqlobin 

Ps 

– nəbz 

Rh faktor 

– rezus-faktor 

T 

– vaxt 

TDP 

– təzə dondurulmuş plazma 

ZDQ – 

zahılıq dövrünün qanaxmaları 



ÜDS 

– ürək döyünmələrinin sayı  

ÜST – 

Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı 



 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

7



Protokol doğum evlərinin həkim mama-ginekoloqları, mamaları, 

anestezioloq-reanimatoloqları üçün nəzərdə tutulub. 

 

Pasiyent qrupu: zahılıq dövründə olan qadınlar 

 

Protokolun məqsədləri: 

 

Zahılıq dövrünün qanaxmalarının və onların fəsadlarının 



azaldılması.  

 



Doğuş  və zahılıq dövründə qanaxma nəticəsində baş verən ana 

ölümünün azaldılması.  

 

Doğuş  və zahılıq dövrlərində qanaxmanın profilaktika, 



diaqnostika və müalicəsinə sübutlu təbabət prinsiplərinə 

əsaslanan vahid yanaşmanın tərtibi. 



ÜMUMİ MÜDDƏALAR 

Doğuşdan sonrakı (zahılıq dövrü) qanaxma (DSQ) – qadının 

həyatı üçün təhlükə törədən və kliniki əhəmiyyətli patoloji 

dəyişikliklərə  gətirən istənilən miqdarda qan itkisidir. DSQ – uşaq 

doğulduqdan sonra 500 ml və daha çox qan itkisidir. Anemiya, 

hipertenziv vəziyyətlər və ekstragenital xəstəliklər zamanı daha az 

miqdarda qan itkisi  şokun yaranmasına səbəb ola bilər.  

Doğuşdan sonra ilk 24 saat ərzində olan qan itkisi erkən, 24 

saatdan 6 həftəyə qədər olan qan itkisi gecikmiş DSQ hesab olunur. 



Epidemiologiya 

Qanaxmalar – dünyada ana ölümünün əsas səbəbidir. Hər 4 

dəqiqədə bir qadın doğuş qanaxmasından ölür. Əksər hallarda ana 

ölümü doğuşdan sonra ilk 24 saat ərzində olan qanaxma nəticəsində 

baş verir. 



Etiologiya 

Doğuşdan sonrakı qanaxmalar 4 əsas etioloji proseslərin 

pozulması  nəticəsində ola bilər və  bunlar “4T” faktorları  kimi 

göstərilir. 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

8



Cədvəl 1. Risk faktorları 

Risk faktorları 

Dörd 

T

 

Doğuşdan əvvəl 

Doğuş və doğuşdan 

sonra 

T

 onus 

(70%) 

 



doğuşların sayı 

 



anamnezində DSQ 

 



çoxdöllü hamiləlik 

 



çoxsulluluq  

 



cift gəlişi 

 



ciftin vaxtından əvvəl qopması  

 



Asiya etnik mənsubluğu 

 



piylənmə (BÇİ>35) 

 



yaş (40-dan yuxarı) 

 



iri döl  

 



doğuşun induksiyası 

 



doğuşun 

davamiyyətinin 

uzanması (12 saatdan 

çox)  


T

 ravma 

(20%) 

 



uşaqlıq üzərində aparılan 

cərrahi müdaxilə 

 

iri döl 



 

keysəriyyə kəsiyi 



əməliyyatı 

 



uşaqlığın cırılması 

 



yumşaq doğuş 

yollarının cırılması 

 

epiziotomiya 



T

 oxumalar 

(10%) 

 



ultrasəs müayinəsinə əsasən 

ciftin anormal plasentasiyası 

 

cift qalıqları 



T

 rombin 

(1%) 

 



preeklampsiya (hipertenziv 

vəziyyətlər) 

 

ciftin vaxtından əvvəl qopması 



 

ölü uşağın ana bətnində uzun 



müddət ləngiməsi  

 



VIII faktorun çatışmazlığı – 

hemofiliya “A” 

 

IX faktorun çatışmazlığı - 



hemofiliya “B” 

 



Villebrand xəstəliyi 

 



trombositopenik purpura 

 



doğuşda hərarətin 

yüksəlməsi  

 

dölyanı maye ilə 



emboliya 

 



sepsis 

Çox hallarda doğuşdan sonrakı qanaxmaların risk faktorları təyin 

olunmur. 

‼ Risk qrupuna daxil olan hamilə qadınlar yüksək ixtisaslı 

mamalıq-ginekoloji və reanimotoloji xidmətə  və  cərrahi bloka 

malik olan II və III səviyyəli doğuşa yardım müəssisələrində azad 

olmalıdırlar. 


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

9



Doğuşdan sonrakı qanaxmalar nəticəsində ana ölümünün səbəbləri: 

 



Qan itkisinin miqdarının, qadının kliniki vəziyyətinin düzgün 

qiymətləndirilməməsi 

 

İtirilmiş qanın lazımı həcmdə bərpa olunmaması. 



 

Cərrahi yardımın gecikdirilməsi. 



Çox hallarda bu səbəbləri yaradır: 

 



Qan köçürülmə, cərrahiyyə və s. xidmətlərin əlaqəli işində çatışmazlıq. 

 



Daha yüksək səviyyəli müalicə müəssisəsinə köçürülmə  işinin 

düzgün təşkil olunmaması. 



XBT-10 ÜZRƏ TƏSNİFAT 

072    Doğuşdan sonrakı qanaxma 

072.0 Doğuşun III dövründə qanaxma  

072.1 Doğuşdan sonra erkən dövrdə baş verən digər qanaxmalar 

072.2 Gec və ya ikincili doğuş sonrası qanaxma 

072.3 Doğuş sonrası 

KLİNİK ƏLAMƏTLƏR 

Döl doğulduqdan sonra doğuş yollarından qan duru və ya laxtalar 

şəklində xaric olur. 

Qanaxma fasilə ilə və ya fasiləsiz ola bilər. 



Qanaxmanın kliniki əlamətlərinin qiymətləndirilməsi: 

 



Sistolik AT < 90 mm.c.st. 

 



Nəbz > 90 vurğu/dəqiqədə 

 



Tənəffüsün tezliyi > 20 hərəkət/dəqiqədə 

 



Sidik ifrazı < 30 ml/saat 

 



Mərkəzi sinir sistemi - gərgin, tormozlaşmış, huşun qaralması. 

Qanaxmaların və şokun erkən mərhələsində laborator müayinələr 

(Hb, Ht) məlumatlı deyil, sonrakı  mərhələdə isə  nəzərə çarpan 

hemodilyusiya səbəbindən real vəziyyətə uyğun gəlməyə bilər. 

 

‼ Doğuş zamanı qanaxmalarda tezliklə dekompensasiya inkişaf 

etdiyi üçün hemodinamik stabillik qan itkisinin kliniki göstəricisi 

hesab oluna bilməz. 

 

‼  Laborator göstəricilər qanaxma və ya şoku yalnız təsdiq edə 

bilər, lakin onu inkar edə bilməz.  


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

10



‼  Həkim hər bir qadında hemorragik şokun yaranması riskini 

qiymətləndirməli və müalicə  tədbirlərinin aparılmasına hazır 

olmalıdır (C). Şokun  əlamətləri qan itkisinin 30%-dan artıq 

olmasını göstərir. 

DİAQNOSTİKA 

Doğuşdan sonra qadınların rutin monitorinqi 

Uşaqlıq tonusuna nəzarət (uşaqlıq kürəvarı formada və  bərk 

olmalıdır): 

 



Doğuşdan sonra ilk bir saat ərzində hər 15 dəqiqədən bir 

 



2-ci saat ərzində hər 30 dəqiqədən bir 

 



İlk sutka ərzində hər 4 saatdan bir 

Cədvəl 2. Doğuşdan sonrakı qanaxmaların diferensial 

diaqnostikası 

Simptom və əlamətlər Diaqnostika  Təxmini diaqnoz 

Doğuşdan sonrakı erkən 

qanaxmalar 

Uşaqlıq yumşaqdır və 

yığılmır 

Şok Uşaqlığın atoniyası 

Doğuşdan sonrakı erkən 

qanaxmalar 

Cift tamdır 

Uşaqlıq yığılıb 

Uşaqlıq boynunun, 

uşaqlıq yolunun və 

aralığın cırılması 

Doğuşdan sonra 30 

dəqiqə müddətində cift 

ayrılmır 

Erkən DSQ 

Uşaqlıq yığılmışdır 

Ciftin ayrılmasının 

ləngiməsi 

Ciftin ana səthinin 

defekti  

Erkən DSQ 

Uşaqlıq yığılmışdır 

Ciftin defekti - ciftin 

hissələrinin 

ayrılmasının ləngiməsi  

Uşaqlıq dibi palpasiya 

zamanı əllənmir  

Yüngül və ya intensiv 

ağrılar 

Çevrilmiş uşaqlığın 

uşaqlıq yolundan 

görünməsi  

Erkən DSQ 

Uşaqlığın çevrilməsi 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

11



Doğuşdan 24 saatdan çox 

keçdikdən sonra başlanan 

qanaxma 

Zahılıq dövrünün gününə 

uyğun olmayan uşaqlıq 

(daha böyük və yumşaq 

olması) 

Müxtəlif intensivli 

qanaxma (yüngül və 

ya güclü, fasiləli və ya 

fasiləsiz), xoşagəlməz 

qoxu ilə 

Gecikmiş DSQ 

Erkən DSQ 

Şok 

Gərgin qarın 



Anada nəbzin tezləşməsi

Uşaqlığın cırılması 



Doğuşdan sonrakı qanaxmanın profilaktikası 

 



Doğuşa qədər anemiya və digər risk faktorlarının müəyyən edilib, 

aradan qaldırılması. 

 

Risk qrupuna daxil olan qadınlarda doğuşun II dövründə dirsək 



venası kateterizasiya olunmalıdır. 

 



Doğuşun 3-cü dövrünün aktiv aparılması 

 

Doğuşun 3-cü dövrünün aktiv aparılması



 

 



Uşaq doğulduqdan sonra birinci dəqiqə ərzində 10 vahid ə/d və 

ya 5 vahid v/d oksitosinin yeridilməsi (qarnı palpasiya edib digər 

uşağın olmamasına əmin olduqdan sonra). (A) 

 



Ciftin göbək ciyəsindən kontrol olunan traksiya vasitəsi ilə 

doğulması 

 

 Uşaqlıq yığılana qədər onun xarici masajı 



 

Ciftin göbək ciyəsinin kontrol olunan traksiyaların 

texnikasına  əlavə 1-də göstərilən bəndlərə uyğun diqqətlə  və 

ardıcıllıqla riayət olunmalıdır! 

Təbii yolla olan doğuşlarda 3-cü dövr aktiv aparılmalıdır, bu 

halda doğuşdan sonra qanaxma riski 60%-ə qədər azalır (A). 

Keysəriyyə  kəsiyi  əməliyyatı zamanı 5 vahid oksitosin vena 

daxilinə tədricən yeridilir (C). 

                                                 

 Əlavə 1-ə bax. 



 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respubl

ikas


ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhiyy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



 

 

12



Oksitosinin digər uterotonik dərman vasitələrindən üstünlüyü: 

 



yeridildikdən 2-3 dəqiqə sonra təsir göstərir 

 



minimal əks təsirə malikdir 

 



bütün qadınlara təyin oluna bilər 

Oksitosin olmadıqda digər uterotonik dərman vasitələrindən 

istifadə etmək olar: 

 



Metilerqometrin

 

0,2 mq (1.0 ml) ə/d (arterial hipertenziya 



olmadıqda) ( B) 

və ya döl doğulduqdan bir dəqiqə sonra mizoprostol (saytotek) 

600 mkq peroral (və ya dil altına) və ya rektal (B). Mizoprostolun 

qəbulundan sonra əlavə  təsirlər yarana bilər (qısa müddətli 

titrəmə və hipertermiya). 


Yüklə 4,74 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin