Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas



Yüklə 2,99 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/3
tarix10.12.2016
ölçüsü2,99 Mb.
1   2   3

*

FiO

2

 – nəfəsalmada oksigenin fraksiyası (fraction of inspired oxygen)  

4 baldan çox – TÇ-nin klinik əlamətləri - qanın qaz tərkibini yoxlamaq 

7 baldan çox –  tənəffüs funksiyasının təhlükəli dekompensasiyası 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



12 

Vaxtından  əvvəl doğulanlarda TÇ Silverman-Anderson  cədvəli 

ilə qiymətləndirilir (bax: Cədvəl 2). 

Cədvəl 2. Silverman-Anderson cədvəli 

Balla qiymətləndirmə 

Klinik əlamətlər 





Döş qəfəsində 

hərəkət 

Döş qəfəsi və qarın 

tənəffüs aktında 

bərabər iştirak edir

Aritmik, 

qeyri-bərabər 

tənəffüs 

Paradoksal 

tənəffüs 

Qabırğalararası 

retraksiya 

yoxdur 


zəif büruzə 

 verir 


kəskin büruzə 

verir 


Döş sümüyü altı 

retraksiya 

yoxdur 

zəif büruzə  



verir 

kəskin büruzə 

verir 

Burun qanadlarının 



gərilməsi 

yoxdur 


zəif büruzə  

verir 


kəskin büruzə 

verir 


Nəfəsvermə 

zamanı inilti 

yoxdur 

auskultasiyada 



eşidilir 

kənardan  

eşidilir 

0 bal  

 tənəffüs çatışmazlığı yoxdur  

1-3 bal   – yüngül dərəcəli tənəffüs çatışmazlığı 

4-6 bal  – orta dərəcəli tənəffüs çatışmazlığı 

7-10 bal   – ağır dərəcəli tənəffüs çatışmazlığı 

Tənəffüs pozuntularının monitorinqi 

Yenidoğulmuşların ümumi vəziyyətinin qiymətləndirilməsi: 

  davranışı, fəallığı, huşu 



  əzələ tonusunun vəziyyəti 

  dəri və selikli qişaların rəngi 



  periferik qan dövranının vəziyyəti 

  tənəffüsün dərinliyi, tezliyi və ritmi 



  ürək tonlarının sayı, ritmi  



Qeyri-invaziv monitorinq (Əlavə 1

  toxumaların oksigenlə doyma dərəcəsi – pulsoksimetriya 



  qanın qaz tərkibinin transkutan (dəri vasitəsilə) monitorinqi 



İnvaziv monitorinq (Əlavə 2

  qanın qaz tərkibi 



Yenidoğulmuşlarda tənəffüs pozuntularının diaqnostikası  

Yenidoğulmuşların ağciyər xəstəliklərinin diaqnostikasında 

rentgenoloji müayinənin xüsusi əhəmiyyəti var (bax: Cədvəl 3).  

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



13 

Cədvəl 3. Ağciyər patologiyalarının əsas rentgenoloji əlamətləri 

Əlamətlər 

Xarakteristikası 

Tünd kölgəlilik 

 

alveolarda iltihabi eksudatın və ya ödem 



mayesinin toplanması 

 

bronx keçiriciliyinin pozulması və ya 



ağciyərin sıxılması nəticəsində 

ağciyərlərin havalılığının azalması 

 

ağciyər parenximasının patoloji toxuma ilə 



əvəz olunması 

Açıq sahələr 

plevral boşluqda qaz toplanması 

Ağciyər şəklinin 

dəyişməsi 

ağciyərlərdə qan və limfa cərəyanının 

pozulması 

Ağciyər kökünün 

rentgenoloji şəklinin 

dəyişməsi 

struktur elementlərinin zədələnməsi 

Düz proyeksiyada rentgenoqramda yazılışın alqoritminə 

aşağıdakı əsas rentgenoloji parametrlər aiddir: 

  rentgenoqramın sərtliyinin xarakteri 



  yumşaq toxumaların və sümük strukturunun vəziyyətinin 

təsviri 

  ağciyər şəklinin təsviri 



  ağciyər sahələrinin şəffaflığının qiymətləndirilməsi 

  ağciyər kökünün strukturunun xarakteristikası 



  ürək kölgəliliklərinin parametrləri 

  diafraqma kölgəlilikləri və diafraqmal sinusların vəziyyəti 



Rentgenoloji diaqnoz yalnız klinik əlamətlər və laborator 

tədqiqatlarla birgə təhlil edilməlidir.  



 

Tənəffüs pozuntularının  

diferensial diaqnostika və müalicə taktikası 

Tənəffüs pozuntularının diferensial diaqnostika və müalicə 

taktikası Cədvəl 4-də göstərilib. 

 

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



14 

Cədvəl 4. Tənəffüs pozuntularının diferensial diaqnostika və 

müalicə taktikası 

 

Klinik və rentgenoloji 



əlamətlər 

Müalicə 

Hialin membran 

xəstəliyi (vaxtından 

əvvəl doğulanlarda 

tənəffüs pozuntusu 

sindromu) 

► 

tənəffüs 



çatışmazlığının 

ümumi əlamətləri 

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

ağciyər sahələrinin 

şəffaflığının diffuz 

azalması, 

retikuloqranulyar 

şəkil, ağciyər 

kökündə açıq zolaqlar 

► 

respirator 



müalicə: 

hiperkapniya 

(PaCO

2

 >60 mm 



c. süt.) və 

oksigenə olan 

tələbat  >40% 

olduqda CPAP 

və ya 

ağciyərlərin süni 



ventilyasiyası 

(ASV) 


► 

surfaktant 

müalicəsi 

Yenidoğulmuşların 

tranzitor taxipnoesi 

► 

taxipnoe (1 dəqiqədə 



60-120), döş qəfəsinin 

batıq sahələrinin 

gərilməsi, burun 

qanadlarının gərilmə-

si, ekspirator küylər, 

hava ilə tənəffüs 

zamanı (əlavə oksigen 

olmadıqda) sianozun 

davam etməsi  

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

kökətrafı zonalarda 

aşkar zolaqlı şəkil, 

ürək ölçülərinin bir 

qədər böyüməsi, 

ağciyərlərin 

aerasiyasının və 

həcminin artması, 

diafraqmanın aşağıya 

yerdəyişməsi, 

paylararası 

büküşlərdə maye 

 



minimal 

müdaxilə: 

oksigenin 

dotasiyası, PaO

2

 

və SaO



2

-yə 


nəzarət, tənəffüs 

pozuntusu 

davam edərsə, 

CPAP


 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



15 

► 

Anadangəlmə 



pnevmoniya 

► 

 Qazanılmış 



pnevmoniya 

► 

tənəffüs pozuntusu 



tez inkişaf edir, 

qaytarma, əmmənin 

zəifləməsi, 

mikrosirkulyasiya 

pozuntusu, dərinin 

solğun və ya 

bozumtul rəngi, 

qaraciyər və dalağın 

böyüməsi, bəzi 

hallarda patoloji 

sarılıq 

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

ocaqlı 

və/və ya 



infiltrativ kölgəliklər 

► 

etioloji müalicə  



► 

respirator 

müalicə: hava-

oksigen qarışığı 

ilə SpO

2

-yə 



nəzarətlə 

inhalyasiya, 

pnevmoniya 

diaqnozu 

təsdiqlənmiş 

uşaqlarda 

əlamətlər 

proqressivləşirsə, 

ASV-yə keçmək 

məqsədə-


uyğundur 

Pnevmoniya zamanı 

CPAP metodunun 

istifadəsi tövsiyə 

olunmur

 



Mekonial aspirasiya 

sindromu 

► 

tənəffüs 



çatışmazlığının 

ümumi əlamətləri, 

sianoz, döş qəfəsinin 

ön-arxa ölçüsünün 

artması, dərinin 

mərmər çaları, 

ödemlər 

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

  ağciyər kökündə 



infiltrativ dəyişiklik  

  atelektazlar 



nahiyəsinin yelpikvari 

şəkli və emfizematoz 

sahələr ("qar tufanı" 

əlaməti) 

  divarlararası kölgənin 



genişlənməsi 

► 

mekonial 



aspirasiya 

zamanı 


reanimasiya 

özünəməxsus 

xüsusiyyətlərə 

malikdir 

 

► 

tənəffüs 



terapiyası  

► 

minimal oksigen 



sərfi üçün 

optimal 


temperaturun 

saxlanması 

► 

respirator 



xəstəliklərin 

profilaktikası 

                                                            

  



Неонатология: национальное руководство /под ред. Н. Н. Володина. - М.:ГЕОТАР -   

Медиа 2009. - 848 стр.

 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



16 

  diafraqma günbəzinin 



düzəlməsi 

  30% hallarda plevral 



boşluqda maye qeyd 

olunur 


 

 

 



Yenidoğulmuşların 

persistəedən ağciyər 

hipertenziyası (PPHN) 

► 

tənəffüsün tezləşməsi  



► 

ürəkdöyünmələrinin 

tezləşməsi  

► 

tənəffüs çatışmazlığı 



əlamətləri 

► 

sianoz, hətta əlavə 



oksigen verilsə də, 

dərinin mavi çalarları  

► 

ürəkdə küy, əlavə və 



ya patoloji ürək tonları  

► 

oksigenin aşağı 



səviyyəsi olan uşaqda 

hətta 100%-li oksigen 

verildikdə belə, qanda 

oksigenin səviyyəsi 

aşağı olur 

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

PPHN zamanı damar 

şəkli kasad olur 

("qara" ağciyərlər). 

Ürəyin ölçüləri, 

adətən, böyümür, 

bəzən kardiomeqaliya 

ola bilər 

► 

еxokardioqrafiya 



ağciyər arteriyasında 

yüksək təzyiqlə 

gedən, sağ-sol şuntlu 

arterial axacaq və ya 

oval pəncərənin 

bağlanmaması kimi 

ürək qüsurunun 

olmasını inkar etməyə 

imkan verir 

 

 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



17 

Diafraqma dəbəliyi 

► 

diaqnoz əksər 



hallarda hamiləliyin 

17-19 həftəliyində 

rutin olaraq USM-lə 

qoyulur 


► 

doğumdan sonra: 

qarnı batıq olur, TÇ 

əlamətləri 

► 

rentgenoloji tədqiqat: 

döş qəfəsində 

burulmuş bağırsaq 

ilgəyi görünür 

► 

cərrahidir 



► 

əgər 


anadangəlmə 

diafraqma 

dəbəliyinə şübhə 

olarsa, mədəyə 

zond 

yeridilməlidir. 



Uşağın yardımçı 

ventilyasiyaya 

ehtiyacı olarsa, o 

hökmən endotraxeal 

boru vasitəsilə 

aparılmalıdır. 

Yardımçı 

ventilyasiyanı heç 

vaxt kisə və ya 

maska ilə aparmaq 

olmaz, çünki bu, döş 

qəfəsindəki bağırsaq 

hissəsinin 

dartılmasına səbəb 

ola bilər. 

► 

СРАР əks-



göstərişdir 

Vaxtından əvvəl 

doğulanlarda apnoe 

► 

apnoe 



► 

sianoz 


► 

taktil 


stimulyasiya 

► 

CPAP 



TƏNƏFFÜS POZUNTULARININ MÜALİCƏSİ 

Əsas prinsiplər: 

►  tənəffüs yollarının keçiriciliyinin bərpa edilməsi 

►  adekvat oksigenasiyanın təminatı 

►  ventilyasiya və oksigenasiyanın qiymətləndirilməsi 

►  tənəffüs çatışmazlığının səbəbi müəyyən edilərək aradan 

götürülməsi 



Tənəffüs çatışmazlığının müalicə metodları: 

►  oksigen müalicəsi  

 

 

 



 

 

► CPAP 



►  surfaktant müalicəsi 

 

     ► ASV 



 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



18 

Oksigen müalicəsi (bax: Cədvəl 5

Məqsəd – nəfəsalma zamanı oksigenin qatılığını artırmaqla 

arterial hipoksemiyanın korreksiyası 



Göstərişlər: 

►  ətraf hava ilə nəfəsalma zamanı hipoksemiyanın səviyyəsi        

PaO

2

 <50 mm c. süt. olarsa 



►  vaxtından əvvəl doğulanlarda qanda oksigenin saturasiyası        

85-90%-dən az olarsa 

►  lokal və ya yayılmış sianoz 

Cədvəl 5. Oksigen dotasiyasının əsas sistemləri 

O



dotasiya 

sistemi 

O

2

-nin axın 

sürəti və faizi

Qeyd 

Fəsadlaşma 

Burun 


kanyulası 

1-2 l/dəq. 

25-30% 

Uzunmüddətli 



müalicə zamanı 

tətbiq edilir 

Çoxlu axın 

zamanı qarında 

şişkinlik, burunun 

selikli gişasında 

quruluq və iltihab 

əmələ gələ bilər 

O



maska 



5-8 l/dəq. 

35-55% 


Qısamüddətli 

kursda tövsiyə 

edilir (daşınma, 

prosedur zamanı) 

Mədə 

möhtəviyyatı ilə 



aspirasiya 

O



çadır 

6-12 l/dəq.  

О

2

 hava 



qarışdırıcısı 

ilə tətbiq 

edilir 

О

2



 qatılığının 

dəqiq təminatı 

üçün effektiv yol  

Uşağın artıq 

isinməsi 

mümkündür 

Zəif axın zamanı 

çadırda СО

toplana bilər  



Küvez 

О

2



-nin qatılığı 

küvezin 


quruluşundan 

asılıdır


 

Stabil temperaturu 

olmayan 

körpələrdə tətbiq 

olunur 

Küvezin açılması 



zamanı oksigenin 

kəskin azalması 

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



19 

O

2

-nin verilmə yolları: 

  spontan tənəffüs 



  daimi müsbət təzyiqlə spontan tənəffüs 

  ağciyərlərin süni ventilyasiyası 



O

2

-nin verilmə metodları: 

  burun kanyulası 



  maska 


  çadır 


  küvez  

  endotraxeal boru 



Oksigen terapiyasının ümumi prinsipləri: 

►  Oksigenin miqdarını xəstəliyin xarakterindən və hipoksemiyanın 

dərəcəsindən asılı olaraq dozalaşdırmaq lazımdır 

►  Müalicə müddətində  nəfəsalma qarışığında və qanda PaO

2

-nin 


qatılığına nəzarət lazımdır  

Tənəffüs qarışığında O

2

-nin miqdarı onun fraksion qatılığından, 



hava axınının sürətindən, pasiyentin ağciyərlərinin dəqiqəlik 

tutumundan, tənəffüs konturunun hermetikliyindən asılıdır. Oksigen 

faizlə və ya həcmlə təyin olunur və onun konsentrasiyasına təsir edir: 

  Küvezin və ya çadırın həcmi 



  Hava itkisi (məs., inkubatorun pəncərəsini açdıqda) 

  Küvezdə dövr edən havanın sürəti 



Oksigenoterapiyanın  effektivliyi  oksigenasiya  indeksi  –         

(FiO


2

x100)/РаО

və ya oksigenin alveolar-arterial qradienti ilə 



qiymətləndirilə bilər. Qarışıq 31-34 dərəcəyə qədər isidilməlidir, əks 

təqdirdə  uşaqda soyuma ola bilər. Qarışıq 80-100% rütubətli 

olmalıdır ki, perspirasiya nəticəsində maye itkisi minimal olsun.  

Oksigen terapiyasının aparılma texnikası: 

Oksigenin lazımi qatılığını almaq üçün vacibdir: 

  rotametr 



  qarışdırıcı 

İsitmək və nəmləndirmək üçün: 

  isidilmiş distillə suyu ilə dolu nəmləndirici  



Adekvat monitorinq aparmaq üçün: 

  oksimetr 



  termometr    

 

 

 



 

 

 



Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S

əhiyy


ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi

yy

ə v



ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



20 

Dərinin rənginə görə  О

2

-nin konsentrasiyasının seçim 

alqoritmi 

Oksigenin start qatılığı 40% olmalıdır.  Əgər 2-3 dəqiqə  ərzində 

sianoz qalırsa və SaO

96-98%-dən azdırsa, onda 20% artırmaq 



lazımdır. FiО

80%-dən aşağıdırsa, SaO



96-98%-dən azdırsa və       

2 saat ərzində sianoz qalırsa, uşağın ASV-yə keçirilməsi məsələsi 

həll olunmalıdır. 

Oksigenin qatılığı  tədricən 10% azaldılmalıdır, yüngül sianoz 

olarsa, FiО

5% artırmaq olar. 



Oksigen terapiyası gedişində  aşagıda göstərilən amillərə 

nəzarət etmək lazımdır: 

►  saturasiyaya  

►  qanın qaz tərkibinə 

►  verilən oksigenin konsentrasiyasına  



Qeyri-adekvat oksigen terapiyasının fəsadları: 

►  sərbəst radikalların  əmələ  gəlməsi nəticəsində bronx-ağciyər 

displaziyasına gətirən ağciyərlərin zədələnməsi 

►  onların surfaktantı parçalamaqla atelektazların yaradılmasına 

gətirib çıxarması 

►  hiperoksiya beyin hüceyrələrinin diferensasiyasını 

və 

vaskulyarizasiyasını pozur 



►  retrolental fibroplaziya inkişaf edir 

 Tövsiyələr: 

  Kifayət qədər olmayan və ya həddən artıq oksigenasiya 



yenidoğulmuşun sağlamlıq durumuna mənfi təsir göstərir. 

Reanimasiya aparılan və əlavə oksigen verilən bütün yenidoğul-

muşlarda oksigenasiyanın dərəcəsi qiymətləndirilməlidir (B) 

  Hestasiya yaşı 32 həftədən az olan vaxtından  əvvəl doğulmuş 



körpələrin reanimasiyasını  aşağı konsentrasiyalı oksigenlə 

başlamaq, olmadıqda adi hava ilə aparmaq lazımdır (B) 

  Davamlı bradikardiya və  zəif oksigenasiya olduqda oksigenin 



konsentrasiyasını artırmaq olar. Əgər 90 saniyə  ərzində 

bradikardiya <60  dəq. olarsa, adekvat ventilyasiya zamanı 

oksigenin konsentrasiyasını 100%-ə çatdırmaq olar (B) 

 

 



 

 

 



 

Klinik protokol Az

ərbaycan Respublikas

ı S


əhiyy

ə Nazirliyinin 

İctimai S

əhi


yy

ə v


ə 

İslahatlar M

ərk

əzind


ə haz

ırlanm


ış

r. 



21 

Oksigen müalicəsi alan uşaqlarda onun doyma dərəcəsi 85-93% 

həddində saxlanılmalıdır. 

Surfaktant müalicəsi 

Surfaktantla  əvəzedici terapiya respirator-disstres sindromun 

patogenetik müalicə metodu olub, surfaktant defisitini aradan 

qaldırmağa yönəlir. Təxirəsalınmaz yardımın bütün mərhələlərində 

surfaktant istifadəsi mümkündür: 

►  Profilaktik məqsədlə  həyatın ilk 15 dəqiqəsində 200 mq/kq 

fosfolipid hesabı ilə yeridilir (А). Sonra ağciyər toxumasının 

pnevmotizasiyasının simmetrikliyinə rentgenoloji nəzarət olunur, 

əgər müsbət dinamika qeyd olunmursa, təkrar yeridilir və            

6 saatdan gec olmayaraq təkrar rentgen müayinəsi olunur və 

qanın qaz tərkibi yoxlanılır 

►  Müalicə məqsədilə 1.5 saatdan 7.5 saata qədər müddətdə həmin 

dozada yeritmək olar 

Tövsiyələr: 

  RDS-nin yüksək riski olan uşaqlarda təbii surfaktant istifadə 



olunmalıdır (A) 

  Hestasiya yaşı 26 həftədən kiçik olan bütün körpələrə  ilk             



15 dəqiqə ərzində profilaktika aparılmalıdır. Eyni zamanda RDS 

olan və intubasiyaya ehtiyacı olan bütün vaxtından  əvvəl 

doğulmuşlara vəziyyətlərinin stabilləşməsi üçün profilaktika 

aparılmalıdır (A) 

  Vəziyyətin stabilləşməsi ilə ekstubasiya edərək qeyri-invaziv 



respirator dəstəyinə (CPAP) keçmək lazımdır (B) 

  RDS  əlamətlərinin artması zamanı, yəni oksigenə daimi tələbat 



olanda və mexaniki ventilyasiyaya ehtiyac olarsa, ikinci, bəzən 

üçüncü dozanı yeritmək olar (A) 



Kataloq: file -> protokol
protokol -> Klinik protokol Az ərbaycan Respublikas
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 4 aprel 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 25 noyabr 2013-cü il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 20 noyabr 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 12 iyun 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 3 fevral 2009-cu il tarixli
protokol -> Azərbaycan Respublikası Səhiyyə Nazirliyi kollegiyasının 08 fevral 2010-cu il tarixli

Yüklə 2,99 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə