Kür Çayı Hövzəsi üzrə Transsərh



Yüklə 346 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/5
tarix03.07.2017
ölçüsü346 Kb.
  1   2   3   4   5

 

Kür Çayı Hövzəsi üzrə Transsərhəd Çay İdarəçiliyi 

Mərhələ III – Ermənistan, Gürcüstan, Azərbaycan 

 

 

ENPI/2011/281-959 



 

 

 

 

 

 

 

Aİ Su Çərçivə Direktivinə uyğun gələn monitorinq proqramını necə 

tərtib etməli 

 

YEKUN LAYİHƏ

 

 

 



 

 

Hazırlayıb: 



Anatoli Piçuqin, Peter Roncak və Jesper Ansbaek  

 

 

 

 

 

 

 

EPTISA Servicios de Ingenieria S.L.  

 

 

 

 

 

May 2012 

 

 



 

Layihə Avropa İttifaqı tərəfindən maliyyələşdirilir 

 

Açıqlama: Bu hesabat Avropa Komissiyasının maliyyə yardımı ilə hazırlanmışdır. Burda ifadə edilən fikirlər məsləhətçilərə məxsusdur 



və heç bir halda Komissiyanın rəsmi mövqeyini əks etdirmir. 

A

İ

 Su Ç

ə

rçiv

ə

 direktivin

ə

 uy

ğ

un g

ə

l

ə

n monitorinq proqramını nec

ə

 t

ə

rtib etm

ə

li 

Kür çayı hövz

ə

si üzr


ə

 Transs


ə

rh

ə



d Çay 

İ

dar



ə

çiliyi. M

ə

rh

ə



l

ə

 III – Erm



ə

nistan, Gürcüstan v

ə

 Az


ə

rbaycan 


AQTA/2011/281-959 

Səhifə 2  

ABBREVİATURALARIN SİYAHISI 

 

ÜİS  



Su Çərçivə Direktivinin Ümumi İcra Strategiyası (Sənədlər

1

)  



Aİ 

Avropa İttifaqı 

CDSH 

Ciddi şəkildə Dəyişikliyə məruz qalmış Su Hövzəsi 



SES 

Su Elektrik Stansiyası 

AYT 

SÇD  Aralıq Yoxlama Tapşırığı 



IMPRESS 

Su Çərçivə Direktivinə müvafiq olaraq Təzyiqlərin və Təsirlərin təhlili üçün 

Ümumi İcra Strategiyası Təlimatı. 

İÇÖN 


İnteqrasiya edilmiş Çirklənmə, Önləmə və Nəzarət 

ÜD 


Avropa İttifaqının Üzv Dövləti 

TP 


Tədbirlər Proqramı 

ÇHİP 


Çay Hövzəsinin İdarəçilik Planı 

SH 


Su Obyekti 

RSH 


Risk altında olan Su Obyekti 

SÇD 


Su Çərçivə Direktivi, 2000/60/EC  

ÇSEZ 


Çirkab Sularının Emalı Zavodu 

 

Su İdarəçiliyi üzrə Vacib Anlayışlar 

Aİ Su Çərçivə Direktivindən (SÇD) 



 

Əlavə tədbirlər 

(SÇD) 

"əlavə  tədbirlərə"  o  yerdə  ehtiyac  yaranır  ki,  monitorinq  və  digər 



məlumatlar  su  hövzəsi  üçün  Su  Çərçivə  Direktivinin  4-cü  Maddəsinə 

əsasən  təsbit  edilmiş  məqsədlərə  nail  olmağa  az  ehtimal  olduğunu  və  su 

hövzəsinə Tədbirlər Proqramında artıq diqqət yetirilmədiyini göstərir. 

Aqlomerasiya 

(vahid şəhər 

yerləşdirməsi) 

(ŞÇSD) 

Şəhər  Çirkab  Su  Direktivinə  görə  “aqlomerasiya”  şəhər  çirkab  sularının 



toplanması  və  şəhər  çirkab  su  emalı  zavoduna  və  ya  yekun  atılma 

məntəqəsinə  ötürülməsi  üçün  kifayət  qədər  əhalinin  və/və  ya  iqtisadi 

fəaliyyətlərin cəmləşdiyi ərazi mənasını verir.  

Pis vəziyyət 

Normal şəkildə toxunulmaz şəraitdə səth su növləri ilə əlaqədar olan bioloji 

orqanizmlərin  böyük  əksəriyyəti  çatışmır.  [Ekosistemin  strukturu  və 

funksiyasının kəskin şəkildə dəyişdirilməsi] 

Əsas tədbirlər 

Əsas tədbirlərə aiddir: 

- su hövzəsində  yaxşı vəziyyətə nail olmaq üçün minimum dərəcədə tələb 

olunan texniki müdaxilələr 

-  Su  Çərçivə  Direktivinin  digər  maddələrinə  nail  olmaq  məqsədi  üçün 

münasib hesab edilən tədbirlər  

- Suyun mühafizəsi üçün digər Aİ qanunvericilik aktlarını həyata keçirmək 

üçün tələb edilən tədbirlər 

Səciyyələndirmə   Hər bir Çay Hövzəsi Rayonu üçün: 

– onun səciyyəvi xüsusiyyətlərinin təhlilini, 

–  insan  fəaliyyətinin  səth  suları  və  yeraltı  suların  vəziyyətinə  təsirini 

nəzərdən keçirmək və 

                                                 

1

  

http://ec.europa.eu/environment/water/water-framework/objectives/implementation_en.htm



  linkindən əldə etmək 

olar. 


A

İ

 Su Ç

ə

rçiv

ə

 direktivin

ə

 uy

ğ

un g

ə

l

ə

n monitorinq proqramını nec

ə

 t

ə

rtib etm

ə

li 

Kür çayı hövz

ə

si üzr


ə

 Transs


ə

rh

ə



d Çay 

İ

dar



ə

çiliyi. M

ə

rh

ə



l

ə

 III – Erm



ə

nistan, Gürcüstan v

ə

 Az


ə

rbaycan 


AQTA/2011/281-959 

Səhifə 3  

– sudan istifadənin iqtisadi təhlilini həyata keçirmək.  

Təsnifat

 

Kimyəvi  və  hidromorfoloji  monitorinq  məlumatı  ilə  dəstəklənən  bioloji 



monitorinq məlumatına əsasən su hövzələrinin yüksək, yaxşı, orta, zəif və yaxud 

pis ekoloji vəziyyətə aid edilməsi.

 

Səlahiyyətli 



qurum (orqan)  

Üzv Dövlətlər tərəfindən Su Çərçivə Direktivinin qaydalarının tətbiqi üçün 

onların  əraziləri  daxilində  yerləşən  hər  bir  Çay  Hövzəsi  Rayonunda  təyin 

edilmiş qurumların səlahiyyəti. 

Hərəkətverici 

qüvvə 


(IMPRESS) 

Ekoloji  effektə  malik  ola  biləcək  antropogenik  fəaliyyət  (məsələn,  kənd 

təsərrüfatı, sənaye)  

Ekoloji 


Keyfiyyət 

Tənasübü  

(EKT) 

Hazırkı səth su hövzəsi üçün müşahidə edilən bioloji parametrlərin dəyəri 



ilə  bu  hövzəyə  tətbiq  edilə  bilən  şəraitə  istinad  edən  parametrlərin  dəyəri 

arasındakı  münasibəti  təmsil  edən  tənasüb.  Tənasüb  yüksək  ekoloji 

vəziyyət  1-ə  yaxın  dəyərlərlə,  pis  ekoloji  vəziyyət  isə  sıfıra  yaxın 

dəyərlərlə  təmsil  olunmaqla  sıfır  və  bir  arasında  sayla  (miqdar)  təmsil 

olunmalıdır. 

Yaxşı Vəziyyət  

Təbii  şəraitlə  müqayisədə  xırda  dəyişikliklər:  Səth  su  hövzə  növləri  üçün 

bioloji keyfiyyət elementlərinin dəyərləri insan  fəaliyyəti  nəticəsində  əmələ 

gələn  aşağı  səviyyəli  pozulmanı  göstərir,  lakin  normal  halda  toxunulmaz 

şəraitdə  olan  səth  su  növləri  ilə  əlaqədar  olanlardan  yalnız  qismən  kənara 

çıxır.  [həssas/nadir  növlərin  bir  qədər  əvəzlənməsi;  tamamilə  saxlanılmış 

ekosistem funksiyaları] 

Yüksək vəziyyət 

Antropogen pozulmanın çox kiçik olması və ya heç bir əlamətin olmaması. 

[Heç bir növ itkisi, kiçik sıxlıq dəyişiklikləri baş verə bilər] 

Təsir 


(IMPRESS 

Təlimatı) 

Təzyiqin  ekoloji  təsiri  (məsələn,  öldürülmüş  balıqlar,  dəyişdirilmiş 

ekosistem) 

Aralıq yoxlama 

Aİ  SÇD-də  müəyyən  edilmiş  aralıq  yoxlama  tapşırığının  məqsədi  yüksək 

və  yaxşı  siniflər  və  yaxşı  və  orta  siniflər  arasındakı  sinif  sərhədlərinin 

SÇD-dəki  normativ  anlayışlara  uyğun  olaraq  təşkil  edilməsi  və  çay 

hövzəsini paylaşan dövlətlər arasında müqayisə edilə bilən olmasını  təmin 

etməkdir. 

Beynəlxalq Çay 

Hövzəsinin 

İdarəçiliyi Planı  

Aİ  daxilində  tamamilə  razılaşdırılan  Beynəlxalq  Çay  Hövzəsi  Rayonunun 

mövcudluğu  halında,  Üzv  Dövlətlər  vahid  Beynəlxalq  Çay  Hövzəsinin 

İdarəçiliyi Planını hazırlamaq məqsədilə əlaqələndirməni təmin etməlidirlər.  

Su Ehtiyatlarının 

İnteqrasiyalı 

İdarəçiliyi  

Su  Ehtiyatlarının  İnteqrasiyalı  İdarəçiliyi  elə  bir  prosesdir  ki,  canlı 

ekosistemlərə  və  ətraf  mühitə  təhlükə  törətmədən  nəticədə  əldə  edilən 

iqtisadi  və  sosial  rifahı  bərabər  şəkildə    artırmaq  üçün  su,  torpaq  və 

bununla  əlaqədar  resurların  əlaqələndirilmiş  inkişafını  və  idarəçiliyini 

təşviq edir. 

Araşdırıcı 

monitorinq 

İstənilən  bir  izah  edilməyən  kənara  çıxmaların  səbəblərinin  anlaşılması  və 

qəza  nəticəsində  baş  verən  çirklənmələrin  miqyası  və  təsirlərinin 

dəqiqləşdirilməsi üçün aparılan monitorinq 

Makro-


onurğasızlar 

Onurğası olmayan və böyüdülmədən görünə bilən heyvanlar. Axının dibində 

olan  makro-onurğasızlara  çay  xərçəngi,  molyusklar,  su  ilbizləri,  su  tırtılları 

və su həşəratlarının sürfələri kimi heyvanlar aiddir.  

Makrofitlər 

Suda  və  yaxud  onun  yaxınlığında  bitən  böyük  su  bitkiləri.  Göllərdə  adətən 

makrofitlər  suda  batır  (yəni  tamamilə  su  ilə  örtülür)  və  kökləri  olur.  Lakin 


A

İ

 Su Ç

ə

rçiv

ə

 direktivin

ə

 uy

ğ

un g

ə

l

ə

n monitorinq proqramını nec

ə

 t

ə

rtib etm

ə

li 

Kür çayı hövz

ə

si üzr


ə

 Transs


ə

rh

ə



d Çay 

İ

dar



ə

çiliyi. M

ə

rh

ə



l

ə

 III – Erm



ə

nistan, Gürcüstan v

ə

 Az


ə

rbaycan 


AQTA/2011/281-959 

Səhifə 4  

onlar həm də köksüz və  ya üzə  çıxan (qismən su  ilə örtülmüş),  ya da  üzən 

ola bilər.  

Tədbirlər  

Sudan  istifadənin  mühafizəsi  və  dayanıqlığını  təmin  etmək  və  çay  hövzəsi 

çərçivəsində su hövzələrinə dair məqsədlərə nail olmaq üçün fəaliyyətlər. 

Orta vəziyyət 

Təbii şəraitlə müqayisədə orta ölçüdə dəyişikliklər. [Bir çox həssas növlərin 

yoxa çıxmasıi; böyük ölçüdə saxlanılmış ekosistem funksiyaları] 

Monitorinq 

Monitorinqin  məqsədi  səlahiyyətli  orqanlara,  təşkilatlara  və  ictimaiyyətə 

ətraf mühitin vəziyyətinə dair informasiya ötürmək və səlahiyyətli orqanlar 

tərəfindən ətraf mühitin vəziyyətini mühafizə etmək və yaxşılaşdırmağa dair 

tədbirlər haqqında qərar qəbul etmək üçün ehtiyac duyulan məlumatla təmin 

etməkdir.  

Əməliyyat 

monitorinqi 

– risk altında olan su hövzələrinin vəziyyətini qiymətləndirmək, 

– risk altında olan su hövzələrinin vəziyyətində tədbirlər proqramının icrası 

nəticəsində əmələ gələn istənilən dəyişiklikləri qiymətləndirmək. 

Davamlı Üzvi 

Çirkləndiricilər 

(DÜÇ) 

Ətraf  mühitdə  uzun  müddət  qalan,  ərzaq  şəbəkəsi  vasitəsilə  canlı 



orqanizmlərdə toplanan və insan sağlamlığı və ətraf mühitə təhlükəyə səbəb 

olacaq risklər təşkil edən kimyəvi maddələr (UNEP) 

Fitoplankton 

(mikroskopik 

bitkilərdən ibarət 

olan plankton) 

Su  ekosistemlərindəki  çox  kiçik,  sərbəst  üzən  və  fotosintetik  orqanizmlər. 

Onlara mavi-yaşıl yosun (cyanobacteria), diatomlar, desmidlər (birhüceyrəli 

yaşıl yosunlar) və dinoflaqelyatlar aiddir.   

Zəif vəziyyət 

Bioloji  orqanizmlər  normal  halda  toxunulmaz  şəraitdə  olan  səth  su  növləri 

ilə  əlaqədar  olanlardan  əhəmiyyətli  dərəcədə  kənara  çıxır.  [Tolerant 

(davamlı)  növlər  üstünlük  təşkil  edir,  həssas  növlərə  az  rast  gəlinir, 

ekosistem funksiyası dəyişdirilmişdir. 

Təzyiq 

(IMPRESS) 



Misal üçün hərəkətverici qüvvənin birbaşa təsiri, axında dəyişikliyə səbəb 

olan və ya suyun kimyəvi tərkibində dəyişikliyə səbəb olan təsir. 

Tədbirlər 

Proqramı 

Su  hövzələrinin  məqsədlərinə  nail  olmaq  üçün  zəruri  olan  fəaliyyətlərin 

təsviri.  Tədbirlər  proqramı  həyata  keçirilməyin  xərclərini  bölüşdürmək 

üçün mərhələlərə ayrıla bilər.  

Keyfiyyət 

Elementləri 

SÇD  keyfiyyət  elementləri  kimi  istinad  edilən  amilləri  müəyyənləşdirir, 

hansılar  ki  səth  su  hövzəsinin  ekoloji  vəziyyətini  və  yaxud  ekoloji 

potensialını  və  səth  suyunun  kimyəvi  vəziyyətinin  təyin  edilməsində 

istifadə  edilməlidir.  Hər  bir  səth  su  kateqoriyası  üçün  keyfiyyət 

elementlərinin siyahısı üç qrup elementlərə bölünür: 

 

bioloji elementlər 



 

hidromorfoloji elementlər 



 

kimyəvi və fiziki-kimyəvi elementlər  



İstinad şərti  

Xüsusi  növ  bioloji  istinad  şərtləri  hər  bir  səth  su  hövzəsi  üçün  yüksək 

ekoloji vəziyyətdə bioloji keyfiyyət elementlərinin dəyərlərini təmsil edir. 

Səth  su  hövzəsi  üçün  bioloji  keyfiyyət  elementlərinin  dəyərləri  normal 

halda toxunulmaz şəraitdə olan növlərlə əlaqədar olanları əks etdirir və heç 

bir pozulma və yaxud çox cüzi pozulma əlamətlərini göstərir. 

Cavab 

(IMPRESS 



Təlimatı) 

Su  hövzəsinin  vəziyyətini  yaxşılaşdırmaq  üçün  həyata  keçirilən  tədbirlər 

(məsələn,  su  sərfiyyatını  azaltmaq,  nöqtələr  şəklində  su  buraxılmalarını 

məhdudlaşdırmaq, kənd təsərrüfatı üçün ən yaxşı təcrübəli Təlimatı işləyib 

hazırlamaq) 


A

İ

 Su Ç

ə

rçiv

ə

 direktivin

ə

 uy

ğ

un g

ə

l

ə

n monitorinq proqramını nec

ə

 t

ə

rtib etm

ə

li 

Kür çayı hövz

ə

si üzr


ə

 Transs


ə

rh

ə



d Çay 

İ

dar



ə

çiliyi. M

ə

rh

ə



l

ə

 III – Erm



ə

nistan, Gürcüstan v

ə

 Az


ə

rbaycan 


AQTA/2011/281-959 

Səhifə 5  

Çay hövzəsi  

Bütün səth su axınlarının cərəyanlar, çaylar və ehtimal ki göllər növbəsi ilə 

vahid çay ağzında, estuaridə (dənizə tökülən çayın qıfvarı enli mənsəbi) və 

ya deltada dənizə axdığı torpaq sahəsi 

Çay Hövzəsi 

Rayonu 

Onlarla  əlaqədar  olan  yeraltı  sular  və  sahil  suları  ilə  birgə  bir  və  ya  daha 



artıq qonşu çay hövzəsindən təşkil olunmuş quru və dəniz sahəsi. 

Çay Hövzəsinin 

İdarəçiliyi Planı 

Çay  Hövzəsinin  İdarəçiliyi  Planı  təhlili,  səciyyəvi  xüsusiyyətləri, 

monitorinq  nəticələrini  və  tədbirlər  proqramını  bir  sənəddə  ümumiləşdirir 

və  təqdim  edir,  hansı  ki  maraqlı  tərəflərlə  dialoqda  istifadə  edilə  bilər 

(ictimai məlumat və məsləhətləşmə daxil olmaqla) 

Su Obyektinin 

Vəziyyəti 

  

Su  hövzəsinin  həm  təbii  və  həm  də  antropogen  amillər  nəticəsində  şəraiti 



(yəni fiziki, kimyəvi və bioloji xüsusiyyətlər) 

Status  


Ondan  alınan  hidromorfoloji  və  kimyəvi  məlumatlarla  dəstəklənən  su 

hövzəsinin bioloji və ya ekoloji davranışı. 

Əhəmiyyətli 

Təzyiq 


(IMPRESS 

Təlimatı) 

Özlüyündə  və  yaxud  digər  təzyiqlərlə  birlikdə  xüsusi  müəyyənləşdirilmiş 

məqsədlərə nail omağın uğursuzluğuna gətirib çıxara bilən istənilən təzyiq 

Əlavə tədbirlər 

Əlavə  tədbirlərə  daxildir:  institusional,  maarifləndirmə,  qanunvericilik, 

tədqiqat, iqtisadi vasitələr, təhsil, nümayiş layihələri və s. 

Səth Su Obyekti 

“Səth su Obyekti” göl, sututar, cərəyan, çay və ya kanal, cərəyanın, çayın və 

ya kanalın bir hissəsi, keçid suları və yaxud sahil suyunun sahəsi kimi ayrıca 

və mühüm səth su elementi mənasını verir. 

Səth su 


kateqoriyaları 

Çaylar, göllər, keçid suları və ya sahil suları 

Vəziyyətin 

monitorinqi 

- Səciyyəvi xüsusiyyətlərin nəticələrini yoxlamaq. 

- Gələcək monitorinq proqramlarının layihəsini işə salmaq.  

-  Təbii  şərtlərdə  olan  uzun  müddətli  dəyişiklikləri  və  geniş  yayılmış 

antropogen 

fəaliyyət 

nəticəsində 

əmələ 

gələn 


dəyişiklikləri 

qiymətləndirmək. 

Tipologiya  

Hər  bir  səth  su  kateqoriyası  üçün  çay  hövzəsi  rayonu  daxilindəki  müvafiq 

səth su hövzələri növlərinə görə fərqləndirilməlidir. 

Su Hövzəsi 

Direktivin  ekoloji  məqsədlərinin  tətbiq  edilməli  olduğu  çay  hövzəsində 

(rayonunda)  əlaqədar  yarım-bölmə.  Bu  səbəbdən,  “su  hövzə”lərinin  təyin 

edilməsinin  əsas  məqsədi  vəziyyətin  aydın  şəkildə  təsvir  edilməsi  və 

ekoloji məqsədlərlə müqayisəsidir.  

Risk altında olan 

su obykti 

 

Su  Çərçivə  Direktivinin  5-ci  maddəsində  səciyyələndirildiyi  kimi 



xüsusiyyətlərə 

və 


Su 

Çərçivə 


Direktivinin 

8-ci 


maddəsində 

səciyyələndirildiyi  kimi  əməliyyat  monitorinqinin  nəticələrinə  əsasən, 

ekoloji keyfiyyət məqsədlərinə əməl edilməmək riskində olduğu müəyyən 

edilən su obyekti. 



 

 

 

 

 

 

 

 

A

İ

 Su Ç

ə

rçiv

ə

 direktivin

ə

 uy

ğ

un g

ə

l

ə

n monitorinq proqramını nec

ə

 t

ə

rtib etm

ə

li 

Kür çayı hövz

ə

si üzr


ə

 Transs


ə

rh

ə



d Çay 

İ

dar



ə

çiliyi. M

ə

rh

ə



l

ə

 III – Erm



ə

nistan, Gürcüstan v

ə

 Az


ə

rbaycan 


AQTA/2011/281-959 

Səhifə 6  

Mündəricat 

 

Su İdarəçiliyi üzrə Vacib Anlayışlar .................................................................................................... 2 

1. 

Təqdimat ............................................................................................................................ 7 



2. 

Səth su hövzələrinin monitorinqini aparmağın səbəbləri hansılardır................................. 8 

3. 

Aİ Su Çərçivə Direktivinə əsasən monitorinq ................................................................... 9 



3.1 

S

Ə



TH SULARININ VƏZIYYƏTININ MONITORINQI

....................................................... 10 

3.1.1 

Monitorinq (nümunə götürmə) məntəqələrinin seçilməsi.......................................... 10 



3.1.2 

Müşahidə monitorinqi üçün parametrlərin seçimi ..................................................... 10 

3.1.3 

Səth sularının vəziyyətinin monitorinqində yarım-şəbəkələr .................................... 12 



3.1.4 

Müşahidə monitorinqinin tezliyi ................................................................................ 13 

3.2 

S

Ə



TH SULARININ ƏMƏLIYYAT MONITORINQI

........................................................... 14 

3.2.1 

Səth sularının əməliyyat monitorinqinin yarım-şəbəkələri ........................................ 15 



3.2.2 

Monitorinq (nümunə götürmə) məntəqələrinin seçimi .............................................. 15 

3.2.3 

Əməliyyat monitorinqi üzrə parametrlərin seçimi .....................................................16 



3.2.4 

Əməliyyat monitorinqinin tezliyi...............................................................................16 

3.3 

A

RAŞDIRICI MONITORINQ PROQRAMI



...................................................................... 17 

3.4 


K

EYFIYYƏTƏ 

N

Ə

ZARƏT VƏ 



K

EYFIYYƏTƏ 

Ə

MINLIK


................................................ 17 

3.5 


M

Ə

LUMATIN IDARƏÇILIYI VƏ HESABAT VERMƏ



...................................................... 18 

4. 


Monitorinq və çay hövzəsinin səciyyələndirilməsi.......................................................... 19 

5. 


Su Çərçivə Direktivinə uyğun gələn monitorinq proqramının xərcləri ........................... 20 

6. 


Aİ SÇD-nə uyğun gələn monitorinq proqramının mərhələli icrası.................................. 20 

7. 


Xülasə............................................................................................................................... 22 

İstinad olunan sənədlər.......................................................................................................................23 

Şəkillər və Cədvəllərin Siyahısı.........................................................................................................23 

Əlavə 1   Prioritet Çirkləndirici Maddələr üzrə Ekoloji Keyfiyyət Standartları (EKS) ..................24 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 




Yüklə 346 Kb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə