MÖvzu 1 Mülki hüquq vƏ xüsusi hüquq § Mülki hüquq xüsusi hüququn bir sah



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə31/91
tarix06.05.2017
ölçüsü8,78 Mb.
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   91

mırlar. Onlar kommandit ortaqlıüın ümumi borclarına görə cavabdeh deyillər. Bu, onunla izah olunur ki, kom-

 

198


mandit ortaqlıüında idarəetmə və onun işlərinin aparılması tam ortaqlar tərəfindən həyata keçirilir. Madam ki 

belədir, onda ortaqlıüın öhdəliklərinə görə də onlar məsuliyyət daşımalı və cavab verməlidirlər.  

Kommanditçilər yalnız ortaqlıüın fəaliyyəti ilə bağlı zərərə görə qoyduqları mayanın məbləüi həddində öz 

ə

mlakını risq edirlər. Belə ki, əgər ortaqlıq zərərə düşərsə, kommanditzi qoyduüu mayadan məhrum olur və onu 

itirir.  

Beləliklə, kommandit ortaqlıüı hüquqi konstruksiyası sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirmək üçün həm tam 

ortaqların (sahibkarların), həm də kommanditçilərin (sahibkar olmayanların) əmlakını birləşdirməyə imkan ve-

rir. O, özündə şəxslərin birliyi və kapitalların birliyi kimi iki hüquqi konstruksiyanın elementlərini birləş-

dirir, yəni tam ortaqların birliyini və kommanditçilərin kapitallarının birliyini əhatə edir.  

Kommandit ortaqlıüının firma adı də



qiq göstərilməlidir. ×ünki bunun potensial kreditorlar üçün mühüm əhə-

miyyəti vardır. Firma adının göstərilməsi üçün iki variantdan istifadə oluna bilər. Birinci varianta görə, komman-

dit ortaqlıüın firma adına bütün tam ortaqların adları və «kommandit ortaqlıüı» sözləri daxil edilir. Məsələn, «Bə-

rəkət», «Təmas» tam ortaqları və kommandit ortaqlıüı».  

kinci varianta görə, kommandit ortaqlıüının firma adında  «və ortaqları» və  «kommandit ortaqlıüı» sözləri 

ə

lavə edilməklə azı bir tam ortaüın adı göstərilir. Məsələn, «Əhmədoülu» tam ortaüı və ortaqları kommandit or-



taqlıq». 

Kommandit ortaqlıüının firma adına kommanditçinin adı daxil edilmir. Əgər daxil edilərsə, həmin komman-

ditçi avtomatik olaraq tam ortaüa çevrilir (MM-in 82-ci maddəsinin 5-ci bəndi). Bu, o deməkdir ki, tam ortaüa 

çevrilən kommanditçi ortaqlıüın öhdəlikləri özrə (ümumi borcları özrə) öz şəxsi əmlakı ilə məsuliyyət (subsidi-

ar məsuliyyət) daşıyır.  

Kommanditçilərin  özərinə  mülki  qanunvericilik  əyyən  vəzifələr  qoyur  (MM-in  85-ci  maddəsinin  1-ci 

bəndi).  Onların  əsas,  birinci  dərəcəli  və  başlıca  vəzifəsi  kommandit  ortaqlıüa  maya  kimi  kapital  (əmlak) 

qoymaqdan ibarətdir. Qoyulan mayaların ümumi miqdarı kommandit ortaqlıüının nizamnaməsində göstərilir. 

Deməli, kommandit ortaqlıüının şərikli kapitalının yaradılmasında tam ortaqlarla yanaşı, həm də kommanditçi-

lər iştirak edirlər. Özü də qoyulan mayaların tərkibi və miqdarı nizamnamə əsasında müəyyənləşdirilir.  

Kommandit  ortaqlıüına  maya  qoyan  kommanditçiyə  ortaqlıq  tərəfindən  iştirakçılıq  barədə  şəhadətnamə 

verilir. Bu şəhadətnamə təsdiqləyici (sübutedici) sənəd funksiyasını yerinə yetirir. Onu qiymətli kaüız hesab et-

mək olmaz. Bu sənədin əsas təyinatı maya qoyulmasını və maya qoyanın statusunu təsdiq etməkdən ibarətdir. 

Kommanditçilər əyyən hüquqlara malikdirlər. Onların hüquqları, əsasən, əmlak xarakterlidir.  

Ortaqlıüın mənfəətindən müəyyən hissəni almaq kommanditçilərin malik olduqları əsas əmlak hüquqla-

rından biridir. Məhz mənfəət əldə etmək niyyəti, gəlir götürmək məqsədi onları ortaqlıqda iştirak etməyə təşviq 

edir.  Ortaqlıüın  həyata  keçirdiyi  sahibkarlıq  fəaliyyətində  şəxsən  bilavasitə  çıxış  etmədən,  ortaqlıüın  idarə 

olunmasında və işlərinin aparılmasında iştirak etmədən özünün qoyduüu mayanın hesabına mənfəət götürmək 

kommanditçilər üçün — kommersiya dövriyyəsinin professional subyektləri hesab edilməyən şəxslər üçün, sa-

hibkar statusu olmayan iştirakçılar üçün olduqca əlverişli və səmərəli vasitədir.  

Kommanditçilərin ortaqlıqdan aldığı mənfəət onların şərikli kapitaldakı payına uyüun olmalıdır. Bu işti-

rakçılar onlara düşən mənfəət hissəsini ortaqlıüın nizamnaməsində göstərilən qaydada alırlar.  

Şə

rikli kapitaldakı payı barəsində sərəncam vermək kommanditçilərin əsas əmlak hüquqlarından biri he-

sab olunur. Söhbət payın özgəninkiləşdirilməsindən gedir. Özü də dərhal qeyd edirik ki, o, heç kəsin razılıüı və 

icazəsi olmadan, müstəqil surətdə öz payını özgəninkiləşdirə bilər. Belə halda buna kommandit ortaqlıüın və ya 

tam ortaqların razılıq vermələri tələb olunmur. Ona görə ki, tam ortaqlıqdan fərqli olaraq, kommandit ortaqlıüı 

iştirakçıları arasında qarşılıqlı münasibətlər şəxsi etimad xarakteri daşımır.  

Payın  özgəninkiləşdirilməsi  dedikdə,  onun  başqa  şəxslərə  gözəşt  edilməsi,  verilməsi  başa  düşülür.  Başqa 

şə

xslər rolunda yalnız həmin kommandit ortaqlıüında iştirak edən digər maya qoyanlar və ya üçüncü şəxslər çıxış 



edə bilər. Belə ki, kommanditçi şərikli kapitaldakı payını digər maya qoyana və ya üçüncü şəxsə verə bilər (MM-

in 85-ci maddəsinin 2-ci bəndinin 4-cü yarımbəndi).  

Qeyd etmək lazımdır ki, kommanditçiləşərikli kapitaldakı payını tam ortaqlara verə bilməzlər. Belə 

ki, bu, tam ortaqlar arasında mənafelər balansının pozulmasına səbəb ola bilərdi. Bununla belə, yerdə qalan bü-

tün tam ortaqların razılıüı ilə həmin pay tam ortaqlardan birinə verilə bilər.  

Şə

rikli kapitaldakı pay müxtəlif hüquqi vasitələr əsasında özgəninkiləşdirilir. Bu vasitələrə misal olaraq alqı-



satqı, dəyişmə və bağışlama müqavilələri kimi hüquqi konstruksiyaları göstərmək olar. Pay satılarkən komman-

dit ortaqlıüında iştirak edən kommanditçilər payı satın almaqda üçüncü şəxslər qarşısında öz paylarının miqda-

rına mütənasib surətdə üstünlük hüququna malikdirlər.  

Kommanditçilərin şərikli kapitaldakı payını verməsi müəyyən hüquqi nəticəyə səbəb olur. Belə ki, bu, onla-

rın ortaqlıqda iştirakına xitam verir. Onlar bütün payın hamısını yox, yalnız onun bir hissəsini də verə bilərlər. 


 

199


Bu cür halda isə kommanditçinin ortaqlıqda iştirakı ləğv olunmur.  

Maliyyə ili qurtardıqda, ortaqlıqdan çıxmaq və öz mayasını almaq kommanditçilərin hüquqlarından bi-

ridir. Kommanditçi özrlü səbəb olub-olmamasından asılı olmayaraq, hər hansı bir dəlil-motiv, arqument gətir-

mədən, öz istək və mülahizəsi əsasında ortaqlıqdan çıxa bilər. Onun bu hüququ istənilən vaxt yox, yalnız maliy-

yə ili qurtardıqda həyata keçirilə bilər. Ona görə ki, istənilən vaxt ortaqlıqdan çıxmaq onun fəaliyyətinə mənfi 

təsir göstərə bilər.  

Kommanditçinin tam ortaqlıqdan çıxması əyyən nəticəyə səbəb olur. Bunun nəticəsində kommandit or-

taqlıüına kommanditçi tərəfindən qoyulan maya onun özünə qaytarılır. O, ortaqlıüın əmlakından pay tələ

edə bilməz. Kommanditçi yalnız qoyduüu mayanın qaytarılmasını tələb edə bilər.  

Kommanditçi ortaqlıüın illik hesabatları və



 balansları ilə tanış olmaq hüququna malikdir. Buna informa-

siya almaq hüququ deyilir. Bunun əsasında kommanditçi ortaqlıüın aktivləri, passivləri, xalis aktivləri, onun 

götürdüyü mənfəət və düşdüyü zərər haqqında məlumat əldə edir. Bu məlumat isə kommanditçinin əmlak mə-

nafeyinin həyata keçirilməsinə xidmət edir.  

Mülki (əmlak) dövriyyədə ortaqlıüın adından çıxış etmək (nümayəndə olmaq), yəni ortaqlıüın işlərini 

aparmaq kommanditçinin malik olduüu hüquqlardan biridir. Özü də dərhal qeyd edirik ki, yalnız etibarnamə 

ə

sasında o, bu cür hüquqa malik ola bilər. Etibarnaməsiz ortaqlıq adından onun çıxış etməyə ixtiyarı çatmır. Bu 



hüquqdan  istifadə  edərək,  kommanditzi  tam  ortaqlıq  adından,  onun  mənafeyi  üçün  və  onun  hesabına  hüquqi 

ə

həmiyyəti olan hərəkətlər edir, hər şeydən əvvəl, mülki-hüquqi əqdlər (müqavilələr) bağlayır.  



Kommanditçilərin ortaqlıüın fəaliyyətinin idarə olunmasında iştirak etmək hüququ yoxdur. Belə ki, on-

lar ortaqlıüın fəaliyyəti barəsində (əsas fəaliyyət istiqamətlərinin müəyyən edilməsi, işgözar partnyorlarla mü-

qavilələr və əqdlər bağlanması, mənfəətin bölüşdürülməsi, kadr məsələləri və s. barəsində) qərar qəbul olunma-

sında iştirak etməkdən məhrumdurlar.  

Kommanditçilərin ortaqlıüın idarə edilməsi və işlərinin aparılması özrə tam ortaqların hərəkətləri barəsində 

mübahisə  etmək  hüququ  da  yoxdur  (MM-in  84-cü  maddəsinin  2-ci  bəndi).  Belə  ki,  onlar  ortaqlıüın  üçüncü 

şə

xslərlə münasibətlərinə, habelə kommersiya və təşkilati məsələlərə dair müvafiq qərarlar qəbul edilməsi pro-



sesinə qarışa və müdaxilə edə bilməzlər. Bununla belə, ortaqlıüın işini aparmaq hüququna malik olan tam ortaq-

lar təqsirli hərəkətlərə yol verə bilərlər. Bunun nəticəsində ortaqlıq zərərə düşür. Belə halda kommanditçi, hü-

quqi şəxsin təsisçisi (iştirakçısı) kimi, tam ortaqlardan hüquqi şəxsə (ortaqlıüa) vurduüu zərərin əvəzinin ödənil-

məsini tələb edə bilər (MM-in 49-cu maddəsinin 3-cü bəndi).  

Göstərilənlər  kommanditçilərin  malik  olduqları  hüquqların  qəti  və  dəqiq  olmayan  siyahısıdır.  Belə  ki,  ni-

zamnamədə onların başqa hüquqları da nəzərdə tutula bilər (MM-in 85-ci maddəsinin 4-cü bəndi). 

Kommandit ortaqlıüı müxtəlif əsaslara görə ləğv edilir. O, hər şeydən əvvəl, bütün hüquqi şəxslərə aid olan 

ümumi əsaslara  görə (qarşıya qoyulan məqsədə  nail olunması, müddətin başa çatması və s.) ləğv  oluna  bilər. 

Bundan əlavə, ikincisi, komandit ortaqlıüı bütün tam ortaqlıqlara aid edilən xüsusi əsaslara görə ləğv edilir. Biz 

bu barədə bundan əvvəlki yarımbaşlıqda danışmışıq.  

Kommandit ortaqlıüı, üçüncüsü, yalnız ona aid olan xüsusi əsasa görə ləğv edilir. Bu əsas kommandit or-

taqlıüına maya qoyanların hamısının ortaqlıqdan çıxmasından ibarətdir (MM-in 86-cı maddəsinin 1-ci bən-

di). Belə ki, kommanditçilərin hamısı ortaqlıqdan çıxdıqda, ortaqlıq ləğv edilir. ×ünki kommanditçilərin hamısı 

ortaqlıüın tərkibindən çıxdıqda, onun subyekt tərkibi yalnız tam ortaqlardan ibarət olur. Bu cür tərkib isə kom-

mandit ortaqlıüın forması üçün müvafiq deyildir.  

Kommanditçilər ortaqlıüın tərkibindən çıxdığı hallarda, həmin ortaqlıq ləğv olunmaya da bilər. Belə halda 

tam ortaqlar kommandit ortaqlıüını ləğv etmək əvəzinə, onun tam ortaqlıüa çevrilməsi barədə qərar qəbul 

edirlər. 

Kommandit ortaqlıüının ləğv edilməsi müəyyən hüquqi nəticələrə səbəb olur. Tam ortaqlar, hər şeydən əv-

vəl, ləğvetmə kvotası (latınja «quota» — hər kəsə düşən hissə) hüququ əldə edirlər. Belə ki, əvvəljə ortaqlıüın 

kreditorlarının tələbləri ödənilir. Bundan sonra ortaqlıüın yerdə qalan əmlakından kommanditçilərin həmin or-

taqlıüa qoyduqları maya ödənilir. ×ünki qanun onları təminatlı (imtiyazlı) şəxslər kateqoriyasına aid edir. Belə 

ki, kommanditçilər ortaqlıüın qalan əmlakından mayaları almaqda tam ortaqlar qarşısında üstünlük hü-



ququna malikdirlər. Kommanditçilərin mayaları verildikdən sonra qalan əmlak tam ortaqlar arasında bölüşdü-

rülür. Bölüşdürmə zamanı tam ortaqların ortaqlıüın şərik kapitalındakı paylarına mütənasiblik qaydasına əməl 

edilir. Nizamnamədə və ya tam ortaqların sazişində bu barədə başqa qayda da nəzərdə tutula bilər (MM-in 86-cı 

maddəsinin 2-ci bəndi).  

Bazar iqtisadiyyatı inkişaf edən ölkələrdə kommandit ortaqları heç də geniş yayılmamışdır. Məsələn, Fransada 

1981-ci ildən 1986-cı ilə kimi kommandit ortaqlıqların sayı azalaraq, 3760-dan 1257-yə düşmüşdür. 1960-cı ildə 

Isveçrədə 3730 kommandit ortaqlıq qeydə alınmışdır. 1988-ci ildə onların sayı azalaraq, 3376 olmuşdur. Bizim 


 

200


ölkəmizdə də kommandit ortaqlıüı populyar deyildir.  

6. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət  

Qeyd etmək lazımdır ki, müasir dövrdə bazar iqtisadiyyatı inkişaf edən ölkələrdə ən çox populyar olan hüqu-

qi şəxs məhdud məsuliyyətli cəmiyyət hesab edilir. Məsələn, Almaniyada (AFR-də) 1978-ci ildən 1989-cu ilə 

kimi səhmdar cəmiyyətlərinin sayı 2141-dən 2508-ə kimi, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətlərin sayı isə həmin 

dövrdə 195890-dan 401687-ə kimi artmışdır. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət sahibkarlıq (kommersiya) dövriy-

yəsində istifadə özün ən münasib və rahat formadır. Bu gün beynəlxalq ticarət subyektlərinin (xüsusən də Avro-

pada) zox hissəsi məhz bu formada yaradılır. 

Bizim ölkəmizdə də məhdud məsuliyyətli cəmiyyət konstruksiyasından geniş səviyyədə istifadə olunur. De-

mək olar ki, əmələ gələn hüquqi şəxslərin əksəriyyəti məhz bu cür təşkilati-hüquqi formada yaradılır. Məhdud 

məsuliyyətli cəmiyyət bizim ölkədə də böyük populyarlıüı ilə fərqlənir.  

Məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyət  hüquqi  konstruksiyası  (Gesellschaft  mit  beschrankter  Haffung,  qısaldılmış 

adı GmbH, Fransada – «societe a rejponsabilite limitee») XIX əsrin axırlarında Almaniyada əmələ gəlmişdir. 

Hələ  o  vaxt  bu  ölkədə  həmin  konstruksiyanı  tənzimləyən  «Məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyət  haqqında»  qanun 

(20.04.1892) qəbul olunmuşdur. Bu konstruksiyaya aid olan bəzi əlavə göstərişlər Almaniya Ticarət Qanunna-

məsinin üçüncü kitabının ikinci bölməsində nəzərdə tutulmuşdur. Özü də bu qanunnamə məhdud məsuliyyətli 

cəmiyyəti «kapitallar birliyi»nin bir forması (növü) hesab edir.  

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət, göründüyü kimi, nisbətən yaxın vaxtlarda meydana gəlmişdir. Buna görə də 

o, sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkilinin «javan» formasıdır. Hüquq ədəbiyyatı səhifələrində bu formanın yaranma-

sı iki əsas səbəblə izah edilir. Birinci səbəb ondan ibarətdir ki, XIX əsrin 70-ci illərində Almaniyada səhmdar 

bühranı baş verir. Bu bühran nəticəsində alman səhmdar cəmiyyətlərinin əksəriyyəti var-yoxdan zıxaraq müflis-

ləşir. Belə halda məlum məsələdir ki, yeni konstruksiyanın yaradılmasına ehtiyac yaranır.  kinci səbəb onunla 

şə

rtlənir ki, Almaniya müstəmləkələrin bülünməsi prosesində əsas müstəmləkəzi dövlətlərdən geri qalmaq istə-



mir. Bunun özün müstəmləkə ölkələrində onların iqtisadi jəhətdən asılı olmalarını təmin edən ülzülüb-bizilmiş 

ticarət siyasəti lazım idi. Xüsusən alman istehsalı olan məhsulların ixrajı büyük rol oynaya bilərdi. Yaranmış 

vəziyyət sahibkarlığın yeni formasının yaradılmasını tələb edirdi. Səhmdar cəmiyyəti kimi forma alman tacirlə-

rinə (sahibkarlarına) əl vermirdi və onları təmin etmirdi. Zünki tacirlər (sahibkarlar) səhmdar cəmiyyətlərinin 

fəaliyyətindən kənarlaşdırılmışdı. Tam ortaqlıq forması da onları razı salmırdı. Zünki bu forma qeyri-məhdud 

məsuliyyətə əsaslanırdı. Buna görə də səhmdar cəmiyyəti konstruksiyasının modifikasiyası (şəklini dəyişməsi) 

yolu ilə alman hüquqşünasları  «məhdud məsuliyyətli cəmiyyət»  adlı hüquqi konstruksiya işləyib  hazırladılar. 

Bu konstruksiya alman sahibkarları tərəfindən dəstəklənir və XIX əsrin axırlarında qanunvericilik qaydasında 

rəsmiləşdirilir. 

Bundan sonra məhdud məsuliyyətli cəmiyyət konstruksiyası bir çox Avropa ölkələrinin qanunvericiliyində 

nəzərdə tutulmaüa başladı. Məsələn, Hollandiya  Mülki Məcəlləsinin ikinci kitabı (1976-cı ildə qüvvəyə min-

mişdir) doqquz bölmədən ibarətdir. Beşinci bölmə «Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət» adlanır. Fransada məhdud 

məsuliyyətli cəmiyyətin (societe a responsabilite) yaradılması və fəaliyyəti qaydası «Ticarət ortaqlıqları haqqın-

da» qanunla (1966), habelə «Ticarət ortaqlıqları haqqında» dekretlə (1967) tənzimlənir. Həm də bunu qeyd et-

məliyik ki, roman-german (kontinental) hüququna görə, məhdud məsuliyyətli cəmiyyət hüquqi şəxslərin korpo-

rasiya növünə şamil edilir.  

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət konstruksiyasının analoqu (bənzəri, oxşarı) olaraq ingilis-amerikan hüququ 

«close corporation» (qapalı korporasiya) və «limited libiliti compani» kimi konstruksiyalardan istifadə edir. Da-

ha doürusu, roman-german (kontinental) hüququndakı «məhdud məsuliyyətli cəmiyyət» anlayışı təxmini olaraq 

ingilis-amerikan  hüququndakı  «close  corporation»  və  ya  «limited  libiliti  compani»  anlayışlarına  uyüun  gəlir. 

Bunların hamısı, mahiyyətcə, eyni bir iqtisadi funksiya yerinə yetirirlər.  

90-cı illərin əvvəllərindən başlayaraq məhdud məsuliyyətli cəmiyyət konstruksiyası sovet dövrünün qanun-

vericiliyində də nəzərdə tutulmaüa başlayır. Özü də sovet qanunvericiliyi məhdud məsuliyyətli cəmiyyəti «qa-

palı tipli səhmdar cəmiyyəti» anlayışı ilə əhatə edir. Daha doürusu, sovet mülki qanunvericiliyi «məhdud məsu-

liyyətli cəmiyyət» və «qapalı tipli səhmdar cəmiyyəti» kimi iki hüquqi konstruksiyanı eyniləşdirir. Məhdud mə-

suliyyətli  cəmiyyətlə  bağlı  olan  münasibətlər  SSRI  Nazirlər  Sovetinin  təsdiq  etdiyi  müvafiq  normativ  aktla 

(Əsasnamə  ilə)  tənzimlənirdi.  Bu  akt  məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyətlərin  yaradılması  və  fəaliyyət  göstərməsi 

üçün hüquqi baza və əsas rolunu oynayırdı.  

Bizim  ölkə  qanunvericiliyi  ilk  dəfə  olaraq  «Müəssisələr  haqqında»  qanunda  (1994)  məhdud  məsuliyyətli 

cəmiyyətin leqal anlayışını verdi. Həmin qanunun 10-cu maddəsi onu müəssisələrin təşkilati-hüquqi formaların-

dan biri kimi nəzərdə tutur, onun hüquqi statusunu müəyyənləşdirir, məsuliyyət münasibətlərini və digər məsə-

lələri aydınlaşdırırdı. 



 

201


Məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyətin  hüquqi  statusunu  detallaşdırmaq  və  konkretləşdirmək  üçün  1999-cu  ildə 

«Məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyət  haqqında»  qanun  qəbul  edildi.  Bu  qanun  ölkəmizdə  məhdud  məsuliyyətli 

cəmiyyətlərin yaradılmasını və fəaliyyətini tənzimləyir, onların fəaliyyətinin hüquqi təminatlarını nəzərdə tutur-

du. Hal-hazırda o, qüvvədən düşmüşdür.  

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət ilə bağlı münasibətlərin nizama salınmasında yeni Mülki Məcəllənin rolu bö-

yükdür. Bu məcəllə həmin münasibətləri geniş təfsilatı ilə, müfəssəl şəkildə tənzimləyir. O, məhdud məsuliy-

yətli cəmiyyətin hüquqi vəziyyətini (statusunu), habelə onun iştirakçılarının hüquq və vəzifələrini müəyyənləş-

dirir. Mülki Məcəllənin kifayət qədər maddələri (87-97-ci maddələri) bu məsələlərin qaydaya salınmasına həsr 

edilmişdir.  

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət bir və ya bir neçə şəxs tərəfindən təsis edilən, nizamnamə kapitalı ni-

zamnamə ilə müəyyənləşdirilmiş miqdarda paylara bölünən elə bir kommersiya təşkilatıdır ki, bu təşki-

latın iştirakçıları onun öhdəlikləri özrə cavabdeh deyillər və onun fəaliyyəti ilə bağlı olaraq əmələ gələ

zərər  üçün  qoyduqları  mayaların  dəyəri  həddində  risk  daşıyırlar  (MM-in  87-ci  maddəsinin  1-ci  bəndi). 

Məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyətə  verilən  bu  leqal  anlayış  onun  mahiyyətini  xarakterizə  edən  əsas  əlamət  və 

cəhətləri müəyyənləşdirməyə imkan verir.  

Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət kommersiya təşkilatı olub, bu təşkilatın təsərrüfat cəmiyyəti kimi formasına 

aid edilir. O, şəxslərin (kommersantların, sahibkarların, iş adamlarının) birliyi kateqoriyasına şamil olunmur. O, 

kapitalların birliyi kateqoriyasına daxil edilən təşkilatdır. Belə ki, məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin iştirakçı-

ları onun fəaliyyətində iştirak etməyə borclu deyildir. Ortaqlıqdan fərqli olaraq, burada şəxsi element, şəxsi fəa-

liyyət, şəxsi əmək ikinci dərəcəli və tabe-asılı rol oynayır, ön planda dayanmır. Məhdud məsuliyyətli cəmiyyət-

də əsas, başlıca və həlledici rolu iştirakçıların kapitalı, maddi vəsaiti, bir sözlə, əmlakı oynayır. Məhz bu səbəb-

lərə görə ortaqlıqdan fərqli olaraq, mülki hüququn istənilən subyekti — fiziki və hüquqi şəxslər məhdud məsu-

liyyətli cəmiyyətin iştirakçısı ola bilərlər. Buradaja dərhal qeyd etməliyik ki, dövlət orqanlarının və yerli özü-



nüidarə  orqanlarının  məhdud  məsuliyyətli  cəmiyyətin  iştirakçıları  kimi  çıxış  etmələri  istisna  olunur 

(MM-in 64-cü maddəsinin 6-cı bəndi). Iştirakçıların sahibkar — fərdi sahibkarlar və ya kommersiya təşkilatları 

olmaları tələb edilmir. Özü də cəmiyyət bir şəxs (ya fiziki şəxs,  ya hüquqi şəxs) tərəfindən də  yaradıla bilər 

(MM-in  87-ci  maddəsinin  1-ci  bəndi).  Xarici  ölkələrin  sivilistika  doktrinasında  bu  cür  cəmiyyətə  «bir  şəxsin 

kompaniyası»  konstruksiyası  deyilir.  Bizim  ölkə  qanunvericiliyi  xarici  ölkələrin  qanunvericilik  ənənələrinə 

ə

saslanaraq həmin konstruksiyanı iqtibas etmişdir. 



Qanun məhdud məsuliyyətli cəmiyyətin iki yolla yaradılmasını nəzərdə tutur (MM-in 87-ci maddəsinin 2-ci 

bəndi). Bu yollardan biri yenidən təşkiletmə yoludur. Belə ki, cəmiyyət hüquqi şəxsin yenidən təşkilinin beş 

forması  (birləşmə,  qoşulma,  bülünmə,  ayrılma  və  zevrilmə)  əsasında  yarana  bilər.  kinci  yol  isə  yeni 

cəmiyyətin yaradılmasını nəzərdə tutur. Bu isə özündə aşağıdakı mərhələləri birləşdirən zoxpilləli, mürəkkəb 

prosesdir: 

 təsis yığınjağının keçirilməsi; 



 təsis müqaviləsinin (təsiszilər arasında müqavilənin bağlanması); 

 cəmiyyətin  yaradılması haqqında qərarın qəbul edilməsi (əgər cəmiyyət iki və daha zox şəxs tərəfindən 



yox, bir şəxs tərəfindən yaradılarsa); 

 nizamnamə kapitalının ödənilməsi; 



 nizamnamənin hazırlanması. 

Hər şeydən əvvəl, təsiszilər öz aralarında müqavilə (onu şərti olaraq təsis müqaviləsi adlandırırıq) bağlaya-

raq cəmiyyətin nizamnaməsinin hazırlanması, onun yaradılması özrə birgə fəaliyyət qaydasını, özlərinin əmla-

kının ona verilməsi və onun fəaliyyətində iştirak edilməsi şərtlərini müəyyənləşdirirlər. Bu müqavilə öz hüquqi 

təbiətinə  görə  birgə  fəaliyyət  haqqında  müqavilədir.  Belə  ki,  onun  məqsədi  cəmiyyətin  təşkilinə  yünəlmiş 

birgə fəaliyyət göstərməkdən ibarətdir. Bu müqavilə yalnız təsiszilər özün hüquq və vəziflər yaradır bunun ar-

dınja təsiszilər nizamnamə kapitalını tamamilə ödəməli, onu formalaşdırmalıdırlar. Bundan sonra təsis yığınjağı 

keçirilir. 


Kataloq: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı

Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   27   28   29   30   31   32   33   34   ...   91




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə