MÖvzu 1 Mülki hüquq vƏ xüsusi hüquq § Mülki hüquq xüsusi hüququn bir sah


§ 4. Mülki qanunvericiliyin hüquqi qüvv



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/91
tarix06.05.2017
ölçüsü8,78 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   91
§ 4. Mülki qanunvericiliyin hüquqi qüvvəsi 

1. Mülki qanunvericiliyin qüvvəsi anlayışı və əhəmiyyəti  

Həyatda elə hallarla rastlaşırıq ki, mülki qanunvericilik aktlarının tətbiqi zamanı müxtəlif hüquqi qüvvəyə 

malik olan normativ aktlar arasında kolliziya (ziddiyyət) əmələ gəlir. Bu cür kolliziya (ziddiyyət) eyni qüvvəyə 

malik olan normativ aktlar arasında da yarana bilər. Normativ aktlar vaxtaşırı olaraq müntəzəm surətdə təzələ-

nir,  yeni  mülki  hüquq  normaları  əmələ  gəlir,  köhnə  normalar  qüvvədən  düşür.  Göstərilən  halda  belə  bir  sual 

meydana çıxır: müvafiq münasibətə hansı normativ akt tətbiq edilməlidir? Mülki qanunvericilik aktları nə vaxt 

qüvvəyə minir və nə vaxt qüvvədən düşür? Bundan əlavə, mülki hüququn predmetinə daxil olan ictimai müna-

sibətlər özlərinin yüksək dinamizmi ilə fərqlənir. Bu, o deməkdir ki, mülki hüquqla tənzimlənən ictimai müna-

sibətlər durmadan inkişaf edir. Xüsusən ictimai-iqtisadi dəyişikliklər dövründə və şəraitində mülki hüquqla rəs-

miləşdirilən və nizama salınan əmlak və şəxsi qeyri-əmlak münasibətlərinin yeni növləri əmələ gəlir. Bu müna-

sibətlər  öz  əlamətinə  görə  mülki  hüququn  predmetinə  daxil  edilir.  Bu  cür  halda  belə  bir  sual  yaranır:  mülki 

qanunvericilik aktları nə vaxtdan həmin münasibətlərə şamil edilir? Bu aktlar hansı mülki münasibətlərə tətbiq 

olunur? Həmin aktlar sonradan əmələ gəlmiş münasibətlərə tətbiq edilirmi? Daha sonra, mülki qanunvericilik 

aktlarının Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisindəmi və ya hər hansı inzibati-ərazi vahidinin ərazisindəmi 

qüvvədə olmasını, habelə bu aktların Azərbaycan Respublikasının bütün vətəndaşlarınamı, əcnəbilərəmi və ya-

xud hüquqi şəxslərəmi və s. şamil edilməsini müəyyənləşdirmək vacib əhəmiyyətə malik olur.  

Göstərilən bu və ya digər suallara cavab vermək üçün zaman (vaxt), məkan (ərazi), predmet və şəxslər (sub-

yektlər) kimi amillər baxımından qanunvericilik aktlarının hüquqi qüvvəsinin hədlərini dəqiq olaraq müəyyən 

etmək zərurəti yaranır. Bu, mülki hüquq normalarının dözgün tətbiqi və həyata keçirilməsi üçün olduqca vacib-

dir. Normativ aktların hüquqi qüvvəsinin hüquqi praktika üçün birbaşa əhəmiyyəti vardır.  



Mülki qanunvericilik aktlarının hüquqi qüvvəsi dedikdə, bu aktların müəyyən zaman (vaxt, müddət) 

ə

rzində, müəyyəərazi (məkan) hüdudlarında konkret şəxslər (subyektlər) dairəsinin və kateqoriyasının 



iştirak etdiyi münasibətləri tənzimləməsi başa düşülür. O, özündə dörd məsələni birləşdirir:  

 mülki qanunvericilik aktları hansı münasibətlərə şamil edilir (mülki qanunvericiliyin predmetə görə hü-



quqi qüvvəsi)

 hansı vaxtdan (müddətdən) hansı vaxta kimi qanunvericilik aktları hüquqi qüvvəyə malikdir (mülki qa-



nunvericiliyin zamana görə hüquqi qüvvəsi);  

  mülki  qanunvericilik  aktları  hansı  ərazidəki  münasibətləri  tənzimləyir  (mülki  qanunvericiliyin  əraziyə 



görə qüvvəsi) 

 mülki qanunvericilik aktları hansı şəxslər dairəsinə və kateqoriyasına ünvanlanmışdır (mülki qanunveri-



ciliyin şəxslərə görə hüquqi qüvvəsi).  

Dediklərimizdən belə bir nəticəyə gələ bilərik ki, mülki qanunvericilik aktları yalnız müəyyən müddət (za-

man) ərzində, yalnız müəyyən ərazi (məkan) sərhədləri daxilində və nəhayət, yalnız konkret subyektlər (şəxs-

lər) dairəsinə ünvanlandıqda, hüquqi əhəmiyyət kəsb edir, hüquqi qüvvəyə malik olur və məcburi olaraq icra 

edilir.  Bu,  o  deməkdir  ki,  qüvvədən  düşmüş  aktlar  tətbiq  oluna  bilməz;  bu  aktlar  yalnız  qüvvəyə  mindikdən 

sonra tənzimləyici rol oynayır; müəyyən inzibati-ərazi vahidi üçün nəzərdə tutulan normativ akt ölkənin bütün 

ə

razisinə şamil edilə bilməz; konkret şəxslər dairəsinə ünvanlanan aktlar digər kateqoriya subyektlərə aid olun-



mur və s.  

 

40 


2. Mülki qanunvericiliyin predmetə görə hüquqi qüvvəsi  

Mülki qanunvericiliyin predmetə görə hüquqi qüvvəsi dedikdə, mülki qanunvericilik aktlarının mülki hü-

ququn predmetinə daxil olan münasibətləri tənzimləməsi başa düşülür. Mülki hüququn predmetinə şamil edil-

məyən münasibətlərə mülki qanunvericilik aktları tətbiq olunmur. Bu münasibətlər barəsində həmin aktlar hü-

quqi qüvvəsini itirir. 

Mülki hüququn predmetinə əsasən əmlak münasibətləri daxildir. Əmlak münasibətləri mülki hüquqla tənzim 

olunan münasibətlərin əsas qrupunu təşkil edir. Başqa sözlə desək, mülki hüququn tənzim etdiyi münasibətlər 

içərisində əmlak münasibətləri üstünlük təşkil edir. 

Cəmiyyətdə və real ictimai həyatda yaranan əmlak münasibətləri təkcə mülki hüquqla nizama salınmır. Bu 

münasibətlər əvvəllər qeyd etdiyimiz kimi, hüququn digər sahələri tərəfindən də qaydaya salınır. Söhbət inziba-

ti, maliyyə, konstitusiya və başqa hüquq sahələrindən gedir. Inzibati hüququn predmetinə də əmlak münasibət-

ləri daxildir. Məsələn, nazirlik onun tabeçiliyində olan müəssisə və təşkilatları zəruri əmlakla təmin edir. Mülki 

hüquqla tənzimlənən əmlak münasibətlərindən fərqli olaraq bu cür əmlak münasibəti əmlak-təşkilati, hakimiy-

yət-tabeçilik,  qeyri-əvəzli,  qeyri-ekvivalent,  subordinasiya  münasibətidir.  Bu  münasibət  inzibati  hüquqla  tən-

zimlənir. Əmlak münasibətləri maliyyə hüququnun da predmetinə daxildir. Məsələn, işçinin aylıq əmək haqqın-

dan dövlət büdcəsinə gəlir vergisi tutulur. Bu, pul barəsində yaranan əmlak münasibətidir. Mülki hüquqla tən-

zimlənən əmlak münasibətlərindən fərqli olaraq bu münasibətlər dövlətin maliyyə fəaliyyəti prosesində yaranır. 

Özü də onlar qeyri-əvəzli, qeyri-ekvivalent, hakimiyyət-tabeçilik münasibətləridir.  

Ş

übhəsiz ki, mülki qanunvericilik aktları hüququn digər sahələri tərəfindən tənzimlənən əmlak münasibətlə-



rini  nizama  salmaqdan  çox  uzaqdır.  Bu  aktlar  həmin  münasibətlər  barəsində  hüquqi  qüvvəyə  malik  deyildir. 

Onlar yalnız mülki hüquqla tənzimlənən əmlak münasibətləri barəsində hüquqi əhəmiyyət kəsb edir. Buna görə 

də mülki hüquqla rəsmiləşdirilən əmlak münasibətlərini hüququn digər sahələri tərəfindən tənzimlənən əmlak 

münasibətlərindən ayırmaq və fərqləndirməyə imkan verən spesifik əlamətləri müəyyən etmək zərurəti yaranır. 

Bunun çox vacib və mühüm əhəmiyyəti vardır. Belə ki, məhz bu spesifik əlamətlər olmasaydı, təcrübədə bu və 

ya digər əmlak münasibətinin əsl hüquqi təbiətini müəyyənləşdirmək, yəni hansı hüquq sahəsinin predmetinə 

daxil olmaüı təyin etmək müşkül və qəliz bir işə çevrilərdi. Bu isə öz növbəsində bir sıra hallarda qanunun po-

zulmasına gətirib çıxarardı.  

Sivilistika doktrinası (mülki hüquq elmi) mülki hüquqla tənzimlənən əmlak münasibətlərini digər xarakterli 

ə

mlak münasibətlərindən ayırmaüa imkan verən fərqləndirici əlamətlər müəyyən etmişdir. Biz əvvəlki fəsillərin 



birində bu barədə danışmışıq. Ona görə də bu məsələyə bir daha toxunmaüı lazım bilmirik. Qısaca olaraq onu 

deyə  bilərik  ki,  mülki  hüququn  predmetinə  daxil  olan  əmlak  münasibətləri  dəyər  münasibətləridir,  əmtəə-pul 

münasibətləridir, əvəzli-ekvivalentli münasibətlərdir və nəhayət, tərəflərin hüquq bərabərliyinə əsaslanan mü-

nasibətlərdir. Bundan belə nəticəyə gələ bilərik ki, mülki qanunvericilik aktları dəyər formalı, əmtəə-pul xa-



rakterli, əvəzli-ekvivalentli, tərəfləri hüquqja bərabər olan əmlak münasibətlərini tənzimləyir və bu mü-

nasibətlər barəsində hüquqi qüvvəyə malik olur. Mülki qanunvericiliyin predmetə görə hüquqi qüvvəsinin ma-

hiyyəti də məhz bundan ibarətdir.  

3. Mülki qanunvericiliyin zamana (vaxta, müddətə) görə  

qüvvəsi 

Mülki qanunvericilik aktlarının hüquqi təcrübədə dözgün tətbiq edilməsi, hər şeydən əvvəl, onların zamana 

(vaxta,  müddətə)  görə  hüquqi  qüvvəsi  məsələsindən  asılıdır.  Bu  məsələni  bilmək  olduqca  vacib  və  zəruridir. 

Bu, hüquq normalarının dözgün həyata keçirilməsi üçün son dərəcədə mühüm əhəmiyyətə malik olan məsələ-

dir. 

Mülki  qanunvericiliyin  zamana  görə  hüquqi  qüvvəsi  dedikdə,  mülki  qanunvericilik  aktlarının  qüvvəyə 

minməsi müddəti, bu aktların qüvvədə olma müddəti və onların qüvvədən düşmə müddəti başa düşülür. Bu, qa-

nunda nəzərdə tutulan qaydalarla məyyənləşdirilir. Həmin qaydalar Konstitusiyada, Mülki Məcəllədə və «Nor-

mativ hüquqi aktlar haqqında» qanunda əks olunmuşdur. 

Mülki  qanunvericiliyin  zamana  görə  hüquqi  qüvvəsini  müəyyənləşdirən  həmin  qayda  əsasən  üç  məsələni 

ə

hatə edir:  



 mülki qanunvericilik aktı nə vaxt qüvvəyə minmişdir (aktın qüvvəyə minmə müddəti)

 mülki qanunvericilik aktı nə vaxta kimi qüvvədə olacaqdır (aktın qüvvədə olma müddəti);  



 mülki qanunvericilik aktı nə vaxt qüvvədən düşəcəkdir (aktın qüvvədən düşmə müddəti). 



Mülki  qanunvericilik  aktının  qüvvəyə  minmə  müddəti  odur  ki,  məhz  həmin  müddətdən  etibarən  o, 

məcburi olaraq icra olunmalıdır. Bu aktlar məhz həmin müddətdən sonra tətbiq olunmağa başlayır.  

Mülki qanunvericilik aktlarının qüvvəyə minməsinin dəqiq müddətinin müəyyən edilməsi çox vacib məsələ-

dir. Ona görə ki, bu aktlar həmin müddətdən sonra əmələ gəlmiş münasibətlərə tətbiq edilir (MM-in 7-ci 



 

41 


maddəsinin 1-ci bəndi). Bu qayda mülki dövriyyənin sabitliyini və möhkəmliyini təmin etmək məqsədini gü-

dür. Belə ki, o, mülki hüquq subyektləri arasında münasibətlərdə sabitlik, vətəndaşlarda öz hüquqi vəziyyətləri-

nin  dəyişməzliyinə,  hüquq  qaydasının  möhkəmliyinə  inam  yaradır.  Buradan  belə  bir  nəticə  çıxara  bilərik  ki, 

normativ aktlar hüquqi qüvvəyə minmə müddətindəəvvəl yaranan və müvcud olan ictimai münasibət-

lərə şamil olunmur. Bu isə onu ifadə edir ki, mülki qanunvericilik aktlarının geriyə qüvvəsi yoxdur (MM-in 7-

ci maddəsinin 1-ci bəndi). Bu işdə özbaşınalıüa yol vermək olmaz. Deməli, normativ aktların geriyə qüvvəsinin 

olmaması o deməkdir ki, bu aktlar hüquqi qüvvəyə mindikdən əvvəl meydana gəlmiş münasibətlərə şamil edil-

mir. Məsələn, iki müəssisə arasında topdansatış ticarət münasibətləri yaranır. Bundan sonra bu cür münasibətlə-

ri tənzimləyən qanun qəbul edilir. Bu qanun həmin münasibətlərə tətbiq olunmayacaqdır. Qanunda birbaşa gös-

təriş nəzərdə tutulsa belə, mülki qanunvericilik aktlarının geriyə qüvvəsi yoxdur (MM-in 7-ci maddəsinin 2-ci 

bəndi).  

Mülki qanunvericilik aktlarının geriyə qüvvəsinin olmaması prinsipindən qanunda nəzərdə tutulan hallarda 

müəyyən istisnaya yol verilir. Bu, onu ifadə edir ki, həmin hallarda müvafiq normativ akt qüvvəyə minəndən 

ə

vvəl əmələ gəlmiş münasibətlərə tətbiq edilir: 



 əgər həmin akt fiziki və hüquqi şəxslərin hüquqi vəziyyətini yaxşılaşdırırsa;  

 əgər həmin akt mülki hüquq məsuliyyətini aradan qaldırırsa;  



 əgər həmin akt mülki hüquq məsuliyyətini yüngülləşdirirsə.  

Söylədiklərimizdən belə təsəvvür yaranır ki, əgər mülki qanunvericilik şəxslərin hüquqi vəziyyətini pis-

ləşdirərsə  və  ya  onlara  zərər  vurarsa,  onda  onun  geriyə  qüvvəsindən  söhbət  gedə  bilməz.  Məsələn,  şəxs 

bankdan kredit alır. Kredit müqaviləsində kreditin qaytarılmasının hər gecikdirilən günü üçün kredit məblə-

üinin 0,2 faizi həcmində dəbbə pulu (penya) ödənilməsi nəzərdə tutulur. Bundan sonra Milli Bank tərəfindən 

qəbul edilən normativ aktda (təlimatda) penya (qanuni dəbbə pulu) 0,7 faiz məbləüində müəyyənləşdirilir. 

Bu təlimat kredit müqaviləsindən əmələ gələn münasibətə tətbiq edilməyəcəkdir. Ona görə ki, o, şəxsin və-

ziyyətini pisləşdirir. 

Mülki qanunvericilik aktlarının qüvvəyə minməsinin əsas iki qaydası və yolu vardır:  

 normativ aktın dərc olunduüu gündən qüvvəyə minməsi qaydası;  



 normativ aktın özündə və ya bu aktın qüvvəyə minməsinə dair xüsusi aktda göstərildiyi andan qüvvə-



yə minməsi qaydası..  

Normativ aktların qüvvəyə minməsinin əsas yolu və qaydası onların dərc olunması ilə qüvvəyə minməsi 



yoludur. Bu, nisbətən daha  geniş  yayılmış  yoldur. Konstitusiyaya  görə  qanunun, Milli Məclisin qərarlarının, 

prezidentin  fərmanlarının,  Nazirlər  Kabinetinin qərarlarının  özündə  başqa  qayda  nəzərdə  tutulmayıbsa,  onlar 



dərc  edildiyi  gündən  qüvvəyə  minir.  Analoci  göstəriş,  yəni  bu  cür  oxşar  göstəriş  «Normativ  hüquqi  aktlar 

haqqında» qanunun 41-ci maddəsinin 1-ci bəndində də ifadə olunmuşdur. 

Müvafiq mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının normativ hüquqi aktları, yerli icra hakimiyyəti orqanlarının, 

yerli özünüidarə orqanlarının və Milli Bankın normativ aktları əvvəlcə müəyyən edilmiş qaydada Ədliyyə Na-

zirliyində  müəyyən  edilmiş  qaydada  məcburi  dövlət  qeydiyyatından  keçir.  Bundan  sonra  həmin  aktların 

özündə başqa qayda nəzərdə tutulmamışdırsa, dərc edildiyi gündən qüvvəyə minir. 

Konstitusiya Məhkəməsi qərarlarına gəldikdə isə qeyd etmək lazımdır ki, onun yalnız qanunvericilik, ijra və 

məhkəmə hakimiyyətləri arasında səlahiyyətlər bülgösü, Konstitusiyanın və qanunların şərh edilməsi barədə qə-

rarları dərc olunduüu gündən hüquqi qüvvəyə malik olur. Konstitusiya Məhkəməsinin normativ xarakterli digər 

aktları  isə  başqa  yolla  qüvvəyə  minir.  Belə  ki,  AR  Konstitusiyasının  130-cu  maddəsinin  III  hissəsinin  1-7-ci 

bəndlərində, V və VII hissələrində nəzərdə tutulmuş məsələlər özrə qəbul olunmuş qərarlar onların özündə gös-

tərilən vaxtdan, digər məsələlər barədə isə qərarlar elan olunduğu andan qüvvəyə minir. 

Qanunlar və prezident fərmanları «Azərbaycan» qəzeti və «Azərbaycan Respublikasının qanunvericilik 

toplusu» kimi rəsmi nəşrlərdə, Milli Məclisin qərarları «Azərbaycan» qəzetində, və «Azərbaycan Respubli-

kasının Milli Məclisinin məlumatı»nda, Nazirlər Kabinetinin qərarları rəsmi nəşr sayılan «Azərbaycan Res-

publikası qanunvericilik toplusu»nda və «Respublika» qəzetində, mərkəzi icra hakimiyyəti orqanlarının nor-

mativ hüquqi aktları rəsmi nəşr hesab edilən «Azərbaycan Respublikası mərkəzi icra hakimiyyəti orqanları-



nın  normativ  aktlarının  bülleteni»ndə  (Ədliyyə  Nazirliyinin  nəşri),  Konstitusiya  Məhkəməsinin  qərarları 

«Azərbaycan»  qəzetində  və  «Azərbaycan  Respublikası  Konstitusiya  Məhkəməsinin  məlumatı»nda  dərc 

olunur.  

Milli Bankın normativ aktları da dərc edilmək yolu ilə qüvvəyə minir. «Normativ hüquqi aktlar haqqında» 

qanun bu aktların dərc edildiyi nəşrlərin dairəsini müəyyənləşdirmir. Elə hesab edirik ki, Milli Bankın normativ 

aktları istənilən rəsmi nəşrdə dərc olunduqda hüquqi qüvvəyə minir. 

Normativ hüquqi aktların dərc olunmasını onların təkcə hüquqi qüvvəyə minməsi variantı və yolu hesab et-



 

42 


mək olmaz. Dərc olunma həm də normativ aktlarda ifadə edilən qaydaların məzmunu ilə mülki (əmlak) dövriy-

yə iştirakçılarını tanış etmək məqsədi güdür. Bundan əlavə, o, həmçinin bu aktın rəsmi mətnini əks etdirir. Buna 

görə də normativ hüquqi aktlar onu qəbul etmiş orqanlar və ya Ədliyyə Nazirliyi tərəfindən lazımi tiraæda dərc 

olunur. Özü də istənilən kütləvi informasiya vasitəsinin və nəşriyyatın ixtiyarı var ki, mülki qanunvericilik akt-

larını dərc etsin. Bunu qanun yasaqlamır və qadaüan etmir. 

Mülki qanunvericilik aktının bütövlükdə qüvvəyə minməsi müddətini bu aktın hissəsinin qüvvəyə min-

məsi  müddətindən  fərqləndirmək  lazımdır.  Normativ  aktın  hissəsi  dedikdə,  onun  fəsli,  maddəsi,  bəndi  başa 

düşülür. Bəzi hallarda bu müddətlər üst-üstə düşmür, yəni fərqli müddət müəyyən edilə bilər. Məsələn, nəzərdə 

tutula bilər ki, normativ aktın filan maddəsi və ya filan bəndi normativ aktın özünün qüvvəyə minməsi müddə-

tindən bir il keçəndən sonra qüvvəyə minəcəkdir.  

Bəzi məqamlarda normativ hüquqi aktın qüvvəyə minmə müddəti xüsusi rola malik olur. Belə ki, müəyyən 

hallarda mülki qanunvericiliyin iyerarxiya sistemində eyni hüquqi qüvvəyə malik olan normativ hüquqi aktlar 

arasında kolliziya (latınca collisio - toqquşma), ziddiyyət yaranır. Sual olunur: müvafiq münasibətə hansı nor-

mativ akt tətbiq olunacaqdır? Göstərilən vəziyyətdə həmin münasibəti qaydaya salmaq üçün daha sonra qüvvə-

yə minmiş normativ aktdan istifadə edilir.  

Mülki qanunvericilik aktının qüvvəyə minməsinin ikinci yolu aktın özündə və ya bu aktın qüvvəyə min-

məsinə dair digər xüsusi aktda göstərildiyi vaxtdan onun qüvvəyə minməsi yoludur. Normativ aktlar (qa-

nunlar, prezident fərmanları, hökumət qərarları və s.) bəzi hallarda bu aktların özündə göstərildiyi andan qüvvə-

yə minir. Özündə bir sıra mülki (mülkiyyət) hüquq normaları əks etdirən «Azərbaycan Sovet Sosialist Respub-

likasının suverenliyi haqqında» 23 sentyabr 1989-cu il tarixli qanunun özündə bu qanunun 1989-cu il sentyab-

rın 25-dən qüvvəyə minməsi göstərilir. Konstitusiya Məhkəməsinin normativ aktların bir-birinə uyüunluüu ba-

rədə (Konstitusiyanın 130-cu maddəsinin III hissəsinin 1-7-ci bəndlərində, V və VII hissələrində nəzərdə tutul-

muş hallarda) qəbul etdiyi qərarlar həmin qərarların özündə göstərilən vaxtdan qüvvəyə minir.  

Mülki qanunvericilik aktı bu aktın qüvvəyə minməsinə dair digər xüsusi aktda göstərildiyi vaxtdan da qüv-

vəyə minə bilər. Məsələn, «Azərbaycan Respublikası Mülki Məcəlləsinin təsdiq edilməsi, qüvvəyə minməsi və 

bununla bağlı hüquqi tənzimləmə məsələləri haqqında» 28 dekabr 1999-cu il tarixli qanun Mülki Məcəllənin 

qüvvəyə minməsi vaxtını müəyyən edir. Normativ aktın qüvvəyə minmə müddəti Milli Məclisin qərarında da 

göstərilə  bilər.  Məsələn,  «Sahibkarlıq  fəaliyyəti  haqqında»  qanunun  qüvvəyə  minməsi  barədə  Milli  Məclisin 

qərarında həmin qanunun 1993-cü ilin yanvarın 1-dən qüvvəyə minməsi müəyyən edilir.  

Elə hallar da olur ki, xüsusi aktda normativ aktın qüvvəyə minməsinin konkret müddəti göstərilmir. Norma-

tiv aktın qüvvəyə minmə müddəti onun dərc olunması anı ilə əlaqələndirilir. Məsələn, «Meşə Məcəlləsinin təs-

diq edilməsi haqqında» 30 dekabr 1997-ci il tarixli qanunda, «Su Məcəlləsinin təsdiq edilməsi haqqında» 26 de-

kabr  1997-ci  il  tarixli  qanunda  həmin  məcəllələrin  dərc  edildiyi  gündən  qüvvəyə  minməsi  müəyyənləşdirilir. 

Bəzən  də  normativ  aktın  özündə  onun  imzalandığı  gündən  qüvvəyə  minməsi  göstərilir.  Məsələn,  «Icarəyə 

verilmiş dövlət əmlakından səmərəli istifadə olunması tədbirləri haqqında» 6 sentyabr 1997-ci il tarixli prezi-

dent fərmanında nəzərdə tutulur ki, bu fərman imzalandığı gündən qüvvəyə minir.  

Elə aktlar vardır ki, bu aktlar barədə dərhal məlumat vermək üçün onların mətninin təxirə salınmadan müva-

fiq və əlaqədar təşkilatlara göndərilməsi tələb olunur. Normativ aktın ifadə olunduüu mətnin həmin təşkilatlar 



tərəfindən alındığı an onun qüvvəyə mindiyi vaxt hesab ediləcəkdir, bir şərtlə ki, normativ aktda onun qüv-

vəyə minmə müddəti göstərilməsin. Kredit təşkilatlarının fəaliyyəti ilə əlaqədar Milli Bankın normativ aktları 

xüsusən bu qayda ilə qüvvəyə minir. Poçt və ya başqa rabitə vasitələri ilə həmin aktların mətni dərhal məlumat 

üçün kredit təşkilatlarına göndərilir. 

Mülki qanunvericiliyin zamana görə qüvvəsinin əhatə etdiyi ikinci məsələ normativ aktların qüvvədə olma 

müddətidir. Normativ aktların qüvvədə olma müddəti dedikdə, müvafiq münasibətlərə onların tətbiq olunma 

vaxtı başa düşülür. Bu elə bir müddətdir ki, həmin müddət ərzində normativ akt hüquqi əhəmiyyətə malik ol-

maqla icra edilir.  

Müddət kimi meyara görə mülki qanunvericilik aktlarını iki  yerə bölmək olar: müvəqqəti normativ aktlar; 

müddətsiz normativ aktlar. Müvəqqəti normativ aktlar odur ki, bu aktlar yalnız müəyyən bir müddət ərzində 

qüvvədə  olur.  Normativ  aktda  onun  qüvvədə  olma  müddəti  göstərilir.  Bu  müddət  başa  çatan  kimi  avtomatik 

olaraq normativ akt qüvvədən düşür. Belə hallarda onun qüvvəsini itirməsi barədə hər hansı bir xüsusi akt 



verilməsinə ehtiyac yoxdur. Bununla belə, əgər zərurət olarsa, müvəqqəti normativ aktın qüvvədə olma müd-

dəti uzadıla və ya ona müddətsiz xarakter verilə bilər. Bu cür halda normativ akt qəbul etmiş orqan xüsusi akt 

qəbul edir. Xüsusi aktı normativ aktın qüvvədə olma müddəti başa çatanadək qəbul etmək lazımdır. Müvəqqəti 

normativ aktlara «Azərbaycan Respublikasında dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsi haqqında» 7 yanvar 1993-

cü il tarixli qanunu, «Azərbaycan Respublikasında mənzil fondunun özəlləşdirilməsi haqqında» qanunu, habelə 


 

43 


«Azərbaycan Respublikasında 1995-98-ci illərdə dövlət mülkiyyətinin özəlləşdirilməsinin Dövlət Proqramı» ki-

mi qanunları misal göstərmək olar. Bu qanunların məna və mahiyyətindən onların müvəqqəti qanunlar olması 

irəli gəlir.  

Müddətsiz normativ aktlar odur ki, bu aktlarda onların hansı müddətə qüvvədə olması göstərilmir. Əgər 

normativ  hüquqi  aktın  özündə  ayrı  qayda  müəyyənləşdirilməyibsə,  onda  həmin  akt  müddətsiz  qüvvədə  olur. 

Normativ  aktların  çoxu  müddətsiz  normativ  aktlardır.  Bu  cür  aktlara  Mülki  Məcəlləni,  «Sığorta  haqqında», 

«Qiymətli kaüızlar haqqında» və s. qanunları misal çəkmək olar.  

Mülki  qanunvericiliyin  zamana  görə  qüvvəsinin  əhatə  etdiyi  üçüncü  məsələ  normativ  aktların  öz  hüquqi 

qüvvəsini itirməsidir. Normativ hüquqi aktların qüvvəsini itirməsi dedikdə, bu aktların fəaliyyət göstərmələ-

rinə xitam verilməsi, onların ləğv edilməsi və qüvvədən düşməsi başa düşülür. Normativ aktlar qüvvədən düş-

dükdən sonra bir daha öz tənzimləyici rolunu yerinə yetirmir və müvafiq münasibətlərə tətbiq olunmur.  

Mülki  qanunvericilik  aktları  müxtəlif  üsullar  əsasında  öz  qüvvələrini  itirir.  Üsullar  dedikdə,  mülki 

qanunvericilik  aktlarının  qüvvədən  düşməsinə  dəlalət  edən  hüquqi  faktlar  başa  düşülür.  Bu  üsullara  mülki 



qanunvericilik aktlarının qüvvəsinə xitam verilməsi əsasları da deyilir. 

Müddətin başa çatması mülki qanunvericilik aktlarının öz qüvvəsini itirməsinə əsas olan birinci üsuldur. 

Bu  üsulla  yalnız  müvəqqəti  normativ  aktların  hüquqi  qüvvəsinə  xitam  verilə  bilər.  Belə  ki,  müvəqqəti  aktın 

qüvvədə olma müddəti qurtarır və başa çatır. Bununla da o, qüvvədən düşmüş hesab edilir. Müddətsiz aktların 

bu  üsulla  ləğv  edilməsi  istisna  edilir.  Ixtiyarı  çatan  orqanın  qəbul  etdiyi  xüsusi  akt  normativ  aktların  öz 

qüvvəsini itirməsinə dəlalət edən ikinci üsuldur. Ixtiyarı çatan orqan dedikdə, normativ aktı qəbul etmiş və ya 

qanunla müəyyən edilmiş qaydada müvafiq səlahiyyət almış orqan başa düşülür. Həmin orqan tərəfindən nor-

mativ aktın qüvvədən düşməsi barədə xüsusi akt qəbul edilir. Bununla akt öz hüquqi qüvvəsini itirir.  

Yeni normativ aktın qəbul edilməsi normativ aktların öz qüvvəsini itirməsini şərtləndirən üçüncü üsuldur. 

Bu üsul eyni qrup münasibəti və eyni məsələni tənzim edən əvvəlki köhnə aktın yeni aktla faktiki olaraq əvəz 

edilməsini nəzərdə tutur. Əvvəlki aktın əsas müddəaları ilə yeni qəbul edilmiş aktın müəyyənləşdirdiyi qaydalar 

arasında ziddiyyət yaranır. Bu hal isə köhnə aktın tətbiq edilməsini istisna edir. Bununla həmin akt qüvvədən 

düşür. Məsələn, «Azərbaycan Respublikasında banklar və bank fəaliyyəti haqqında» 14 iyun 1996-cı il tarixli 

qanunun qüvvəyə minməsi ilə 1992-ci ildə qəbul edilmiş eyni adlı qanun, 16 yanvar 2004-cü ildə qəbul olun-

muş «Banklar haqqında» qanunun qüvvəyə minməsi ilə əlaqədar 1996-jı il 14 iyun tarixli «Azərbaycan Respub-

likasında banklar və bank fəaliyyəti haqqında qanun», «Girov haqqında» 3 iyul 1998-ci il tarixli qanunun qüv-

vəyə minməsi ilə 1994-cü ildə qəbul edilmiş eyni adlı qanun, «Sığorta haqqında» 25 iyun 1999-cu il tarixli qa-

nunun qüvvəyə minməsi ilə 1993-cü il tarixli «Sığorta haqqında» qanun və s. öz qüvvəsini itirmişdir.  



Beynəlxalq müqavilələrin qüvvəyə minməsi normativ aktların qüvvədən düşməsinə dəlalət edən dördüncü 

üsuldur.  Söhbət  Azərbaycan  Respublikasının  tərəfdar  çıxdığı  beynəlxalq  hüquqi  aktlardan  (müqavilə,  saziş, 

konvensiya, pakt, protokol və s.) gedir. Bu aktlar dövlətlərarası müqavilələrdir. Həmin müqavilələr mülki hü-

quqla tənzimlənən münasibətlərə birbaşa tətbiq edilir. Bəzi hallarda isə onlar birbaşa yox, dövlətdaxili normativ 

aktın qəbul edilməsi (implementasiya) ilə tətbiq olunur.  

Azərbaycan Respublikasının tərəfdar çıxdığı beynəlxalq müqavilələrlə mülki qanunvericilik aktları arasında 

ziddiyyət  yarana  bilər.  Belə  ki,  beynəlxalq  müqavilələrdə  nəzərdə  tutulan  qaydaların  mülki  qanunvericilikdə 

ifadə  olunan  normalardan  fərqlənməsi  hallarına  rast  gəlmək  olar.  Bu  cür  ziddiyyətli  məqamlarda  beynəlxalq 

müqavilənin normaları tətbiq edilir. Ona görə ki, mülki qanunvericilik aktlarına münasibətdə beynəlxalq müqa-

vilələr üstün qüvvəyə malikdir (Konstitusiya və referendumla qəbul edilən aktlar istisna olmaqla). Bununla nor-

mativ akt və ya aktın hissəsi öz qüvvəsini itirir.  

Konstitusiya Məhkəməsinin qərarı mülki qanunvericilik aktlarının qüvvədən düşməsinə əsas olan beşinci 

üsuldur. Belə ki, əsas məqsədi Konstitusiyanın aliliyini təmin etməkdən ibarət olan bu orqan qanunvericilik sis-

teminə  daxil  olan  aşaüı  qüvvəli  aktların  daha  yüksək  qüvvəli  aktlara  uyüun  gəlib-gəlməməsi  məsələsini  həll 

edərək müvafiq qərar qəbul edir. Bu qərar uyüun gəlməyən və ziddiyyət təşkil edən normativ hüquqi aktın qüv-

vəsinə xitam verilməsi üçün əsasdır. Həmin akt qərarda müəyyən edilən müddətdə qüvvədən düşür. 

4. Mülki qanunvericiliyin məkana görə qüvvəsi  

Azərbaycan Respublikasının hüquqyaratma orqanlarının qəbul etdikləri normativ aktlar hansı məkanda qüv-

vəyə malikdir? Bu aktların qüvvəsi məkan kateqoriyası ilə məhdudlaşırmı? Onların təsiri yarandığı Azərbaycan 

Respublikasının dövlət sərhədlərini aşıb keçirmi? Normativ aktların qüvvəsi Azərbaycan dövlətinin sərhədlərini 

tanıyırmı? Yerli dövlət hakimiyyət orqanının müəyyən inzibati-ərazi vahidinin ərazisində tətbiq olunmaq məq-

sədi ilə qəbul etdiyi normativ akt digər inzibati-ərazi vahidlərinin ərazisində qüvvəyə malikdirmi? Bu və ya di-

gər sullara cavab vermək üçün mülki qanunvericiliyin məkana görə qüvvəsi məsələsi olduqca vacib və mühüm 

rol oynayır. Bu məsələnin əsl mahiyyətini başa düşmədən həmin suallara cavab tapmaq son dərəcə zətin bir iş 



 

44 


olardı. 

Mülki qanunvericiliyin məkana görə qüvvəsi normativ aktların müəyyən ərazidə tətbiq edilməsini ifadə 

edir. O, iki prinsip əsasında həyata keçirilir: ərazi prinsipi əsasında; eksterritorial prinsip əsasında.  

Ə

razi prinsipinə əsasən mülki qanunvericiliyin məkana görə qüvvəsi dedikdə, normativ aktların müvafiq 

olaraq Azərbaycan Respublikasının bütün dövlət ərazisində və ya hər hansı inzibati-ərazi vahidinin ərazisində 

qüvvədə olması başa düşülür. Dövlət ərazisinə quru sahəsi, daxili sular və ərazi suları, onun özərindəki hava sa-

həsi, həmin ərazinin yeraltı hissəsi (yerin təki), həmçinin dəniz, çay və hava gəmiləri və s. daxildir. Dövləəra-



zisi Yer kürəsinin dövlətin suverenliyində olan hissəsidir. O, dövlətin maddi bazasıdır. Inzibati-ərazi vahidləri 

isə dövlətin ərazisinin bölündüyü ayrı-ayrı hissələridir. Məsələn, Azərbaycan Respublikasının rayonları (Quba, 

Xaçmaz,  Aücəbədi,  Qazax,  Tovuz,  Beyləqan  və  s.)  inzibati-ərazi  vahidləri  hesab  olunur.  Ölkəmizin  inzibati-

ə

razi vahidləri bunlardır: rayon; şəhər; şəhər rayonları; qəsəbə yaşayış mənətəqələri; kənd yaşayış məntəqələri.  



Normativ  aktlar,  bir  qayda  olaraq,  bu  aktları  qəbul  etmiş  orqanın  (ali  qanunverici,  ali  icra-sərəncamverici 

dövlət  hakimiyyət  orqanının,  mərkəzi  icra  hakimiyyəti  orqanının)  aidiyyətində  olan  ərazidə  hüquqi  qüvvəyə 

malikdir. Məsələn, ali qanunverici orqan olan Milli Məclisin qəbul etdiyi qanunların, ali icra hakimiyyəti orqanı 

olan prezident hakimiyyəti aktlarının, fərmanların və s. Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində hüquqi 

qüvvəsi vardır. Konstitusiya Məhkəməsinin normativ xarakterli qərarları Azərbaycan Respublikasının ərazisin-

də məcburi qüvvəyə malikdir. Dediklərimizdən belə çıxır ki, normativ aktların hüquqi qüvvəsi məkan kate-



qoriyası baxımından dövlətin ərazisi ilə məhdudlaşır. Bu ərazidən kənarda həmin aktlar öz qüvvələrini itirir, 

yəni müvafiq münasibətlərə tətbiq olunmur. Bu isə dövlətin suverenliyini və onun yurisdiksiyasını ifadə edir.  

Yerli icra hakimiyyəti və yerli özünüidarə orqanlarının (bələdiyyələrin) normativ xarakterli aktlarının müva-

fiq olaraq inzibati-ərazi vahidləri ərazisində hüquqi qüvvəsi vardır. Həmin aktlar Azərbaycan Respublikasının 

bütün dövlət ərazisinə şamil edilmir. Məsələn, Bakı şəhər icra hakimiyyəti orqanının qəbul etdiyi aktların yalnız 

Bakı şəhəri ərazisində qüvvəsi vardır. Onların Azərbaycan Respublikasının digər inzibati-ərazi vahidinin ərazi-

sində məcburi qüvvəsi yoxdur. Deməli, yerli dövlət orqanlarının normativ xarakterli aktları yalnız müvafiq ra-

yonun, şəhərin və s. ərazisində müvcud olan münasibətləri tənzimləmək üçün tətbiq edilə bilər.  



Eksterritorial prinsip əsasında normativ aktların məkana görə qüvvəsi dedikdə, müəyyən bir dövlətdə 

yaranan mülki hüquq normasının başqa xarici dövlətin ərazisində hüquqi qüvvəyə malik olması başa düşülür. 

Söhbət müəyyən dövlətin qanunvericilik sisteminə daxil olan normativ aktın xarici dövlət ərazisində  yaranan 

münasibətləri tənzimləmək üçün tətbiq edilməsindən gedir. Xarici qanun konkret dövlətin ərazisində yalnız o 

halda tətbiq edilə bilər ki, həmin konkret dövlətin hüququ ümumi formada buna yol versin. Xarici qanunverici-

liyin tətbiqi beynəlxalq saziş və müqavilələrdə də nəzərdə tutula bilər. Bu müqavilə və sazişlərin normativ akt-

ların eksterritorial qüvvəsinin tənzimlənməsində rolu böyükdür. Belə ki, onlarda müəyyən dövlətin qanunveri-

ciliyinin həmin dövlətin ərazisindən kənarda tətbiq edilməsi qaydası müəyyənləşdirilir, yəni başqa dövlətin əra-

zisində olan vətəndaş və hüquqi şəxslərə münasibətdə hüquqi qüvvəyə malik olması göstərilir. Bu cür müqavi-

lələrə Azərbaycan Respublikasının RF, Türkiyə və digər dövlətlərlə bağladığı hüquqi yardım haqqında beynəl-

xalq hüquqi aktları misal göstərmək olar. MDB ölkələri özrə hüquqi yardım haqqında 7 oktyabr 2002-ci il tarix-

li Kişinyov çoxtərəfli konvensiyası bu sahədə mühüm rol oynayır. Burada normanın eksterritorial qüvvəsini ni-

zama salan bir sıra müddəalar vardır: fiziki şəxslərin fəaliyyət qabiliyyəti onların vətəndaşı olduüu ölkənin qa-

nunvericiliyi ilə müəyyən edilir; hüquqi şəxslərin hüquq qabiliyyəti onların təsis olunduüu ölkənin qanunverici-

liyi ilə müəyyən edilir. Mülkiyyət, vərəsəlik, xarici ticarət əqdləri və digər məsələlər həll edilərkən eksterritorial 

prinsipdən  istifadə  olunur.  Xarici  qanunvericiliyin  Azərbaycan  Respublikasının  ərazisində  tətbiq  olunması 

«Beynəlxalq xüsusi hüquq haqqında» qanunla tənzimlənir.  

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycan Respublikasına məxsus hava gəmilərinin başqa dövlətdə olduğu zaman 

həmin gəmilərlə bağlı yaranan münasibətlərə aviasiya haqqında qanun tətbiq edilir (həmin qanunun 3-cü mad-

dəsi). Analoci göstəriş TGM-də nəzərdə tutulmuşdur. 



5. Mülki qanunvericiliyin subyektlərə görə qüvvəsi 

Mülki qanunvericiliyin hüquqi qüvvəsinin əhatə etdiyi məsələlərdən biri onun subyektlərə görə qüvvəsi mə-

sələsidir. Mülki qanunvericiliyin subyektlərə görə qüvvəsi dedikdə, normativ aktların mülki hüququn müəy-

yən kateqoriya subyektlərinin,  yəni fiziki şəxslərin, bələdiyyələrin, dövlətin və hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi 

münasibətlərə tətbiq edilməsi başa düşülür.  

Ümumi qayda belədir ki, mülki qanunvericilik aktlarının subyektlərə görə hüquqi qüvvəsi bu aktların məka-

na (əraziyə) görə hüquqi qüvvəsi ilə üst-üstə düşür. Bu, o deməkdir ki, mülki qanunvericilik Azərbaycan Res-

publikasının ərazisində fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxslər üçün qüvvədədir (MM-in 9-cu maddə-

sinin 1-ci bəndi). O, qüvvədə olduüu Azərbaycan Respublikasının ərazisində yaşayan fiziki şəxslərə, habelə iş-

lər görən, xidmətlər göstərən, mal istehsal edən və s. hüquqi şəxslərə aid edilir. Dövlət ərazisində qüvvədə olan 



 

45 


mülki qanunvericilik aktları demək olar ki, həmin ərazidə fəaliyyət göstərən mülki hüququn bütün subyektləri-

nə münasibətdə hüquqi qüvvəyə malikdir. Bu aktların hüquqi qüvvəsi apatridlərin (vətəndaşlıüı olmayan şəxs-

lərin), əcnəbilərin (xarici ölkə vətəndaşlarının), bipatridlərin (ikiqat vətəndaşlıüı olan şəxslərin), habelə xarici 

hüquqi şəxslərin ( korporasiya, firma, kompaniya və digərlərinin) iştirak etdiyi münasibətlərə də şamil edilə bi-

lər, bu şərtlə ki, qanunda ayrı qayda nəzərdə tutulmasın. Dediklərimizdən belə çıxır ki, ümumi qaydaya görə 

mülki qanunvericilik Azərbaycan Respublikasının ərazisində fəaliyyət göstərən bütün fiziki və hüquqi şəxslərə 

ünvanlanır.  

Bununla belə, mülki qanunvericiliyin subyektlərə görə qüvvəsi barədə ümumi qaydadan iki halda istisnaya 

yol verilə bilər. Bu, o deməkdir ki, həmin hallarda mülki qanunvericilik aktlarının şəxslərə görə qüvvəsi onların 

məkan (ərazi) özrə qüvvəsi ilə üst-üstə düşmür. Birinci hal ondan ibarətdir ki, normativ aktın özündə birbaş



bu aktda ifadə olunan hüquq normalarının aid edildiyi və ünvanlandığı şəxslərin dairəsi göstərilir. Məsə-

lən, normativ aktda konkret olaraq göstərilə bilər ki, bu akt yalnız vətəndaşların iştirak etdiyi münasibətlərə və 

yaxud yalnız hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi münasibətlərə şamil olunur. Bu göstəriş belə bir formada da ifadə 

oluna bilər: bu qanun hüquqi şəxslərin iştirak etdiyi münasibətlərə tətbiq edilmir. 

kinci istisna hal qanunun öz məzmunundan irəli gəlir. Belə ki, normativ aktın özündə onun ünvanlandığı 

subyektlər göstərilmir. Aktın aid edildiyi şəxslərin dairəsi onun məzmunu əsasında müəyyənləşdirilir. Məsələn, 

qüvvədən düşmüş «Kəndli (fermer) təsərrüfatı haqqında» qanunun mahiyyətindən bu qanunun kəndli (fermer) 

təsərrüfatına  şamil  olunduüu  müəyyənləşdirilirdi.  «Xarici  investisiyanın  qorunması  haqqında»  qanunun  məz-

munu bu qanunun xarici investorlara (xarici hüquqi şəxslərə, xarici dövlətlərə, beynəlxalq təşkilatlara, təsərrü-

fat  fəaliyyəti  ilə  məşüul  olmaq  üçün  qeydə  alınmış  xarici  vətəndaşlara  və  s.)  aid  edilməsini  nümayiş  etdirir. 

«Sahibkarlıq fəaliyyəti haqqında»  qanunun məzmunu onun sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşüul olan subyektlərə 

(sahibkarlara) ünvanlandığını göstərir. «Dövlət borcu haqqında» qanunun mahiyyəti açıq-aşkar onu sübut edir 

ki, bu qanun mülki hüququn subyektlərindən biri olan Azərbaycan Respublikasına (dövlətə) aiddir. Qüvvədən 

düşmüş «Müəssisələr haqqında» qanunun məzmunundan görünürdü ki, bu qanun mülki hüququn subyektlərin-

dən biri olan müəssisələrə həsr edilmişdi. «Bələdiyyələrin statusu haqqında», «Bələdiyyənin nümunəvi nizam-

naməsinin təsdiq edilməsi haqqında», «Bələdiyyə mülkiyyətinə əmlakın verilməsi haqqında», «Bələdiyyələrin 

maliyyəsinin əsasları haqqında» və digər qanunların məzmunundan azıq-aşkar görünür ki, onlar mülki hüququn 

subyektlərindən biri olan bələdiyyələrə həsr edilmişdir. 




Kataloq: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı

Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   91




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə