MÖvzu 1 Mülki hüquq vƏ xüsusi hüquq § Mülki hüquq xüsusi hüququn bir sah



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə68/91
tarix06.05.2017
ölçüsü8,78 Mb.
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   91
§ 4. Müqavilənin bağlanması 

1. Müqavilənin bağlanmasının anlayışı və mərhələləri 

Qanunun  müəyyən  etdiyi  göstərişə  görə.  müqavilə  bağlandığı  andan  qüvvəyə  minir  və  hər  iki  tərəf  üçün 

məcburi qüvvəyə malik olur. Deməli, tərəflərin sazişinin və razılığının onlar üçün hüquqi əhəmiyyət kəsb etmə-

si üçün müqavilənin bağlanması gərəkdir. Müqavilənin bağlanması dedikdə, müqavilənin bütün mühüm şərt-

ləri barədə tərəflərin lazımi formada nail olduqları saziş və razılıq başa düşülür ki, bu. qanunvericilikdə nəzərdə 

tutulan qaydada həyata keçirilir. Belə təsəvvür yaranır ki, müqavilə tərəflərin sazişidir. Tərəflərin müəyyən sa-

zişə nail olmaları və bununla müqavilə bağlamaları üçün zəruridir ki, tərəflərdən biri müqavilə bağlamaq ba-

rədə təklif versin, digər tərəf isə bu təklifi qəbul etsin. Qanun müəyyən edir ki, müqavilə tərəflərdən birinin 

müqavilə  bağlamaq  təklifi  göndərməsi  və  digər  tərəfin  təklifi  qəbul  etməsi  vasitəsilə  bağlanır  (MM-in  405-ji 

maddəsinin 2-ji bəndi). Qanunun nəzərdə tutduğu göstərişdən belə məlum olur ki, müqavilənin bağlanması mü-

ə

yyən bir prosesdir və bu proses iki mərhələdən ibarətdir: 



 birinji mərhələ müqavilə bağlamaq təklifinin göndərilməsində(verilməsindən) ibarətdir; 

 ikinci mərhələ digər tərəfin (kontragentin) bu təklifi qəbul etməsindəibarətdir. 



Müqavilə bağlamağın hər iki mərhələsi Almaniya mülki hüququnda da nəzərdə tutulur: birinji mərhələ uy-

ğ

un təklif göndərilməsindən ibarətdir («Angebot»); ikinci mərhələ isə təklifin qəbul edilməsindən və ona razılıq 



verilməsindən ibarətdir («Annahme»). Nə vaxt ki, bir partnyor digər partnyora müqavilə bağlamaq barədə təklif 

göndərir, digər partnyor isə həmin təklifi qəbul edir, onda müqavilə sazişi qüvvəyə minir. 

Yaponiya mülki hüququna görə, müqavilə bir tərəfin digər tərəfə təklif göndərməsi, digər tərəfin isə bu təkli-

fə razılığını bildirməsi yolu ilə bağlanılır. 

Göstərilən  hər  iki  mərhələ  müqavilə  bağlamağın  bütün  halları  üçün  zəruridir.  Mülki  hüquq  doktrinası  və 

qanunvericilik ənənəvi olaraq müqavilə bağlamağın iki halını fərqləndirir: «iştirakçılar» arasında müqavilə bağ-

lama halı; «qeyri-iştirakçılar» arasında müqavilə bağlama halı. Birinji halda, yəni «iştirakçılar» arasında müqa-

vilə bağlananda tərəflər üzbəüz, bir-birilə bilavasitə əlaqədə olurlar, bu əlaqə nəticəsində müqavilənin şərtlərini 

hazırlayırlar,  onun  mətnini  müəyyənləşdirirlər,  sonra  isə  hər  iki  tərəf  müqaviləni  imzalayır.  Göstərilən  halda 

müqavilə bağlanması prosesi geniş səviyyədə, nejə deyərlər, bütün təfərrüatı ilə, müfəssəl şəkildə tənzimlənmə-

yi tələb etmir. 

kinci  halda,  yəni  «qeyri-iştirakçılar»  arasında  müqavilə  bağlananda  isə  müqavilə  bağlanması  prosesinin 

ə

hatəli tənzimlənməsinə zərurət yaranır. Ona görə ki, müqaviləni bağlayanlar bir-birilə üzbəüz, bilavasitə əlaqə-



də olmurlar. Belə ki, məkan və ərazi baxımından tərəflər bir-birindən ayrı yerlərdə yaşayırlar və ya yerləşirlər. 

Bu isə onlara öz iradələrini bilavasitə bir-birinin ardınja ifadə etməyə imkan vermir, yəni tərəflərin öz iradələri-

ni ifadə etmələri müddət baxımından üst-üstə düşmür. Beləliklə, bu cür hallarda tərəflərin öz iradələrini ifadə 

etmələrində vaxt baxımından uyğunsuzluq yaranır. Bu isə müqavilə bağlanmasının ikinci halının geniş təfsilatı 



 

431


ilə tənzimlənməsini tələb edir. Bu cür qayda ilə müqavilə bağlanma prosesində elə məsələlər əmələ gəlir ki, hə-

min məsələlərin bütün detalları ilə, müfəssəl şəkildə hüquqi nizamlanmasına tələbat yaranır. Bu cür məsələlərə 

aiddir: müqavilə bağlanması haqqında təklif etmiş tərəf həmin təklifi geri götürə bilərmi?; qarşı tərəfin əsas mə-

sələlər barəsində razılıq verməsini, digər məsələlər haqqında isə fərqli şərtlər müəyyənləşdirməsini nejə qiymət-

ləndirmək olar?; müqavilə hansı andan bağlanmış hesab edilir? və s.  

Göstərilən  iki  mərhələ,  yəni  müqavilə  bağlamaq  haqqında  təklifin  verilməsi  və  bu  təklifin  qəbul  edilməsi 

mərhələləri müqavilə bağlanmasının bütün halları üçün məcburidir. Müqavilə bağlanmasının məcburi xarakterə 

malik olan birinji mərhələsi oferta (latınca «offertus» – təklif edilən) adlanır. Oferta dedikdə, müqavilə bağ-



lanması haqqında təklif başa düşülür. O, bir və ya bir neçə şəxsə ünvanlana bilər. Müqavilə bağlamaq barədə 

təklif edən şəxsə isə oferent deyilir.  

Müqavilə bağlanmasının məcburi xarakterə malik olan ikinci mərhələsi aksept (latınca  «acceptus» – qəbul 

olunan) adlanır. Aksept dedikdə, bir tərəfin digər tərəfin müqavilə bağlamaq barədə təklifini qəbul etməsi 



başa düşülür. Ofertanın ünvanlandığı şəxsin ofertanı qəbul etməsi haqqında javabı aksept sayılır (MM-in 409-

cu maddəsinin 1-ji bəndi). Təklifi qəbul edib, ona javab verən tərəfə akseptant (latınca  «acceptans» – qəbul 

edən) deyilir. 

Bununla bərabər, müqavilə bağlanmasının göstərilən iki mərhələsindən savayı, elə bir mərhələsi də vardır ki, 

bu mərhələ bəzi müqavilələrin bağlanmasında (bütün müqavilələrin bağlanmasında  yox) məcburi mərhələ kimi 

çıxış edir. Bu mərhələ ofertaya baxılması adlanır. Ofertaya baxılması mərhələsi yalnız o hallarda mümkündür 

ki, qanunvericilik bəzi müqavilə növləri üçün ofertaya (müqavilənin layihəsinə) baxmaq müddəti və qaydası mü-

ə

yyən etsin. Məsələn, mal göndərmə müqaviləsi bağlanarkən müqavilə bağlanması barədə təklif almış tərəf həmin 



təklifi aldığı gündən otuz gün ərzində müqavilənin müvafiq şərtlərinin razılaşdırılması üçün tədbirlər görməli idi, 

yəni həmin müddət ərzində o, ofertaya baxmalı idi (MM-in 628-ji maddəsinin 1-ji bəndi). Deməli, ofertaya baxıl-

ması mal göndərmə müqaviləsinin bağlanmasının ikinci müstəqil məcburi mərhələsini təşkil edirdi.  ndi bu norma 

MM-dən çıxarılmışdır.  

Müqavilə  bağlanmasının  məcburi  mərhələlərindən  başqa,  fakultativ  mərhələsi  də  vardır.  Bu,  danışıqlar 

mərhələsi  adlanır.  Danışıqlar  tərəflərin  müqaviləqabağı  əlaqələrini  ifadə  edir.  Bu  cür  danışıqlar  müqavilənin 

bağlanması haqqında aparılır və onun gedişində, adətən, sənədlər tərtib edilir. Bu sənəd niyyət haqqında saziş 

və ya niyyət protokolu və yaxud niyyət məktubu adlanır. Burada gələjəkdə bağlanılması gözlənilən müqavilə 

haqqında məlumat verilir. Lakin həmin sənədlər müqavilə bağlamaq niyyətində olan tərəflər üçün hüquqi vəzi-

fələr yaratmır. Bununla belə, sənədin məzmununu və həmin sənədi imzalayan şəxslərin statusunu nəzərə alaraq, 

ona  hüquqi  əhəmiyyət  və  qiymət  verilə  bilər.  Belə  ki,  həmin  sənəddə  tərəflərin  ona  ilkin  müqavilə  qüvvəsi 



vermək iradəsi birbaşa ifadə oluna bilər (MM-in 402-ji maddəsinin 6-jı bəndi). Bu vasitə ilə sənəd ilkin müqa-

viləyə çevrilir. Belə halda o, müqavilə bağlanmasının mərhələsi kimi çıxış etmir. 

Danışıqlar  mərhələsi  müqavilə  bağlanmasının  məcburi  xarakter  daşımayan  mərhələsidir.  O,  qeyri-məcburi 

(fakultativ) mərhələdir. Həmin mərhələdən müqavilə münasibətlərinə girmək niyyətində olan şəxslər yalnız öz 

istək və arzuları əsasında istifadə edirlər. 

Beləliklə, müqavilə bağlanması prosesi ümumən dörd mərhələdən ibarətdir: 

 danışıqlar mərhələsi; 



 oferta; 

 ofertaya baxılması; 



 aksept. 

Tərəflərin son zamanlar  nternet kanallarından istifadə etməklə elektron poçtu vasitəsilə sənədlər mübadiləsi 

yolu ilə müqavilə bağlamaları geniş yayılmışdır. Müasir şəraitdə onların  nternetin və digər kompüter rabitəsi-

nin köməyi ilə müqavilə bağlamaq halları xeyli çoxalmışdır. Bəzən tərəflər bir-birinə aydın və məlum olan elə 

hərəkətlər  edirlər  ki,  bu  hərəkətlərdən  onların  müqavilə  bağlamağa  razı  olduğu  açıq-aşkar  görünür.  Bunlara 



konklyudent hərəkətlər, müqaviləyə isə konklyudent hərəkətlə bağlanmış müqavilə deyilir. Məslən, metro 

ilə gediş zamanı konklyudent hərəkətlə daşıma müqaviləsi bağlanır. 



2. Oferta 

Müqavilə bağlamaq barədə hər hansı bir təklif, şübhəsiz ki, oferta sayıla bilməz. Bu cür təklifin oferta kimi 

hüquqi əhəmiyyət kəsb etməsi üçün zəruridir ki, o, qanunun müəyyən etdiyi məcburi tələblərə uyğun gəlsin. Bu 

cür tələblər qanunda göstərilmişdir (MM-in 408-ji maddəsi). 

Qanunun nəzərdə tutduğu birinji tələb ondan ibarətdir ki, oferta konkret olmalıdır. Konkretlik dedikdə, 

ofertanın konkret olaraq bir və ya bir neçə şəxsə ünvanlanması başa düşülür. Əgər müqavilə bağlamaq barədə 

təklif dairəsi məlum olmayan, yəni qeyri-müəyyən dairədən olan şəxslərə ünvanlanarsa, bu, oferta kimi qəbul 

edilmir. Bu təklif ofertaya dəvət sayılır (MM-in 408-ji maddəsinin 2-ji bəndi). Məsələn, ticarət firması yerli 



 

432


mətbuatda elan vasitəsilə qeyri-müəyyən şəxslərə belə bir təklif verir ki, müştərilər onun dükanına gəlib ondan 

mal alsınlar. Bu təklif müqavilənin bütün mühüm şərtlərini əks etdirsə də, oferta hesab olunmur. Ona görə ki, o, 

dairəsi naməlum olan şəxslərə ünvanlanır və ofertaya dəvət hesab edilir. Ofertaya dəvət etmək isə reklam kimi 

qiymətləndirilir. Reklam qeyri-müəyyən şəxslərə ünvanlanır və bir qayda olaraq, müqavilə bağlamaq üçün kifa-

yət etmir. Reklam əmtəə (mal, iş, xidmətlər) haqqında maraq formalaşdırmaq, onun satılmasına kömək göstər-

mək  məqsədilə  yayılan  informasiyadır.  O,  gələjək  müqavilənin  mühüm  şərtləri  barəsində  müştəriyə  məlumat 

vermək məqsədi güdmür. Reklamın əsas qayə və məqsədi əmtəənin bvşlıca xüsusiyyət və xassələrini müştərilə-

rə nümayiş etdirməkdən ibarətdir. Buna görə də şəxslərin qeyri-müəyyən dairəsinə ünvanlanmış reklam oferta-

ya dəvət sayılır, bu şərtlə ki, reklamda ayrı qayda birbaşa göstərilməsin (MM-in 408-ji maddəsinin 2-ji bəndi). 

Bu cür yanaşma Almaniya sivilistika doktrinasında da nəzərdə tutulur. Professor H.Haynriks yazır ki, reklam 

elanları, vitrinlərdə yerləşdirilmiş və qoyulmuş elanlar və s. mülki-hüquqi mənada təklif hesab olunmur. Bu cür 

elanlar ofertaya (təklifə) dəvətdir (invivatio ad offerendum). 

Bununla bərabər, bu qaydadan müəyyən istisnaya yol verilir. Belə ki, bəzi məqamlarda dairəsi məlum ol-

mayan şəxslərə ünvanlanan təklif ofertaya dəvət yox, oferta hesab edilir. Axı, şəxslərin qeyri-müəyyən dai-

rəsinə ünvanlanmış təklifin ofertaya dəvət hesab edilməsini nəzərdə tutan norma imperativ yox, dispozitiv nor-

madır (MM-in 408-ji maddəsinin 2-ji bəndi). Bu, o deməkdir ki, həmin təklifdə bilavasitə ayrı qayda nəzərdə 

tutula bilər. Başqa sözlə desək, göstərilən bu cür təklif müəyyən şərtlər əsasında ümumi oferta hesab edilə bilər. 

Bunun üçün zəruridir ki, birinjisi, təklif müqavilənin bütün mühüm şərtlərini əks etdirsin. Şübhəsiz ki, söh-

bət, hər şeydən əvvəl, müqavilənin predmetindən gedir. 

kincisi, həmin təklifdən onu irəli sürmüş şəxsin təklifdə göstərilmiş şərtlər ilə müqaviləni ona javab verə

istəniləşəxslə bağlamaq iradəsi aydın görünsün. Bu iki şərt mövcud olduqda, şəxslərin qeyri-müəyyən dai-

rəsinə ünvanlanmış təklif onu irəli sürən şəxsin iradəsini və müqavilənin bütün mühüm şərtlərini ifadə etdiyinə 

görə ümumi oferta hesab edilir. Ümumi oferta dedikdə, müqavilənin bütün mühüm şərtlərini əks etdirən elə bir 

təklif başa düşülür ki, bu təklifdən onu irəli sürmüş şəxsin həmin təklifdə göstərilmiş şərtlərlə müqaviləni ona 

javab verən istənilən şəxslə bağlamaq iradəsi aydın görünür (MM-in 408-ji maddəsinin 7-ji bəndi). Bu oferta 

şə

xslərin qeyri-müəyyən dairəsinə, yəni istənilən hər bir kəsə ünvanlanır.  



Ümumi oferta həm yazılı, həm də şifahi formada ola bilər. Əgər təklif mətbuatda, ictimai yerlərdən asılmış 

elanlarda və s. irəli sürülərsə, onda bu yazılı formalı ümumi ofertadır. Təklif radio, televiziya, mikrofon vasitə-

silə verilərsə, belə halda söhbət şifahi formalı ümumi ofertadan gedə bilər. Ümumi oferta istər yazılı, istərsə də 

ş

ifahi formada olsun, fərqi yoxdur, bütün hallarda müqavilənin bütün mühüm şərtlərini əks etdirməlidir. 



Ümumi  ofertaya  çoxlu  misallar  çəkmək  olar:  yaşıl  işığını  yandırıb  dayanajaqda  duran  taksi;  sərin  içkiləri 

konklyudent hərəkətlə satan avtomat; nəşriyyatın özünün buraxdığı kitabı geniş oxucu auditoriyasına təklif et-

məsi; malın qeyri-müəyyən şəxslər dairəsinə ünvanlanmış reklamda, kataloqda və malların təsvirlərində təklif 

edilməsi (MM-in 616-jı maddəsinin 1-ji bəndi). Almaniya mülki hüquq doktrinası da bu mövqedə dayanır. Bu-

rada ofertanın xüsusi halları fərqləndirilir: malların satışını həyata keçirən avtomat; internet xidməti; öz-özünə 

xidmət. 


Qanunun müəyyən etdiyi ikinci tələb ondan ibarətdir ki, təklif müqavilənin bütün mühüm şərtlərini ifadə 

etməlidir. Bu tələb MM-in 405-ji maddəsinin 1-ji bəndində ifadə olunan belə bir göstərişdən irəli gəlir ki, tərəf-

lər  müqavilənin  bütün  mühüm  şərtləri  barəsində  razılığa  gəldikdə,  müqavilə  bağlanmış  sayılır.  Əgər  təklifdə 

müqavilənin mühüm şərtlərindən heç olmazsa, biri göstərilməzsə, həmin təklif oferta kimi qəbul edilə bilməz. 

Ofertada müqavilənin mühüm şərtləri əks olunmalıdır (MM-in 408-ji maddəsinin 1-ji bəndi).  

Qanunun nəzərdə tutduğu üçüncü tələb ondan ibarətdir ki, təklif kifayət qədər müəyyən olmalı və şəxsin 

müqavilə bağlamaq niyyətini açıq-aşkar ifadə etməlidir. Şəxsin müqavilə bağlamaq niyyətini ifadə etməyən 

təklif qeyri-müəyyən təklif hesab edilir və müqavilənin bütün mühüm şərtlərini əks etdirsə də, oferta kimi qəbul 

edilmir. 

Qanunun nəzərdə tutduğu dördüncü tələb ondan ibarətdir ki, təklifdə onu vermiş şəxsin təkjə müqavilə bağ-

lamaq niyyəti yox, həm də onun təklifə kontragent (qarşı tərəf) razılıq verdikdə, öz təklifinin icrasına hazır ol-

duğu ifadə olunmalıdır. Əgər təklifdə bu təklifi vermiş şəxsin öz təklifinin icrasına hazır olduğu əks olunmaz-

sa, bu cür təklif oferta kimi tanınmır. 

Qanunun nəzərdə tutduğu beşinji tələb ondan ibarətdir ki, təklif geri götürülə bilməz,  yəni geri götürül-

məzlik prinsipi tətbiq edilir. Bu prinsip müqavilə bağlamaq barədə təklif vermiş şəxsin öz təklifini geri götürə 

bilməməsi imkanını ifadə edir. Geri götürülməzlik prinsipinin mahiyyəti ondan ibarətdir ki, ünvan sahibinin 

aldığı oferta onun aksepti üçün müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində geri götürülə bilməz (MM-in 408-ji maddə-

sinin 6-jı bəndi). Beləliklə, Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi təklifin geri götürülməzliyi prin-

sipini müəyyənləşdirir. Bu, kontinental hüquq ailəsinin ənənələrinə uyğundur. Belə ki, kontinental (roman-ger-



 

433


man) hüquq sistemləri ofertanın geri götürülməzliyi prinsipini təsbit edir. Analoci prinsipi Yaponiya mülki hü-

ququ da nəzərdə tutur. Bu prinsipə görə, oferta imperativ xarakterə malikdir: müqavilə bağlanana kimi ofertanın 

geri götürülməsinə yol verilmir. Yaponiya MM-inə görə, aksept üçün müddət müəyyənləşdirilərsə, həmin müd-

dət ərzində oferta geri götürülə bilməz (MM-in 521-ji maddəsinin 1-ji bəndi). Ümumi hüquq (ingilis-amerikan) 

ailəsi isə bundan fərqli olaraq, ofertanın geri götürülməsi qaydasını nəzərdə tutur. 

Belə təsəvvür yaranır ki, Azərbaycan Respublikasının mülki qanunvericiliyi ofertanın onun aksepti üçün mü-

ə

yyənləşdirilmiş müddət ərzində geri götürülməzliyi prinsipini təsbit edir. Bu cür oferta qəti oferta hesab edilir. 



Aksept üçün müddət ya qanunvericiliklə müəyyən edilə bilər, ya da ofertanın özündə nəzərdə tutula bilər. Mə-

sələn, qanunla malların göndərilməsi müqaviləsi üzrə aksept üçün otuz gün müddət müəyyənləşdirilirdi (MM-

in qüvvədən düşmüş 628-ji maddəsinin 1-ji bəndi). Bəzi hallarda aksept üçün müddət nəzərdə tutulmaya da bi-

lər. Bu cür məqamlarda aksept üçün normal zəruri müddət tətbiq edilir (MM-in 409-cu maddəsinin 8-ji bəndi). 

Ofertanın geri götürülməzliyi prinsipini təsbit edən qanun norması imperativ yox, dispozitiv xarakter daşıyır. 

Bu, o deməkdir ki, ofertada ayrı qayda da nəzərdə tutula bilər, yəni ofertanın qəti olmaması, onun geri götürülə 

bilməsinin mümkünlüyü qaydası göstərilə bilər. 

Ofertanın  geri  götürülməsi  təklifin  mahiyyətindən  də  irəli  gələ  bilər.  Məsələn,  tez  xarab  olan  və  korlanan 

malların satışı müqaviləsini bağlamaq təklifinin, şübhəsiz ki, geri götürülməsi onun verildiyi şəraitlə bağlı ola 

bilər. Məsələn, oferta göndərilən vaxt milli zəmində münaqişə baş verir və ya gərgin ictimai-sosial vəziyyət ya-

ranır. Bu vəziyyətdə oferta geri götürülərsə, bu, ədalətsiz hal və pozuntu hesab edilə bilməz.  

Oferta geri götürüləndə bu barədə bildiriş göndərilir (və ya verilir). Elə hallar olur ki, təklif verilən kimi onu 

dərhal geri götürmək haqqında qərar qəbul edilir. Belə məqamlarda bildiriş ofertadan əvvəl və ya onun özü ilə 

eyni  vaxtda  daxil  olur.  Bu,  o  deməkdir  ki,  oferta  verilməmişdir.  Ona  görə  ki,  oferta  ünvan  sahibi  tərəfindən 

alınmamış onun geri götürülməsi barədə bildiriş verilir. 

Beləliklə, oferent ünvan sahibinin aldığı ofertanı onun aksepti üçün müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində geri 

götürə bilməz. Məsələn, bağ evini kirayəyə verən mülkiyyətçinin ixtiyarı yoxdur ki, bu evi kirayəyə götürmək 

arzusunda olan vətəndaşın təklifi qəbul etməsi (razılıq verməsi) üçün müəyyənləşdirilmiş müddət ərzində hə-

min təklifi geri götürsün. Elə hesab edək ki, mülkiyyətçi bu müddəti gözləmir və bağ evini digər şəxsə kirayəyə 

verir. Nəzərdə tutulmuş müddətdə təklifə razılıq verən vətəndaş bağ üçün lazım olan şeyləri bağa daşıyır və bu-

nun üçün daşınmaya kifayət qədər xərclər çəkir. Bağ evini başqasına verdiyini görən vətəndaş ona vurulmuş zə-

rərin (məsələn, daşıma xərclərini və s.) əvəzinin ödənilməsini tələb edə bilər. Belə təsəvvür yaranır ki, ünvan 

sahibinin aldığı ofertanı birtərəfli qaydada geri götürən oferent çəkilmiş xərclərin əvəzini öz kontragentinə ödə-

məlidir. 

Yuxarıda göstərilən əlamətlərə uyğun gəldikdə, təklif oferta kimi qəbul edilir. Həmin əlamətlərdən biri ol-

mazsa, təklif oferta yox, ofertaya dəvət hesab olunur. Tələb olunan zəruri əlamətlərə malik olan oferta onu 

verən şəxs üçün müəyyən hüquqi nəticəyə səbəb olur. Ofertanın hüquqi qüvvəyə malik olması və hüquqi əhə-

miyyət kəsb etməsi üçün vacibdir ki, o, ünvan sahibi tərəfindən alınsın. Oferta ünvan sahibi tərəfindən alındığı 

andan onu ofertanı göndərmiş şəxslə bağlı edir (MM-in 408-ji maddəsinin 3-cü bəndi). Bu, o deməkdir ki, ün-

van sahibi tərəfindən oferta alındığı andan ofertaya razılıq verilməsi üçün müəyyənləşdirilmiş müddət qurtarana 

kimi oferta göndərmiş şəxsin analoci təklifi başqasına etməmək, habelə oferta ilə razı olan digər şəxslərlə mü-

qavilə bağlamağa ixtiyarı çatmır.  

Beləliklə, oferta dedikdə, müqavilə bağlamaq niyyətində olan şəxsin bir və ya bir neçə konkret şəxsə 



ünvanlanan, müqavilənin mühüm şərtlərini ifadə edən və bu şəxsin təklifinə javab verən hər bir şəxslə 

onun müqavilə bağlamaq iradəsində olduğunu göstərən təklif başa düşülür

3. Aksept 

Müqavilənin bağlanmasının əsas məcburi mərhələlərindən biri aksept adlanır. Ofertada yalnız bir tərəfin ira-

dəsi ifadə olunur. Müqavilənin bağlanması üçün iki tərəfin iradə ifadəsi tələb edilir. Buna görə də vacibdir ki, 

ofertanı alan tərəfin iradəsi ifadə olunsun. Bu isə müqavilə bağlanmasının aksept adlı mərhələsində müəyyən-

ləşdirilir. Aksept tərəflər arasında müqavilə münasibətlərinin əmələ gəlməsində həllediji əhəmiyyətə malikdir. 

Belə ki, oferta alan şəxsin müqavilə bağlamağa razılıq verilməsi haqqında javabının müqavilə münasibətlərinin 

rəsmiləşdirilməsində rolu böyükdür. 

Aksept dedikdə, ofertanın ünvanlandığı şəxsin ofertanı tam və qeyd-şərtsiz qəbul etməsi haqqında ja-

vabı başa düşülür. Bu javabın hüquqi əhəmiyyət kəsb etməsi və onu verən şəxs üçün hüquqi nəticə doğurması 

üçün vacibdir ki, o, müəyyən əlamətlərə uyğun gəlsin. Həmin əlamətləri özündə əks etdirməyən javab aksept 

kimi qəbul edilmir və tanınmır. Bu əlamətlər qanunda nəzərdə tutulmuşdur. 

Almaniya mülki hüququna görə, təklifin (ofertanın) qəbul edilməsi «Annahme» adlanır ki, o, aksept mənası-

nı bildirir. «Annahme» elə bir iradə ifadəsidir ki, bunun vasitəsilə akseptant müqavilə bağlamağa öz razılığını 


 

434


bildirir. O, bir tərəfdən iradə bildirmə prosedurudur, digər tərəfdən isə təsdiqetmə javabıdır, razılıq vermədir. 

«Annahme»  Almaniya  Mülki Qanunnaməsinin 150-152-ji paraqrafları ilə tənzimlənir. Yaponiya  mülki hüqu-

qunda akseptə oferta ilə birlikdə müqavilə bağlanmasına səbəb olan iradə ifadəsi kimi anlayış verilir. 

Akseptin birinji əlaməti ondan ibarətdir ki, o, tam və qeyd-şərtsiz olmalıdır (MM-in 409-cu maddəsinin 

1-ji bəndi). Bu, o deməkdir ki, müqavilə bağlamaq barədə təklif alan şəxs, yəni ofertanın ünvanlandığı şəxs hə-

min təklifə prinsipial razılıq verməli və onu qəbul etməlidir. Əgər razılıq və javab ofertada göstərilən şərtin də-

yişdirilməsi, məhdudlaşdırılması və ya ona əlavələr edilməsi ilə müşayiət olunarsa, onda bu cür razılıq və javab 

aksept kimi qəbul edilmir. Elə hallar olur ki, təklif alan şəxsin verdiyi javabda müqaviləni ofertada nəzərdə tu-

tulduğundan fərqlənən başqa şərtlərlə bağlamağa razılığı ifadə olunur. Bu, o deməkdir ki, oferta tam və qeyd-

şə

rtsiz qəbul edilməmişdir. Belə javab ofertadan imtina və eyni zamanda yeni təklif sayılır. Buna qarşılıqlı 



oferta da deyilir. Yeni (qarşılıqlı) ofertada tərəflər öz yerlərini dəyişirlər. Belə ki, əvvəlki təklifi verən şəxs ye-

ni ofertada təklif alan şəxs rolunda, əvvəlki təklif alan şəxs isə təklif verən şəxs qismində çıxış edir. 

Bəzi hallarda ofertanın tam və qeyd-şərtsiz qəbul edilməsindən müəyyən istisna hala yol verilir. Belə ki, bu 

cür hallarda ofertanın şərtləri tam həcmdə icra olunmur, lakin ofertada göstəriləşərtlərdən birinin yerinə 



yetirilməsi üçün müvafiq hərəkətlər edilməsi aksepti ifadə edir. Bu cür hərəkətlərin aksept kimi tanınması 

üçün vacibdir ki, o, aksept üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə icra edilsin. Göstərilən hərəkətlərin dairəsi kifa-

yət  qədər  genişdir:  malları  yola  salmaq;  xidmətlər  göstərmək;  işlər  görmək;  müvafiq  məbləği  ödəmək  və  s. 

üçün hərəkətlər edilməsi. Məsələn, dəmir-beton məmulatı (DBM) müəssisəsi sement istehsal edən müəssisəyə 

ona sement göndərmək barədə müqavilə bağlamaq təklifi ilə müraciət edir. Sement müəssisəsi təklifi (ofertanı) 

alan kimi vaqonlarda dəmir yolu vasitəsilə kifayət qədər sement göndərir. Onun etdiyi bu cür hərəkət aksepti 

ifadə edir. Tərəflərin münasibəti isə müqavilə münasibəti hesab olunur. Alıcı, yəni DBM müəssisəsi ödənişi ge-

jikdirərsə və ya verməzsə, o, müqavilə öhdəliyinin pozulmasına görə məsuliyyət daşıyır. 

Beləliklə, oferta almış şəxsin onun aksepti üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə ofertada göstərilən müqavilə 

şə

rtlərini yerinə yetirmək üçün hərəkətlər etməsi aksept sayılır (MM-in 409-cu maddəsinin 4-cü bəndi). Buna 



konklyudent hərəkətlər deyilir. Göstərilən bu qayda dispozitiv xarakter daşıyır. Belə ki, ofertada ayrı qayda nə-

zərdə tutula bilər.  

Bununla belə, təklifi alan şəxsin faktiki hərəkətləri də aksept sayıla bilər. Təklif ümumi oferta formasında 

ifadə edildiyi hallarda, alıcı ödənişi həyata keçirməklə faktiki hərəkətlər edir. Məsələn, satış yerində (piştaxta-

larda, vitrinlərdə və s.) malların qoyulması, onların nümunələrinin nümayiş etdirilməsi və ya satılan mallara da-

ir məlumatların (malların təsvirlərinin, kataloqlarının, fotoşəkillərinin və s.) təqdim edilməsi ümumi oferta sayı-

lır. Alıcı malı alarkən onun pulunu ödəyir və təklifi aksept edir. Qarşı tərəfin müqavilə üzrə hərəkətləri də ak-

sept hesab edilə bilər. Məsələn, vətəndaşın avtobusda bilet alması, qonağın mehmanxanada qalması üçün qəbz 

alması və s. aksept kimi qəbul edilir. 

Susmaq aksept hesab edilmir (MM-in 409-cu maddəsinin 3-cü bəndi). Təklifə razılıq verilməsində məşhur 

kəlamdan istisnaya yol verilir. Məşhur kəlamda deyilir ki, susmaq razılıq əlamətidir. Təklifə münasibət bildiri-

lərkən, bundan fərqli olaraq, susmaq razılıq əlaməti hesab edilmir. Bu, o deməkdir ki, müqavilə bağlamaq barə-

də təklif alan şəxs ona münasibət bildirməyib susursa, bu, aksept sayılmır. 

Susmağı aksept hesab etməyən qanun norması imperativ yox, dispozitiv xarakter daşıyır. Belə ki, MM-dən, 

işgüzar adətdən və ya tərəflərin əvvəlki işgüzar münasibətlərindən ayrı qayda da irəli gələr bilər (MM-in 409-cu 

maddəsinin 3-cü bəndi). Məsələn, ticarət agenti haqqında müqavilənin müddəti başa çatır. Ticarət agenti yeni-

dən müqavilə bağlamaq təklifi ilə tapşırana müraciət edir. Əgər tapşıran dinmirsə, susursa və ticarət agenti öz 

fəaliyyətini davam etdirirsə, müqavilə qeyri-müəyyən müddətə bağlanmış hesab edilir (MM-in 794-cü maddəsi-

nin 1-ji bəndi). Bu halda aksept susmaq formasında həyata keçirilir.  carə müqaviləsinin müddəti qurtardıqdan 

sonra  ona  xitam  vermək  haqqında  tərəflərdən  birinin  (icarəyə  verənin  və ya  icarəçinin)  ərizəsi  olmadıqda,  o, 

müqavilədə nəzərdə tutulmuş eyni müddət üçün və eyni şərtlərlə uzadılmış hesab edilir. Bu halda da həm ofer-

ta, həm də aksept yenidən bağlanmış müqavilə üzrə susmaq formasında həyata keçirilir. 

Akseptin ikinci əsas əlaməti ondan ibarətdir ki, o, vaxtlı-vaxtında, tələb olunan müddətdə həyata keçi-

rilməlidir. Müqavilənin bağlanma praktikasında aksept üçün müddətin böyük əhəmiyyəti vardır. Yalnız tələb 

olunan müddətdə, vaxtlı-vaxtında həyata keçirilən aksept hüquqi əhəmiyyətə malik olur və hüquqi nəticə əmələ 

gətirir, yəni müqavilənin bağlanmasını şərtləndirir. Akseptin vaxtlı-vaxtında həyata keçirilməsi onun aşağıdakı 

müddətlərdə yerinə yetirilməsini əhatə edir: 

 ofertada aksept üçün nəzərdə tutulmuş müddətdə; 



 qanunda aksept üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə; 

 aksept üçün zəruri olan müddət ərzində; 



 aksept dərhal bildirildikdə. 



 

435


Birinji halda oferent, yəni müqavilə bağlamaq barədə təklif edən şəxs ofertada aksept üçün müddət müəy-

yənləşdirir. Təklifi alan şəxsin, yəni akseptantın borcudur ki, aksepti bu müddət ərzində həyata keçirsin (MM-

in  409-cu  maddəsinin  2-ji  bəndi).  Akseptin  göstərilən  müddət  ərzində  həyata  keçirilməsi  hüquqi  əhəmiyyət 

kəsb edir. Belə ki, oferent (ofertanı göndərmiş şəxs) aksepti ofertada nəzərdə tutulan müddət ərzində aldıqda, 

müqavilə  bağlanmış  sayılır  (MM-in  409-cu  maddəsinin  7-ji  bəndi).  Özü  də  dərhal  qeyd  etməliyik  ki,  aksept 

haqqında  bildirişin  oferentə  göndərildiyi  vaxt  müddəti  yox,  anjaq  həmin  bildirişin  oferent  tərəfindən  alındığı 

vaxt müddəti hüquqi əhəmiyyətə malik olur, yəni müqavilənin bağlanmasını şərtləndirir. Ona görə də akseptant 

aksept barədə bildirişi elə hesabla göndərməyə çalışmalıdır ki, həmin bildiriş ofertada nəzərdə tutulan müddətdə 

oferentə çatsın. 

kinci halda akseptant qanunda aksept üçün müəyyənləşdirilmiş müddətdə oferentə javab verməlidir, yə-

ni aksept barədə bildiriş göndərməlidir. Bu cür müddət yazılı oferta üçün xarakterikdir. Belə ki, yazılı ofertada 

aksept üçün müddət nəzərdə tutulmur. Bu halda aksept üçün müddəti müəyyən etmək üçün qanunda göstərilən 

müddət əsas kimi götürülür. Məsələn, qanun mal göndərmə müqaviləsi bağlanarkən aksept üçün otuz gün müd-

dət müəyyən edirdi (MM-in qüvvədən düşmüş 628-ji maddəsinin 1-ji bəndi). Akseptant mal göndərmə müqavi-

ləsi bağlamaq barədə təklifi aldığı otuz gün ərzində müqavilənin müvafiq şərtlərinin razılaşdırılması üçün təd-

birlər görməli, yəni aksept barədə oferentə bildiriş göndərməli idi. Oferta göndərmiş şəxs aksepti 30 gün qurta-

rana qədər aldıqda, müqavilə bağlanmış hesab edilirdi.  

Üçüncü halda akseptant aksept üçün zə

ruri olan müddəərzində oferentə aksept barədə bildiriş göndər-

məlidir. Bu cür müddətdən oferta yazılı formada verildiyi hallarda istifadə edilir. Bundan əlavə, həmin müddət 

o  halda  tətbiq  olunur  ki,  birinjisi,  yazılı  ofertada  aksept  üçün  müddət  müəyyənləşdirilməsin,  ikincisi,  aksept 

üçün müddət qanunda nəzərdə tutulmasın. Aksept üçün zəruri olan müddət dedikdə, normal (ağlabatan) lazı-

mi müddət başa düşülür. Zəruri olan müddəti təyin edərkən ofertanın predmeti, təklif verən şəxsdən təklif alan 

şə

xsə poçtun getməsi müddəti, həmin növ korrespondensiyanın (poçtla göndərilən yazışmalar, məktublar, teleq-



ramlar və başqalarının) hər iki tərəfə çatması üçün yetərli olan vaxt, verilmiş təklifin məzmunu ilə tanış olmaq 

və ona javab vermək üçün kifayət edən vaxt, təklif alan şəxsin iş icraatının təşkili və digər amillər nəzərə alınır. 

Oferta göndərmiş şəxs aksepti aksept üçün zəruri olan müddət ərzində almış olduqda, müqavilə bağlanmış he-

sab olunur. 

Dördüncü halda aksept üçün müddət təklif alan şəxsin aksept barədə bildirişin dərhal verməsi ilə bağlı 

olaraq müəyyən edilir. Bu cür müddətdən o halda istifadə olunur ki, hər şeydən əvvəl, oferta şifahi formada ve-

rilsin. Vətəndaşlar məişət münasibətləri sferasında konsensual müqavilələr bağladıqları zaman, bir qayda ola-

raq, əsasən şifahi formada oferta verirlər. Real müqavilələr bağlanarkən bu cür oferta göndərilmir. Bundan əla-

və, vacibdir ki, şifahi formalı ofertada aksept üçün müddət göstərilməsin. Hər iki şərt olduqda, akseptant aksept 

barədə dərhal bildiriş verir. Bununla da müqavilə bağlanmış sayılır. Bu xüsusi qayda ilə o müqavilələr bağlanır 

ki, onların barəsində qanun yazılı forma tələb etmir və nəzərdə tutmur. 

 

Göstərdiyimiz hallardan başqa, qalan hallarda akseptin vaxtında həyata keçirilməsi ofertanın ünvanında olan 



şə

xsə verilməsindən asılı olaraq müəyyən edilir. Belə ki, ünvanında olan şəxsə verilmiş oferta dərhal qəbul 

edilməli və ya ondan imtina olunmalıdır (MM-in 409-cu maddəsinin 10-cu bəndi). Ünvanında olmayan şəxsə 

verilmiş oferta isə  yalnız oferta verilmiş şəxsin, adətən, javab gözləyə biləjəyi müddətədək qəbul edilə bilər 

(MM-in 409-cu maddəsinin 11-ji bəndi). 

Bəzən oferta vermiş şəxs aksepti tələb olunan müddətdə almır. Başqa sözlə desək, akseptantdan aksept alın-

ması gejikdirilir. Buna alınması gejikdirilən aksept deyilir. Bu cür aksept, ümumi qaydaya görə, müqavilənin 

bağlanmasına gətirib çıxarmır. Lakin müəyyən tələb olunan şərt əsasında oferentə gej çatan aksept müqavilənin 

bağlanmasına dəlalət edə bilər. Başqa sözlə desək, müqavilənin taleyi bu halda oferentdən asılı olur. Belə ki, 

oferent ya gejikdirilən javaba məhəl qoymayaraq, müqavilənin bağlanması ilə razılaşır, ya da onun təklifinə ve-

rilən javabın gejikdirilməsinə görə müqavilə bağlanmaqdan imtina edir.  

Qanunun müvafiq norması oferentə gej çatan aksept (alınması gejikdirilən aksept) ilə bağlı əmələ gələn mü-

nasibətləri tənzimləyir (MM-in 409-cu maddəsinin 5-ji bəndi). Mülki qanunvericilik bu münasibətlərdə gejik-

mənin iki halını fərqləndirir və onları müxtəlif qaydada nizama salır. Birinji hal ondan ibarətdir ki, aksept ak-

septant tərəfindən vaxtında göndərilir (vaxtında göndərilmə akseptdən məlum olur), lakin oferent tərəfindən gej 

alınır, yəni ona gej çatır. Gej çatmanın səbəbi müxtəlif amillərlə bağlı ola bilər: rabitə təşkilatlarının, yəni poç-

tun təqsiri olduqda; ünvanı düzgün göstərməyən akseptantın təqsiri olduqda. Belə hallarda, əgər oferent aksep-



tin gej alınması barədə digər tərəfə dərhal məlumat vermiş olarsa, müqavilə bağlanmamış hesab edilir

Akseptin gej çatması barədə yalnız oferentin xəbəri olur. Akseptant isə belə güman edir ki, aksept oferent tərə-

findən vaxtında alınmışdır, artıq müqavilə bağlanmışdır və buna görə də müqavilənin icrasına, müvafiq xərclər 

çəkməyə başlamaq lazımdır. Bu cür xərclərin çəkilməsinin qarşısını almaq üçün müqaviləni bağlamaq arzusun-



 

436


da olmayan oferentə akseptin gej çatması barədə dərhal akseptanta məlumat vermək vəzifəsi həvalə edilir

Bununla belə, göstərilən halda oferent akseptin gej alınması barədə qarşı tərəfə dərhal məlumat vermir, su-

sur. Oferentin susması müqavilə

nin bağlanmış hesab edilməsini şərtləndirir

Gejikdirmənin ikinci halı ondan ibarətdir ki, aksept akseptantın təqsiri üzündən oferentə gej çatır, yəni ofe-

rent aksepti gej alır. Bu halda, əgər oferent gej alınmış akseptin qəbul edilməsi barədə akseptanta dərhal məlu-

mat verərsə, müqavilə bağlanmış hesab edilir. Əgər oferent məlumat verməyib susarsa, bu, müqavilənin bağ-

lanmamasını şərtləndirir. 

Beləliklə, alınması gejikdirilən aksept, əgər oferent onu qəbul etməsə, hüquqi nəticə yaratmır, yəni müqavilə-

nin bağlanmasına dəlalət etmir. Oferta üçün gejikmiş aksept yeni oferta sayılır (MM-in 410-cu maddəsinin 1-ji 

bəndi). 

Akseptantın aksepti geri götürmək hüququ vardır. Bu, onu ifadə edir ki, o, müqavilənin bağlanmasına ver-

diyi razılıqdan imtina edə bilər. Akseptant göstərilən həmin hüququnu həyata keçirərkən akseptin geri götürül-

məsi haqqında bildiriş verir.  ki halda bildiriş akseptin geri götürülməsinə dəlalət edir. Birinji halda, əgər bildi-



riş oferentə akseptdəəvvəl çatarsa, bu, akseptin geri götürülməsinə səbəb olur. Əksinə, əgər bildiriş aksept-

dən sonra oferentə çatarsa, bu, akseptin geri götürülməsi üçün əsas olmur. Bu halda aksept oferent tərəfindən 

alınmış hesab edilir. 

kinci halda akseptin geri götürülməsi haqqında bildiriş akseptlə eyni vaxtda oferentə çatır. Bu cür məqam 

da akseptin geri götürülməsini ifadə edir. Bu, onu göstərir ki, aksept oferent tərəfindən alınmamışdır, akseptant 

tərəfindən geri götürülmüşdür. 

Sahibkarlıq fəaliyyəti sferasında müqavilə bağlanması praktikasında elə hallara rast gəlinir ki, bir tərəf ak-

sept almaq üçün müqavilənin layihəsini (ofertanı) qarşı tərəfə göndərir. Qarşı tərəf müqavilənin əsas və əksər 

şə

rtlərini qəbul edir və prinsipial razılığını ifadə edir. Bəzi bir və ya bir neçə müqavilə şərti barəsində isə o, ra-



zılaşmır və ixtilaf (fikir ayrılığı) haqqında protokol imzalayır. Akseptant müqavilənin layihəsini də imzalayır və 

protokolla  birlikdə  oferentə  göndərir.  Bu  hal  müqavilənin  bağlanmış  sayılmasına  dəlalət  etmir.  Tərəflərin 

borcudur ki, onlar yaranmış ixtilafı nizama salsınlar. Məsələn, qanun müəyyən edirdi ki, sahibkarlıq müqaviləsi 

hesab edilən mal göndərmə müqaviləsi bağlanarkən tərəflər ixtilafları tənzimləsinlər (MM-in qüvvədən düşmüş 

628-ji maddəsi). Bununla belə, müqaviləni digər şərtlərlə bağlamağa razılıq vermək haqqında javab yeni oferta 

hesab edilir. 



4. Müqavilənin bağlanması anı və müqavilənin bağlandığı yer 

Müqavilələr bağlanarkən müqavilənin bağlanması anının və müqavilənin bağlandığı yerin çox vacib əhəmiy-

yəti vardır. Müqavilənin bağlanması anı ona görə mühüm əhəmiyyət kəsb edir ki, müqavilə bağlayan tərəflə-

rin hüquq və vəzifələrinin əmələ gəlməsi bu anla şərtlənir. Məhz bu andan müqavilə iştirakçıları üçün hüqu-

qi nəticə yaranır, yəni mülki hüquq münasibətləri əmələ gəlir, dəyişir və ya xitam olunur. Müqavilənin bağlan-

ması anını təyin etmədən müqavilədə nəzərdə tutulan hüquq və vəzifələrin yaranma məqamını müəyyənləşdir-

mək qeyri-mümkündür. Buna görə də qüvvədə olan mülki qanunvericilik müqavilənin bağlanması anına xüsusi 

ə

həmiyyət verir və onun tənzimlənməsinə ayrıja norma həsr edir (MM-in 407-ji maddəsi). 



Müqavilənin bağlanması anını müəyyənləşdirmək üçün üç qayda mövcuddur: 

 konsensual müqavilələrin bağlanması haqqında qayda;  



 real müqavilələrin bağlanması haqqında qayda;  

 dövlət qeydiyyatına alınması tələb olunan müqavilələrin bağlanması haqqında qayda.  



Konsensual müqavilələrin bağlanması haqqında qaydanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, konsensual mü-

qavilələr oferta göndərmiş şəxsin onun akseptini aldığı anda bağlanmış sayılır. Bu, o deməkdir ki, tərəflər, yəni 

oferent və akseptant sazişə və razılığa gəldikləri andan konsensual müqavilə bağlanmış hesab edilir. Tərəflərin 

sazişə və razılığa gəlmələri anı oferentin aksepti aldığı məqamdır. Məsələn, alqı-satqı, mal göndərmə, pəra-

kəndə alqı-satqı, kirayə, icarə, françayzinq, lizinq və s. müqavilələrin bağlanması anı tərəflərin sazişə və razılı-

ğ

a gəlmələri vaxtı ilə şərtlənir. 



Real müqavilələrin bağlanması haqqında qaydanın mahiyyəti ondan ibarətdir ki, real müqavilələr tərəf-

lərin sazişindən (yəni oferentin aksepti almasından) əlavə, əmlakın verildiyi andan bağlanmış sayılır. Belə ki, 

real müqavilələrin bağlanması üçün oferentlə akseptantın təkjə müqavilənin şərtləri barədə razılığa gəlmələri və 

sazişi yetərli deyildir. Müqavilənin bağlanmış hesab edilməsi üçün həm də zəruridir ki, müvafiq tərəf müqavilə-

nin  predmeti  olan  əmlakı  digər  tərəfə  versin.  Əmlak  həmin  tərəfə  verildiyi  andan  müqavilə  bağlanmış  hesab 

edilir. Deməli, real müqavilələrin bağlanma anı əmlakın verilmə məqamı ilə şərtlənir. Məsələn, yükdaşı-

ma, saxlama, bank əmanəti və renta müqavilələri real müqavilə sayılır. Bu müqavilələrin bağlanması üçün qeyd 

etdiyimiz kimi, oferta göndərmiş şəxsin onun akseptini alması kifayət etmir; bunun üçün həm də eyni zamanda 

tələb  edilir  ki,  tərəflərdən  biri  müvafiq  əmlakı  digər  tərəfə  versin  (məsələn,  yükdaşıma  müqaviləsi  üzrə  yük 


 

437


göndərən yükü dpşıyıcıya, saxlama müqaviləsi üzrə saxlanca verən şəxs əmlakı saxlayıcıya, bank əmanəti mü-

qaviləsi üzrə əmanətçi pulu banka və s. təhvil verməlidir). Oferta göndərmiş şəxsin onun akseptini aldığı andan 

yox, məhz əmlakın verildiyi andan real müqavilə bağlanmış hesab edilir; həmin andan tərəflər üçün hüquq və 

vəzifələr əmələ gəlir. Məsələn, saxlama müqaviləsi üzrə əmlakı saxlamaq və onu sahibinə qaytarmaq kimi vəzi-

fələr əmlak saxlayıcıya verildiyi andan yaranır; bank əmanəti müqaviləsi üzrə pulu əmanətçiyə geri qaytarmaq 

vəzifəsi pul banka təhvil verildiyi andan əmələ gəlir. 

Roma hüququ dövründən bəri real müqavilələr müvafiq əmlak verildiyi andan bağlanmış sayılır. Xarici öl-

kələrin müasir mülki hüququ da məsələyə bu cür yanaşır Özü də müqavilənin real müqavilə şəklində bağlan-



ması  tərəflərin  sazişi  ilə  yox,  məhz  qanunla müəyyən  edilir.  Məsələn,  tərəflər  alqı-satqı  müqaviləsini  real 

müqavilə şəklində bağlaya bilməzlər, yəni onlar əmlak alıcıya verildiyi andan alqı-satqı müqaviləsinin bağlan-

ması barədə razılığa gələ bilməzlər. Amma bundan fərqli olaraq tərəflər bağışlama müqaviləsini real müqavilə 

və ya konsensual müqavilə şəklində bağlaya bilərlər. Buna görə də qanunvericinin MM-in 407-ji maddəsinin 2-

ji bəndində ifadə olunan «müqavilə müvafiq əmlakın verildiyi andan bağlanmış sayılır» göstərişini «sadə yazılı 

müqavilə müvafiq qaydada imzalandığı, notarial qaydada təsdiq edilməli müqavilə isə müvafiq qaydada təsdiq 

edildiyi andan bağlanmış sayılır» göstərişi ilə əvəz etməsinin heç bir əsası yoxdur. Ona görə ki, bir qayda ola-

raq, konsensual müqavilə imzalandığı andan bağlanmış sayılır, eləjə də tərəflər üçün hüquq və vəzifələr əmələ 

gətirir. Real müqavilələr isə imzalandığı andan yox, əmlak qarşı tərəfə verildiyi andan bağlanmış sayılır. 

Məsələn, tərəflər (bank və əmanətçi) sənəd tərtib edərək bank əmanəti müqaviləsi bağlamaq məqsədilə onu im-

zalayırlar; lakin bu andan yox, məhz pul banka təhvil verildiyi andan müqavilə bağlanmış sayılır. Ona görə ki, 

bank əmanəti müqaviləsi real müqavilədir. 

Notarial qaydada təsdiq edilməli real müqavilə (məsələn, daşınmaz əmlakın rentaya verilməsi müqaviləsi) 

təsdiq edildiyi  andan bağlanmış sayıla bilməz; bunun üçün, şübhəsiz, əmlakın müvafiq tərəfə verilməsi tələb 

olunur. 

Dövlət qeydiyyatına alınması tələb olunan müqavilələrin bağlanması haqqında qaydanın mahiyyəti on-

dan ibarətdir ki, müqavilə üzrə hüquqların dövlət qeydiyyatına alınması nəzərdə tutulan müqavilələr, bu hüquq-

ların qeydə alındığı  andan bağlanmış sayılır. Dövlət qeydiyyatı daşınmaz əmlakın dövlət reyestrində aparılır. 

Dövlət reyestrində qeydə alınmalı olan müqavilələrin dairəsi qanunla müəyyən edilir: daşınmaz əmlakın alqı-

satqı müqaviləsi (MM-in 647-ji maddəsi); daşınmaz əmlakın özgəninkiləşdirilməsini nəzərdə tutan renta müqa-

viləsi (MM-in 866-jı maddəsi); daşınmaz əmlakın ipotekası haqqında müqavilə (MM-in 309-cu maddəsinin 1-ji 

bəndi) və s. Bu cür müqavilələrin dövlət reyestrində qeydiyyata alınması anı həmin müqavilələrin bağlanması 

məqamını  ifadə  edir.  Özü  də  dərhal  qeyd  etməliyik  ki,  dövlət  reyestrində  dövlət  qeydiyyatına  alınması  tələb 

olunan müqavilələr onların notariat qaydasında təsdiqlənməsi ilə müşayiət edilir. Məsələn, yuxarıda göstərdiyi-

miz  renta  və  alqı-satqı  kimi  müqavilələr  dövlət  reyestrində  dövlət  qeydiyyatına  alınmamışdan  əvvəl  hökmən 

notariat qaydasında təsdiqlənir. Lakin belə hallarda müqavilənin notariat qaydasında təsdiqlənməsi müqavilənin 

bağlanmış hesab edilməsinə dəlalət etmir və müqaviləni bağlayan tərəflər üçün hüquq və vəzifələr yaratmır. 

Notarial formalı elə müqavilələr vardır ki, bu müqavilələr onların dövlət reyestrində qeydə alınması ilə mü-

ş

ayiət olunmur,  yəni bu müqavilələrin notariat qaydasında təsdiqlənməsindən sonra daşınmaz əmlakın dövlət 



reyestrində qeydiyyata alınması tələb edilmir. Bu cür müqavilələrə misal olaraq MM-in 329-cu maddəsinin 1-ji 

bəndində nəzərdə tutulan qaydada tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə bağlanan müqavilələri göstərmək olar. Belə ki, 

MM-də bəzi müqavilələr üçün notarial forma nəzərdə tutulmur.  Lakin müqavilə bağlayan tərəflərin qarşılıqlı 

razılığı ilə müqavilə notariat qaydasında təsdiqlənə bilər. Məsələn, MM borc müqaviləsi üçün notarial forma 

müəyyənləşdirmir. Lakin borc verənlə borc alan borc müqaviləsinin notariat qaydasında təsdiqlənməsi barədə 

razılığa gəlirlər. Belə hallarda, yəni tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə müqavilə notarial formada bağlandıqda, mü-

qavilə notariat qaydasında təsdiqləndiyi andan bağlanmış hesab edilir. 

Müqavilənin bağlandığı yer də mühüm əhəmiyyətə malik olan məsələlərdəndir. MM-in 411-ji maddəsi bu 

məsələnin nizama salınmasına həsr edilmişdir. Müqavilənin bağlandığı yer tərəflərin razılığı ilə müqavilədə 

göstərilməklə təyin edilə və müəyyənləşdirilə bilər. Çox vaxt müqavilə bağlayan tərəflərdən birinin olduğu 

yer müqavilənin bağlandığı yer kimi nəzərdə tutulur. Bununla belə, tərəflər razılığa gələ bilərlər ki, müqavilə-

nin predmeti olan əmlakın yerləşdiyi yer və ya müqavilə bağlamaq barədə danışıqların aparıldığı yer müqavilə-

nin bağlandığı yer kimi müəyyənləşdirilsin. 

Müqavilədə onun bağlandığı yer göstərilməyə də bilər. Bu halda qanun müqavilənin bağlandığı yeri ofe-

rentin (ofertanı göndərmiş şəxsin) yaşayış yeri (və ya olduğu yer) ilə bağlayır və əlaqələndirir. Əgər ofe-

rent fiziki şəxs olarsa, onun yaşayış yeri müqavilənin bağlandığı yer hesab edilir. Yox əgər oferent rolunda hü-

quqi şəxs çıxış edərsə, onun olduğu yer müqavilənin bağlandığı yer sayılır.  

Müqavilənin bağlandığı yerin müəyyən edilməsinin əhəmiyyəti bir neçə amillə şərtlənir. Birinjisi, müqavilə-



 

438


nin bağlandığı yeri müəyyənləşdirməklə müqaviləyə tətbiq edilən normativ aktı təyin etmək mümkün olur

kincisi,  əvəzli  müqavilələrdə  qiyməti  müəyyən  edərkən  müqavilənin  bağlandığı  yer  böyük  əhəmiyyətə 

malik olur. Belə ki, bəzi hallarda əvəzli müqavilədə qiymət nəzərdə tutulmur və onu müqavilə şərtlərinə əsasən 

müəyyənləşdirmək mümkün olmur. Bu cür vəziyyətdə müqavilə bağlandığı yerdə müqayisəyə gələ bilən oxşar 

mallar, işlər və ya xidmətlər üçün, adətən, alınan qiymət əsas kimi götürülür. Üçüncüsümüqavilə şərtlərinin 

təfsirində müqavilənin bağlandığı yer böyük rol oynaya bilər

Vacib əhəmiyyətə malik olan məsələlərdən biri müqavilənin qüvvədə olma müddətinin başlanğıjını və sonu-

nu müəyyənləşdirməkdən ibarətdir. Müqavilə bağlandığı andan qüvvəyə minir (MM-in 399-cu maddəsinin 1-ji 

bəndi). Deməli, qanun müqavilənin hüquqi qüvvəyə minməsi anını müqavilənin bağlanması anı ilə əlaqə-



ləndirir. Konsensual müqavilələrin bağlanması anı tərəflərin sazişə gəlmələri (oferentin aksepti alması) anı ilə, 

real müqavilələrin bağlanması anı əmlakın verilməsi anı ilə, müqavilə üzrə hüquqların dövlət qeydiyyatına alın-

ması tələb edilən müqavilələr isə bu hüquqların qeydə alındığı anla şərtlənir. Biz bu barədə yuxarıda danışmı-

ş

ıq. 



Müqavilə qüvvəyə mindikdən sonra tərəflər üçün məcburi xarakter daşıyır. Tərəflər müqavilədən əmələ gə-

lən öhdəliyi icra etməyə və onun pozulmasını aradan qaldırmağa borcludurlar. Beləliklə, mülki qanunvericilik 



müqavilənin məcburiliyi və icra olunması prinsipini təsbit edir (pacta sunt servanda). Bu prinsip müqavilə 

hüququnun əsas və fundamental prinsiplərindən biridir. 

Müqavilənin onun bağlanması anından qüvvəyə minməsi haqqında qaydadan müəyyən hallarda istisnaya yol 

verilir (MM-in 399-cu maddəsinin 2-ji bəndi). Belə ki, tərəflər bağladıqları müqavilənin hüquqi qüvvəsinin 



müqavilə bağlanana qədər yaranan real faktiki münasibətlərə də şamil edilməsi barədə razılığa gələ bi-

lərlər. Məsələn, mülkiyyətçi əmlakı icarəçiyə icarəyə verir və onlar arasında faktiki icarə münasibətləri (hüquq 

münasibətləri yox) əmələ gəlir. Bir müddətdən sonra onlar öz aralarında icarə müqaviləsi bağlayırlar. Bu müqa-

vilənin şərtləri tərəflərin razılığı ilə müqavilə bağlanana qədər yaranmış faktiki, yəni real icarə münasibətlərinə 

tətbiq edilə bilər. Adətən, tərəflərin bu cür razılaşması əmlakın verilməsi üzrə real münasibətlərlə bağlı olur. 



Müqavilənin qüvvədə olma müddəti tərəflərin sazişi və razılığı ilə müəyyən edilir. Bu müddət konkret təq-

vim tarixi ilə və ya illər, aylar, həftələr, günlər və s. hesablanan vaxtın bitməsi ilə müəyyənləşdirilir. Müqavilə 

həm də qeyri-müəyyən müddətə bağlana bilər. Tərəflər müqavilədə nəzərdə tuta bilərlər ki, o, qeyri-müəyyən 

müddətə bağlanır. Ticarət agenti, tapşırıq, icarə, kirayə, əvəzsiz istifadə, borc və digər müqavilələr müddətsiz 

(yəni qeyri-müəyyən müddətə) bağlana bilər. 

Müqavilənin hüquqi qüvvəyə minməsi tərəflər üçün hüquq və vəzifələr yaradırsa, müqavilənin qüvvədə olma 

müddətinin başa çatması isə tərəflərin müqavilə üzrə öhdəliklərinin xitamına səbəb olur. Tərəflərin müqavilə üzrə 

öhdəlikləri müqavilənin qüvvədə olma müddətinin qurtarması ilə yalnız o halda ləğv edilə bilər ki, bu, tərəflərin 

razılığı ilə müqavilədə nəzərdə tutulsun. Lakin bu cür razılıq müqavilədə nəzərdə tutulmaya da bilər. Belə halda 

müqavilənin qüvvədə olma müddətinin bitməsi və qurtarması tərəflərin müqavilə üzrə öhdəliklərinin avtomatik 

olaraq ləğv edilməsinə səbəb olmur. Belə ki, müqavilədən irəli gələn hər hansı bir vəzifə (öhdəlik) lazımınja icra 

edilməsə, müvafiq tərəf müqavilənin qüvvədə olma müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, həmin vəzifəni icra 

etməyə  borcludur.  Məsələn,  elə  hesab  edək  ki,  yaşayış  evinin  tikintisi  üzrə  podrat  müqaviləsi  bir  il  müddətinə 

bağlanmışdır. Bir il tamam olan kimi podrat müqaviləsinin qüvvədə olma müddəti başa çatır. Lakin podratçı mü-

qavilə qüvvədə olma müddətinin başa çatmasına baxmayaraq, yaşayış evini tikib qurtarmır. Belə halda, podratçı 

evi tikib sifarişçiyə təhvil vermək vəzifəsini daşıyır. O, bu vəzifəni yerinə yetirənə kimi podrat müqaviləsi qüvvə-

də olur. Belə hallarda müqavilədə nəzərdə tutulmuş öhdəliyin icrasının qurtarması anına kimi müqavilə qüvvədə 

olur (MM-in 399-cu maddəsinin 3-cü bəndi). 

Ümumi qayda belədir ki, tərəflər müqavilənin qüvvədə olma müddəti bitənədək müqavilə üzrə öhdəliklərini 

lazımınja icra edirlər. Belə halda öhdəliyin lazımınja icra edilməsi anı ilə müqavilənin qüvvədə olma müddəti-

nin başa çatması məqamı bir-birinə uyğun gəlib üst-üstə düşür. Göstərilən vəziyyətdə müqavilənin qüvvədə ol-

ma müddətinin başa çatması avtomatik olaraq müqavilə üzrə tərəflərin öhdəliklərinə xitam verir (şübhəsiz ki, 

hər hansı bir şərtdən asılı olmayaraq). 

Nəhayət, müqavilənin qüvvədə olma müddətinin başa çatması avtomatik olaraq həmin müqavilədən irəli gə-

lən öhdəliklərin pozulmasına görə tərəfləri məsuliyyətdən azad etmir. Özü də dərhal qeyd etməliyik ki, tərəflər 

müqavilənin  qüvvədə  olma  müddəti  bitənədək  yol  verdikləri  pozuntulara  görə  məsuliyyət  daşıyırlar  (MM-in 

399-cu  maddəsinin  4-cü  bəndi).  Məsələn,  mal  göndərmə  müqaviləsi  üzrə  mal  göndərən  (satıcı)  müqavilənin 

qüvvədə olma müddətinin qurtarmasından sonra da satılmış malların qüsurlarına görə alıcılar qarşısında məsu-

liyyət daşıyır. 

5. Müqavilənin hərrajda bağlanması 

Mülki qanunvericilik müqavilənin hərrajda bağlanmasının mümkünlüyünü nəzərdə tutur. Müqavilənin hər-



 

439


rajda bağlanması müəyyən xüsusiyyətlərə malikdir. Belə ki, o, müqavilə münasibətlərinin rəsmiləşdirilməsi-

nin xüsusi xarakterli üsuludur. Müqavilənin bu üsulla bağlanmasının tətbiq sferası kifayət qədər əhatəlidir. 

Xüsusən dövlət əmlakının özəlləşdirilməsi prosesində müqavilələr bağlanarkən həmin üsuldan geniş səviyyədə 

istifadə olunur. 

Müqavilənin hərrajda bağlanması dedikdə, hərrajın təşkilatçısı ilə hərrajı udan şəxs arasındakı saziş başa 

düşülür. Müqavilə hərrajı udan şəxslə bağlanır (MM-in 414-cü maddəsinin 1-ji bəndi). Hərraj keçirilməsi yolu 

ilə istənilən müqavilə bağlana bilər. Lakin bu qaydadan müəyyən istisna hala yol verilir. Belə ki, bəzi müqavi-

lələrin  mahiyyəti  onların  hərraj  keçirilməsi  yolu  ilə  bağlanması  imkanını aradan  qaldırır  və  istisna  edir,  yəni 



müqavilələrin hərraj yolu ilə bağlanması bu müqavilələrin mahiyyəti ilə ziddiyyət təşkil edir və onunla bir 

araya sığmır. Məsələn, hərraj nəşriyyat, bağışlama və birgə fəaliyyət haqqında müqavilələrin bağlanması üçün 

yaramır.  

Hərraj keçirilməsi yolu həm əmlakın (o cümlədən daşınmaz əmlakın), həm qiymətli kağızların, həm də əm-

lak hüququnun satışı barədə müqavilələr bağlana bilər. Qanun bu barədə hər hansı bir məhdudiyyət müəyyən 

etmir. Bununla belə, girov qoyulmuş əşya hərrajda satış yolu ilə satıla bilər (MM-in 297-ji maddəsi). 

Hərraj keçirilməsi yolu ilə bağlanan müqavilə iştirakçılarından biri hərrajın təşkilatçısıdır. Hərrajın təşki-

latçısı rolunda, bir qayda olaraq, əmlakın mülkiyyətçisi və ya əmlak hüququnun sahibi çıxış edir.  xtisaslaşdırıl-

mış təşkilatlar da hərraj keçirilməsini təşkil edə bilərlər. Məsələn, dövlət əmlakı özəlləşdirilərkən  qtisadi  nki-

ş

af  Nazirliyi  ixtisaslaşdırılmış  təşkilat  kimi  çıxış  edir.  xtisaslaşdırılmış  təşkilat  əmlakın  mülkiyyətçisi  və  ya 



ə

mlak hüququnun sahibi ilə müqavilə bağlayır və o, bu müqavilə əsasında hərəkət edir.  xtisaslaşdırılmış təşki-

lat ya həmin şəxslərin adından, ya da öz adından çıxış edir. 

Hərraj  iki  formada  həyata  keçirilir:  auksion  formasında;  müsabiqə  formasında.  Hərrajın  formasının 

müəyyən edilməsi satılan əmlakın mülkiyyətçisinin və ya satılan əmlak hüququnun sahibinin iradəsindən asılı-

dır. Belə ki, hərrajın hansı formada həyata keçirilməsini onlar müəyyənləşdirirlər (MM-in 414-cü maddəsinin 

5-ji bəndi). Bununla belə, qanunda birbaşa nəzərdə tutulduğu halda da hərraj keçirilməsi yolu ilə müqavilə bağ-

lana bilər (məsələn, girov qoyulmuş əmlakın hərrajda satılması və s.), yaxud qanun dövlət əmlakını özəlləşdi-

rərkən hərraj keçirilməsinin zəruriliyini nəzərdə tutur. Deməli, hərraj keçirilməsi yolu ilə müqavilə həm tə-

rəflərin iradəsi ilə, həm də qanunun birbaşa göstərişəsasında bağlana bilər

Auksion hərrajın keçirilməsinin elə bir formasıdır ki, onun məqsədi hərrajı udmuş şəxsi, yəni ən yüksək qiy-

mət təklif etmiş şəxsi müəyyən etməkdən ibarətdir. Müsabiqə isə hərrajın keçirilməsinin elə bir formasıdır ki, 

onun məqsədi hərrajı udmuş şəxsi, yəni hərrajın təşkilatçısının qabaqjadan təyin etdiyi müsabiqə komissiyası-

nın  rəyinə  əsasən,  ən  yaxşı  şərtlər  təklif  etmiş  şəxsi  müəyyən  etməkdən  ibarətdir.  Bu  iki  formanı  birləşdirən 

cəhət ondan ibarətdir ki, onların hər ikisinin məqsədi də hərrajın qalibini, yəni hərrajı udan şəxsi aşkar etmək-

dən ibarətdir. 

Auksion və müsabiqə iki cür olur: açıq auksion və açıq müsabiqə; qapalı auksion və qapalı müsabiqə. Açıq 

auksion və açıq müsabiqə odur ki, burada istənilən şəxs çıxış edə bilər. Qanun bu barədə hər hansı bir məhdu-

diyyət müəyyən etmir. Qapalı auksion və qapalı müsabiqə odur ki, burada yalnız bu məqsəd üçün dəvət olu-

nan şəxslər iştirak edir. Deməli, birinji halda iştirakçıların dairəsi əhatəli, qeyri-məhduddursa, ikinci halda onla-

rın sayı xeyli dərəjədə azalır, məhdudlaşır. 

Hərraj qanunda nəzərdə tutulan qaydada təşkil edilir və keçirilir (MM-in 415-ji maddəsi). Hər şeydən əvvəl, 

təşkilatçı hərrajın keçirilməsi barədə bildiriş verir. Bildiriş hərrajın keçirilməsinə ən geji otuz gün qalmış ve-

rilir. Öz hüquqi xarakterinə və təbiətinə görə bildiriş birtərəfli əqddir. Ona görə də o, hüquqi nəticə əmələ gə-

tirir. Bildirişdə zəruri sayılan bu və ya digər məlumatlar göstərilir: hərrajın vaxtı, yeri və forması; hərrajın pred-

meti  və  keçirilmə  qaydası;  hərrajda  iştirakın  rəsmiləşdirilməsi;  başlanğıj  qiyməti  haqqında  məlumat; 

qanunvericiliklə müəyyənləşdirilmiş digər məlumatlar. Əgər hərrajın predmeti müqavilə bağlamaq hüququdur-

sa, qarşıdakı hərraj barəsində bildirişdə bunun üçün verilən müddət göstərilməlidir (MM-in 415-ji maddəsinin 

2-ji bəndi). Deməli, hərrajın keçirilməsi haqqında bildiriş vermək hərraj təşkilatçısının daşımalı olduğu əsas və-

zifədir. 

Hərraj təşkilatçısına təkjə vəzifə həvalə olunmur. O, həm də hüquqlara malikdir. Belə ki, hərraj təşkilatçısı-



nın istədiyi vaxt hərrajın keçirilməsindən imtina etmək ixtiyarı vardır (MM-in 415-ji maddəsinin 3-cü bən-

di). Özü də dərhal qeyd etməliyik ki, bu hüquqdan yalnız açıq hərraj təşkilatçısı, yəni açıq auksion və açıq mü-

sabiqə təşkilatçısı istifadə edə bilər. Qanun qapalı hərraj (qapalı auksion və qapalı müsabiqə) təşkilatçısına bu 

cür  hüquq  vermir.  Əgər  qapalı  hərraj  təşkilatçısı  bildiriş  göndərdikdən  sonra  hərrajın  keçirilməsindən  imtina 

edərsə, onda bu hal pozuntu hesab edilir və o, dəvət etdiyi iştirakçılara dəyən real zərərin əvəzini ödəyir. 

Açıq hərraj təşkilatçısına gəldikdə isə qeyd etmək lazımdır ki, qanun ona istənilən vaxt hərrajın keçirilməsin-

dən imtina etmək hüququ vermişdir. Lakin bu hüquq mütləq, qeyri-məhdud xarakter daşımır. Belə ki, onun bu 


 

440


hüququ qanunla nəzərdə tutulan müddətlə məhdudlaşır. Açıq auksion təşkilatçısı auksionun keçirilməsi gününə 

yalnız ən geji üç gün qalmış, açıq müsabiqə təşkilatçısı isə müsabiqənin keçirilməsinə yalnız ən geji otuz gün 

qalmış imtina etmək hüququndan istifadə edə bilərlər. Əgər göstərilən müddətləri pozmaqla təşkilatçı hərrajın 

keçirilməsindən imtina edərsə, onda bu hal mülki hüquq pozuntusu hesab edilir. Təşkilatçı bu cür məqamlar-

da iştirakçılara dəyən real zərərin əvəzini ödəyir.  mtina barədə qanunun göstərişi dispozitiv xarakterə ma-

likdir. Belə ki, hərrajın keçirilməsi barədə bildirişdə ayrı qayda da nəzərdə tutula bilər. Beləliklə, açıq hərraj 

təşkilatçısı yalnız nəzərdə tutulan müddətlərdə, yəni tələb olunan müddətə əməl etməklə hərrajın keçirilməsin-

dən imtina edə bilər. Qapalı hərraj təşkilatçısı isə müddətdən asılı olmayaraq, bu cür hüquqdan məhrumdur. 

Təkjə hərraj təşkilatçısı yox, həm də iştirakçılar müəyyən vəzifə daşıyırlar. Beh vermək onların daşımalı oldu-

ğ

u əsas vəzifədir. Bu cür vəzifə, əsasən, iki təyinatla şərtlənir. Beh verilməsinin birinji təyinatı hərrajın keçirilməsi 



nəticəsində əmələ gələn öhdəliyin icrasını təmin etməkdən ibarətdir. Onun ikinci təyinatı hərrajda jiddi olmayan 

subyektlərin iştirakının qarşısını almaqdan ibarətdir. 

Behin məbləği, onun verilmə müddəti və qaydası hərrajın keçirilməsi haqqında bildirişdə göstərilir. Elə hal-

lar olur ki, hərraj keçirilmir. Belə halda beh qaytarılır. Hərrajda iştirak edən, lakin onu udmayan şəxslərin də 

behi onların özlərinə qaytarılır.  

Hərrajı udmuş şəxsin verdiyi beh məbləği ona qaytarılmır. Belə ki, onunla müqavilə bağlanır və həmin beh 



məbləği bağlanmış müqavilə üzrə öhdəliklərin icrası hesabına daxil edilir. Məsələn, əşya açıq hərrajda hər-

rajı udmuş şəxsə satılır. Onun əvvəljə verdiyi beh məbləği  əşya üçün satış puluna daxil edilir,  yəni əgər beh 

məbləği 2 min manatdan, əşyanın satış pulu 20 min-dən ibarət olarsa, onda hərrajı udan şəxs 18 min (20 min - 2 

min) manat ödəyəjəkdir. 

Hərraj keçirilməsinin nəticələri protokolla rəsmiləşdirilir. Protokol hərraj keçirilməsi yolu ilə müqavilənin 

bağlanmasını ifadə edir. Ona görə ki, həmin sənəd müqavilə qüvvəsinə malikdir (MM-in 415-ji maddəsinin 5-ji 

bəndi). Protokolu hərrajı udmuş şəxs və hərrajın təşkilatçısı imzalayırlar. Müqavilə qüvvəsinə malik olan həmin 

sənəd hərrajın — auksionun və ya müsabiqənin keçirildiyi gün tərtib edilir. Beləliklə, hərraj təşkilatçısı ilə hərrajı 

udan şəxs arasında bağlanan müqavilə hərrajın nəticələri haqqında protokolla rəsmiləşdirilir. 

Protokolu imzalamaq hər iki tərəfin vəzifəsidir. Bu vəzifəni yerinə yetirməmək onlar üçün arzuolunmaz və 

xoşagəlməz nəticələrə səbəb olur. Belə ki, əgər hərrajı udmuş şəxs protokolu imzalamaqdan boyun qaçırarsa, 

verdiyi beh məbləği ona qaytarılmır. O, behi itirir. Əgər protokolu imzalamaqdan hərraj təşkilatçısı boyun qa-

çırarsa, o, hərrajı udan şəxsə behi ikiqat məbləğdə qaytarır. Bununla belə, hərraj təşkilatçısının protokolu im-

zalamaq vəzifəsini yerinə yetirməməsi mülki-hüquqi məsuliyyətə səbəb olur. O, hərrajda iştirak etmək nəticə-

sində dəyən zərərin əvəzini ödəyir (MM-in 415-ji maddəsinin 5-ji bəndi). 

Hərrajın predmeti yalnız müqavilə bağlamaq hüququndan ibarət ola bilər. Məsələn, binanı icarəyə ver-

mək müqaviləsini bağlamaq hüququ hərrajın predmeti kimi çıxış edə bilər. Belə hallarda tərəflərin borcudur ki, 

həmin müqaviləni onlar hərraj qurtardıqdan və protokol rəsmiləşdirildikdən sonra iyirmi gündən gej olmayaraq 

imzalasınlar (MM-in 415-ji maddəsinin 6-jı bəndi). Bildirişdə bu müqaviləni imzalamaq üçün başqa müddət də 

nəzərdə tutula bilər. 

Hərrajın predmeti kimi çıxış edən müqavilə bağlamaq hüququnun həyata keçirilməməsinə görə hər iki tərəf 

mülki-hüquqi məsuliyyət daşıyırlar. Axı, bu müqaviləni bağlamaq hər iki tərəfin vəzifəsi hesab edilir. Bu vəzi-

fənin yerinə yetirilməməsi mülki-hüquqi məsuliyyətə səbəb olur. Belə ki, onlardan biri müqavilə bağlamaq-

dan  boyun  qaçırdıqda,  müvafiq  tərəfin  həmin  müqaviləni  bağlamağa  digər  tərəfi  məjbur  etmək  tələbi  ilə 

məhkəməyə müraciət etmək hüququ vardır. Məhkəmə həmin tələbə baxaraq, boyun qaçıran tərəfin müqavilə 

bağlamasına  məjbur  edilməsini  nəzərdə  tutan  qərar  qəbul  edir.  Bu  qərarda  boyun  qaçıran  tərəfin  müqaviləni 

bağlamaqdan imtina etməsi nəticəsində vurduğu zərərin əvəzini ödəmək vəzifəsi nəzərdə tutula bilər (MM-in 

415-ji maddəsinin 7-ji bəndi). 

Hərraj yalnız qanunda nəzərdə tutulan qaydada keçirilə bilər. Bu qaydanın pozulması hərrajın etibarsız hesab 

edilməsinə səbəb ola bilər. Belə ki, həmin qaydalar pozulduqda, maraqlı şəxs məhkəməyə iddia ilə müraciət 

edir. Məhkəmə iddiaya  baxaraq, kifayət qədər əsaslar olduqda, hərrajın etibarsız hesab edilməsi barədə qərar 

qəbul edir. Hərrajın etibarsız sayılması barədə məhkəmə qərarı hüquqi fakt kimi müəyyən hüquqi nəticəyə sə-

bəb olur. Belə ki, bu, hərrajı udmuş şəxslə bağlanan müqavilənin etibarsızlığına səbəb olur (MM-in 416-jı mad-

dəsinin 2-ji bəndi). Hərraj keçirilməsi qaydalarının pozulmasının hüquqi nəticələri, bax, bunlardan ibarətdir. 




Kataloq: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı

Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   64   65   66   67   68   69   70   71   ...   91




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə