MÖvzu 1 Mülki hüquq vƏ xüsusi hüquq § Mülki hüquq xüsusi hüququn bir sah



Yüklə 8,78 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə84/91
tarix06.05.2017
ölçüsü8,78 Mb.
1   ...   80   81   82   83   84   85   86   87   ...   91
§ 2. Müqavilənin elementləri 

1. Müqavilədə iştirak edən tərəflə

Françayzinq müqaviləsində iki tərəf iştirak edir. Qanun onlar üçün xüsusi ad müəyyən edir (MM-in 724.1-ci 

maddəsi): françayz verən; françayz alan

Françayz verən hüquqların sahibi və müqavilə əsasında bu hüquqları qarşı tərəfə verən şəxsdir. Ona fran-

çayzer də deyilir. Françayz alan tərəf isə bu hüquqları əldə edən istifadəçi şəxsdir. O, françayzi də adlanır. 

Həm françayz verən, həm də françayz alan rolunda yalnız müstəqil müəssisələr çıxış edə bilər (MM-in 723-cü 

maddəsi). Özü də bu müqaviləni anjaq sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan kommersiya təşkilatları bağla-

maq ixtiyarına malikdir. Qeyri-kommersiya təşkilatlarının bu müqavilədə tərəf qismində iştirakı istisna edilir. 

Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  françayzinq  müqaviləsinin  sosial-iqtisadi  məqsədi  sahibkarlıq  fəaliyyətini  həyata 

keçirməkdən ibarətdir. Digər tərəfdən əvvəldə göstərdiyimiz kimi, o, sahibkarlıq müqaviləsidir. Buna görə də 

françayzinq  müqaviləsinin  tərəfləri  yalnız  kommersiya  təşkilatları  ola  bilər.  Belə  ki,  qanuna  əsasən  franzinq 

müqaviləsinin tərəfləri müəssisələrdir (MM-in 723-cü maddəsi). Amma nə üçün sahibkar statuslu fiziki şəxs-



lər (fərdi sahibkarlar) bu müqavilənin bağlanmasında tərəf qismində iştirak etməsinlər? Bizim fikrimizjə, 

onlar da sahibkarlıq müqaviləsinin bağlanmasında françayz alan rolunda çıxış edə bilərlər. Qanun bunu qada-

ğ

an edən hər hansı göstəriş ifadə etmir. Hesab edirik ki, qanun françayzerin əqli mülkiyyət obyektlərindən isti-



fadə hüququnun həm də fərdi sahibkarlara verə bilməsi haqqında qayda müəyyənləşdirməlidir. Məsələyə bu cür 

yanaşma bəzi xarici ölkələrin qanunvericilik təjrübəsinə uyğun olardı. 

Qanun françayzinq müqaviləsini bağlayan tərəflərin (müəssisələrin) müstəqil olmalarını tələb edir. Müstəqil 

olmayan törəmə müəssisələr, filiallar bu müqavilənin bağlanmasında tərəf rolunda çıxış edə bilməz. 



Dövlət və istehlakçı fiziki şəxslərin, yəni sahibkar statusu olmayan vətəndaşların françayzinq müqavilə-

sində tərəf kimi iştirakı istisna edilir. 



2. Müqavilənin predmeti 

Françayzinq müqaviləsinin predmeti, hər şeydən əvvəl, «işgüzar kompleksdən» ibarətdir. Onun bir hissəsini 

isə qeyri-maddi əmlak hüquqları, yəni əqli mülkiyyət obyektlərindən istifadə hüquqları təşkil edir (MM-

in 724.1-ci maddəsi və 731.1-ci maddəsi). Müqavilənin predmetini təşkil edən əqli mülkiyyət obyektlərindən is-

tifadə hüquqları (müstəsna hüquqlar) kompleks xarakter daşıyır. Bu cür hüquqlara aiddir: 

 françayz verənin özünün fərdiləşdirmə vasitələrinə olan hüququ (firma adına, kommersiya işarəsinə 



olan hüquq); 

 françayz verənin istehsal etdiyi malın və ya göstərdiyi xidmətin fərdiləşdirmə vasitələrinə olan hü-



quq (əmtəə nişanına və ya xidmət nişanına olan hüquq); 

 sənaye mülkiyyəti (patent hüququ) obyektlərindən, yəni ixtiralardan, sənaye nümunələri və faydalı mo-



dellərdən istifadəyə müstəsna hüquqlar

Bununla bərabər, qeyd etmək lazımdır ki, əqli mülkiyyət hüququnun obyektlərindən olan fərdiləşdirmə vasi-

tələrinin (firma adı, kommersiya işarəsi və əmtəə nişanının), habelə sənaye mülkiyyəti obyektlərinin özü yox, 

yalnız bu obyektlərdən istifadə hüquqları müqavilənin predmeti ola bilər. 

Ə

qli mülkiyyət obyektlərindən istifadəyə olan hüquqların verilməsi qaydası iki cür hərəkəti əhatə edir: fakti-



ki mənada verməni; hüquqi mənada verməni. Faktiki vermə dedikdə françayz verən tərəfindən françayz alana 

bütün texniki və kommersiya sənədlərinin, habelə obyektiv (obyektləşmiş) formada olan digər informasiyaların 

verilməsi başa düşülür. Hüquqi vermə dedikdə isə əqli mülkiyyət obyektlərindən istifadə hüquqlarının veril-

məsinin  qanunvericilikdə  nəzərdə  tutulmuş  qaydada  rəsmiləşdirilməsi,  lisenziya  müqavilələrinin  bağlanması 



 

525


başa düşülür. 

Françayzinq müqaviləsinin predmeti kimi istehsal sirrinə (nou-hau), ticarət sirrinə və digər kommersiya 



informasiyasına olan hüquq da çıxış edə bilər. Françayz verənin təsərrüfat fəaliyyətinin həyata keçirilməsi və 

təşkilinin müxtəlif aspektlərinə aid olan texniki, iqtisadi, metodik məlumatlar tərəflərin razılığı ilə kommersiya 

informasiyası kimi qəbul edilə bilər. Məsələn, hər hansı bir məhsulun istehsalının texnologiyası, müəyyən ərzaq 

məhsullarının hazırlanmasının resepti, mühasibat uçotunun metodu, bazar haqqında məlumat və s. bu cür infor-

masiya kimi tanına bilər. Yalnız qorunan kommersiya informasiyasına olan hüquq françayzinq müqaviləsinin 

predmetinə daxil ola bilər. Qorunan kommersiya informasiyası dedikdə, həqiqi və ya potensial kommersiya 

qiyməti olan istənilən məlumat başa düşülür ki, bu məlumatın sahibi onun məxfiliyinin qorunması üçün tədbir-

lər görür. Praktikada qorunan kommersiya informasiyasını ifadə etmək üçün «məxfi informasiya», «ticarət sir-

ri», «istehsal sirri», «nou-hau», «kommersiya sirri», «firma sirri» və digər terminlərdən istifadə olunur. Anjaq 

qorunan kommersiya informasiyasını kommersiya sirrindən fərqləndirmək lazımdır. Belə ki, kommersiya sirrini 

təşkil edən informasiya (elmi-texniki, texnoloci, istehsal, maliyyə-iqtisadi və digər informasiya, o cümlədən is-

tehsal sirrini – «nou-hau»nu təşkil edən informasiya) üçüncü şəxslərə məlum olmur və onu qanuni əsaslarla sər-

bəst  şəkildə  əldə  etmək  mümkün  deyil.  Sahibi  belə  informasiya  barəsində  kommersiya  sirri  recimi  müəyyən 

edir. Qorunan kommersiya informasiyasını isə sərbəst şəkildə qanuni əsaslarla əldə etmək mümkündür. Əgər 

qorunan kommersiya informasiyası kommersiya sirrinin əlamətlərinə cavab verərsə, onlar eynimənalı anlayışlar 

olur. Təsadüfi deyildir ki, alimlərin əksəriyyəti onları eynimənalı anlayışlar hesab edirlər.    

Françayzinq  müqaviləsinin  predmetini  malın  istehsalına,  satışına  və  xidmətlərin  göstərilməsinə  edilə

köməklik də təşkil edə bilər (MM-in 723-cü maddəsi). Söhbət françayz verənin etdiyi texniki və məsləhət xa-

rakterli yardımdan gedir. Müqavilənin predmetini təşkil edən köməklik əhatə edir: 

 kommersiya təjrübəsinin verilməsini; 



 sahibkarlıq fəaliyyətinin təşkili üzrə təjrübəni; 

 müntəzəm olaraq məsləhət xidməti göstərmək



 məhsulun istehsalı, əldə edilməsi, satışı və fəaliyyətin təşkili konsepsiyasını vermək

 satışa kömək üçün zəruri olan bütün informasiyanı vermək



 françayz alanı işgüzar vərdişlərlə tanış etmək, informasiya vermək və ixtisasını artırmaq

Beləliklə, françayzinq müqaviləsinin predmeti kimi həm də biznesin təşkilinə edilən köməklik çıxış edə bi-

lər. Françayzinq qoşa biznesdir; o, biznes işinin başlıja metodudur. 



Müqavilənin  predmeti  kimi  çıxış  edən  kommersiya  işarəsi  haqqında  xüsusi  olaraq  danışmaq  lazımdır. 

Ümumdünya Əqli Mülkiyyət Təşkilatını təsis edən konvensiyanın (14 iyul 1967-ci il, Stokholm) 2-ci maddəsi-

nin 8-ci bəndinə görə kommersiya işarələrinə olan hüquqlar əqli mülkiyyətə daxil edilir. Əqli mülkiyyət hüqu-

qunun obyektlərindən biri olan kommersiya işarəsinə bizim mülki qanunvericilik anlayış vermir. Lakin «Səna-

ye mülkiyyətinin qorunması haqqında» Paris konvensiyasının 6-cı maddəsinə uyğun olaraq bu anlayışın məna 

və məzmununa aydınlıq gətirmək olar. Kommersiya işarəsi sahibkarın və ya onun fəaliyyətinin nəticəsinin 



hamılıqla qəbul edilmiş, lakin qeydə alınmamış adıdır. Əqli mülkiyyət hüququnun obyektlərindən bir olan 

kommersiya işarəsi xüsusi olaraq qeydiyyata alınmadan mühafizə edilir və qorunur. Bu onunla izah edilir ki, 

kommersiya işarəsi dünya bazarında dəfələrlə sınaqdan çıxan, hamılıqla tanınan və məşhur olan biznes adıdır. 

Məsələn, «Coca-cola», «Mersedes» və s. Ola bilsin ki, biznesi həyata keçirən hüquqi şəxsin firma adı ilə onun 

kommersiya işarəsi bir-birinə uyğun gəlməsin və üst-üstə düşməsin. Qeyd etmək lazımdır ki, kommersiya işarə-

si sahibkarın öz fəaliyyətində istifadə etdiyi addır; bu ad məşhur olub, hamıya məlumdur. Lakin kommersiya 

işarəsi qeydiyyata alınmır. Bu baxımdan o, geniş tanınmış əmtəə nişanına oxşayır. Bu növ əmtəə nişanları ma-

lik olduqları nüfuza görə qorunur. Bununla yanaşı, bəzi müəlliflər kommersiya işarəsinə belə anlayış verirlər: 

kommersiya işarəsi sahibkarlıq fəaliyyətini həyata keçirmək üçün təsərrüfat subyektinin öz biznesini fərdiləş-

dirmə  vasitəsi  olub,  haqsız  rəqabətdən  müdafiə  haqqında  normalarla,  habelə  mülki  qanunvericiliyin  ümumi 

ə

sasları və mənası əsasında qorunur. Ümumiyyətlə, həm hüquq nəzəriyyəsində, həm də praktikada kommersiya 



işarəsi müxtəlif cür başa düşülür. Bu məsələ barəsində hələlik mülki hüquq elmində vahid fikir formalaşmamış-

dır.  Bütün  mövqeləri  birləşdirən  ümumi  cəhət  bundan  ibarətdir  ki,  kommersiya  işarəsi  sahibkarlıq 



fəaliyyətində istifadə edilir. Hüquq ədəbiyyatında həm də belə bir məsələ mübahisə doğurur ki, kommersiya 

işarəsi sahibkarın özünü, yoxsa onun istehsal etdiyi malları fərdiləşdirir. Bizim fikrimizjə, kommersiya işarəsi 

həm sahibkarı, həm də malları fərdiləşdirmə vasitəsidir. 

Azərbaycan Respublikasında kommersiya işarəsinə olan hüquq qorunur. Ona görə ki, bizim respublika-

mız Paris konvensiyasının üzvüdür. Həmin konvensiyanın 8-ci maddəsinə görə kommersiya işarəsinə olan hü-

quq bütün iştirakçı dövlətlərin ərazilərində heç bir məjburi qeydiyyat olmadan qorunur və mühafizə edilir. 

Françayzinq müqaviləsinin predmetini həm də kommersiya təjrübəsinin verilməsi təşkil edir ki, bunun 


 

526


barəsində də ayrıca danışmaq lazımdır. Hüquq ədəbiyyatında bu məsələyə də münasibət birmənalı deyil. Müəl-

liflər arasında eləsi vardır ki, kommersiya təjrübəsi və istehsal sirri (nou-hau) anlayışlarını eyniləşdirir. Şübhə-

siz, bu fikir həqiqətdən uzaqdır. Belə ki, istehsal sirri (nou-hau) qorunan kommersiya informasiyasıdır. Kom-

mersiya təjrübəsi dedikdə isə şəxsin sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsi və kommersiya əməliyyatları-

nın aparılması zamanı əldə etdiyi bilik və vərdişlərin məjmusu başa düşülür. Françayzinq müqaviləsi çərçivə-

sində françayzerin kommersiya təjrübəsi françayzi tərəfindən istifadə oluna bilər. Belə halda kommersiya təjrü-

bəsindən istifadə hüququ françayzinq müqaviləsinin predmetinə daxil olur.  

Lakin işgüzar nüfuzdan istifadə hüququ françayzinq müqaviləsinin predmeti ola bilməz. Müəlliflərdən 

N.Q. Vilkova isə bunun əksi olan mövqedə duraraq göstərir ki, işgüzar nüfuzdan istifadə françayzinq müqavilə-

sinin predmeti ola bilər. Bu fikirlə çətin razılaşmaq olar. Məsələ burasındadır ki, işgüzar nüfuz şəxsi qeyri-mad-

di nemət, işgüzar nüfuz hüququ isə şəxsi qeyri-əmlak hüququdur.  şgüzar nüfuz hüququ özgəninkiləşdirilmir və 

başqa şəxsə istifadəyə verilmir. Bu hüquq müstəqil əmlak hüququ deyildir.  Lakin françayzerin işgüzar nüfuz 

hüququ françayzinq müqaviləsi əsasında françayzi tərəfindən istifadə oluna bilər. Belə ki, françayzerin bazarda 

rəqabət aparmaq qabiliyyəti onun işgüzar nüfuzunun keyfiyyəti və səviyyəsi ilə bağlıdır. Françayzerin işgüzar 

nüfuzu onun bazara çıxardığı məhsulların keyfiyyətindən asılıdır. Şübhəsiz, malların keyfiyyəti nə qədər yaxşı 

olarsa, françayzerin işgüzar nüfuzu da bir o qədər yüksək olur.  stehlakçılar həmişə sahibkar françayzerin işgü-

zar nüfuzunun keyfiyyətini nəzərə alırlar. Digər tərəfdən, françayzinq müqaviləsinin predmetinə daxil əqli mül-

kiyyət obyektlərindən (firma adlarından, əmtəə nişanlarından, kommersiya işarəsindən və s.) istifadə hüququ bu 

və ya digər dərəjədə işgüzar nüfuz hüququ ilə bağlı olur. Başqa sözlə desək, françayzerin işgüzar nüfuzu onun 

firma adı, əmtəə nişanı və digər fərdiləşdirmə vasitələri ilə əlaqədardır. Məhz françayzerin işgüzar nüfuzu onun 

öz fərdiləşdirmə vasitələri altında istehlakçılara təklif etdiyi malın yüksək keyfiyyətini və bazardakı mövqeyini 

müəyyənləşdirir. Şübhəsiz, françayzerin fərdiləşdirmə vasitələrindən istifadə edən zaman françayzi onun işgü-

zar nüfuzuna arxalanır.   



Müqavilənin predmeti onun mühüm şərtidir. 

3. Müqavilənin digər elementləri 

Müqavilənin elementlərindən olan müddət onun mühüm şərti hesab edilmir. Françayzinq müqaviləsinin 

müddəti MM-in 728-ci maddəsi ilə tənzimlənir. O, müqaviləni bağlayan tərəflərin razılığı ilə müəyyən edilir. 

Müddət təyin edilərkən malın və xidmətlərin satışı ilə bağlı tələbat nəzərə alınır. Bir qayda olaraq, müqavilə 

uzun müddətə bağlanır. Müddətli əqd olduğuna görə françayzinq müqaviləsi qeyri-müəyyən müddətə bağlana 

bilməz. Tərəflər françayzinq müqaviləsində müqavilənin müddətini dəqiq göstərməlidirlər (MM-in 727-ci mad-

dəsi). 

Françayzinq müqaviləsi müddətin bitməsi ilə ləğv edilir. Lakin müddətin başa çatması müqavilənin avto-



matik olaraq xitam edilməsini şərtləndirmir. Bunun üçün zəruridir ki, tərəflər müqavilənin ləğv edilməsi barədə 

öz niyyətlərini bildirsinlər. Əgər tərəflərdən heç biri müqaviləni ləğv etmək üçün bu hüquqdan istifadə etmirsə, 

müqavilə iki il müddətinə uzadılır (MM-in 728.2-ci maddəsi). Qeyd etdiyimiz bu qayda müddəti on ildən çox 

olan françayzinq müqaviləsinə aiddir. On ildən çox müddətə bağlanan françayzinq müqaviləsinin daha bir xü-

susiyyəti vardır. Belə ki, bu cür müqavilə xitam edilərkən qanun ləğv etmə üçün zəruri olan bir illik gözləmə 

müddəti müəyyən edir (MM-in 728.2-ci maddəsi). Yalnız bu müddəti gözləməklə tərəflər müqaviləni ləğv edə 

bilərlər. 

Müddət bitdikdən sonra françayzinq hüquq münasibətlərinə dərhal xitam verilmir, yəni müqavilə avtomatik 

olaraq pozulmur. Belə halda tərəflərin qarşılıqlı etimad prinsipi tətbiq edilir. Tərəflər bu prinsipə əməl etmə-

yə borcludurlar. Həmin prinsipə görə onlar müqavilənin müddətini işgüzar qarşılıqlı münasibətlərin faktik qur-

tardığı vaxtadək uzadırlar. Belə halda münasibətlərin faktik qurtardığı vaxtadək, yəni uzadılan müddət üçün tə-

rəflərin razılığı ilə müqavilə şərtləri əvvəlki kimi eyni qala və ya dəyişdirilə bilər. Müqavilənin mətnində tərəf-

lər müqavilənin müddətini və ya müddətin uzadılması şərtlərini dəqiq göstərməlidirlər (MM-in 727-ci maddə-

si). 


Françayzinq müqaviləsinin elementlərindən biri olan qiymət müqavilənin mühüm şərti hesab edilmir. Mü-

qavilənin  qiyməti  istifadəçi  müəssisənin,  yəni  françayz  alanın  françayz  verənə  verdiyi  haqqı  (ödənişi)  ifadə 

edir. Buna françayz haqqı deyilir. Ödənişin müxtəlif formaları tətbiq edilir: birdəfəlik ödəniş; vaxtaşırı (illik, 

aylıq,  rüblük  və  s.)  ödəniş;  satış  pulundan  faizlə  hesablanan  ayırmalar  formasında  ödəniş;  malın  topdansatış 

qiymətinə əlavə formasında ödəniş və s. 

Pauşal ödənişlə royalti ödənişin uyğunlaşdırılması forması nisbətən daha geniş yayılmışdır. Pauşal ödəniş 

birdəfəlik  (cəmlənmiş,  toplanmış)  ödənişdir.  Bu  ödəniş  müqavilə  bağlandıqdan  dərhal  sonra  həyata  keçirilir. 

Pauşal ödəniş françayzinqin yeni obyektlərinin yaradılması ilə bağlı françayz verənin çəkdiyi xərcin əvəzi kimi 

çıxış edir. O, həm də faktiki olaraq ilkin (başlanğıc) öyrətmə üçün françayz verənə ödənilən haqqı ifadə edir. 


 

527


Pauşal ödəniş əvəzinə ilkin ödənişdən də istifadə edilə bilər.  lkin ödəniş hissələrlə həyata keçirilir. Məsələn, 

müqavilə bağlananda 30%, öyrətmə başa çatdıqda 30%, birinci obyekt açılanda 30% və s. haqq verilir. Royalti 



ödəniş isə vaxtaşırı (hər şeydən əvvəl illik) ödənişdir. Bu ödəniş dövriyyə (mal və xidmətlərin fasiləsiz olaraq 

mübadilə edilməsi prosesi) məbləğindən müəyyən faiz hesabı ilə ayırmalarda ifadə edilir. Royalti çox vaxt fran-

çayz verən üçün əsas gəlir mənbəyi olur. 

Satış pulundan ayırmalar formasında həyata keçirilən üsul ən ədalətli ödəniş formalarından biridir. Bu 

forma  françayz  verənə  ödənilən  haqqın  miqdarının  françayz  alanın  həyata  keçirdiyi  sahibkarlıq  fəaliyyətinin 

uğurlu nəticəsindən asılı olmasını nəzərdə tutur. Nə qədər yüksək nəticə əldə olunmuşdursa, ona da uyğun ola-

raq françayz verənə haqq verilir. Bu cür qayda isə françayz verəndə françayz alanın gördüyü işin nəticəsinə ma-

raq yaradır. Ödənişin digər formaları, məsələn, pauşal ödəniş bu cür xüsusiyyətdən məhrumdur. Göstərilən ödə-

niş forması faizlərlə hesablanır. Məsələn, satış pulunun 5%-i, 10%-i, 15%-i və s. 

Françayzinq  müqaviləsinin  qiyməti  tərəflərin  razılığı  əsasında  müqavilə  yolu  ilə  müəyyən  edilir  (MM-in 

727-ci maddəsi). 



Müqavilənin  forması  üçün  onun  notariat  qaydasında  təsdiqlənməsi,  müqavilədən  irəli  gələn  hüquqların 

dövlət qeydiyyatına alınması tələb edilmir. Françayzinq müqaviləsi yazılı formada bağlanılır (MM-in 727-ci 

maddəsi). Tərəflərin qarşılıqlı razılığı ilə notarial formadan da istifadə oluna bilər. 

§ 3. Müqavilənin məzmunu 

1. Françayz verənin vəzifələri 

Françayz verənin əsas vəzifəsi spesifik öhdəliklərin icrası yolu ilə malın istehsalına, satışına və xidmətlə-



rin göstərilməsinə kömək etməkdən ibarətdir (MM-in 723-cü maddəsi). O, bundan savayı digər vəzifələr də 

daşıyır ki, bu, MM-in 724-cü və 726-cı maddələrində nəzərdə tutulmuşdur: 

 standart formalı qeyri-maddi əmlak hüquqlarını vermək



 əmtəə (ticarət) nişanlarını, mal nümunələrini, qablarını vermək; 

 məhsulun istehsalı, əldə edilməsi, satışı və fəaliyyətin təşkili konsepsiyasını vermək



 satışa kömək üçün zəruri olan başqa informasiyanı özünün tətbiq etdiyi şəkildə vermək

 birgə fəaliyyət sistemini üçüncü şəxslərin müdaxiləsindən qorumaq



 birgə fəaliyyət sistemini həmişə təkmilləşdirmək

 françayz alanı işgüzar vərdişlərlə tanış etmək



 françayz alanın ixtisasını artırmaq

 françayzinq ilə bağlı hallarla, xüsusən françayzinq sistemi ilə qarşı tərəfi açıq-aşkar və tam tanış etmək



 etibar edilmiş informasiyanı açıqlamamaq

Françayz verənin əsas vəzifələrindən biri françayz alanın işçilərini öyrətməkdən ibarətdir. Bu, aşağıdakı 

öyrətmə növlərini əhatə edir: marketinqi öyrətməni, yəni françayz verən mallara və xidmətlərə olan tələbləri 

qabaqcadan görməyi, idarə etməyi və təmin etməyi, habelə malın satış və reklam texnologiyasını öyrədir; malın 

istehsalı və ya xidmət göstərilməsinin texnologiyasını öyrətməni (məsələn, françayz verən məhsulu hazırla-

maq, emal etmək və müştəriyə satma üsulunu öyrədir); malın təmir olunmasını öyrətməni (françayz verən ça-

lışmalıdır ki, françayz alan həmişə təmir üçün ehtiyat hissələrinə, diaqnostika və xidmət üçün avadanlığa malik 

olsun, geniş servis xidməti şəbəkəsi yaratsın); sahibkarlıq fəaliyyətinin həyata keçirilməsinin ümumi qay-



dalarını öyrətməni (mühasibat uçotunun, vergi uçotunun, kadr uçotunun, kreditlə satışın, inventarlaşmanın və 

s. hansı qaydada yerinə yetirilməsini öyrətmək). 

Öyrətmə vəzifəsi müəyyən proqram əsasında həyata keçirilir. Bu proqrama görə françayz alanın işçiləri fran-

çayz verənin müəssisələrində təlim keçir, françayz alanın firmasına təlimatçılar göndərilir və s. Françayz verən 

həm də françayz alanı qabaqcıl texnologiya ilə təmin etməli, ona biznes və marketinqin müasir metodlarını öy-

rətməlidir. Bununla o, yerli milli sahibkarlığın formalaşmasına kömək edir. 



2. Françayz alanın vəzifələri 

Françayz alanın daşıdığı vəzifələr MM-in 725-ci maddəsində göstərilmişdir. Onun müqavilə üzrə icra etməli 

olduğu vəzifələrə aiddir: 

 müqavilə bağlanarkən ilkin haqq (daxilolma haqqı) ödəmək



 françayz verənə haqq (ödəniş) vermək

 vicdanlı sahibkar kimi fəaliyyət göstərmək; 



 françayz verənin və ya onun göstərdiyi şəxslərin vasitəsilə xidmətlər qəbul etmək və mallar əldə etmək

 françayz verənə vicdanlı surətdə informasiya vermək



 françayzinq ilə bağlı hallarla, xüsusən françayzinq sistemi ilə qarşı tərəfi açıq-aşkar və tam tanış etmək

Françayz alanın daşıdığı əsas vəzifələrdən biri françayz verənin kommersiya sirrlərini (ticarət sirrini və 

ya istehsal sirri olan nou-hau), habelə informasiyanı (kommersiya təjrübəsini) açıqlamamaqdan ibarətdir. 


 

528


Kommersiya sirri (informasiyası) yaradıcılıq xarakterinə malik olmayan və qorunmayan əqli mülkiyyət obyek-

tidir. Françayz alan françayzinq müqaviləsi ilə ona verilən kommersiya informasiyasının məxfiliyini qorumağa 

borcludur. Bu vəzifənin lazımınca icra edilməsi bütün françayzinq sisteminin müvəffəqiyyətli və uğurlu olması-

na təsir göstərə bilər. 

Qeyd etdik ki, françayzinq müqaviləsi ilə verilən informasiya qorunmaq qabiliyyətinə malik deyil. Belə ki, 

onlar əqli mülkiyyətin qorunması haqqında normativ aktlarla qoruna bilmir. Ona görə də təkjə françayz alanın 

informasiyanın məxfiliyini saxlamaq kimi vəzifəsini nəzərdə tutmaq və göstərmək informasiyasının mühafizə 

edilməsi üçün kifayət etmir. Bunun üçün zəruridir ki, müqavilədə hansı informasiyanın konfidensial (məxfi) ol-

ması göstərilsin, həmin informasiyanın qorunması üzrə françayz alanın etməli olduğu hərəkətlər konkret olaraq 

müəyyənləşdirilsin, habelə informasiyanın məxfiliyini gözləməməyə görə françayz alana tətbiq ediləjək məsu-

liyyət tədbirləri nəzərdə tutulsun. 

Kommersiya sirlərinin qorunması çətinliklərlə bağlı olub, problem  yaradır. Belə ki, ondan françayz  alanın 

çoxsaylı işçiləri istifadə edir. Bu cür halda françayz alanın borcudur ki, o, həmin işçilərdən kommersiya sirrini 

yaymamaq barədə yazılı öhdəlik alsın, həmin öhdəlikdə isə kommersiya sirrini yaymağa görə məsuliyyət tədbi-

ri tətbiq edilmək hədəsi ilə işçilər xəbərdarlıq edilsin. Konfidensial xarakterli informasiyanı yaymamaq və açıq-

lamamaq həm də françayz verənin vəzifəsidir (MM-in 726-cı maddəsi). 

Françayz  alanın  (həm  də  françayz  verənin)  yerinə  yetirməli  olduğu  vəzifələrdən  biri  onun  loyal  rəqabə

aparmasından ibarətdir. Tərəflər öz aralarında loyal rəqabət aparmağa borcludurlar (MM-in 729.1-ci maddə-

si). Özü də bu vəzifə tərəflərin müqavilə münasibətləri qurtardıqdan sonrakı vaxtlara da aiddir. Loyal rəqabət 

haqsız rəqabətlə bir araya sığmır və bu cür rəqabəti istisna edir. Haqsız rəqabətin xüsusiyyət və qaydaları isə 

«Haqsız rəqabət haqqında» 2 iyun 1995-ci il tarixli qanunla müəyyən edilir. 

Loyal rəqabət françayz verənlə françayz alan arasında mal istehsalının və satışının, xidmət göstərilməsinin 

ə

n  əlverişli  şəraitinə  nail  olunmasını,  bununla  bağlı  ən  yüksək  gəlir  götürmək  uğrunda  mübarizənin 



qanunvericiliyə uyğun və ədalətli üsullarla aparılmasını tələb edir və nəzərdə tutur. Tərəflər bir-birinə zərər vu-

ra bilən və yaxud onların işgüzar nüfuzuna xələl gətirə bilən hərəkətlər etməməlidirlər. Bununla belə, françayz 

alanın müəyyən ərazinin hüdudları daxilində rəqabət aparması üzərində qadağan qoyula bilər. Qoyulmuş qada-

ğ

an bir il müddətindən çox ola bilməz (MM-in 729.1-ci maddəsi). 



Rəqabət aparmağın qadağan edilməsi françayz alanın peşə fəaliyyətinə xələl yetirə bilər. Bu, françayz alana 

ixtiyar verir ki, o, müvafiq kompensasiya verilməsini tələb etsin. Özü də bu cür tələbi françayz alan müqavilə 

müddəti bitdikdən sonra da irəli sürə bilər. 


Kataloq: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı

Yüklə 8,78 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   80   81   82   83   84   85   86   87   ...   91




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə