Organopatologiya qon yaratuvchi va limfoid sistema kasalliklari



Yüklə 2,28 Mb.
səhifə19/46
tarix05.05.2017
ölçüsü2,28 Mb.
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   46

alveolasi suyak devorining ko’tarilib, sal og`rib turganini aniqlash mumkin.
Gingivit
Gingivit milklar shilliq pardasining yallig`lanishi bo’lib, bundamush bilan milkning birlashgan joyy bo`zilmaydi. Gingivit mahalliy da

tarkok bo’lishi mumkin. Tish kiridagi

mikroorganizmlar (ayniqsa streptokokk), milklarning shikastlanishi (mexaniq fiziq kimyoviy ta'sirotlardan), umumiy infeksiyalar,

moddalar almashinuviga aloqador va endokrin

sistemasi kasalliklari gingivitga sabab bo’la oladi. Gingivit bolalar va yoshlarda ko’proq uchraydi.

Yalliglanishning tabiatiga qarab, kataral, yarali, gapertrofik gingivit tafovut qilinadi. Gingivitning kataral va yarali xillari o’tkir va

Surunkali tarzda o’tsa, gipertrofik xili

faqat Surunkali tarzda o’tib boradi, lekin bundan oldin kataral yallig`lanish bo’lib o’tadi. Yalliglanish jarayonining nechog`lik

tarqalganiga qarab, gingivit ikki darajaga ajratiladi:

engil darajadagi gingivitda milk so’g`ichlari zararlansa, og`ir darajadagi gingivitda milklarning marginal va alveolyar so’rg`ichlari

yallig`lanishga qushilib ketadi. Gingivitning

gipertrofik xilida kuzatiladigan mikroskopik o’zgarishlar jumlasiga milk to’qimasida limfositlardan, plazmatik hujayralardan iborat

kattagina infiltrasiya paydo bo’lishi,

kollagen tolalar va qoplag`ich epiteliy hujayralari o’sib borib, giperkeratoz va akantoz hodisalari boshlanishi kiradi. Kasallik

qo’zigan mahallarda neytrofil leykositlardan

tashqari semiz hujayralar ham paydo bo’ladi.

Surunkasiga davom etib boradigan gingivit (kataral, yarali, gipertrofik gingivit) dan keyin ko’pincha parodont kasalliklari

boshlanadi.

Parodont kasalliklari
Parodontda uchraydigan patologik jarayonlar tabiatan Surunkali bo’lib, zimdan boshlanadi. Keng tarqalgan va u kariesdan farq

qilib, o’rta yashar odamlarda kuzatiladi. Parodontit - bu

parodontning yallig`lanishi bo’lib, bundaperiodont, suyak to’qimasi, tish to’sihujayralari keyinchalik destruksiyaga uchraydi va milk

hamda parodontda haltumlar paydo bo`ladi.

Bu kasallik etiologiyasida mahalliy va umumiy omillarning ahamiyati bor. Mahalliy omillar jumlasiga tishlar va og`iz bo’shlig`i

yumshoq to’qimalari rivojlanishining nuqsonlari, lablar

yuganchasining kaltaligi va boshqalar kiradi. Umumiy omillar jumlasiga endokrin sistema kasalliklari (masalan, qandli diabet,

Isenko-Qo`shing kasalligi), jinsiy organlar, nerv

sistemasi kasalliklari (oligofreniya), revmatik kasalliklar, hazm sistemasi kasalliklari (yara kasalligi, Surunkali gepatit),

YURAK-tomirlar sistemasi kasalliklari (ateroskleroz,

gipertoniya kasalligi), moddalar almashinuvining buzilishi, avitaminozlarni aytib o’tish kerak har xil sabablarga aloqador

mikroangiopatiyaning ahamiyati ham bor, bundagipoksiya

kuchayib borib, to’qimalar trofikasi bo`ziladi, to’qimalar, jumladan parodont regenerasiyasi izdan chiqadi.

Parodontda yallig`lanish boshlanishida uchta etiologik omil: immunologiq mikroblarga aloqador va mexaniq omillar rol o’ynaydi.

Tish kirida bo’ladigan mikroblar antigen bo’lib

maydonga chiqadi-da, atrofdagi to’qimalarda Surunkali yallig`lanishga sabab bo’ladi. Bundabiologik jihatdan faol bo’lgan bir talay

moddalar, jumladan neytrofillarning lizosomal

fermentlari va immo`n sistema effektor hujayralarining mediatorlari hosil bo’ladi. Tish kirining ko’payishi bularning minerallashib, tish

toshlari hosil bo`lishiga yo’l ochadi, tish

toshlari esa yaqin to’qimalarga mexaniq ta'sirot tariqasida ta'sir o’tkazib turadi. Yallig`lanish reaksiyasi zo’raygan sari alveolyar

suyakning rezorbsiyasi kuchayib boradi.

Patologik anatomiyasi. Jarayon milk yallig`lanishidan boshlanadi va Surunkali kataral yoki gipertrofik gingivit bilan namoyon

bo’ladi. Milk usti va ostida mikroblar to’plamlari, ko’chib

to`shgan epitelial hujayralar, amorf detrit, leykositlardan iborat tish kiri paydo bo’ladi, tish kiridan tashqari tish toshi ham topilib

turadi. Milk chetining epiteliysida hujayralar

distrofiyasi, nekrozi, biriktiruvchi to’qimada mukoid, fibrinoid bo’kish, vasqo’litlar ko’zga tashlanadi. Milk yallig`lanishi natijasida tish

bilan milkning birikkan joyi, keyinchalik esa

tishning doiraviy boylami ham yemiriladi, tish-milk haltumi paydo bo’ladi (48-rasm). Mikroblar va toksinlari periodont tirqishiga

o’tadi, bu tirqish kengayib boradi. Osteoklastlar

suyakni yemirib, mayda lakunalar (kovaqtar) hosil qiladi, lakunar rezorbsiya natijasida strukturasiz massa (mikroblar qoloniyalari,

yemirilgan leykositlar, ovqat qoldihujayralari),

granulyasion to’qima bilan to’lgan parodontal haltum paydo bo’ladi. Bu granulyasion to’qima neytrofillar, plazmatik hujayralar,

makrofaglar va limfositlarga boy bo’lib, unda ko’p

qavatli yassi epiteliy tortmalari uchraydi, shy epiteliy tortmalari tish uchigacha yetib borishi mumkin. hosil bo’lgan haltumdan yiring

chiqib turadi (alveolyar pioreya). Rentgenologik yo’l

bilan tekshirishda parodontdagi bu o’zgarishlar osteoporoz ko’rinishida ko’zga tashlanadi. Rezorbsiya hodisasi tish chuqurchasi

suyak to’qimasining to tish ildizigacha to’la so’rilib ketishiga

olib keladi. Shuning natijasida tish o’z o’rnidan ko’chib qoladi. Parodontitda sement ham rezorbsiyaga uchrab, sement-dentin

tokchalari hosil bo’ladi. Shu bilan birga yangidan sement hosil

bo’lib turishi ham mumkin (gipersementoz). Tish pulpasida esa distrofiya va atrofiya boshlanadi. Parodontit oqibatida tishlar

qimirlab qoladi va to`shib ketadi, yiringli yallig`lanish

o’chohujayralari odontogen sepsisga sabab bo’lishi mumkin.

Suyak to’qimasida quyidagi o’zgarishlar ro’y beradi: suyak strukturalari almashinuvining kechiqishi, suyak trabeqo’lalarining

qalinlashuvi, osteonlar birikish joyining dag`allashib,

keyinchalik suyak oddiy tuzilishining yo’qolib ketishi - eburneasiya o’chohujayralari harakterlidir. Suyak kortikal qavatining qalinlashib,

zichlashib qolishi bilan o’tadigan va suyakni fil

suyagiga o’xshatib qo’yadigan osteoskleroz, osteoporoz o’chohujayralari (suyak hajm birligidagi suyak to’sinlari soni kamayib qolgan,

shu elementlar yupqa tortib, qiyshayib qolgan va bir qismi

so’rilib ketgan joylar) bilan navbatlashib boradi. Suyakning ko’p joylarida devorlari silliq kovaqtar - pazuxalar paydo bo’ladi. Suyak

to’qimasidagi shy o’zgarishlar bilan bir qatorda

mikrosirqo’lyator o’zanda ham o’zgarishlar boshlanadi, bular mayda tomirlar devorlarining skleroz va gialinozga uchrab, yo’li torayib

qolishi yoki butunlay bitib ketishi bilan

ifodalanadi. Natijada kapillyar to’r tuzilishi aynaydi. Oqibatda toshni mahkam ushlab turadigan apparat yemirilib, tish o’z o’rnidan

"ko’chib" chiqadi (49-rasm).

Parodontozning klinik ko’rinishlari kasallik avj olib borishining davriga bog`liq. Parodontoz endigina boshlanib kelayotgan davrda

gingivitga o’xshab o’tadi. Milklar qonab turadi,

ovqat mahalida yoki tishlar tozalanayotgan paytda og`riq seziladi, tishlarning milk so’g`onlari kamqonli yoki gipertrofiyalangan

bo’ladi, milklar achishadi yoki uvishib qolgandek bo’lib

turadi, milk ustida va tagida tish toshi paydo bo’lib boradi. Jarayon zo’rayib borgani sayin gingivit tabiatan tarqoq bo’lib boradi.

Milklar kerkib, qon dimlanishiga aloqador giperemiya

va qonash hodisalari kuzatiladi, paradontal haltumlar hosil bo’lib, ulardan yiring chiqib turadi. Tishlar qimirlab, bo’yni va ildizlari

ochilib qoladi.

Og` IZ Bo`ShLIg` I ShILLIQ PARDASI KASALLIKLARI
Xeylitlar

Xeylitlar - yig`ma atama bo’lib, lablar shilliq pardasi bilan terisining qizil jiyagini yallig`lanishi degan ma'noni bildiradi. Bular

ko’pincha og`iz bo’shlig`i shilliq pardasining

travmatiq infeksion omillar tufayli, shuningdek organizmning umumiy kasalliklari munosabati bilan har xil tarzda yallig`lanishi

mahalida kuzatiladi. Mustaqil xeylitlar ham

uchraydi, quyida shularni tasvirlab o’tamiz.

Eksfoliativ xeylit ikki shaklda: quruq va ekssudativ xeylit tarzida namoyon bo’ladi. Quruq xeylit uchunlabning qizil jiyagi yuzasida

qon dimlanib, giperemiya boshlanishi

harakterlidir, bundalabning qizil jiyagida quruq, yarim tiniq tangachalar paydo bo’ladi. Ekssudativ xeylitda lablar shishib, qizarib

turadi, ularda to’q qo’lrang tusli nam tangachalar

va qora-qo’tirlar paydo bo’ladi (50-rasm).

Meteorologik xeylit shamol, harorat, chang va havo ta'siri tufayli boshlanadi. Lablarning Diffuz tarzda yallig`lanishi notekis

giperemiya, qovjirash, biroz po’st tashlash, kamgina

infiltrasiya paydo bo’lishi bilan ta'riflanadi. Lablarning shilliq pardasi va terisida eroziya va yorihujayralar paydo bo’lishi mumkin.

Oddiy glandulyar xeylitda shilimshiq-seroz bezlarning keskin giperplaziyasi va ajratuv yo’llari asinuslarining kistoz kengayishi

kuzatiladi. Bezlar stromasi shishib, yumshab qoladi.

Yiringli glandulyar xeylit lablar juda shishib, sariq-yashil yoki qo’ng`ir-qora tusli qalin qoraqo’tirlar paydo bo’lishi bilan ta'riflanadi.

Mikroskopik tekshirishda bezlarning

giperplaziyaga uchrab, epiteliyning shishib turgani aniqlanadi, bezlar stromasida esa shish, yiringli Diffuz infiltrasiya borligi ko’zga

tashlanadi.

Glandulyar makroxeylitda lablarning shilimshiq-seroz bezlari giperplaziyaga uchrab, stromasida Surunkali yallig`lanish jarayoni

boshlanadi.

Limfedematoz xeylit limfa hosil bo’lishining izdan chiqishiga aloqador kasallik bo’lib, lablarning haddan tashqari kattalashib

ketishiga olib keladi (lablar gigantizmi). Bunda

biriktiruvchi to’qimada shish paydo bo’lib, tolalari bir-biridan ajralib qoladi, limfa tomirlar kengayib, limfoektaziyalar paydo bo’ladi.

Lablar qizil jiyagining cheklangan rak oldi giperkeratozi. Sirtdan ko’zdan kechirilganda odamning labida ichiga tortgan yoki

ko’tarilib turgan joylar topiladi. Bular mahkam yopishgan

tangachalar bilan qoplangan bo’ladi. Paypaslab ko’rilganida yuzasida plastinkasimon zichlashma qo’lga o`nnaydi. Gistologik

tekshiruvda epiteliyda hujayralar joylashuvi tartibining

bo`zilgani va hujayralar polimorfizmi, cheklangan akantoz, yuza tomonda giperkeratoz topiladi.

Manganottining prekankroz abraziv xeyliti. Bu xildagi xeylitning paydo bo’lishiga olib keladigan sabablar: travma, quyosh nuri

ta'siri va gerpesdir. Sirtdan ko’zdan kechirilganida

labda yuzasi silliq bo’lib turgan bitta yoki bir nechta qizil eroziyalar bo’ladi. Bular ba'zan mahkam yopishgan qonli yoki seroz

qora-qo’tir bilan qoplanib turadi. Gistologik tekshiruvda

epiteliy nuqsoni borligi topiladi. Epiteliyning chetida yo akantoz bo’ladi yoki epiteliy atrofiyaga uchragan bo’lib chiqadi. Terining

tikansimon qavatida atipiya belgilari bor

hujayralar topiladi. Davo qilinmasa bu o’zgarishlar ikki oy yoki bir necha yildan keyin rakka aylanib ketishi mumkin. Bundaeroziya

bo’lib turgan joy juda qattiqlashib qoladi.

Teri shoxi - epiteliyning ko’rinishidan shoxga o’xshash sezilarli giperkeratoz bilan birga davom etadigan giperplaziyasidir. Aksari

pastki labning qizil jiyagida paydo bo’ladi. Bu jarayon

uzoq muddat, yillab davom etib boradi. Yallig`lanish boshlanib, "shox" tagi qattiqlashib qolganida buni xavfli o’sma boshlanishi

deb gumon qilish mumkin (gistologik tekshirishda ma'lum

bo’ladi).

Keratoakantoma - tez rivojlanib boradigan va o’z-o’zidan qaytib qoladigan xavfsiz epidermal o’smadir. Lablarning qizil jiyagida

yoki tilda o’rtasi voronkaga o’xshab chuqur to`shgan

qo’lrang-qizil tusli qattiqqina tugo`ncha paydo bo’ladi; uning o’sha chuqurchasi osongina olib tashlansa bo’ladigan shox

moddalari bilan to’lib turadi. o`smaning kattaligi 1,0 x 2,5 sm keladi,

og`rimaydi, harakatchan, atrofdagi to’qimalar bilan bitib ketmagan bo’ladi. 6-8 oydan keyin o’sma yo yo’qolib, o’rni chandiq bo’lib

qoladi yoki rakka aylanib ketadi. Rakka aylanayotganida u

juda qattiqlashib, qonab turadi. Davosi jarrohlik yo’li bilan olib tashlash.

So’galli ilk rak - ko’pincha pastki labda uchraydi va yuzasida so’gallari bo’lgan, og`rimaydigan, qizil tusli qattiq tugo`ncha

ko’rinishida bo’ladi, diametri 4-10 mm keladi. Tugo`nchaning yuzi

qo’lrang tangachalar bilan qoplangan bo’ladi. Gistologik tekshirishda tikansimon qatlam kengayib, hujayralarining polimorfizmiga

uchragani aniqlanadi. Parakeratoz bilan

giperkeratoz ham topiladi. Bazal membranasi yemirilmaydi. Tugo`ncha paydo bo’lgan vaqtdan boshlab, 1-2 oy ichida u invaziv

rakka aylanib ketishi mumkin.

Stomatitlar
Stomatit - og`iz bo’shlig`i shilliq pardasining yallig`lanishidir. Ular qanday sabablarga ko’ra paydo bo’lganiga qarab hozir ikki asosiy

guruhga bo’linadi:

1) og`iz bo’shligi shilliq pardasining infeksion omillar yoki boshqa zararli omillar (travma, nur energiyasi, ma'lum moddalar va dori

preparatlari) tufayli bevosita zararlanishidan

paydo bo’ladigan stomatitlar;

2) organizmning umumiy kasalliklari: me'da ichak yo’li, YURAK tomirlar sistemasi, nerv sistemasi kasalliklari, qon kasalliklari, turli

infeksion kasalliklarda paydo bo’ladigan

stomatitlar. Stomatitlarning gerpetik va aftoz xillari juda ham diqqatga sazovordir.

Gerpetik stomatit. Gerpetik stomatitning qo’zg`atuvchisi DNK- virusdir u ham epidermotrop, ham neyrotrop bo’ladi. Ko’pchilik

hollarda bemorlarda gerpes virusi (I tipdagi virus) ga qarshi

antitelolar topiladi. 15 foiz hollarda gerpetik stomatit nerv sistemasiga infeksiya o’tgan mahallarda paydo bo’ladi. Ma'lumki, gerpes

virusi og`iz bo’shlig`i shilliq pardasi orqali

o’tib, uch shoxli nerv yadrosining nerv hujayralariga yetib borishi va o’sha yerdagi virus genomi DNK ga o’rnashib olishi mumkin.

Infeksiya latent, yashirin holda bo’lib qolaveradi. Immunologik

himoya susayib ketgan bo’lsa, shilliq parda ta'sirlangan mahalda virus genomi go’yo jonlanadi va sezuvchi aksonlar bo’ylab

retrograd tarzda yo’nalib, ko’pincha lablar epiteliysini

zararlaydi.

Gerpetik stomatit uchunog`iz bo’shlig`i shilliq pardasi yoki lablarda mayda-mayda pufakchalar paydo bo’lishi harakterlidir.

Mikroskopik tekshirishda bu pufakchalarning ichi seroz

suyuhujayraliq ko’chib to`shgan epiteliy hujayralari, leykositlar, fibrin iplari bilan to’lib turgani ma'lum bo’ladi. Stomatitning bu xili ko’pincha

gripp, revmatizm, pnevmoniya singari

kasalliklar bilan birga uchraydi. 2-3 kundan keyin pufakchalar yorilib, yuzaki yarachalar paydo bo’ladi, ularning tagi shishib,

qizarib turadi.

Aftoz stomatit odatda yoshlik davrida bo’ladi, mikoplazma mahalida va sekinlik bilan yuzaga chiquvchi o’ta sezuvchanlik

reaksiyalarida kuzatiladi. Aftoz stomatitda shilliq parda shishib,

yumaloq shaklli eroziyalar paydo bo’ladi, bular karash bilan qoplanib, rosa giperemiyalangan gardish bilan o’ralib turadi.

Eroziyalar bitta yoki bir talay bo’lishi mumkin. Ularning paydo

bo’ladigan joyi lablar, lo`nj shilliq pardasi va tildir. Eroziyalarning tubida neytrofillar bilan infiltrlangan granulyasion to’qima bo’ladi.

Mikroskopik tekshirishda

seroz-fibrinoz yallig`lanish o’chohujayralari topiladi. Leykositlar bosib ketgan fibrinoz plenka ko’chib to`shganida yuzagina yaracha - och

qizil rangli eroziya paydo bo’ladi, bular odatda,

kasallikning boshidan hisoblaganda 10-14 kunda bitib ketaveradi. Yosh ulg`aygan sari susayib boradigan bu jarayon qaytalanib

turishi mumkin.

Yarali stomatit zaiflashib, madori qurigan kasallarda boshlanadi. O`nga sabab bo’ladigan etiologik omil, shilliq pardadagi

simbioz bakteriyalardir. Milklar, lo`njlar, tanglayda,

bodomcha bezlarida sarg`ish-oq tusli karash ko’rinishida yarali-nekrotik jarayon boshlanadi. Mikroskopik tekshiruvda epitelial

qatlamning nekrozga uchrab, unda chuqur rahna paydo

bo’lgani, shy rahna tubida granulyasion to’qima borligi ma'lum bo’ladi. Yarali stomatit zo’rayib ketgan mahallarda gangrenoz

stomatit boshlanadi. Bundanekroz shilliq parda, uning

ostidagi to’qimalar, musqo’llar, suyakka ham o’tadi. Odamning yuzida nam gangrena boshlanishi mumkin (noma). Kasallik

eson-omon o’tib ketadigan mahallarda nekroz o’chohujayralari chandiqlanib

boradi.


o`smaoldi kasalliklari va o’smalar

Og`iz bo’shlig`i o’smalari barcha xavfli o’smalarning 5 foizini tashkil etadi. Ular ko’pincha 50 yoshdan keyin boshlanadi. Gistologik

tuzilishiga ko’ra yassi hujayrali rak ko’proq kuzatiladi.

Sarkoma kamdan-kam uchraydi. Rakning asosiy sabablari chekish, alkogol, viruslar, ayniqsa gerpes virusi va papilloma

DNK-virusi deb hisoblanadi. Og`iz shilliq pardasining xavfsiz

o’smalari - papillomalar ancha ko’proq uchraydi. o`smaoldi kasalliklaridan leykoplakiya va eritroplakiyalar diqqatga sazovordir.

Leykoplakiya

Leykoplakiyada teriga yondosh shilliq pardalarda, shuningdek ko’p qavatli yassi epiteliy bilan qoplangan shilliq pardalarda

tovlanib turadigan yoki kattaligi yasmiq donidek tirnoqdek

va undan kattaroq keladigan sutdek oq rangli dog`lar paydo bo’ladi. Yaxshi qo’yilmagan yasama tishlar, Surunkali yallig`lanish

jarayonlari, avitaminoz A leykoplakiyalar paydo bo`lish

xavfini soladigan omillar bo’ladi. Zararlangan joy odatda, yuzasi g`adir-budir, chegaralari aniq bo’lib, shilliq parda damidan ozgina

ko’tarilib turadi. Bu pilakchalarning yuzasi silliq

bo’lishi ham mumkin, ba'zan tosh ko’cha yuzasiga o’xshab ketadi. Shilliq pardaning bundayo’zgarishlari uning epidermisi joylarida,

ya'ni yaralar va yorihujayralar bo’lgan joylarda yuzaga keladi

(Surunkali xeylitlar munosabati bilan). Lablar va ogiz bo’shligi shilliq pardasining zararlanish hodisalari erkaklarda ayollardagiga

qaraganda 10 baravar ko’proq uchraydi. Aksari,

zararlanadigan joylar og`iz burchagi va lablar jiyagining ichki cheti, shilliq pardaning tishlar qatoriga taqalib turadigan qismi,

shuningdek tilning yon yuzasidir.

Leykoplakiyalarning uch xil klinik turi tafovut qilinadi: oddiy, verrukoz, eroziv-yarali leykoplakiyalar. Oddii leykoplakiyada

mugo`zlanib qo’lrang-oqish tusga kirib qolgan joylar

keskin chegaralanib turadigan bo’ladi. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida akantoz bilan parakeratoz, stromada esa shish kelib,

qon dimlanib turgani ustiga bir-biriga qo’shilib

ketgan polimorf hujayrali perivasqo’lyar infiltratlar borligi topiladi.

Verrukoz leykoplakiyada zararlangan joylar g`adir-budir, so’galsimon bo’lib mugo`zlangan, shilliq pardadan ko’tarilib turadigan

o’chohujayralar ko’rinishida bo’ladi. Leykoplakiyaning verrukoz

xilida gistologik jihatdan olganda keskin ifodalangan giperkeratoz, akantoz va epidermal o’simtalar topiladi. Tikansimon qatlam

o’simtalari yo’g`onlashgan, q ichi shishgan

bo’ladi. Subepitelial asosda shish borligi, qon dimlanib, tomirlar kengayib ketgani va limfositlardan iborat sezilarli perivasqo’lyar

infiltrat o’chohujayralari borligi ko’zga tashlanadi.

Eroziv-yarali leykoplakiyalar klinik jihatdan har xil kattalikdagi yakka yoki talaygina eroziyalar paydo bo’lishi bilan ifodalanadi;

bundayo’zgarishlar mugo`zlanib qolgan yassi

leykoplakiya o’chohujayralari bor joylarda kuzatiladi. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganda, epiteliyda nuqson borligi ma'lum bo’ladi,

o’sha nuqsonning chetlarida epitelial o’sihujayralari

o`zayib ketgan akantoz, parakeratoz va ekzositoz bo’ladi. Stromadagi o’zgarishlar tabiatan yallig`lanish tarzida bo’lib, tomirlarning

qonga to’lib turishi, shish kelishi, Diffuz

limfa-plazmositar infiltratlar paydo bo’lishi bilan o’tadi.

Leykoplakiyalarda q atipiyasi borligi ma'lum bo`ladi, bu hodisa kuchayib ketgan mahallarda displaziya boshlanib, cancer in

sltu paydo bo’ladi. Keyinchalik rak boshlanadi.
Eritroplakiya

Eritroplakiya ham rak oldi o’zgarishlari jumlasiga kiradi va yallig`lanish hodisasiga aloqasi yo’q qizil dog`lar paydo bo’lishi bilan

ta'riflanadi. Keratoz amalda bo’lmaydi, tikansimon

hujayralar atrofiyasi ko’proq ko’zga tashlanadi. Eritroplakiya ham zo’rayib borib yassi hujayrali rak paydo bo’lishiga olib keladi.

Papillomalar
Yassi hujayrali papilloma - shilliq parda epiteliysidan o’sib chiqadigan va hammadan ko’ra ko’proq uchraydigan xavfsiz o’smadir,

u og`iz bo’shlig`ining rak oldi kasalliklari jumlasiga

kirmaydi. Bundaypapilloma har qanday yoshdagi odamlarda paydo bo’lishi mumkin, asosan lablarda, tilda, og`iz bo’shlig`ining

tubi va yumshoq tanglayda paydo bo’ladi. Papilloma ko’p

qavatli yassi epiteliy bilan qoplangan bo’lib, fibrovasqo’lyar oyoqchada turadi. Donador qatlami gipertrofiyalangan bo’ladi.

Yassi hujayrali rak


Yasci hujayrali rak ko’pincha tilning yon yuzalarida, gohida tanglay va til ustida paydo bo’ladi. Bu o’sma limfogen va gematogen

yo’llar bilan metastazlar beradi (o’sma hujayralari ko’krak

limfa yo’lidan venoz sistemaga o’tganida).

Og`iz shilliq pardasining invaziv raki odatda, yara bo’lib ketadi. Yaraning chetlari dumaloq bo’ladi va o`nga taqalib turgan shilliq

pardada leykoplakiya va eritroplakiyalar topiladi. Rak

bo’yin limfa tugo`nlariga metastazlar berganida shy tugo`nlar qattiqqina qo’zg`almas tuzilmalar ko’rinishida qo’lga o`nnaydi (tabiatan

yallig`lanishga aloqador limfadenopatiyalarda

limfa tugo`nlari harakatchan bo’ladi).

Yassi hujayrali rak mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida har xil darajada tabaqalashgan o’sma hujayralari uyalaridan iborat

bo’ladi. Biriktiruvchi to’qimadan iborat stromasida

mononuklearlar infiltrasiyasi topiladi. Infiltrasiya darajasi o’sma antigeniga javoban yuzaga chiqqan immo`n reaksiyani aks

ettiradi. Limfoid infiltrasiya bir muncha zo’r

bo’lganida kasallikning oqibati bir qadar xayrli.

So`LAK BEZLARI KASALLIKLARI


So’lak bezlarining kasalliklari judayam xilma-xildir. So’lak bezlarining yiriklarida ham, maydalarida ham yallig`lanish jarayonlari,

immunopatologiq distrofik jarayonlar va o’sma

kasalliklari paydo bo’lishi mumkin.

Sialoadenit


Sialoadenit - so’lak bezlarining yallig`lanishi bo’lib, odatda virus, bakteriyalar invaziyasi yoki autoimmo`n jarayonlar (Shegren

sindromi, sistemali qizil volchanka va sistemali

sklerodermiya)da bez chiqarish yo’llarining tiqilib qolganiga jadoban ro’y bergan reaksiya tariqasida boshlanadi.

Tabiatan infeksiyaga aloqador sialoadenitlarda infeksiya so’lak beziga og`iz bo’shlig`idan bez yo’li orqali yoki gematogen yo’l

bilan o’tadi. Virusga aloqador sialoadenitlar (epidemik

parotit - tepki), o’tkir va Surunkali nospesifik sialoadenitlar, spesifik (aktinomikoz, sil, zaxmga aloqador) sialoadenitlar, so’lak

bezlari yo’llariga yot jism kirib qolishiga

aloqador va kalqo’lyoz sialoadenitlar (so’lak-mosh kasalligi) tafovut qilinadi. Ko’pincha virus tufayli paydo bo’ladigan parotit

(epidemik parotit - tepki) uchraydi, bundayallig`lanish

jarayoni quloq oldi so’lak bezining interstisiysida boshlanadi.

Epidemik parotit bilan 5-15 yashar bolalar, ba'zan 18-25 yoshli odamlar ham kasallanadi. Kasallik havo-tomchi usulida yuqadi.

Infeksiyaning kirish darvozalari og`iz bo’shlig`i, Burun,

halqum shilliq pardasidir. Kasallikning yashirin davri 2-Z oy, keyin bir tomondagi yoki ikkala tomondagi quloq oldi bezlari


Kataloq: uum -> uum-patanatomy -> 3.amaliy-qism -> amaliy-mashgulotlar
uum -> Travmatologiya va ortopediyaning maqsad va vazifalari
uum -> Toshkent tibbiyot akademiyasi «tasdiqlayman»
3.amaliy-qism -> Патогенез and factors of the risk? Makroskopicheskie types aterosklerozis change, their morphology? The Microscopic stages of ateroskleroz? Ateroskleroz aortas, morphological manifestations, complications? Ateroskleroz kidney artery
amaliy-mashgulotlar -> Жигар циррози, рак, Ўт-тош касаллиги
3.amaliy-qism -> Нафас системаси касалликлари
3.amaliy-qism -> Ўпка касалликларининг клиник белгилари ва патологоанатомик ўзгаришлари турли-туман бўлиши этиологик омилларнинг кўплигига, ўпка структур бирликларининг ўзига хослигига ҳамда касаллар ёшига боғлиқ

Yüklə 2,28 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   15   16   17   18   19   20   21   22   ...   46




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə