Organopatologiya qon yaratuvchi va limfoid sistema kasalliklari



Yüklə 2,28 Mb.
səhifə35/46
tarix05.05.2017
ölçüsü2,28 Mb.
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   46

tomonlama va aksari sut bezining ustki tashqi kvadrantida bo’ladi. Zich, qattiqqina bo’lib o`nnashi bilan ajralib turadi. Mikroskop

bilan tekshirib ko’rilganda bez va terminal

yo’llarining giperplaziyasi, epiteliy bilan mioepiteliyning proliferasiyasi ko’zga tashlanadi. Proliferasiyalanayottan bezlar va yo’llari

bir-biriga zich taqalab turadi (adenoz). o`sma

stromasi bosilib, epiteliy shaklini o’zgartirib yubora oladigan fibroz to’qimadir. Ba'zi hollarda aksari fibroz, gialinlanadigan to’qima

o’sib, asinuslar bilan bez yo’llarini

batamom bosib qo’yadi. Shuning natijasida bez yo’llari solid q tortmalari ko’rinishiga kirib, invaziv skirrga o’xshab turadi.

Sklerozlovchi adenozni rakdan ajratib beruvchi muhim

belgi ikki qavatli epitelial qoplamasi borligi, unda mioepiteliyning ko’p bo’lishidir.

Sklerozlovchi adenoz rak oldi holati emas. Paypaslab ko’rilganida bir muncha zich va qattiq, ayniqsa hayz oldi davrida

og`rimaydigan bo’lishi bilan karsinomadan farq qiladi.

Diagnozni aniqlab olishda mammografiya muhim rolni o’ynaydi.

Mastit
Mastit - bu sut bezi parenximasi va interstisiyasining yallig`lanishidir. har qanday yallig`lanish jarayoni singari tabiatan o’tkir va

Surunkali, spesifik va nospesifik bo’lishi mumkin.

o`tkir mastit 80-85 hollarda emizuvchi ayollarning chillasi davrida paydo bo’lsa (laktasion mastit), bola emizmaydigan va homilador

ayollarda kamroq bo’ladi. Mastit qo’zg`atuvchilari

ko’pchilik hollarda stafilokokklar va streptokokklardir. Lekin ichak tayoqchasi, protey, Ko’k yiring tayoqchasi tufayli boshlangan

mastit hollari ham tasvirlangan. Infeksiyaning kirish

darvozasi aksari sut bezi uchidagi yorihujayralardir. Lekin infeksiya intrakanaliqo’lyar yo’l bilan, gematogen va limfogen yo’l bilan ham

o’tishi mumkin.

Stafilokokk bilan infeksiyalangan hollarda sut bezida yiringli yallig`lanish o’chog`i - bezillab turgan zichlashmalar ko’rinishidagi

abssesslar hosil bo’ladi. Ular yuza joylashgan bo’lsa

paypaslab ko’rilganda flyuktasiya seziladi, ustidagi teri qizarib turadi.

Streptokokk infeksiyasida yiringli yallig`lanish tabiatan tarqoq (flegmona tarzida) bo’ladi. Bundayhollarda sut bezining hammasi

kattalashib bezillab turadi, terisi shishib, yaltiroq,

qizargan tusga kiradi, nekroz o’chohujayralari hosil bo’lishi mumkin. Yallig`lanish jarayoni sut yo’llarining yallig`lanishi bilan cheklanib

qolishi mumkin, bundasutga yiring aralashib chiqadi.

Ba'zan shy sut yo’llari yorilib, atrofidagi to’qima ham yallig`lanib ketadi. yiringli yallig`lanishdan avval ko’pincha seroz yallig`lanish

bo’lib o’tadi, bundasut beziga seroz suyuhujayralik singib,

tomirlar atrofida leykositlar to’planib qoladi. Yallig`lanish jarayonining oxirida reparasiya boshlanib, yiringli yallig`lanish sohasida

chandiq to’qima hosil bo’ladi. Shunday qilib,

yallig`lanish jarayonining tabiatiga qarab o’tkir mastit seroz, yiringli va flegmonoz xillarga bo’linadi. Ba'zi abssesslar bez yo’li bilan

birlashib, yiringi chiqib turishi mumkin.

Bir muncha katta yoshdagi ayollarda uchraydigan nospesifik Surunkali mastitning sababi noma'lum. Sut bezining sili, aktinomikozi

va zaxmi ham Surunkali mastitlar jumlasiga kiradi,

bularda tegishli granulyomalar hosil bo’ladi. Surunkali nospesifik mastit mahalida o’tkazilgan gistologik tekshirishda donador detrit

bilan to’lgan bez yo’llari topiladi. o`sha detritda

bitta yarimta leykositlar, yog` bosgan makrofaglar bo’ladi. Bez yo’llarini qoplab turgan epiteliyda distrofik o’zgarishlar topiladi.

Periduktal stroma limfositlar va plazmositlar

bilan infiltrlangan bo’ladi. Sut yo’llari atrofida fibroz to’qima o’sib ketganligi uchunular kengayib ketadi. Yallig`lanish fokusi yuza

bo’lsa, teri ham jarayonga qo’shilib ketishi mumkin.

Natijada teri va sut bezining uchi cho’zilib ketadi, bu sut bezi rakiga o’xshab turishi mumkin.

Sut bezlari o’smalari
Sut bezlari o’smalari ayniqsa xavfli bo’lib, ko’p uchrab turadigan patologiya jumlasiga kiradi. Bularning xavfsiz xillari asosan

epitelial tuzilishga egadir. Ularga fibroadenoma,

adenoma, bez chiqarish yo’llarining papillomasi kiradi. Sut bezining xavfli o’smalaridan papillyar raklar: intraduktal, infiltrlovchi,

medullyar, musinoz raklar, Pejet kasalligi

ko’proq uchraydi.

Fibroadenoma


Nodoz fibroadenoma 15-35 yashar ayollarda hammadan ko’ra ko’proq uchraydigan xavfsiz o’sma. Atrofdagi to’qimadan

cheklanib turadigan, diametri 2 sm dan 10 sm gacha boradigan, dumaloq

shaklli solitar tugo`n ko’rinishida bo’ladi. Kesib ko’rilganida zich, gomogen to’qima ko’rinishida bo’lib, unda sarg`ish pushti bez

parenximasining qismlari uchraydi, yog` to’qimasi bo’lmaydi.

Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida bundaytugo`n to’qimasida ba'zi joylarida bezning involyutiv yo’llari, bo’lakchalari va

mikrokistalar bo’lgan fibroz to’qima ko’zga tashlanadi.

Paypaslab ko’rilganida bez ayniqsa hayzdan oldingi davrda bezillab turadi.

Papillomalar va papillyar raklar


Sut bezi yo’llarining papillomalari yakka yoki ko’p (bez yo’li papillomatozi) bo’lishi mumkin. Papillomatoz mastopatiyaning kistoz

xiliga harakterlidir. Bundasut bezi uchidan aksari

seroz, goho qo’ng`ir tusli yoki qon aralash suyuhujayralik chiqib turadi. Xavfsiz yakka papilloma 40-50 yashar ayollarda kuzatiladi. U

kistalar yoki bez yo’llari ichida o’sadi, diametri 1 sm dan

ortmaydi, oyoqchasi bo’lishi mumkin. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida o’rtasi bir yoki ikki qavat kubsimon epiteliy hujayralari

bilan qoplangan yumshoq biriktiruvchi to’qimadan

iborat bo’ladi. Papillomada apokrin metaplaziyasi va gialinizasiyasi o’chohujayralarini ko’rish mumkin. Bez yo’llari va kistalar ichidagi

papillomalar malignizasiyalanganida atipiya zo’rayib

borib, epiteliy anaplaziyaga uchraydi va periduktal to’qima bilan kista atrofidagi to’qimaga o’tgan invaziya belgilari paydo bo’ladi.

Epiteliyda mitozlar ko’zga tashlanadi. Alohida

turgan papillomalarning rak oldi holatiga kirmasligini ta'kidlab o’tish kerak lekin bez yo’li papillomatozi sut bezida rak paydo bo’lish

ehtimolini ancha oshiradi.

Sut bezi raki
Sut bezi raki ko’pgina mamlakatlarda boshqa organlarning xavfli o’smalari orasida birinchi o’rinni egallaydi. Uning paydo

bo’lishida quyidagilar ahamiyatga ega: 1) irsiy moyillik

borligi, 2) reproduktiv davrning uzoq cho’zilganligi (Chunonchi, ayolda hayz sikli erta, klimaks esa kech boshlangan bo’lsa, sut bezi

raki paydo bo’lish xatari ancha ortadi), 3) ayolning tug`ishga

layoqatligi (ko’p tuqqan ayollarda sut bezi raki kam uchraydi), 4) ayolning qaysi yoshida to’ng`ichini tuqqanligi (ayol kishi

to’ng`ichini 30 yoshdan oshgan mahalda tug`adigan bo’lsa rak xavfi

ortadi), 5) semizlik (chunki yog` depolari estrogenlar sintezlay oladi), 6) menopao`zaga ekzogen estrogenlar bilan davo qilish, 7)

epiteliy proliferasiyasi belgilari bilan o’tayotgan kistoz

mastopatiya borligi.

Etiologiyasi va patogenezi hano`z o`ncha aniq emas. Irsiy omillar va gormonal muvozanat buzilishining ahamiyati ko’proq

o’rganilgan. Yaqin qon-qarindoshlarda, shunda ham bir muncha yoshroq

davrda bilateral sut bezi rakining uchrashi irsiy omilning ahamiyati borligidan dalolat beradi. Yaqinda o’tkazilgan tadqiqotlarda

aniqlanishicha r53 o’sma supressor geni irsiy

mutasiyasining oilaviy sut bezi rakida ahamiyatga ega ekanligi kuzatilgan. Endogen estrogenning ko’p bo’lishi o’sma yuzaga

kelishida katta rol o’ynaydi. Ayollari jinsiy hayotni barvaqt

boshlaydigan, ko’p abort qildirmaydigan va to’ng`ichini ancha yoshligida tug`adigan mamlakatlarda bu rakning ancha kam uchrashi

aniqlangan.

hozirgina aytib o’tilgan xatar omillarining ta'sir mexanizmi ham yaxshi o’rganilgan. Ba'zi o’smalarda estrogenlar va progesteron

uchunreseptorlar topiladi. Sut bezi rakining ba'zi

hujayralari har o’sish omillarini ishlab chiqaradiki, bularning hosil bo’lib turishi estrogenlarga bog`liq. Qonda aylanib yuradigan

gormonlar, o’sma hujayralari gormonlarining

reseptorlari va o’sish omillari sekresiyasi o’rtasidagi o’zaro ta'sir o’smaning o’sib borishida ma'lum rolni o’ynaydi, deb taxmin

qilinadi. Mana shy omillar o’smaning avj olib borishida

estrogenlar muvozanatining buzilishi ahamiyatga ega ekanligini tasdiqlaydi. Sut bezi rakining tabiatan virusga bog`liq ekanligini

1936 yilda Bittner ajoyib sur'atda isbotlab

berdi.


Tashqi muhit omillari ham katta ahamiyatga ega. Chunonchi, ovqatda yog`larning ortiqcha miqdorda bo’lishi xatar omil bo’lib

hisoblanadi, chunki yog` rak paydo bo’lishiga moyillikni

kuchaytiradi. o`rtacha miqdorda alkogol iste'mol qilish o’sma paydo bo’lish xavfini 1,5 baravar oshiradi.

Patologik anatomiyasi. Bu rak aksari chap sut bezini zararlaydi, 4-10 foiz hollarda ikki tomonlama bo’ladi. har xil tarzda joy oladi.

Chunonchi, 50 foiz hollarda bu rak sut bezining tashqi

tomondagi ustki kvadrantida, 20 foiz hollarda markaziy qismida paydo bo’ladi. Goho o’sma sut bezining ustki va pastki, ichki

kvadrantlarida uchraydi. Aksari (90 foiz hollarda) o’sma bez

yo’li epiteliysidan, goho bo’lakchasi epiteliysidan o’sib chiqadi. Paypaslab ko’rilganida diametri 5 sm gacha boradigan tuzilma

yoki qattiqqina tizimcha tarzida qo’lga o`nnaydi.

Gistologik tuzilishi jihatidan sut bezi raki uchta asosiy guruhga bo’linadi: 1) infiltrlanmaydigan raklar, 2) infiltrlovchi raklar va 3) Pejet

kasalligi.

Infiltrlanmaydigan raklar o’z navbatida bez yo’li ichidagi va bo’lakcha rakiga bo’linadi. Bez yo’li ichidagi rak boshqa turdagi

raklarning 2-5 foizini tashkil etadi. U atrofdagi stromaga

invaziyalanmaydi va to’rt xil: solid, husnbo`zarsimon, papillyar va kriloz tarzda o’sishi bilan ta'riflanadi. Odatda, tekshirish paytida

aytib o’tilgan to’rt xil o’sishning birgalikda kelishi

topiladi. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida ko’pgina bez yo’llarining kistaga o’xshab kengayib ketganligi topiladi, bularning

epiteliysi tarmoqlangan so’rg`ichlar (papillyar rak)

hosil qiladi, ularning orasida ikki va bundan ko’ra ko’proq hujayralar bilan qoplangan chin so’rg`ichlar va bir qavat hujayralar bilan

qoplangan soxta so’rg`ichlar tafovut qilinadi.

Epitelial hujayralar bir qadar polimorf bo’lishi, qutbliligi bo`zilgani va o’rtacha kattalikda bo’lishi bilan ta'riflanadi. Ularning yadrolari

gipoxrom, mitozlar bitta-yarimta

uchraydi. o’sma hujayralari ba'zi joylarda solid yoki kribroz tuzilmalar hosil qiladi. So’rg`ichlarning stromasi nozik bo’ladi yoki

bo’lmaydi.

husnbo`zarsimon rak harakterli ko’rinishda bo’ladi. Sut bezining zararlangan qismidagi to’qima orasida bir talay sarg`ish-qo’lrang

tusli tortmalar ko’zga tashlanadi, bular kengayib

ketgan bez yo’llaridan iborat bo’lib, sitib ko’rilganida ichidan tiqinlarga o’xshash uvoqsimon massalar chiqadi. Mikroskop bilan

tekshirib ko’rilganida bez yo’li ichida paydo bo’lgan solid

proliferatlari topiladi, bularning o’rtasida nekroz boshlanadi. hujayralar ancha polimorf, yadrolari yirik va giperxromdir. Mitozlar ko’p

bo’ladi. bir qancha hollarda epitelial

hujayralar apokrin hujayralarga o’xshab ko’rinadi. Infiltrlanmaydigan bo’lakcha ichi raki (sinonimlari -alveolyar, asinar raq bo’lakcha

in situ raki) aksari 45-50 yashar ayollarda uchraydi.

Multisentrik ravishda o’sib borish bilan farq qiladi. Odatda sut bezining ustki-tashqi kvadrantida paydo bo’ladi. 15-30 foiz hollarda

ikkala tomonda uchraydi. Bu turdagi rakda bez

bo’lakchalari ichidagi sut yo’llari ham jarayonga qo’shilib ketadi (alveolyar pufakchalar, bularning yo’llari kengaygan va g`ovak

joylashgan hujayralar hisobiga bitib ketgan bo’ladi).

Stroma invaziyasiga xos belgilar bo’lmaydi. o`smahujayralari nisbatan monomorf, bir qadar kichikroq, yadrolari o’rtacha darajada

giperxrom, mitozlari kam bo’ladi, ular bo’lakcha

tashqarisidagi yo’llarga ham tarqalishi mumkin.

Iifiltrlanuvchi raklar gistologik tuzilishi jihatidan juda har xil bo’lib, quyidagi turlari tafovut qilinadi: 1) bez yo’lining infiltrlovchi raki, 2)

bez bo’lakchasining

infiltrlovchi raki, 3) shilimshiq raq 4) medullyar raq 5) tubulyar raq 6) apokrin raq 7) papillyar raq 8) adenokistoz raq 9) sekretor

raq 10) metaplaziyali raq

Bez yo’lining infiltrlovchi raki sut bezining eng ko’p (75 foiz hollarda) uchraydigan xavfli o’smasi bo’lib, tuzilishi jihatidan juda har xilligi

bilan ajralib turadi. Diametri 3-4 sm

keladigan toshdek qattiq o’sma (skirroz rak) ko’rinishida bo’ladi. Kesib ko’rilganida nekroz va petrifikasiya o’chohujayralari ko’zga

tashlanadi. o`smazo’rayib borganida terida ichga tortgan

joylar hosil bo’lib, sut bezining uchi cho’zilib turadi. Mikroskopik jihatdan olganda o’sma qattiq bo’ladigan fibroz stromasi borligi

bilan ta'riflanadi, bu stromasida o’sma

hujayralarining uyalari va tortmalari topiladi. shy hujayralar dumaloq yoki tuxumsimon shaklda yadrolari mayda giperxrom,

mitozlari o`ncha ko’p bo`lmaydi. Ular uyasimon, trabeqo’lyar va

bezsimon tuzilmalar hosil qiladi, bez yo’li ichidagi rak o’chohujayralari topilishi mumkin.

Bez bo’lakchasining infiltrlovchi raki o’sma hujayralarining zanjirlar va chizihujayralar ko’rinishida Diffuz tarzda yoki bez yo’llari atrofida

konsentrik tarzda joylashgani bilan

ta'riflanadi.

hujayralari mayda va monomorf. Stromasi yaxshi rivojlangan, fibroz to’qimadan iborat, shuning uchunbu o’sma skirroz ko’rinishda

bo’ladi. o`smaning q elementlari bularning

sitoplazmasida shilimshiq to’planib borishi tufayli o`zuksimon hujayralar shakliga kirib qolishi mumkin. Bez bo’lakchasi infiltrlovchi

rakining tubulyar va solid xillari ham

tasvirlangan.

Shilimshiq rak (sinonimlari - kolloid, jelatinoz, musinoz, o`zuksimon hujayrali rak) hujayralaridan tashqarida va hujay- ralar ichida

bir talay shilimshiq bo’lishi bilan ta'riflanadi.

Bundayo’sma aniq chegaralanib turadigan qo’lrang tusli tugo`n shaklida bo’ladi. Konsistensiyasi yumshoq, jelatinasimon.

Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida bu rakning uch xil turi

tafovut qilinadi. Birinchisi, shilimshiqda joylashgan alohida hujayralar yoki uyalar borligi bilan ta'riflanadi. Ba'zi hujayralarning

sitoplazmasi vakuollashgan bo’ladi, bu - ularda

shilimshiq borligidan darak beradi. o`smaning ikkinchi xili hujayralarining bezsimon tuzilmalar hosil qilganligi bilan ajralib turadi,

shy tuzilmalarning chiqarish yo’llarida musin

topiladi. o`smahujayralari vakuollashgan bo’lishi ham mumkin. o’smaning uchinchi xili ichida bir talay shilimshiq bo’ladigan,

tabaqalashmagan va tartibsiz joylashgan hujayralardan iborat

bo’ladi. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida shilimshiq to’plamlari orasida sitoplazmasida shilimshiq tomchilari bo’lgan solid yoki

bezsimon monomorf hujayralar komplekslari

topiladi.

Medullyar rak 5 foiz hollarda uchraydi. Paypaslab ko’rilganida yumshoq bo’ladi, flyuktuasiyalanadi. Diametri 10 smga boradi.

Kesib ko’rilganida do’mpayib chiqib turadi, atrofdagi

to’qimalardan aniq chegaralanib turadi. Kam tabaqalashgan, pufakchasimon yadrosi bo’ladigan yirik hujayralardan tuzilgan

sitoplazmasining chegara- lari aniq emas. hujayralar yo’llar

yoki anastomoz hosil qiluvchi tortmalar ko’rinishida joylashgan bo’lib, mitotik faolligi juda yuksaq o`smastromasi kam rivojlangan

va leykositlar bilan Diffuz ravishda

infiltrlangan.

Tubulyar rak yuksak darajada tabaqalashgan infiltrlanadigan rak bo’lib, tubulyar tuzilmalar hosil qiluvchi monomorf hujayralardan

tuzilgan. Bu tuzilmalarda o’sma hujayralari bir

qator bo’lib joylashadi. Fibroz stroma yaxshi ifodalangan. Bu o’sma adenokarsinomadir, oqibati xayrli.

Apokrin rak sitoplazmasi eozinofil va juda mo’l bo’ladigan hujayralardan iborat. Tuzilishiga ko’ra metaplastik apokrin q

elementlariga o’xshab ketadi. Bundayo’sma adabiyotda

onkositar rak deb ham yuritiladi.

Rakning anaplaziyaga uchragan xillari ham tasvirlangan: diffo`z, yirik hujayrali, duksimon hujayrali, polimorf hujayrali, ulkan

hujayrali raklar shular jumlasidandir.

Klinika nuqtai nazaridan "yallig`lanishga aloqador rak" ham tafovut qilinadi, lekin u sut bezlari rakining mustaqil gistologik tipi

bo’lib hisoblanmaydi. Sut bezi raki shish kelishi,

giperemiya, og`riq bo’lishi, bilan o’tayotgan va kasallangan sut bezi tez kattalashib borayotgan mahallarda ana shy atama

ishlatiladi, bundaypaytlarda o’sma dermaning limfa tomirlariga

ancha o’tgan bo’ladi.

Pejet kasalligi - sut bezi rakining alohida xili bo’lib, sut bezi uchi terisining xuddi gushga o’xshab yara bo’lib ketishi va sut bezida

o’sma paydo bo’lishi harakterlidir. Bez uchining terisi

qizarib, shishib chiqadi. Bu kasallik 50-60 yashar ayollarda uchraydi va ahyon-ahyonda erkaklarda ham kuzatiladi. Bu rakning

qo’ltig`osti limfa tugo`nlariga metastazlar bergani ham

tasvirlangan. Pejet kasalligi mahalida bez yo’li ichida hamisha rak bo’ladi. Mikroskop bilan tekshirib ko’rilganida ko’krak uchi

epidermisining malpigiy qatlamida harakterli Pejet

hujayralari topiladi. Ular o’zi katta, yadrolari giperxrom bo’lishi va och tusli jiyagi borligi bilan ajralib turadi, bu

mukopolisaharidlarning q ichiga to’planishidan dalolat

beradi. Pejet hujayralarida odatda shilimshiq, ahyon-ahyonda melanin donalari bo’ladi, ular bir-biridan alohida-alohida bo’lib

turadi yoki dermaga o’sib kirmagan bo’ladi. Pejet

hujayralari sut bezining chiqarish yo’llarida va teri o`numlarida ham topilishi mumkin.

Klinik manzarasi. Sut bezi o’smalari endigina boshlanib kelayotganida paypaslab ko’rilganida dastlab diametri 4 sm gacha

boradigan, og`rimaydigan, qo’zg`aluvchan tuzilma tariqasida

qo’lga o`nnaydi. o`smatez orada ko’krak musqo’li va chuqur fassiya tomoniga qarab o’sib boradi. Teri tomoniga o’sib borar ekan,

sut bezi terisi va bez uchining ichkariga tortilib qolishiga

olib keladi. Bundajarayon limfa tugo`nlariga ham o’tib, shish paydo bo’ladi. Sut bezi raki limfogen va gematogen yo’l bilan

metastazlar beradi. Bezning tashqi kvadrantidagi o’smalar

dastlab qo’ltig`osti limfa tugo`nlariga metastazlar beradi. o`smaichki kvadrantlarda bo’lsa, sut bezi ichki arteriyasi bo’ylab

joylashgan limfa tugo`nlarida, shuningdek o’mrov usti limfa

tugo`nlarida metastazlar beradi. o`smagematogen yo’l bilan tarqalganida metastazlari ko’pincha o’pka, skelet suyaklari, jigar,

buyrak usti bezlarida topiladi. Goho ular bosh miyada,

taloqda, qalqonsimon bezda bo’ladi.

Sut bezi rakining metastazlari o’smaga davo qilinganidan so’ng 15 yildan keyin ham paydo bo’la olishini yodda to`tish kerak

Erkaklar ko’krak bezlarining kasalliklari


Erkaklar ko’krak bezlarida (rudimental sut bezlarida) patologik jarayonlar kamdan-kam uchraydi. Ular asosan ginekomastiya va

rakdan iborat bo’ladi.

Ginekomastiya. Erkaklar ko’krak bezlariga gormonlar ayollardagiga qaraganda kamroq ta'sir o’tkazadi. Biroq, estrogenlar

miqdori ko’payib qolgan mahallarda bu bezlar kattalashib

ketishi mumkin, ginekomastiya deb shunga aytiladi. Ginekomastiya kistoz xildagi mastopatiyaning analogidir. Erkaklarda yuz

beradigan giperestro- genemiya hodisasiga ko’pincha jigar

sirrozi sabab bo’ladi. Bundajigarda estrogenlar metabolizmi izdan chiqadi. Lekin estrogen ishlab chiqaruvchi o’smalar paydo

bo’lgan mahallarda, odam ekzogen estrogen va digitalis

bilan davolangan paytlarda ham giperest- rogenemiya boshlanishi mumkin. Fiziologik ginekomastiya odatda o’smirlik va

keksalik davrida boshlanishi mumkin. Ginekomastiya mahalida ro’y

beradigan morfologik o’zgarishlar bez chiqarish yo’llari ichida boshlangan giperplaziyaga o’xshab ketadi. Bu patologiya aksari

ikkala bezda boshlanadi.

Ko’krak bezi raki erkaklarda ayollardagiga qaraganda ancha kam uchraydi. Tez o’sib borib, badan terisi va ko’krak bo’shlig`i

devoriga o’tadi (infiltrlanadi). Tuzilishi va biologik xossalari

jihatidan ayollar sut bezining invaziv skirriga o’xshab ketadi. Regionar limfa tugo`nlari va boshqa organlarga gematogen yo’l bilan

metastazlar beradi.

ENDOKRIN BEZLAR KASALLIKLARI


GIPOFIZ

Gipofiz giperfunksiyasi

Gipofiz adenomalari

Gigantizm

Akromegaliya

Gipofizar Qo`shing kasalligi

Gipofiz gipofunksiyasi

Funksiyasiz adenoma

Shixen sindromi

Puch turk egari sindromi

Gipofiz orqa bo’lagi sindromi
QALQONSIMON BEZ

Bo’qoq (struma)

Gipertireoz

Bazedov kasalligi

Gipotireoz

Kretinizm

Miksedema

Tireoiditlar

Xashimoto tireoiditi

Yarim o’tkir granulyomatoz tireoidit

Surunkali tireoidit

Qalqonsimon bez o’smalari

Adenoma

Rak


PARATIREOID BEZLAR

Gipoparatireoz

Giperparatireoz

Birlamchi giperparatireoz

Adenoma

Paratireoid bezlarning birlamchi giperplaziyasi



Paratireoid bezlar raki

Paratireoid osteodistrofiya


BUYRAK USTI BEZLARI

Buyrak usti bezlari giperfunksiyasi

Qo`shing sindromi

Giperaldosteronizm

Adrenogenital sindrom

Buyrak usti bezlari gipofunksiyasi

Addison kasalligi

Buyrak usti bezlarining o’tkir yetishmovchiligi

Buyrak usti bezlari o’smalari

Buyrak usti bezlari po’stlog`ining o’smalari

Buyrak usti bezlari miya qavatining o’smalari
TIMUS

ENDOKRIN SISTEMA TARQOQ o`smaLARINING SINDROMI

QANDLI DIABET


Ichki sekresiya bezlari yoki endokrin bezlar deb, chiqarish yo’llari bo’lmagan bez organlarga aytiladi, shu munosabat bilan ularning ishlab chiqaradiga gormonlari to’g`ridan-to’g`ri qonga o’tib turadi. Bularga epifiz, gipofiz, qalqonsimon bez, qalqonsimon bez yonidagi bezlar (paratireoid bezlar), buyrak usti bezlari, jinsiy bezlar, shuningdek boshqa funksiyalarni ham ado etib boradigan ancha murakkab organlarning maxsus to’qimalari ham kiradi. Masalan, me'da osti bezining Langergans orolchalari, tuxumdonlarning tuxum hujayralari, moyaklarning

leydig hujayralari ham gormonlar ishlab chiqarib turadi. Ba'zi bezlar va to’qimalarning polipeptid yoki oqsil tabiatiga ega bo’lgan gormonlarni ishlab chiqaradigan va neyroektodermadan yuzaga keladigan endokrin hujayralarini birlashtiruvchi ARUD-sistema ham bor. Langergans orolchalarining glyukagon ishlab chiqaruvchi alfa-hujayralari, insulin ishlab chiqaruvchi beta-hujayralari, qalqonsimon bezning kalsitonin ishlab chiqaruvchi parafolliqo’lyar hujayralari shular jumlasidandir. To’qima gormonlari ishlab chiqaradigan bir qancha hujayralar: me'daning alfa-hujayralari (enteroglyukogon), me'da delta-hujayralari (gastrin), o’n ikki barmohujayrali ichakning

S-hujayralari (sekretin) ham shu sistemaga kiradi.Endokrin bezlar, yuqorida aytilganidek gormonlar sintez qiladi, bu gormonlar qonga to`shib turadigan kimyoviy birikmalar bo’lib, o’ziga xos ta'sir ko’rsatib boradi. Ayni vaqtda

gormonlarning ba'zilari qon bilan birga borib, olisdagi organlarga ta'sir ko’rsatsa (sistemaga oid gormonlar), boshqalari o’zi qayerda paydo bo’lsa, o’sha joyda ta'sir ko’rsatadi (lokal, ya'ni mahalliy gormonlar).Gormonlarga uchta asosiy xususiyat xosdir: 1) ta'siri ma'lum maqsadga qaratilgan bo’ladi: gormonlar bir qadar cheklangan sondagi to’qimalarga (mazkur gormonning "maqsadidagi to’qimalarga") ta'sir ko’rsatadi; 2) ta'siri faqat o’ziga xos, ya'ni spesifik bo’ladi: "bir gormon - maqsaddagi bitta to’qima - bir xildagi ta'sir"; 3) ta'siri zo’r, ya'ni tipik javob


Kataloq: uum -> uum-patanatomy -> 3.amaliy-qism -> amaliy-mashgulotlar
uum -> Travmatologiya va ortopediyaning maqsad va vazifalari
uum -> Toshkent tibbiyot akademiyasi «tasdiqlayman»
3.amaliy-qism -> Патогенез and factors of the risk? Makroskopicheskie types aterosklerozis change, their morphology? The Microscopic stages of ateroskleroz? Ateroskleroz aortas, morphological manifestations, complications? Ateroskleroz kidney artery
amaliy-mashgulotlar -> Жигар циррози, рак, Ўт-тош касаллиги
3.amaliy-qism -> Нафас системаси касалликлари
3.amaliy-qism -> Ўпка касалликларининг клиник белгилари ва патологоанатомик ўзгаришлари турли-туман бўлиши этиологик омилларнинг кўплигига, ўпка структур бирликларининг ўзига хослигига ҳамда касаллар ёшига боғлиқ

Yüklə 2,28 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   31   32   33   34   35   36   37   38   ...   46




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə