Özet kitap yerevan devlet üNİversitesi yayinlari



Yüklə 13,87 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/14
tarix18.05.2017
ölçüsü13,87 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14

ARTAK MOVSİSYAN
ERMENİSTAN 
TARİHİ
ÖZET KİTAP
YEREVAN DEVLET ÜNİVERSİTESİ YAYINLARI
Y E R E VA N   –   2 0 1 7

Bu yayın, Yerevan Devlet Üniversitesi (YDÜ) Tarih Fakültesi ve
Ermenistan Cumhuriyeti Bilimler Milli Akademisi
Tarih Enstitüsü Bilim Heyeti tarafından onaylanmıştır.
“ARATTA” bilimsel-eğitim ve kültür vakfı desteğiyle yayınlanmıştır.
Ermenice’den Türkçeye Tercüme: Marta Minasyan
Artak Movsisyan, Ermeni Tarihi, Yerevan
Devlet Üniversitesi Yayınları, Yerevan, 2017, 120 sayfa.
 
ISBN 978-5-8084-2170-7 
   
    
 
©
 Movsisyan A.
 

3
ÖNSÖZ
1915, Ermeni tarihi, sadece “Büyük Katliam’dan” (Mets Yeğern) dolayı yazgısal bir anlam 
taşımadı.  1915’den  sonra  daha  önce  benzeri  görülmemiş,  yaşanmamış  bir  dönem  başladı; 
sürgündeki Ermeniler dünyanın dört bir köşesine dağıldılar ve bugün hala anavatanın (Hayrenik
doğu  kısmında  yaşamaya  devam  edenler,  koca  bir  milletin  sadece  küçük  kısmı  bağımsız 
vatanlarında yaşamaktadır yani % 70 Diasporada (Sürgünde) ve sadece % 30 anavatanın doğu 
kısmında yaşmaktadır.
Dünyanın  farklı  yerlerinde  yaşayan  Ermenilerin  en  önemli  sorunlarının  başında  eğitim 
aracılığı  ile  “Ermeniliği  korumak”  geliyor.  Ne  yazık  ki;  tüm  sivil  toplum  kuruluşları  ve 
cemaatlerin Ermeni okulları yok. Durum böyle olunca, sivil toplum kuruluşları ve cemaatlerimiz 
Ermeniliğin ocağı haline gelen okullar ve diğer yandan haftada sadece bir kez organize edilebilen 
“bir günlük okullar” sayesinde, vatanlarından uzakta olan çocuklarımızın kendi köklerini ve 
kimliklerini sahiplemelerine yardımcı olmaya çalışıyorlar.
Bu zorlu sorunun üstesinden gelebilmek için sadece bu okulların varlığı yeterli değil. Bir 
çok cemaat, “bir günlük okullarda” genellikle öğretmen ve ders kitabı sorunu yaşıyorlar.
Bu tip farklı sorunlar, 2010 yılında Ermenistan Cumhuriyeti (Doğu Ermenistan) Eğitim ve 
Bilim Bakanlığı tarafından düzenlenen “IV. Eğitim Konferansında” dile getirildi. Bu konferansta 
Yerevan (Erivan) Devlet Üniversitesini temsil etme gurur bana aitti. Konferansa katılanların 
gündeme getirdikleri sorunlardan biri de “Ermeni Tarihi Ders Kitabı” sorunuydu.
Son  yıllarda  dünyadaki  tüm  Ermenilerin  yararlanabileceği  “Ermeni  Tarih  Kitapları” 
yazılması  konusu  oldukça  tartışıldı.  “Dünyadaki  Ermeniler  için  Tarih  Kitabı”  derken,  tüm 
okullarda  okutulması  şart  koşulacak  bir  ders  kitabından  bahsetmiyoruz.  Burada  bahsedilen, 
ortak  temel  prensipler  ve  ideoloji  çerçevesinde  geliştirilecek  ve  dünyanın  her  köşesindeki 
Ermeni öğrencilerin kendi tarihlerine gerçeklik ölçütleri ile tanışmalarının sağlanmasıdır.
Ermenistan (Doğu Ermenistan) ve Diasporadaki (Sürgündeki) Ermeni okullarında okutulan 
ders kitaplarının hazırlanması konusundaki tecrübemi bilen Diaspora Ermeni’si bir kaç öğretmen 
ve  Ermenistan  Eğitim  Bakanlığının  Diaspora  Masası,  Diasporadaki  Ermeni  okullarındaki 
(haftada bir gün yapılan okullar) tarih dersi için bir el kitabı (özel kitap) oluşturmak için beni 
yüreklendirdiler.
Elinizdeki bu kılavuz kitap, Ermenistan Eğitim ve Bilim Bakanlığı tarafından 2011 yılında 
yayınlandı. Kitabı takdir eden ve öneriler içeren bir çok mektup aldım. Öneriler genelde iki ana 
konu hakkındaydı:

4
a) Kitabı Batı Ermenicesi ve klasik imlâ ile yayınlamak,
b) Ermenice bilmeyen Ermeniler için kitabı yabancı dillere tercüme etmek.
Ermenistan  Eğitim  ve  Bilim  Bakanlığı,  bu  konunun  önemini  idrak  ederek,  2012  yılında 
kitabı Batı Ermenicesi ve klasik imlâ ile yayınlama kararı aldı. 2013 yılında aynı ihtiyaçlardan 
yola çıkarak, kitap Rusçaya tercüme edildi. Böylece, İngilizce, Fransızca, İspanyolca, Almanca 
ve diğer dillere tercüme edilmesi konusu da gündeme gelmiş oldu.
2016 yılında, “ARATTA” Eğitim ve Kültür Vakfı’nın bağışları sayesinde kitap Fransızcaya 
tercüme  edildi  ve  yayınlandı.  Bu  kitabın,  elinizdeki  Türkçe  versiyonunu  yine  “ARATTA” 
Eğitim ve Kültür Vakfı’nın bağışları sayesinde tercüme edip, yayınlayabiliyoruz.
* * *
Bu özel kitap Ermeni Tarihin beş önemli bölüme ayrılması ile oluşturuldu: 
a)  ANTİK DÖNEM: Dünya tarihinin Antik Doğu dönemine tekabül eden dönem (M.Ö. 331 
yılına kadar olan dönem),
b)  ESKİ DÖNEM: Başlangıcı Dünya tarihinde Helenizm Dönemine tekabül ederken, bitişi 
Ermenistan’da zorla Hristiyanlığın Devlet dini olması ile sona erer. (M.Ö. 331 - M.Ö. 
301 yılları),
c)  ORTAÇAĞ  DÖNEMİ:  Ermenistan’da  zoraki  Hristiyanlığın  Devlet  dini  olması  ile 
başlayan ve Ermenilerin bağımsızlık mücadelelerinin aktifleşmesi ile sona eren (301 - 
XVII. yy’in İkinci yarısı),
d)  YENİ  DÖNEM:  Ermeni  kurtuluş  mücadelesinin  yükselişi  ile  başlar  ve  1918’de  İlk 
Ermenistan(Doğu  Ermenistan)  Cumhuriyeti’nin  kurulması  ile  sona  erer  (XVII.  yy’in 
İkinci yarısı -1918 ortasına kadar),
e)  YAKIN DÖNEM: Cumhuriyet dönemi (1918 yılından günümüze).
Bu kitap, ortaokul son sınıfı ve lise öğrencileri (14-18 yaş) için tasarlanmış olmakla beraber, 
ayrıca  Ermeni  Tarihi  ile  tanışmak  isteyen  farklı  yaşlardaki  okuyucular  için  hoş  bir  okuma 
deneyimi sunabilir.
Resimlere oldukça çok yer verilen bu kitap, ülkemiz ve halkımızın tarihi hakkında bilgi 
edinme sürecini daha ilgi çekici bir hale getirmeyi hedeflemiştir. Kitaptaki haritalar, Ermeni 
tarihini ve tarihsel coğrafyayı anlamak ve öğrenmek isteyenler için oldukça yararlı olacaklardır.
Umuyoruz ki, bu kitap ve benzer kılavuzlar sadece tarihimizdeki kahramanca başarıları ve 
medeniyet alanındaki kazanımlarımızı anlatmakla kalmazlar, ayrıca geçmişteki mağlubiyetlerin 
nedenlerini  anlamamıza  yardımcı  olur  ve  geleceği  olabildiğince  yanlışsız  inşa  etmemiz 
konusunda bize yol gösterir.

5
Ermeni  Yüksek  Yaylası  (Platosu):  Ermenilerin  vatanı  (Hayrenik
Ermeni  Yüksek  Yaylasıdır.  Ermeni  Yüksek  Yaylası,otokton  Ermeni  Halkının  (Ulusunun) 
doğduğu,  onbinlerce  yıl  yaşadığı,  Ermeni  kültürünün  yaratılıp,  tarihin  yaşanıldığı  coğrafi 
alandır. Bu yüksek yayla, Karadeniz, Akdeniz ve Hazar Denizin ortasında kalan alanın büyük 
bir kısmını kapsar. XIX. yüzyılın tarihsel gerçekliğine dayanarak, Avrupalı bilim adamları bu 
alana “Armenian Highlands” yani Ermeni Yüksek Yaylası (Platosu) adını verdiler.
Ermeni Yüksek Yaylası, Küçük Asya ve İran platosu arasında bulunup, sınırları güneyde orta 
Mezopotamya, kuzeyde Karadeniz havzası ve Kura Nehri ile buluşur. Ermeni Yüksek Yaylası, 
en az 400 bin km
2
 karelik bir alanı kapsar.
Ermeni Yüksek Yaylasının ortalama yüksekliği 1500-1800 metredir. Çevreleyen bölgelere 
göre yüksek oluşundan dolayı, “Dağ Adası” olarak kabul edilir.
Yaylanın en yüksek noktası Masis (Büyük Ararat / Büyük Ağrı) Dağı 5165m. yüksekliğindedir. 
Batıya Ararat dağları olarak uzanan bu dağlar Ermeni Yüksek Yaylasının kuzey ve güney olarak 
bölerler.
Ermeni  Torosları,  Mardin  Eşiği  (Masius  -  Tur Abdin)  ve  Korduk  dağları,  güneydoğuda 
Karadağlar, batıda Anti-Toroslar ve kuzeybatıda Pontus Dağlarının etkisi ile Ermeni Yaylasını 
doğal bir kaleye dönüştürür. Kuzey-Doğuda yaylanın etekleri Kura Nehri ile çevrelenir.
Bu büyük dağlık alanların ortasında verimli vadiler uzanır. En büyüğü olan Ararat’ı, Şirak 
ve Muş ovaları takip eder.
Ermeni Yüksek Yaylası, su kaynakları açısından zengindir. Ermenistan göllerinin en büyüğü 
Urmiye Gölüdür (eski Kaputan Denizi). Bu gölün çok tuzlu olması sebebiyle, sularında herhangi 
bir balık türü yetişmez.
İkinci büyük göl şu anda 4 adaya (en bileni Ağtamar) sahip olan Van Gölüdür (eski Nairi 
Ülkesi denizi, Tuz gölü, Bznunyats denizi, Hayk gölü, vs.) Aynı şekilde tuzlu olan bu gölde 
sadece İncili kefal (Vana Tarekh) balığı yetişmektedir.
Büyük olup da tatlı suya sahip ve farklı balık çeşitlerine yuva olabilen tek göl Ermenistan 
(Doğu  Ermenistan)  Cumhuriyeti  sınırlarında  bulunan  Sevan  Gölüdür.  (Geghama  veya 
Gegharkunik denizi). Göle ait olan tek ada Sovyetler Birliği yıllarında su seviyesinin düşmesi 
sebebiyle yarımada haline gelmiştir.
Ermeni Yüksek Yaylası, küçük ve orta ölçekli göller bakımından zengindir; Kuzey Gölcüğü 
ERMENİLERİN ANAYURDU 
(HAYRENİK)
ANTİK DÖNEM
I. BÖLÜM: 

6
(şimdi Çıldır), Arçişake (Arçak, şimdi Erçek Gölü) Tsovk (Hazar) ve Parvana Gölleri bunların 
başında gelir.
Ön Asya’nın,  Fırat,  Dicle, Aras  (Yerask),  Kur,  Chorokh  çıkış,  Halis,  Jahane  gibi  birçok 
önemli nehri bu yaylada doğarak Basra Körfezi, Hazar Denizi, Karadeniz ve Akdeniz’e dökülür. 
Ermenistan’da Fırat, Doğu ve Batı olmak üzere iki kanada ayrılır. Dicle nehri de yine Doğu ve 
Batı olmak üzere iki kola sahiptir.
Ermeni Yüksek Yaylası,  zengin  flora  ve  faunasının  yanı  sıra,  birçok  önemli  minerali  ile 
ünlüdür.
Tarihi Ermenistan’ın idari ve siyasi bölümleri: Ermeniler kendi ülkelerine Hayastan veya 
Hayk (Hayq, Ermenistan) olarak adlandırıyorlardı. Dışarıdan ise ülkerine Aratta-Ararat-Urartu, 
Arman(um)-Armina-Ermenistan, Kuti, Hayasa, Nairi, Somkheti gibi isimler vermişlerdi.
Ermeni devletinin Kilikya hariç tüm hükümdarlıkları, Ermeni Yüksek Yaylası coğrafi sınırları 
içinde  varlığını  sürdürdü.  Fakat  hiçbir  zaman  bu  yayla  ile    devletlerin  sınırları  birbirleriyle 
birebir aynı olmadılar.
Örneğin, Büyük Ermenistan (Mets Hayk) Ermeni yüksek platosunun büyük bir bölümünü 
oluşturarak,  doğuda  platonun  dışında  bulunan  Paytkaran  bölgesinide  kapsamaktaydı.  Küçük 
Ermenistan  (Pokr  Hayk)  Fırat’ın  batısında  kalan  alanları  kapsıyordu.  3  asırlık  bir  Ermeni 
hükümdarlığına ise yine Ermenistan’ında bulunan Kilikya (Cilicia) bölgesi ev sahipliği etmişti. 
Tüm bunları dikkate alarak Karadeniz, Hazar Denizi ve Akdeniz’in arasında kalan alanı “Tarihi 
Ermenistan” olarak adlandırıyoruz.
Tarihi  Ermenistan,  farklı  dönemlerde  birçok  idari  ve  siyasi  bölünmelere  sahip  oldu.  En 
önemlileri Büyük Ermenistan, Küçük Ermenistan, Kommagene (Kamakh) ve Kilikya oldu.
Büyük Ermenistan’ın kapladığı alan Yunan coğrafyacısı Klaudyos Batlamyus (I-II. yüzyıllar) 
göre, 20 eyalete bölünmüştü. Ermeni Atlasına göre “Aşkharhatsuyts” Ermenistan 15 eyalete 
bölünmüştü. Bunlar Bardzr Hayk (Yüksek Ermenistan), Tsopk (Sophene), Ağdznik, Turuberan 
(Taron),  Mokq,  Korchayk  (Korduene),  Parskahayk  (Pers  Ermenistan’ı), Vaspurakan,  Syunik 
ve Artsakh, Paytkaran, Utik, Gugark, (Tayk) Tao ve Ayrarat bölgeleriydiler. Bölgeler de kendi 
içlerinde sayısı 200 olarak bilinen kantonlara ayrılıyordu.
Van Gölünde gün batımı
Berkri (Muradiye) Şelalesi

7
Büyük  Ermenistan  ve  Küçük  Ermenistan  arasındaki  doğal  sınır  Batı  Fırat’tı.  Güneyde 
Küçük Ermenistan Malatya bölgesini de kapsıyordu. (Güney sınır Ermeni Toros dağlarıydı). 
Kuzey’de ise Yunan tarihçisi Strabon’a (M.Ö. I- M.S I. yüzyıllar) göre, Trabzon ve Parnakian’ı 
da kapsayarak Karadeniz’e ulaşıyordu.
Komagene  (Kamakh,  Kumakha,  Kummukh)  Ermeni Yüksek  Platosunun  güney-batısında 
Toros Dağları’nın kuzey eteğinde bulunup, Doğu’da Fırat nehrini ile sonlanıyordu. Kommagene 
M.Ö.  II.  yüzyılında  ve  Van  Krallığı  (Urartu, Ararat)  döneminde  mezkurun  müttefiki  olarak 
bağımsız  küçük  krallıktı  .  O  Yervanduniler  döneminde  (M.Ö.  201’e  kadar)  Ermenistan’ın 
parçasıydı.  M.Ö.  163’den  M.S.  72’e  kadar  ise  Yervanduni  Krallığının  bir  kolu  bünyesinde 
bağımsız Ermeni Krallığı olarak bulunmuştu.
Kilikya, Akdeniz’in  kuzeydoğu  kıyılarında  bulunun  bir  hükümdarlıktı.  Sınırları  kuzeyde 
Kilikya  Torosları,  doğuda  ise Amanos  dağları  ile  sonlanıyordu.  Kilikya’nın  kuzeydoğudaki 
komşusu  Kommagene  idi.  Ermeniler  bu  bölgede  çok  uzun  dönemler  yaşamalarına  rağmen, 
Ermeni  hükümdarlığı  Kilikya’da,  ancak  Ortaçağ’da,  XI-XIV.  yüzyıllarda  bir  krallık  haline 
gelebildi.  Bu  dönemlerden  sonra  bile  Kilikya  Ermeni  dünyasının,  önemli  bir  parçası  oldu. 
Hatta Ermenilere yapılan Soykırımdan, kurtulabilen Ermeniler diğer Hristiyanlar ile birlikte 4 
Ağustos 1920’de burada cumhuriyet ilan ettiler.
Günümüzdeki  Modern  Ermenistan  30  bin  km
2
  bir  bölge  üzerinde  varlığını  sürdürüyor. 
Dağlık  Karabağ  (Artsakh)  Cumhuriyeti  (kurtarılmış  bölgeler  de  dahil)  12500  km
2
  bir  alanı 
kapsıyor. Ermenistan Cumhuriyet’i (Doğu Ermenistan), Büyük Ermenistan’ın Ararat, Syunik, 
Utik ve Gugark bölgelerinde, Dağlık Karabağ ise Artsakh ve Syunik tarihi bölgeleri üzerinde 
yer almaktadır.
Yervandaşat
Tigranakert
Edessa (Urfa) 
Vagharşapat
Mtsheta
Kapağak
(Kabalaka)
Varaçan
Armavir
Dvin 
Artaşat
Partav (Berde)
Balaberd
Nahçıvan
Zarehavan
Her
Van
Zarişat
Karin (Erzurum)
Büyük Ararat (Masis)
Küçük Ararat (Sis)
Sper (İspir)
Şirakavan
Oltu
Gvgav
Bagavan 
Marand (Merend)
Şancan
Ayli
İris
Amasya
Rize
Hrodopolis
Lusadariç 
(Yeğencik köyü)
Resülayn
Musul
Ninova
Muş
Arest
Herapolis 
Nikorya
Derjan (Tercan)
Arşamaşat 
(Arsamosata)
Amed (Diyarbakır)
Nusaybin
Arzan (Erzen)
Moks 
Tman
Samosata (Samsat)
Malatya
Sebastia (Sivas)
İşkhank
Faş (Poti)
Tiflis
Trabzon
Vardanakert
PAYTKARAN 
Gandzak
Kesios
HU
N
İMPA
RATORL
UĞU
Kura
Kura 
Aras
Eraskh 
(Aras)
Phasis
Akamsis (Çor
uh)
Gayl-get (
Kelkit)
Fırat
Arat
san
i (Mu
rat)
Fır
at
Dicle


k Z
ab 
Khabour
Bznuni Denizi
 (Van Gölü)
Tsovk (Hazar) Gölü
Geğam Denizi 
(Sevan Gölü)
 
Kaputan Denizi 
(Urmiye Gölü)
G
I
L
A
N
H
A
Z
A
R
 
 
 
 
 
 
 
 
 
D
E
N
İ
Z
İ
PON
TUS P
OLEMO
NIC
     PONTUS KAPADOKYASI 
B İ R
İ N C
İ   E R
M E N İ
S T A N
İ K
İ N C
İ   E R
M E N İ S
T A N
K O
M M A G E N E  
S
U
R
I
Y
E
  E R M E N İ  M
E Z O P O TA M YA S I
 
 
 
 
 
K
O
L
H
I
S
T
A
Y
K
A
Y R
A R A T
T U R U B E R A N
A G H D Z N
İ K   ( A R Z A N E N E )
K
O
R
C
A
Y
K
 
V
A
S
P
U
R
A
K
A
N
P
A
Y
T
A
K A
R A N
PE
R
S
 E
R
M
E
N
S
İT
A
N
I
M O K
S
İ B
E R Y A
A
L
B
A
N
Y
A
G
U
G
A
R
K
U
T
İ
K
A
R
T
S
A
K
H
S
Ü
N
I
K
K
Ü
Ç
Ü
K
 
E
R
M
E
N
İ
S
T
A N
Y U
K A
R I  
      E
R M E
N İ S T
A N
T S O
P K   ( S O P H
E N E )  
B
Ü
Y
Ü
K
 
E
R
M
E
N
İ
S
T
A
N
A T R O P A T E N A
Diğer  Başkentler 
Yönetim Bölge Merkezleri
Başkentler
Büyük Ermenistan’ın
 “Aşkharhatsuyts”  göre sınırları
Diğer Ülkelerin Sınırları
Büyük Ermenistan Bölge Sınırları
Küçük Ermenistan’ın 
(Roma İmparatorluğu Yönetiminde) Sınırları
Roma İmparatorluğu Yönetimindeki ve 
Sasani Pers İmparatorluğu Şehirleri Sınırları
Ölçek: 1:5 500 000 (1 cm = 55 km)
A Ç I K L A M A L A R
36
0
38
0
42
0
40
0
46
0
48
0
44
0
38
0
42
0
40
0
46
0
48
0
44
0
36
0
38
0
40
0
42
0
36
0
38
0
40
0
42
0
ERMENİSTAN “Aşkharhatsuyts” GÖRE
KI
LI
KY
A
ERMENİSTAN “AşKHARHATSuYTS” GÖRE

8
Halkımız nerede ve nasıl doğdu? Bağımsız bir etnisite (etnik grup) 
olarak ne zaman şekillendi? Eski yazılı ya da sözlü kaynaklarda ve anıtlarda halkımızdan ilk 
olarak ne zaman bahsedildi? Bu soruların cevaplarını bulmak için öncelikle eski ve ortaçağdaki 
destanlara, sonra ise bu konu hakkındaki bilimsel çalışmalara bakmalıyız.
Ermeni Halkının Doğuşunu Konu Alan Destanlar: Ermeni halkının nerede ve nasıl doğduğu 
ve kökleri hakkında eski ve orta çağlarda birçok destan yazıldı. Ermeni destanı antik çağlarda 
yazılmış ve bize Movses Khorenatsi’nin “Ermeni Tarihi” adlı çalışması sayesinde ulaşmıştır.
Hristiyanlık öncesi zamanlarda, atalarımız bir destan kahramanı olan Hayk (Hayg) Nahaped 
soyundan  geldiğimize  inanıyorlardı.  “İlk  Tanrılar  devasa  ve  korkunçtular.  Onlar  sayesinde 
dünyaya  iyilik  geldi,  bolluk  geldi,  insan  nesli  gelişti.  Devlerin  soyundan  insanlar  türedi, 
Onlardan biri de Hayktı...”
Antik güney Mezopotamya (Sümer-Akad) bölgesinde bulunan çivi yazıtlarına göre, Ermeni 
Yüksek  Yaylası’nın  en  eski  devleti  Aratta’nın  (M.Ö.  XXVIII-XXVII.  yy)  yönetici  tanrısı 
Hayktı. Hayk, bilgelik ve kozmik suların tanrısı Hay(a) tanrısının oğlu olduğunu görüyoruz. 
Hay(a) tanrısı ibadeti Ermeni Yüksek Platosunda bulunan Fırat ve Dicle nehirlerinin kökenleri 
ile bağlantılar taşıyor. Hay(a)’nın bu nehirleri yaratan Tanrı olarak tasvir edilmesi tesadüf değil.
301. yılında zorla Hristiyanlık devlet dini haline geldi. Hristiyanlık öncesinde kalan herşey 
yasaklandı ya da Hristiyanlık inancına uygun şekilde yeniden kurgulandı.
İncil’in  ilk  bölümü Tekvin’e  göre,  tüm  uluslar  Nuh’un  üç  oğlu Yafes,  Ham  ve  Sam’dan 
geldiler.  Bu  şartlar  altında,  Hristiyanlık  öncesi  “Ermenilerin  Yaratılış  Destanı”  İncil’in 
referanslarına ayarlandı. Yeni bir destan yaratıldı. Bu destana göre Hayk Nuh’un oğullarından 
Habet’in (Yafes) soyundan geliyordu ve Torgom’un oğluydu. (İncil’de Torgom Antik Ermeni 
Krallıklardan biri olan Torgoma’nın kurucusu olarak kabul ediliyor. Torgoma Krallığı Fırat’ın 
yukarı  havzasında  M.Ö.  XX-XVIII.  yüzyıllarından  beri  bahsediliyor).  Bu  nedenle  Ermeni 
ortaçağ  yazılı  kaynaklarında  Ermenilere  Habetten-doğan  (Habetatsin),  Torgomdan-doğan 
(Torgomatsin) ve “Torgomyan ulusu” isimleri verilmiştir.
Ermenilerin Yaratılış Destanı’nın yenilenmiş, Hristiyanlığa uyarlanmış haline göre Ermeniler 
yine  kendi  vatanları  ve  aynı  zamanda  tüm  insanlığın  ortaya  çıktığı  Ermeni  Platosunun  ilk 
otokton halkıdır.
“Hayk ve Bel” destanı, Ermenilerin Yaratılış Destanının önemli bir kısmını oluşturmaktadır. 
Bu efsanede Antik Mezopotamya ve Ermeni Yüksek Platosunda süren çatışmalar anlatılmıştır. 
Geleneğe göre, Hayk, kötü Bele karşı gelip onu yendiği günden bu yana, gerçek Ermeni Takvimi 
kullanılmaya başlandı. Gevond Alişan gerçek olmayan kilisenin istegine göre tarihin M.Ö. 2492 
yılının Ağustos 11 olduğunu söyler. (Bu konu hakkında gerçek hesaplamalar bulunmaktadır.)
Ermenilerin Yaratılış  Destan’ına  göre,  Hayk’tan  yola  çıkarak  halkımıza  “Hay”  (Ermeni) 
ve  ülkemize  “Hayk,  Hayastan”  (Ermenistan)  adı  verildi.  Hayk’ın  torunu Aram’ın  isimi  ile 
Ermenistan’a  “Armenia” ve Ermenilere “Armen” denmeye başlandı.
ERMENİ HALKININ DOĞUŞU

9
Hayk ve Haykazun adları birçok yer adına ilham oldu. Aramais adından Armavir, Yerast 
adından Yerask (Aras) nehri, Şara adından Şirak, Amasya adından Masis Dağı ve Masyatsotn 
kırsalı, Geğam adından Geğama veya Geğarkunyats denizi (Sevan Gölü) ve Geğarkunik Eyaleti, 
Sisak adından Sisakan (Syunik) bölgesi, “Güzel Ara” adından Ayrarat vesaire.
Ermenilerin  yaratılışı  hakkında  farklı  efsaneler;  Yunanca,  İbranice,  Gürcüce  ve  Arapça 
dillerinde  de  kaleme  alınmıştır.  Bu  efsanelerde  Ermenilerden  genel  olarak  olumlu  olarak 
bahsedilmiş, Ermeniler ile akraba olunmasının arzu edilmesi gerektiği anlatılırken bunun ayrıca 
onur verici olduğu vurgulanmıştır. 
Avrupalılar  tarafından  yazılmış  destanlar  da  öncekilere  benzer  özelikler  gösterirken,  bu 
destanların ayrıca sözü geçen halkların kendi kökenlerini Ermenilere bağladıkları görülmektedir.
IX. yüzyılda yazılmış, Anglo-Sakson Vakayinamesinde “Britanya adalarının ilk yerli halkı 
olan Bretonlar Ermenistan’dan gelmişlerdi” denir. Bavyera Vakayinamesinde “Anno Şarkısı”, 
“Roland Şarkısı” ve diğer ortaçağ kaynaklarına göre, Bavyeralılar da Nuh’un Gemisinin Ararat 
dağlarına oturduğu ülke olan Ermenistan’dan gelmişlerdi.
Basklar da yine kökenlerini Ermenistan’a bağlamaktadırlar. Ermenistan hakkında bazı ilginç 
kayıtlara, Rus destanlarında (bilina) rastlanabilir. Bu kaynaklarda oldukça övülen, Rusların en 
sevdiği  kahramanlardan,  İlya  Muromets,  gücünü  büyük  kardeşi  “Ararat  dağlarından  gelen” 
Svyatogorits’den alır.
Modern Tarih Anlayışına Göre Ermenilerin Yaratılışı Konusu: V. yüzyıldan XIX. yüzyılın 
yarılarına  kadar,  Ermenilerin  Yaratılışı  konusunda  temel  alınan  en  önemli  kaynak  Movses 
Khorenatsi’nin “Ermeni Tarihi” çalışmasında anlattığı Ermeni “Hristiyan Destanıydı”.
“Hayk ve Bel Savaşı” (İtalyan ressam J. Dzasso, 1885)

10
XIX. yüzyılda bilim konusunda yeni tezler ortaya atılmaya başlandı. Ermeni halkının ilk 
olarak nerede yaşadığı ve hatta hangi bölgenin yerlisi olduğu bile soru işareti altına alındı. Ama 
çok kısa bir süre sonra bu kuşkuların temelsiz ve yersiz olduğu kanıtlandı.
1980’lerin  başından  itibaren  Hint-Avrupa  vatanının  M.Ö.  V-IV.  binyıllar  arasında  Ön 
Asya’nın  doğusu  olduğu  doğruladı.  Daha  net  söylemek  gerekirse  Ermeni  Yüksek  Yaylasın 
da, Küçük Asya’nın doğusunda ve Kuzey Mezopotamya ve İran platosunun kuzey-batı doğu 
bölgeleri  olduğu  ortaya  çıktı.  Kısaca  Hint-Avrupa’nın  ilk  vatanının  Ermenilerin  yaşadığı  ve 
devletler kurduğu alanda ortaya çıktığı kanıtlandı.
Ermenistan  ve  Ermenilerle  İlgili  Eski  Tarihi  Bilgiler:  Bugüne  kadar,  Ermeni  Yüksek 
Yaylası hakkındaki en eski bilgiler M.Ö. XXVIII-XXVII. yüzyıllarına ait Sümer kayıtlarında 
bulunmaktadır. Bu kayıtlarda Aratta devletinden bahsedilirken, Ararat’ın aslında Aratta olduğu, 
zaman içinde Ararat’a dönüştüğü söylenmektedir.
M.Ö. XXVI. yüzyıldan beri, Mezopotamya’ya ait tarihi metinlerde Hay(a) tanrısından, aynı 
ismi taşıyan ülkeden ve bu ülkenin halkından bahsedilmiştir.
Farklı  halkların  bizi  ve  ülkemizi  en  çok  Armenia  (Ermenistan)  ve  Armen  (Ermeni) 
isimleri  ile  tanıdıkları  bilinmektedir.  M.Ö.  24-23  yüzyıllardan  başlayarak  Ermeni  Yüksek 
Platosu’nu Armenian’ın eski ve farklı versiyonları olan “Armani”, “Armi” ve “Aram” şeklinde 
adlandırılmıştır.
Ebla  (Kuzey  Suriye)  M.Ö.  XXIV-XXIII.  yüzyıllardan  kalan  kayıtlarda  Armi  Ülkesinde 
yaşayan Hayaya’nın (Ermenilerin) çocuklarından bahsetmektedir.
Böylece, M.Ö. XXVIII. yüzyıllarda Ermeni Yaylasında Ermenistan ve Ermenilere verilen 
temel  isimler Aratta,  Haya  ve Armani,  günümüzde  ise  hala, Ararat,  Hayk  (Ermenistan)  ve 
Armenia olarak kullanılmaktadır.
Bugün,  biz  Ermenilerin  Hint-Avrupa  halklarının  ana  gekirdeği  olduğu  ve  yaklaşık  M.Ö. 
4000 yılda (bazı yeni araştırmalara göre M.Ö. 6000’nin ilk yarısında ) O günlerden başlayarak 
Ermeni halkının etnik ve devletleşme süreci başladı. M.Ö. üçbininci yılın ikinci yarısında ise 
Ermeniler beraberce büyük-birleşik devletler kurmaya başladılar.
Sümer mührü (M.Ö. III. binyıl): Tanrı Hay(a) Fırat ve Dicle nehirlerini yaratırken tasvir edilmiş


Yüklə 13,87 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   14




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə