Sengiyn Erdene (Monqolustan) ÜRƏKDƏ daş (hekayələr) Bakı – “Təknur” – 2013



Yüklə 1,34 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/3
tarix24.06.2017
ölçüsü1,34 Mb.
1   2   3

 

HƏYAT DƏRSİ

B

iz  meşədə  yerləşmişdik.  Böyük  tonqal  qaladıq, 



buna baxmayaraq, hava yenə də soyuq idi. Bahar 

təzəcə özünü göstərirdi. Jambal köhnə pambıq sı-

rınmasına bürünüb oda tərəf yaxınlaşdı və gözlərini gecənin 

qaranlığına zillədi. Alovun parıltısı onun böyük kədərli göz-

lərində əks olunurdu. «Necə gözəl gözləri var» - deyə mən 

düşündüm.

Yol  uzunu  Jambal  fıkirli  və  lal-dinməz  idi.  Biz  onunla 

dağlarda tanış olduq. Jambal Ulan-Batorda yaşayır, küçələ-

rin və meydançaların yaşıllaşdırılması trestində çalışırdı. O, 

Tayqaya bir qrup tələbə ilə ağac tədarükü üçün gəlmişdi. Biz 

onunla üç gün bir yerdə olduq. Nədənsə Jambal məni maraq-

landırdı və mən istəyirdim ki, onunla yaxından tanış olum.

Tonqal  ətrafında  mənimlə  Jambaldan  başqa  bir  neçə 

gənc də oturmuşdu. Onlardan biri dedi:

- Ali təhsilli adamın uzaq yerlərə getməsi vacib deyil.


18

Jambal yuxarı qalxan qığılcıma baxaraq gülümsündü:

- Çox səhv fikirdir! İlk növbədə öz şəxsi rifahını və rahat-

lığını irəli çəkənlər bu qığılcımlar kimi tez sönə bilərlər.

O tonqala bir neçə budaq atdı.

- Siz tələbə olmusunuz? – deyə mən soruşdum.

- Olmuşam.

- Mən elə də düşünürdüm.

0, hiss edəndə ki, mən yeni sual verməyə hazırlaşıram, 

öz söhbətinə belə başladı:

- Mən bilirəm, əgər universiteti qurtarsaydım, həyatım 

necə olardı. Bilirəm ki, onda böyük bir səhv etdim. Buraxılış 

imtahanına bir il qalmış məni ali məktəbdən qovdular.

Jambal ağacla tonqalı qarışdırdı. Tələbələr gülür, mahnı 

oxuyur, bizə məhəl belə qoymurdular. Jambal bir az susub 

dedi:


- Mən yaxşı oxuyurdum, hətta əlaçı da olmuşdum. Ozüm-

dən bədgüman kimi hesab edirdim ki, mən hamıdan yüksək-

dəyəm. O vaxt mən artıq evli idim, bizim qızımız da doğul-

muşdu. Nədənsə düşünürdüm ki, həyat yoldaşım o qədər də 

yaxşı təhsil almayıb və o, istənilən gözəlliyə malik deyildir. 

Onun danışığı, geyimi xoşuma gəlmirdi, onunla küçə ilə ge-

dəndə utanırdım. Bir sözlə, mən çalışırdım ki, arvadımla mü-

nasibətlərim korlansın və ailəmiz dağılsın. İndi fikirləşəndə 

öz-özümə deyirəm ki, mən nə qədər axmaq olmuşam.

O, susdu. Bu vaxt tələbələrdən biri belə bir mahnı oxudu:



Gənclər, damcı-damcı

Bu kubokdan şərab için.

- Hə, mən əsl səfeh idim. Bunu indi başa düşürəm. Ar-

zulayırdım  universiteti  müvəffəqiyyətlə  bitirərəm,  məni 

dərhal nazirlikdə rəhbər işə götürərlər, yaxşı mənzil verər-

lər və mənim yeni həyatım başlanar. Bax, onda xoşbəxtliyi 

belə anlayırdım. Yoldaşımı yada salanda əhvalım yaman po-

zulurdu. Mənə elə gəlirdi ki, gərək arvadım gözəl, qamətli, 


19

mənə yaraşan olsun. Demək lazımdır ki, mən belə anlarda 

təvazökarlıqdan tamam kənar idim. Arvadımın mənim təhsil 

almağıma görə fədakarcasına işləməyi məni heç də həyəcan-

landırmırdı. Mən kiçik qızımız haqqında da düşünmürdüm. 

Onda içkiyə qurşandım ki, evdə dava-dalaş etməyə hünərim 

olsun. Arvadım bu həyata dözməyib, öz qızını götürərək Qo-

biyə getdi və burada müəllimlik etməyə başladı.

Xeyli müddət ondan xəbər tuta bilmədim. Budur, bir gün 

gördüm ki, o, mənə məktub göndərib. Burada o yazırdı ki, 

xəstədir, xahiş edir ki, ora gəlim. Onun valideynləri uzaqda 

yaşayirdılar. Ona görə də həyat yoldaşım qərara almışdı ki, 

onları narahat etməsin. O, yazırdı ki, qızımın qayğısına qal-

mağa mən borcluyam.

Tələbələr  səslərini  kəsdilər.  Tonqalda  yanan  budaqlar 

şaqqıldayırdı. Jambal alova baxıb dərindən köks ötürdü:

- Mən ora getməyə bilərdimmi? Hər halda, az da olsa, in-

saniyyətliyim qalmışdı. Və mən yola düşdüm. Getdiyim yol 

çox  çətin  idi.  Güc-bəla  ilə  arvadım  və  qızımın  yaşadıqları 

yerə gəlib çatdım. Orada öyrəndim ki, arvadımın vəziyyəti 

tam ağırlaşıb və onu şəhərə aparıblar. Mənə bildirdilər ki, o, 

məni çox gözlədi, özü də məktub qoyub. Mən şəhərə yollan-

dım.

- Siz onu orada tapdınız? - deyə mən soruşdum.



- Yox, - deyə Jambal gözlərini alovdan çəkməyərək cavab 

verdi.


- O, artıq həyatda yox idi. Bu, mənim üçün dəhşətli dərş 

oldu...


Tonqalın  üzümüzə  düşən  qırmızımtıl  şöləsində  mən 

yenə onun gözlərində kədər-qəm gördüm. Jambalın geniş al-

nında sərt qırışlar vardı. Axı, o, heç də yaşlı deyildi.

Mən qalxdım və tonqal üçün çör-çöp gətirməyə yollandım.

Səhər tələbələr şən halda çay hazırlayanda Jambal mənə 

bir vərəq uzatdı:

- Budur, onun məktubu. Arvadım onu mənim üçün qoy-


20

muşdu: «Jambal! Mən qızımla şəhərə gedirəm. Hiss edirəm 

ki,  biz  bir  daha  görüşməyəcəyik.  Sənə  deməyəcəyəm  ki, 

bizə nə qədər qəm-kədər bəxş etmisən. Onu bilirəm ki, sən 

düzələsi  mümkün  olmayan  səhvlər  eləyirsən.  Mən  indiyə 

kimi inanıram ki, sən heç də islaholunmaz insan deyilsən və 

sən öz doğma qızını atmazsan. Buna mən inanıram. Qızımız 

bilmir ki, sən bizi atmısan. O, tez-tez soruşur: «Atamıza nə 

olub?» Mən əlbbətə, elə edə bilərdim ki, o, sənə bütün hə-

yatı boyu nifrət etsin. Lakin mən bunu istəmirəm və o, elə 

hey gözləyir ki, sən nə vaxt gələcəksən. Onu atma. Bu mənim 

səndən axırıncı xahişimdir. Sənə səadət arzulayıram.

Mən Jambala baxdım. O, pambıq sırınmasına bürünüb, 

beli  bükülü  oturmuşdu.  Görünür,  o,  tonqala  lap  yaxın  idi, 

tüstü onun gözlərini acışdırırdı. 0, əlinin arxası ilə gözlərini 

ovuşdururdu.



21

 

İNTİQAM

M

ən elə yaşda idim ki, intiqamın nə olduğunıı hələ 



anlamırdım. Budur, bir dəfə mən Semjid adında 

bir  qadına  görə  Yadam  Borooxoydan  intiqam 

almalı oldum. Yadam dələduz idi. O, qumar oynayaraq var-

lanmışdı. Onun yaşı qırxı keçmişdi, lakin o, subay idi. Kimisə 

qonşulardan  işə  götürürdü  ki,  mal-qaraya  baxsın,  özü  isə 

qalın peysəri, işıldayan sifəti olan sağlam mujik ancaq bunu 



22

bilirdi ki, qadınların dalınca düşsün, sümük oyununda işti-

rak  etsin.  O,  dava-dalaşsız  keçinmirdi.  Böyük  gümüş  bıça-

ğını çıxarıb və ya dəyənəkdən yapışıb, uşaqların və qadın-

ların dalınca qaçar və qışqırardı: “Öldürəcəyəm!”. Ona görə 

də onu Borooxoy Yadam adlandırmışdılar, bunun da mənası 

“Dəyənək Yadam” idi. Onun sağ əlində iki barmağı çatmırdı 

- baş və orta barmaq. Ona görə də onu orduya aparmadılar 

(qadınlar  deyirdilər  ki,  o,  qəsdən  barmaqlarını  çapmışdı). 

Bəzən belə şayiələr gəlib çatırdı ki, Yadamı ələ keçirib, rayon 

mərkəzinə göndəriblər. Lakin yenə də gecə onun atının ayaq 

tappıltısı və onun vəhşi qışqırığı eşidilirdi. Bu vaxt qadınlarm 

qorxudan  ürəkləri  əsirdi.  Qonşuların  çoxunun  onu  görən 

gözləri yox idi. Lakin elələri tapılırdı ki, onun gözündən kə-

nar Yadamı mühakimə edir, onu görəndə isə bu vəhşiyə yal-

taqlanırdılar. O, görürdü ki, hamı ondan çəkinir, ona görə də 

özündən çıxırdı. O vaxtlar varlı olan hər şey edə bilərdi.

Yazıq dul qadın Semjidin iki uşağı vardı. Otuz doqquzun-

cu ildə oğlunu orduya çağırdılar və o, öz qızı ilə qaldı. Onun 

qızı yaxşı qız idi, lakin sağlamlığı istənilən qaydada deyildi. 

Qızın iyirmi yaşı tamam olmuşdu. Borooxoy Yadam bu qızla 

evləndi, lakin bir neçə gündən sonra onu evdən qovdu.

Otuz  doqquzuncu  ilin  payızında  döyüşlər  qurtarandan 

sonra bizim küçənin oğlanları ordudan qayıtdılar. Mənim bö-

yük qardaşım da geri döndü. Onun sinəsini Xalxın-Qol uğrun-

da döyüşlərdə iştirakına görə medalı bəzəyirdi. Qardaşımın 

gəldiyi gün Semjid gəldi, o, qardaşımın ayaqlarının yanında 

çökdü, o isə susur, bilmirdi ki, nə desin. Semjid acı-acı ağlayır 

və başını döşəməyə vururdu. Yağış və külək qaya parçasını 

hamar etdiyi kimi, insanlığın dərdi də zaman keçdikcə silinir, 

yaddan çıxır. Və... qəflətən yazıq qadını başqa bəla yaxaladı: 

qışda onun yeganə qızı vəfat etdi, Semjid xala tək qaldı.

Yayda o, öz alaçığını bizimkinə yaxın qurdu. Bu bədbəxt, 

tək qadına mənim çox yazığım gəlirdi. O, həyatında böcəyi 

belə incitməmişdi. Mən anlaya bilmirdim ki, nə üçün dünya-


23

da bəziləri həyatdan zövq alır, bəzilərinin isə dərd-bəla bel-

lərini bükür. Mən Semjid xala üçün su daşıyır, odun mişarla-

maqda ona kömək edirdim. O, inək sağanda buzovu kənara 

çəkirdim. Sonra mən çörəklə şirin qatıq yeyir və ona danı-

şırdım ki, yer kürə şəklindədir, o Günəşin ətrafında fırlanır, 

uzaq Afrikada qara hisə oxşar dərisi olan adamlar yaşayırlar. 

Semjid xala mənə həvəslə qulaq asır və mənə elə gəlirdi ki, 

onun qəlbi bununla rahatlıq tapır.

Bir dəfə isti yay axşamlarının birində Semjid xala inəyi 

sağır, mən isə quru peyin yandırırdım. Hər bir alaçığın buxa-

rısından göy tüstü qalxır və asta-asta tarlanın üstü ilə çay 

tərəfə gedirdi. Çox inək olan yerdə bir neçə tonqal qalanırdı. 

Tüstü çox olsun deyə, mən də üç tonqal qalamışdım. Peyin 

yanandan  sonra  mən  tonqala  ot  atmağa  başladım.  Semjid 

xala  öz-özünə  nəsə  deyinərək,  taxta  bidonu  götürüb  inəyi 

sağmağa getdi. Qonşu qadınlar, yaşca bir az cavanlar sağımı 

qurtarıb, əllərində dolu vedrələr öz alaçıqlarına qayıdırdılar. 

Birdən hardansa sərxoş Yadam peyda oldu və Semjid xala-

dan şərab tələb etdi. Xala ona cavab verdi ki, çoxdandır onun 

evində araq çəkilmir. Lakin davakar əl çəkmir, qadını təhqir 

edir  və  ona  deyirdi  ki,  oğlunu  vaxtından  əvvəl  öldürüblər, 

qızı isə xəstəlikdən vəfat etmişdir, özü isə haqq dəryasında 

quruyub. Semjid xala ağlamağını saxlaya bilmir, göz yaşları 

südün içərisinə tökülürdü.

- Sən nə edirsən? Sənə nə lazımdır? - deyə mən qəzəbdən 

güclə nəfəs alaraq qışqırdım.

Doyunca əyləndiyini hiss edən Yadam - bədbəxt qadını 

göz  yaşı  axıtmağa  məcbur  etdiyinə  sevinən  Borooxoy  ye-

yib-doymuş qaz kimi qaqqıldadı və atını səyirtdi.

Mən qəti qərara gəldim ki, Semjid xalaya görə bu nacins-

dən, rəzildən intiqam alım. Həmin gecə adamlar yatmağa ha-

zırlaşanda, o, yenə də bizim alaçığa gəldi. Onun vəhşi qışqırı-

ğından hətta itlər də gizləndilər. O, qardaşımla söhbət etdiyi 

zaman mən ondan necə intiqam almağı fikirləşib tapdım. Sa-


24

kitcə alaçıqdan çıxıb, qoyun ağılına daxil oldum, buradan qo-

yun dərisi götürdüm, ona qalın ciyəni sarıdım və onu qayışa 

bağladım. Tezliklə Yadam atla çıxıb getdi. Mən sakit durub, 

at  tappıltısına  qulaq  asırdım.  Yerimdə  uzanaraq  mən  arzu 

edirdim ki, hürkmüş at onu üstündən atsın və o, ölümcül və-

ziyyətə düşsün.

Səhər erkən oyananda mən küçəyə qaçdım və gördüm ki, 

qonşu alaçığın qabağında adamlar toplaşıb. Böyük izdiham 

var. Yadam yerdə uzanmışdı. Onun ayağını üzəngi sıxmışdı, 

üzündə qan görünürdü. Yaxınlıqda isə sarınmış qoyun dərisi 

göründü.


- Sağdır, çənəsini sındırıb. Əgər qarınaltı qayış qırılma-

saydı, ölümlə nəticələnə bilərdi, - deyə bura toplaşanlar fi-

kirlərini söylədilər.

Onu  görüb  çox  qorxdum,  lakin  etdiyim  hərəkətə  görə 

təəssüflənmirdim.  Mən  başa  düşdüm  ki,  insanın  ən  yaxşı 

keyfiyyəti onun yazıqlara əziyyət veriləndə onlara havadar 

çıxması, onları müdafiə etməyə hazır olmasıdır. Mən indi də 

etdiyimə görə təəssüflənmirəm.



25

 

PİNƏçİ

U

lan-Batorun  küçələrindən  birində  qövsvari  pən-



cərəsi olan balaca köşk vardı. Bütün günü buradan 

çəkic səsinin ahənginə uyğun az xırıltılı səslə oxu-

nan mahnı səsi gəlir.

Onu oxuyan Ser-Oddur. Onu bütün küçə tanıyır. Budur, üç 

ildir ki, o, köşkünü burada yerləşdirib pinəçilik edir. Otağın 

bir küncündə səliqə ilə müxtəlif ölçü və fasonlarda uzunbo-

ğaz  çəkmələr,  tuflilər,  adi  çəkmələr  qoyulmuşdu.  Onlardan 

bəzilərinin  arxası  cırıiıb,  bəzilərinin  dabanları  yeyilib,  bə-

zilərinin də altlıqları dağılıb çıxarılıb.

Ser-Od  əsasən  çəkməyə  altlıq  vuranda  nəğmə  oxuyur. 

O, özünün uzun, qaba barmaqları ilə mıx və çəkici götürüb, 

ayaqqabının altlığına mıx vurmağa başlayanda hər kəs görür 

ki, o, öz işinin ustasıdır. Görəndə ki, o, peşəsinə vicdanla ya-

naşır, hər kəs özünü danlayır ki, ayaqqabını səliqə ilə geyin-



26

mək lazımdır.

Ser-Odun otuzdan çox yaşı var. O, özünün damalı papa-

ğını və dəri gödəkçəsini geyinəndə elə gənc və boy-buxunlu 

görünür ki, hər bir gözəl qız ona gizlicə baxmadan yanından 

ötə bilməz.

Ser-Od pinəçidir. Məgər bu, pis sənətdir? Məgər bu, in-

sanlara lazım deyil? Hər bir kəsə ayaqqabı gərəkdir. Təəssüf 

ki, onlar tez yırtılır. Bu səbəbdən onları təmir etmək lazım 

gəlir.


O küçədə ki, Ser-Od çalışır, buradä fəhlələr, qulluqçular, 

tələbələr, alimlər, bir sözlə müxtəlif sənət adamları yaşayır.

Ser-Od  demək  olar  ki,  onların  hamısıni  tanıyır,  ancaq 

gözəl geyinənləri və yamaqlı ayaqqabı geyinməyənləri tanı-

mır.  Ser-Odun  yaxşı  münasibət  bəslədikləri  oğlanlar  idilər. 

Onlar həyətdə top oynamağı çox sevirlər. Onların ayaqqabı-

larının altlıqları daim aralanır.

Hər kəsin öz xasiyyəti var, hər kəs ayaqqabılarını özünə 

xas dağıdır. Ser-Od bilir ki, ilk növbədə ayyaqqabının burnu 

dağılır, sonra pəncəsi. O, bilir ki, qadınlarda ayaqqabının da-

banı yeyilir.

Zənn etmək olar ki, ayaqqabılar tez dağılırsa, pinəçi üçün 

yaxşıdır. Lakin Ser-Od əksinə düşünür. Yanına tez-tez gələn-

lərdən onun xoşu gəlmirdi. Həqiqətən, onin fikrincə, əgər o, 

uzunboğaz çəkməyə birinci növ altlıq vurursa, onu möhkəm 

bərkidirsə, budur onlar tez dağılıb, bunun nəyi yaxşıdır?

Bu küçədə yaşayanlar öz pinəçilərini sevirlər. Ser-Od da 

onlara  -  həm  qocalara,  həm  də  cavanlara  yaxşı  münasibət 

bəsləyir. Lakin elə hallar olur ki, sən kimisə daha çox seçir-

sən, kimsə sənə başqalarından daha çox xoş gəlir.

Ser-Odun rəğbət bəslədiyi bir adam vardı. Onun adı Tse-

redulam idi. Tseredulam solğun bənizli, dərinə düşmüş qara 

gözlü gənc qadındır. Onun üç gözəl oğlu var. Əri sərxoşluğa qur-

şanaraq, onu üç uşağı ilə atmışdı. Qadın üçün çox çətin idi. O, 

Ser-Odun köşkünə eyni çəkmələri düzəltməyə tez- tez gəlirdi.


27

Tseredulam köşkə gələndə Ser-Od oxumağını saxlayır və 

onlar xeyli söhbətləşirdilər. Nə qədər ki, onlar tez-tez görü-

şürdülər, Ser-Od qadına baxaraq, nəfəsini ağır çəkirdi.

Lakin Tseredulam bura bəzən ayaqqabısız da gəlirdi. O, 

bura daxil olanda Ser-Odu qəribə hisslər çulğalayır, əlindəki 

çəkiclə mıxın papağına düzgün vura bilmirdi.

Bir gün qadın dedi:

- Bu gün şənbədir. Bu axşam bizə gəlin...

Ser-Od  özünün  bayırlıq  kostyumunu  geyinib  deyilən 

vaxtda mənzilin qapısını döydü.

- Bizim pinəçi gəldi, - deyə uşaqlar onu şadyanalıqla qar-

şıladılar.

Tseredulam ləzzətli şam hazırladı, masaya xüsusən qo-

naq üçün alınmış bir şüşə çaxır qoydu. “O, necə də yaxşı qa-

dındır”, - deyə Ser-Od fikirləşdi. - Uşaqları da qəşəngdirlər.

Bundan sonra Ser-Odun köşkündə axşamlar işıq xeyli ya-

nardı. Ser-Od bir neçə cüt təzə balaca uzunboğaz çəkmələr 

tikirdi.

Günlərin  birində  Tseredulam  köşkə  üç  cüt  çox  köhnə 

uşaq uzunboğaz çəkmələri ilə daxil oldu. Ser-Od çəkici kəna-

ra qoydu, həyəcanla gülümsədi və öz yeşiyini açdı. Oradan o, 

üç cüt təzə balaca uzunboğaz çəkmələr çıxartdı.

- Mən... Mən uşaqlara hədiyyə eləmişəm. Zəhmət olmasa, 

xahiş edirəm, götür, - deyə Ser-Od dilləndi.

O, karıxmış halda gülümsəyir, nə üçünsə öz alətlərini bir 

yerdən başqa yerə qoyurdu.

Tseredulamın gözlərində yaş göründü, onlar muncuqlar 

Günəşdə olduğu kimi parıldayırdılar.

- Tseredilam! Mən səni və oğlanlarını çox sevirəm, - deyə 

Ser-Od bildirdi.



28

 

XONQOR- zUL

V

ətənimdə qeyri-adı gözəlliyə malik olan Xonqor-Zul 



adlı qızdan və onun acı taleyindən danışırlar. Lakin 

heç kəs bilmir ki, o, həqiqətən olub, yoxsa bunların 

hamısı uydurmadır?!

Deyirdilər ki, onun haqqında bizim meşəbəyi kimi yax-

şı nəql edən tapılmaz. Məhz buna görə mən istərdim ki, qız 

haqqında hər şeyi onun dilindən eşidim.

Meşəbəyi isə, elə hey boyun qaçırırdı, mən isə təkid edir-

dim və o, nəhayət, razılaşdı.

-  Əgər  sən  həqiqətən  onun  haqqında  eşitmək  istəyir-

sənsə, sabah dan yeri ağarmamış bura gəl, - deyə o, dillən-

di. - Meşəyə gedərik, orada bəlkə mən sənə onun haqqında 

danışdım.

Mən erkən oyandım.

- Nəvəciyim, de görək ertədən sən hara hazırlaşırsan?- 



29

nənəm hıqqıldayaraq yataqdan qalxıb soruşdu.

- Meşəbəyi ilə ova gedirəm.

- Ehtiyatlı ol. Axı meşəbəyi bir az başdan xarabdır.

Biz meşəbəyi ilə onun alaçığından çıxıb yola düzələndə, 

hava təzəcə işıqlaşmağa başlayırdı.

Mənə belə gəlir ki, meşəbəyi adamların hesab etdikləri 

kimi deyil. Düzdür, o, adamların yanında olmağı sevmir, sirr 

verməyəndir. Heç kəslə fikrini bölüşdürmür. Lakin o, meşəni 

sevir, əsaslı surətdə onu qoruyur. Ola bilsin, buna görə hesab 

edirlər ki, meşəbəyi tərs xasiyyəti olan adamdır.

Tayqada  o,  özünü  evində  olduğu  kimi  hiss  edir,  bəzən  

həftələrlə burada qalır.

Danışırlar ki, bəzən hətta qışın şaxtalı vaxtında o, burada 

gecələyir. Böyük tonqal qalayır, dağ keçisinin ətindən kabab 

çəkir, onu yeyib, ayı dərisindən olan kürkdə oturub, özünün 

qısa qəlyanını çəkir. Mövhumatçı qarılar meşəbəyini az qala 

cin-şeytandan törənən hesab edirlər.

Uzun illər idi ki, mən evdə, nənəmin yanında deyildim, 

lakin  hər  şey  yadımda  idi  və  mən  öz  doğma  diyarımı  çox 

sevirdim. Bizim aulun uşaqları kimi, mən də əvvəllər meşə-

bəyidən qorxurdum. Lakin indi mən böyümüşəm, kim olur-

sa-olsun,  onunla  mübahisə  etməyə  hazıram.  Meşəbəyinin 

belə  qəribəliklərinin  xüsusi  səbəbləri  vardır,  yəqin  onları 

ürəyinin dərinliyində gizləyir.

Nə  qədər  ki,  meşəbəyi  haqqında  düşünürdüm,  o  qədər 

də bu adamın sirrini öyrənmək istəyirdim. Onunla görüşəndə 

meşədən, tayqanın həyatından söhbət açmağa çalışırdım. Əgər 

o, hər hansı nağılı danışmağa başlayırdısa, mən sanki balaca-

laşır və ona maraqla, nəfəsimi dərmədən qulaq asırdım. Yəqin 

məhz buna görə mən meşəbəyinin etibarını qazandım.

Mən səbirsizliklə gözləyirdim ki, nə vaxt meşəbəyi gözəl 

Xonqor-Zul haqqında danışacaq. Qızın adı çəkiləndə, nədənsə 

o, gözlərini yana çevirir və qəmgindi. «Yəqin bu əhvalatın ona 

aidiyyatı var» - deyə mən qeyri-ixtiyari düşünürdüm.


30

Meşəbəyi özünün qoca, boz madyanında bir az yana əyil-

miş halda oturmuş və diqqətlə meşənin dərinliyinə baxırdı. 

Onun geniş kəmərinə qınında olan uzun bıçaq dürtülmüşdü. 

Çiynindən isə köhnə tüfəng asılmışdı. O, sanki paravoz kimi 

çubuğunu  tüstülədirdi.  Meşəbəyinin  başında  köhnə  başlıq 

vardı, onun da yarı açılmış qulaqlıqları küləkdə yellənirdi.

Meşəbəyinin  boz  madyanı  bu  yerlərə  elə  öyrənmişdi 

ki, yol gedərkən keçmək üçün özünə rahat yer seçirdi. Mən 

hərəkət edəndə isə kollar və budaqlar bəzən üzümə dəyir-

di. Atım güclə boz madyana çatırdı. Tezliklə meşə büsbütün 

işıqlaşdı. Lakin mənə elə gəlirdi ki, qayalar və ağaclrın kötük-

ləri iri ayılar və qəzəbli qabanlardır.

Birdən bizim atlarımız nədənsə öztərini narahat hiss et-

dilər və qulaqlarını şəklədilər. Meşəbəyi tez atdan sıçradı, elə 

o andaca tüfəngi çiynindən götürdü və yüyəni üstümə atıb, 

zülmət boşluğa daxil oldu. Bir neçə dəqiqə keçdi. Atlar qəf-

lətən kənara sıçradılar. Elə bu vaxt atəş səsi bütün tayqanı 

bürüdü.  Yenə  də  sakitlik  çökdü.  Quşların  cikkiltisindən  və 

çayların şırıltısından başqa heç nə eşidilmirdi. Mən atəş səsi 

gələn tərəfə tələsdim.

Meşəbəyi kötüyün üstündə oturub, qəlyanını tüstülədir, 

onun ayaqlarının yanında isə iri ayı uzanmışdı.

Biz qərara gəldik ki, dağ çayının yanında dincələk. Bu-

rada biz tonqal qaladıq, çay qoyduq və tonqalın yanında əy-

ləşdik. Mən meşənin səsinə fikir verdim. Həm quşların səsi, 

həm  çayların  şırıltısı,  həm  də  yarpaqların  xışıltısı  -  bütün 

bunlar meşə simfoniyasını yaradırdı.

Meşəbəyi dərindən köks ötürüb:

- Mənim Xonqor-Zulum məni həmişə burada qarşılayar-

dı, - deyə o, dilləndi.

Mən nəzərlərimi ona dikib nəfəsimi dərmədən onun he-

kayətini gözləyirdim.

- Xonqor-Zul çox qəribə qız idi, - deyə meşəbəyi söhbə-

tinə başladı. - O, sanki meşə pərisi, bu cənnətin hökmdarı idi. 


31

O, təbiətin çox sirlərini mənə öyrətmişdi. Mənim kiçik qar-

daşım, sən bilirsən, o, necə qeyri-adi qız idi? O, çiçəklərdən 

doğulmuşdu. O, bilirdi ki, hansı günlər novruzgülü açılacaq, 

nə vaxt meşə gilasının tumurcuğu partlayacaq. O, bu tayqa-

nın gözəlliyi idi.

Xonqor-Zul tez-tez mənə deyərdi ki, hər yerdə güllər-çiçək-

lər bitib. Səhər tezdən o, çiçəkləri və ağacların yarpaqlarını ağ-

zına alar və deyərdi ki, bu şehlər daimi həyatın mənbəyidir. O, 

bütün gülləri və giləmeyvələri rayihələrinə görə tanıyırdı. Hə, 

Xonqor-Zul həqiqətən çiçəklərdən doğulmuşdu.

O, əsmər bənizli, aydın qara gözlü, al dodaqlı bir gözəl 

idi. Onun gözəl qaməti vardı. Ana təbiət özündə nə yaxşı şey 

vardısa,  ona  bəxş  etmişdi.  Biz  birgə  böyüyürdük.  Uşaqlıq-

dan dostluq edir və varlı Qardın qoyunlarını otarırdıq. İllər 

keçdi. «Qoy Qardın Manqusun (monqol nağıllarında əjdaha, 

div) işıldayan hər şeyi görən gözləri mənim Xonqor-Zulumu 

görən yerdə kor olaydı. O vaxt qızın cəmi on yeddi yaşı vardı. 

Qard onu öz gənc oğluna aldı. Oğlan o qədər axmaq idi ki, sağ 

və sol tərəfi ayırd edə bilmirdi.

Beləliklə, Qardın oğlu mənim Xonqor-Zulumu özünə ar-

vad elədi. O, daim qızı alaçıqda bağlı saxlayır, özündən bir 

addım belə kənara qoymurdu. Oğlan onun üzünə ilan kimi 

fısıldayır, vəhşi heyvan kimi nərildəyirdi. O, qızı hər yetənə 

qısqanırdı. Gənc həm də, tez-tez Xonqor-Zulu döyürdü. Ya-

zıq Xonqol-Zul arıqladı və get-gedə kökündən ayrılmış çiçək 

kimi  solmağa  başladı.  Onun  qara  gözləri  çuxura  düşdü  və 

tutqunlaşdı, onun al-qıımızı dodaqları göyərdi.

- Hərçənd mənim bədənim ləkələnib, lakin mənim sənə 

olan dostluğum müqəddəsdlr, - deyə o, bir dəfə gizlin görü-

şümüz zamanı mənə bildirdi.

Yaz gəldi, çaytar aşıb-daşdı, ağaclar tumurcuqlandı, quş-

lar uçub gəldilər.

Qardın gic oğlu atından düşməyərək, arvadını qoruyurdu.

Meşələr  yaşıllaşdı  və  quşların  oxuması  ətrafa  yayıldı. 


32

Günəş parlaq işıq saçdı. Yer çiçəklərlə örtüldü, Xonqor-Zulun 

gözlərini isə kədər-qəm dumanı bürümüşdü. O, insanlara se-

vinc bəxş edən gülüşü yaddan çıxarmışdı.

Yayın ilk ayı idi. Birdən camaat arasında səs yayıldı ki, 

Qardın gəlini qaçıb.

Xonqor-Zul  mənə  burada  rast  gəldi.  Dağlar  və  tayqa 

bizim doğma evimizə çevrildi və onlar bizi xəbis adamlar-

dan gizlədirdilər. Buradakı dağ çayları bizim yanğımızı sön-

dürür,  meşələrin  giləmeyvələri  isə  bizim  azuqəmiz  oldu. 

Xonqor-Zulun əvvəlki gözəlliyi yenə də özünə qayıtdı.

Buludsuz, aydın yay gecələrində ulduzlar məhəbbətimi-

zi qoruyur, sərin külək bizi tumarlayırdı. Quşlar gözətçilər 

kimi  başımızın  üzərində  uçuşur,  mağaralar  bizi  qoynuna 

alır, ağaclar öz kölgələri ilə bizi qızmar Günəşdən qoruyur-

du. Manqus Qardın gic oğlu isə bizi tapa bilmədiyindən hir-

sindən dişlərini qıcayır, dodaqlarını gəmirirdi. O, dağlarda, 

meşələrdə vurnuxur, adamlarda qorxu, dəhşət yaradırdı.

Hərçənd Xonqor-Zul çiçəklərdən yaranmışdı, o, adamlar 

üçün darıxmağa başladı və biz tayqadan çıxdıq. Kim ağlına 

gətirə  bilərdi  ki,  burada  bizi  qəm-kədər  gözləyir.  Bir  gün 

mən ova getdikdən sonra Qardın oğlu Xonqor-Zulunu tapdı 

və onu boğdu.

Mənim dərdimin sonu yox idi. Mən qəzəblənərək, Qar-

dın oğlunun başını əzdim, onu xıncım-xıncım etdim, alaçığını 

yandırıb burdan uzaqlaşdım.

Mən  doğma  yerlərə  yalnız  köhnə,  ədalətsiz  hökumət 

dev riləndən və yeni inqilabi qaydalar bərpa ediləndən sonra 

qayıtdım. Onda sən hələ balaca idin, beşikdə yatırdın və bil-

mirdin ki, əvvəllər adamlar necə acınacaqlı vəziyyətdə yaşa-

yırdılar.

Meşəbəyi əyilib ayağının yanındakı çiçəyin butasını sı-

ğalladı.

- Mənim yazıq Xonqor-Zulum. O, bu çiçəkdən doğulmuş-

du, - bunu deyərkən onun səsi titrədi.

1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə