Sinemamızda bir reaksiyon olarak or taya çıkan ulusallık meselesi bugün sanatın genelini kapsıyor



Yüklə 289,43 Kb.
Pdf görüntüsü
tarix23.12.2016
ölçüsü289,43 Kb.

 

Halit Refiğ:  

“Sinemamızda bir reaksiyon olarak or-

taya çıkan ulusallık meselesi bugün 

sanatın genelini kapsıyor” 

Mithat Alam Film Merkezi’nde 27 Ekim-6 Kasım 2003 tarih-

leri arasında sekiz önemli filmi gösterilen Halit Refiğ, 6 Ka-

sım’da Merkez’e konuk oldu. Kore’deki askerlik anıların-

dan, sinemaya nasıl girdiğine dek pek çok konuya değinen 

Refiğ, ayrıca Yorgun Savaşçı filminin 12 Eylül döneminde 

yakılması olayı üzerine de önemli bilgiler verdi. Söyleşi, Ha-

lit Refiğ üzerine ‘Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler’ adlı 

kapsamlı bir kitabı da olan İbrahim Türk’ün moderatör-

lüğünde gerçekleşti.  

H

alit Refiğ: Liseyi bitirdiğim zaman meslek seçmem 

gerekiyordu. 1951’de sinemacı olmaya karar verdim, 

fakat o tarihte Türkiye’de sinema henüz bir meslek değildi. 

Üstelik sinema eğitimi veren bir kuruluş da yoktu. Benim 

sinemayla ilgilenmem ailemin de pek fazla tasvip etmediği 

bir durumdu. Herhalde kız çocuğu olup da sinemaya ilgi 

duysaydım daha da kızarlardı. Bugün birçok üniversitenin 

sinema ve televizyon eğitimi bölümleri var. Televizyonculuk 

yaygın kabul gören bir meslek. Medya, medyatik olma te-

rimleri gündelik dilimize de geçti. Benim gençlik yıllarımda 

‘sinematik olma’ diye bir kullanım yoktu. Sinemacı olmak 

kötü yola sapmış olmak diye değerlendirilirdi. Dolayısıyla 

ben de bu düşüncemi içimde gizledim. Bu düşüncelerimi 

paylaşabileceğim bir arkadaşım dahi yoktu. Sonunda eği-

tim görmenin ne kadar gerekli olduğunu anladım.  İtiraf 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

84



edeyim ki o dönemde Robert Kolej’i seçmemin nedeni, 

manzarasıydı(!) “Madem ki bir yüksek tahsil söz konusu; 

öyleyse güzel, manzaralı bir yer olsun,” dedim. Mühendis-

lik o yıllarda itibarlı bir meslekti ve benim de matematiğe 

yatkınlığım vardı. Dolayısıyla mühendislik fakültesine gir-

dim. Burada geçirdiğim iki yıl boyunca sinemayla ilgilenen 

bir tek arkadaşım olmadı. O tarihlerde tiyatroya ilgi vardı. 

Robert Kolej’de tiyatro faaliyetleri çok yoğundu. Ben de bu 

faaliyetlerde sahne arkasında görev almıştım. Müziğe çok 

meraklıydım. Enstrüman çalma yeteneğim hiç olmadı; 

ama müzik tarihine, türlerine olan ilgimden dolayı beni 

okulun Klasik Müzik Kulübü’nün başkanı yaptılar. Albert 

Long Hall’da açılış törenlerini orgla kutlardık. 

Eğitiminiz yarım kaldı. Sinema öğrenmek için arayış 

içine girdiniz ve yurtdışına gittiniz. Aradığınızı bula-

mayınca geri döndünüz. Ne gibi bir yön çizdiniz haya-

tınıza? 

H

alit Refiğ: Robert Kolej’de okumaya başladım, ancak 

aileme içimden geçenleri pek yansıtamıyordum. Ce-

vat Çapan, Tuncay Çavdar, Metin Serpen gibi yakın dost-

larım  bile sinemacı olmak niyetinde olduğumu bilmiyor-

lardı. Onlara da açamıyordum bu düşüncemi; çünkü o ta-

rihte sinemacılık itibarlı bir meslek değildi. Kararım çerçe-

vesinde bu işi nasıl yaparım diye düşünmeye başladım. 

Tünel’e yakın bir yerde Necip Erses’in genelde yabancı 

filmlerin dublajlarının yapıldığı bir stüdyosu olduğunu öğ-

rendim. O tarihlerde yılda yaklaşık beş altı yerli film yapı-

labilmekteydi. Burada da bu filmlerin stüdyo işleri yapılı-

yordu. Hiçbir ücret talep etmeden o stüdyoda her türlü işi 

yapmaya hazır olduğumu söyledim. Bana en alt işi verdi-

ler. Film parçalarını dublaj için projeksiyon dairesine gö-

türmek, isteyenlere çay götürmek gibi işleri yaptım. O ta-

rihte Sami Ayanoğlu, Esat Mahmut Karakurt’un ‘Allaha-

ısmarladık’ adlı romanını sinemaya uyarlamıştı. Onunla 

tesadüf eseri tanıştık. Sami Ayanoğlu’nu montaj yaparken 

sürekli izliyordum.  

 


Halit Refiğ 

85

Ertesi sene, ben çalışırken İngiltere’ye giden arkadaş-



larımın anlattığı maceralar bende İngiltere’ye gitme isteği 

uyandırdı. Orada sinema eğitimi veren kuruluşlar olduğu-

nu bildiğim için İngiltere’ye gittim. Dört aylık bir Londra 

havası aldım. Orada çok fazla kitap edindim. İşin sadece 

mekanik tarafıyla değil, teorik tarafıyla da ilgilenmek isti-

yordum. Temel teori kitaplarını toplayarak kendi kendimi 

yetiştirmeye karar verdim. Kesintisiz olarak işime odakla-

nabilmem için askerlik engeli de ortadan kalkmalıydı. Bu 

nedenle Türkiye’ye döndüm. 1953’te yedek subay topçu 

okuluna girdim. O tarihte Kore Savaşı devam ediyordu ve 

İngilizce bilenlerden gönüllü yedek subay alınacaktı. U-

zakdoğu’yu görme merakım yüzünden gönüllü oldum. Ben 

Kore’ye gitmeden önce orada ateşkes imzalandı; fakat ger-

gin askeri durum devam etmekteydi. İngilizce bildiğim için 

Amerikan birliklerinde irtibat görevi yaptım. Orada ilk ka-

meramı, montaj masamı, perdemi edindim ve kendime bir 

düzen kurdum. İlk filmlerimi Kore’deki düğün ve cenaze 

törenleri, Türk askerinin karşılanışı gibi konularda çektim. 

Türkiye’ye döndüğüm zaman ‘The Times’ın Türkçe nüshası 

sayabileceğimiz ‘Akis’ dergisinin sinema yazarı oldum. 



Dil bilmenizin bir yararı daha oldu size. Türkçe’de çe-

virisi olmayan Freud’un eserlerini okudunuz. Bugün iz-

lediğimiz  Köpekler Adası’nın (1996) altyapısında 

Freud’un etkisi açık bir şekilde kendini gösteriyor. 

Freud’dan biraz bahsedelim mi? 

Çocukluk yıllarımın en şanssız olayı rüyalarımdı. Çok kor-

kunç rüyalar, kâbuslar görüyordum. Daha sonra Freud’un 

elime geçirebildiğim diğer kitaplarını da okudum. Buradan 

yola çıkarak Freud’un ‘Rüyalar ve Yorumları’ (‘Die 

Traumdeutung’, 1900) kitabını okudum. Kendi ruhsal 

problemlerime çare aradım. Freud, ilk ve en sürekli etki 

oldu benim hayatımda. 



‘Akis’teki yazılarınızın uyandırdığı yankı size sinemaya 

girişte bir yarar sağladı mı? 

 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

86



alit Refiğ: O yazılar benim çok kısa süre içinde si-

nemamızın en seçkin isimleriyle tanışmamı sağladı. 

1956’da yazmaya başladığımda, Türkiye’de sinema yapıtla-

rını okuma fırsatına sahip çok insan yoktu. Çok gelişmiş 

bir sinema kültürüne sahip olan Nijat Özön vardı. Okudu-

ğum ilk ciddi sinema yazılarını  şair Atilla İlhan yazmıştı. 

Benim ‘Akis’teki yazılarım o tarihte pek yaygın olarak bi-

linmeyen temel kuramsal bilgiler üzerineydi. Fakat fiilen 

sinema yapmaya başlayınca işin zorluğunu anladım.  İlk 

filmim  Yasak Aşk  (1961), aldığım ilk sinema etkilerinin 

yansımasıydı.  İçimde birikmiş olan düşünceleri Memduh 

Ün’ün yapımcılığında hayata geçirdim. Memduh Ün, bana 

Kerime Nadir’in ‘Aşk Bekliyor’ romanını verdi. O romandan 

Kerime Nadir’in dünyasına tamamen aykırı bir iş yaptım. 

Film müthiş olumlu eleştirilerle karşılandı. “Sinemaya yeni 

doğan yıldız” diye nitelendirildim. Fakat film hiç seyirci 

toplamadı. “Seyirciyle barışma yolları mı aramalıyım, yok-

sa yıldız olmaya devam mı etmeliyim?” diye düşündüm. 

Sonunda birinci yolu seçtim. Beni yıldız ilan edenler ikinci 

filmimi yaptığımda artık zamanımı doldurduğumu ilan et-

tiler. 

H

Sinema yazarlığından gelen, ilk filmlerinizde kendini 

gösteren gerçekçi bir çabanız da var. Gerçekçilikle olan 

bağınız nedir? 

İlk filmim beni hayal ve gerçek arasında bir tercih yapmak 

zorunda bıraktı. Yıldız olmak hayaliyle, bir işten ekmek 

yeme gerçeği arasında kaldım. Belli bir yaştan sonra, ruh 

meselesiyle o kadar çok ilgilendim ki, çocukluğumdan beri 

süregelen kâbuslar meselesine, rüyalarıma hakim oldum. 

Mantığa dayanan, gerçeği görmeye dayanan hayat çizgim 

bu gerçeği yansıtıyor. Gerçekçiliğe bir hayat prensibi ola-

rak bakıyorum. Askerlik sırasında Marx merakı uyandı 

bende. Amerikan birliklerinde bana çok fazla Moskova 

radyosu dinlediğimi söylediler. Benim görüşlerim Moskova 

radyosuyla paralellik gösteriyordu. O tarihte Marx’ın kitap-

ları yasaktı Türkiye’de; fakat benim klasik anlamda Mark-

sist olmam, proletaryanın zaferine inanmam imkânsızdı. 

 


Halit Refiğ 

87

Çünkü ailem proleter değildi. Türkiye’de 1950’lerde ger-



çekçilik bastırılmıştı, tartışma imkânı yoktu. Nijat Özön 

bana 1957’de Kemal Tahir’in ‘Körduman’ adlı kitabını tav-

siye etti. Kemal Tahir’in gerçekçi eğilimi bende müthiş bir 

ilgi uyandırdı. 1960’lı  yılların ortalarında toplumsal ger-

çekçilik meselesi Avrupa solundan etkilenmekteydi. Lütfi 

Akad, Metin Erksan, Atıf Yılmaz ve ben, 1970’li yıllara ka-

dar sinemamızın en önemli meslek adamlarıydık. Biz hep 

bir araya gelip yaptığımız filmleri değerlendirirdik, tasarıla-

rımız üzerine tartışırdık. Ben bu buluşmalardan çok yarar-

landım. Bu buluşmalarda genel bir toplumsal gerçekçilik 

havası hakimdi. 

Toplumsal gerçekçilik kaygıları sinemaya nasıl yansıdı? 

Bu süreçte Lütfi Akad, Memduh Ün, Metin Erksan ve ben 

yaptığımız işi çok büyütmedik, Türkiye şartlarının bilin-

cindeydik. Ama 1964’te Metin Erksan’ın Susuz Yaz’ı (1964) 

Berlin Film Festivali’nde Altın Ayı Ödülü’nü alınca Türk 

entelektüel hayatına atomik bir bomba düştü, çünkü o 

zamana kadar hiç böyle bir şey olmamıştı. Devlet sanatçısı 

olmak kültürel aristokrasinin en üst düzeyiydi ve devletin 

resmi kültür politikasıyla uyuşmayan bir filmdi Susuz Yaz

Yalnız sinemamızda değil, Cumhuriyet tarihinde hiçbir 

kültürel alanda uluslararası bir ödül kazanılmamıştı. Bu 

olay sinemacılarla ilgilenmek gerektiğini gösterdi, ama ak-

sine, sinema üzerindeki baskı artırıldı. Sinema şurâsı ol-

du, ancak bu şurâ sürekli olamadı. Yapımcılar, sinema en-

telektüelleri ve yazarlarının hepsi emperyalizme karşıydı, 

ama şurâ kavgayla bitti. 

Bir yıl sonra Sinematek kuruldu; ancak kurucuları 

aralarına bir tek sinemacı bile almadılar. Bir tek Metin 

Erksan’ı alsalar bile belki bugün Mimar Sinan Üniversite-

si’nin Sinema ve Televizyon Bölümü olmayacaktı. Bu ku-

rumun temeli olan bir öğrenci derneği “ben sinemacıların 

yanındayım,” dediğinde, bütün sinemacıların negatiflerini 

teslim etmeleriyle eşi olmayan bir sinema arşivi kuruldu. 

Kulüp Sinema 7, isim değiştirerek önce ‘Türk Sinema Arşi-

 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

88



vi’ oldu, sonra da ‘Devlet Film Arşivi’ne dönüşerek resmiyet 

kazandı. Bütün bu hadiseler yabancı müdahalesine karşı 

bir ulusal varlık mücadelesi haline geldi; çünkü sürekli 

Türk sinemacısının kabiliyetsiz olduğu, seyircinin duygu-

larını sömürerek ticaret yapmaya çalıştığı söyleniyordu. 

“Batı’da ne kadar mükemmel sanat eseri örnekleri var; bi-

zimkiler adam olsa Batı’yı kendilerine örnek alırlar,” deni-

yordu. Bu görüşe reaksiyon olarak ulusallık ortaya çıktı. O 

gün sinema tarihinde ortaya çıkan tartışma bugün sanatın 

genelini kapsıyor. 



İsterseniz ‘düşünce sineması’ çerçevesinde yer alan 

filmlerinize değinelim.  Gurbet  Kuşları (1964) toplum-

sal gerçekçilik döneminde yaptığınız bir film. Peşinden 

Haremde Dört Kadın (1965) ve Karakolda Ayna Var 

(1966) geliyor. Ulusal sinemayla birlikte anılan halk si-

neması kavramına somut bir örnek olması amacıyla 

yaptığınız bir film Karakolda Ayna VarGurbet Kuşla-

’ysa Visconti’nin Düşman Kardeşler’ine (Rocco e i 

suoi fratelli, 1960) çok benzetildi. Benzerlik, alıntı, ça-

lıntı iddiaları oldu. Ama Gurbet Kuşları ulusal gerçek-

liğe dair ipuçları içeriyor. 

H

alit Refiğ: Gurbet Kuşları’nın çıkış noktası olan Tur-

gut Özakman’ın ‘Ocak’ adlı sahne eseri, tek mekânda 

geçiyordu. Ben bu statik yapıyı dinamik hale getirebilmek 

için aileyi göç ettirmeye karar verdim. Anadolu’dan İstan-

bul’a göç meselelerini en iyi  Orhan Kemal  işlemiş olduğu 

için ona danıştım. Senaryo büyük ölçüde ona ait. Orhan 

Kemal’in filme de adını veren ‘Gurbet Kuşları’ kitabı da 

Visconti’nin filmindeki gibi tren garında başlıyor. Ama, 



Düşman Kardeşler Orhan Kemal’in kitabından daha sonra 

çekildi. Haremde Dört Kadın, Günahkâr Gönüller’le (Senso

1954) ne kadar benzerlik taşıyorsa Gurbet Kuşları da Düş-

man Kardeşler’le o kadar benzerlik taşır. Visconti hem İ-

talyan Komünist Partisi’nin öncülerindendi hem de aris-

tokrattı. Dolayısıyla Düşman Kardeşler’de çok keskin bir 

sınıfsal mesele var. Kapitalizmin gladyatörü olup mahvol-

makla işçi sınıfının bilincine varıp otomobil fabrikasında 

 


Halit Refiğ 

89

çalışmak karşılaştırılıyor. Burada Visconti’nin hem kişisel 



yaklaşımı hem de İtalya’nın sosyal durumu söz konusu. 

Benim filmimdeki karakterler İstanbul’a gelirken “İstanbul 

sana şah olmaya geliyorum!” diye bağırıyor, kendini alt sı-

nıfa ait görmüyor. Sonuçta ailede parçalanma oluyor. İs-

tanbul’a indikten sonra aile bireylerinin yaşadıkları ve hi-

kâyenin vardığı yer Düşman Kardeşler’inkinden çok farklı. 



Haremde Dört Kadın toplumsal gerçeği tarihsel süreç-

te aramayı örnekleyen, temel klasiklerden biri. Bu fil-

mi ve üzerindeki Kemal Tahir etkisini değerlendirir 

misiniz? 

Bu filmi yapmam Gurbet  Kuşları sayesinde oldu. Gurbet 



Kuşları’nın başarısı üzerine Haremde Dört Kadın’ı yaptık. 

Maksadım yine Visconti’den alınan etkiyle Türk toplumu-

nun diğer bir gerçeğine tarihsel perspektiften bakmaktı. 

Aslında çok popüler ve aynı zamanda anlamlı olacağına 

inandığım bir filmdi. Kemal Tahir, diyalogların yazılmasın-

da yardımcı oldu. Başrol oyuncusu Sami Ayanoğlu, Paşa 

tiplemesiyle çok başarılı bir performans sergiledi. 

Sorrento’daki Akdeniz Film Festivali’ne gittik. Endişelerim 

vardı; çünkü tek mekânda geçen filmde aksiyon ve diyalog 

azdı. Bir de bunların üzerine film Türkçe olarak ve altyazı-

sız gösterildi. Ancak sonuç hepimizi şaşırttı. Film İtalya’da 

çok beğenildi ve daha sonra Türkiye’de gösterildi. Çok il-

ginçtir ki film, Türkiye’de de övgülerle karşılandı; ancak 

hiç seyirci bulamadı. Ardından Antalya Film Festivali’ne 

gitti. Orada bir grup, projeksiyon odasını bastı ve Türk ai-

lesine hakaret ediyor diyerek filmin makaralarını parçala-

dı. Jüridekilerden hiçbiri tepki göstermedi. 

Kemal Tahir, filmden sonra bazı karakterler hakkında 

farklı düşünmeye başlamıştı. Tam olarak neyi eleştiri-

yordu? 

Kemal Tahir’in Osmanlı’ya bakışında 1966’dan itibaren 

çok keskin değişimler oldu. Eleştiriler karşısında kendini 

suçlu hissetti. “Osmanlı paşasını kötü göstermişim,” dedi. 

Halbuki bana göre orada mesele Osmanlı paşası değil Türk 

 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

90



ailesiydi. Asıl tepki çeken de filmdeki paşanın rüşvet ye-

mesi değil, hanımlarının başka erkeklerle ilişkilerinin ol-

masıydı. Özel televizyon yayıncılığı yaygın hale geldikten 

sonra Haremde Dört Kadın çeşitli kanallarda gösterildi. 



Kemal Tahir ve eserleriyle olan ilişkiniz onun ölümün-

den sonra da değişik şekillerde devam etti. Yorgun Sa-

vaşçı (1983) ve Karılar Koğuşu (1990) uyarlamaları ör-

neğin. Aslında buradaki programda yer alan Karılar 

Koğuşu’nu çekmenizin ardında Yorgun Savaşçı’nın ba-

şına gelen inanılmaz olayın da etkisi var. Bu nedenle o 

konuya değinmemiz gerekiyor… Belki salondaki izleyi-

cilerden de bu konuyu merak edenler olacaktır. Bu 

noktada izleyici sorularına da başlayalım isterseniz. 

Dinleyici Soruları 

Yorgun Savaşçı neden yakıldı? 

alit Refiğ: O yıllarda Bülent Ecevit başbakandı.  İs-

mail Cem de TRT Genel Müdürü’ydü. Aşk-ı Mem-



nu’dan (1975) sonra TRT bana başka film yaptırmadı; 

çünkü Aşk-ı Memnu TRT’de yayına gireceği dönemde siyasi 

değişiklikler oldu. Ecevit ayrıldı, Milliyetçi Cephe kuruldu. 

Ben Ecevit’in adamı olarak damgalandım. Ecevit, yeniden 

başbakan olunca beni TRT’ye çağırdı ve Kemal Tahir’in e-

seri Yorgun Savaşçı’nın filminin yapılmasını önerdi. Ordu-

nun yardım etmesi şartıyla kabul ettim, fakat filmin çe-

kimleri sırasında siyasi ortam gerginleşti ve 12 Eylül aske-

ri darbesi oldu. Ekibin yarısı sendika olaylarına karıştıkla-

rı gerekçesiyle içeri atılmıştı. Yeni bir takımla çekimlere 

başlandı; ancak bu kez de TRT yapısında değişiklik oldu. 

Yeni genel müdür yardımcısı bizim ihtiyaçlarımızı karşıla-

yamayacaklarını söyledi. Genel müdürle konuşup ikna et-

tik. Nihayet 1983’te filmin çekimini bitirdik. 



H

Kasım ayında devlet tarafından Kuveyt’e kültürel tem-

silci olarak yollandım. Döndükten sonra öğrendim ki fil-

mim yakılmış. Filmde Atatürk düşmanlığı olduğunu, Çer-

 


Halit Refiğ 

91

kez Ethem’in öne çıkarıldığını savundular. Hilafet daha 



uygun rejimdir deniyormuş; fakat bana hesap soran yok-

tu. Yakılan film, negatifler, ses bantları, iş kopyaları yok 

edilmişti. Film 1993’te, TRT’de, teknik aksaklıklarıyla ve 

kesintisiz olarak, teslim ettiğim gibi yayınlandı. 



Karılar Koğuşu’nda kadınlar arasında arkadaşlıktan 

öte homoseksüel ilişki mi vardı? 

Homoseksüellik iki türlü olabilir: Doğuştan gelen ve hor-

monlardan kaynaklanan doğal bir aksaklık, ya da toplum-

sal şartlardan kaynaklanan doğal olmayan bir ilişki biçimi. 

Tarihin ve bilimin de gösterdiği gibi cinsler arasında aşı-

lamaz engeller olduğu zaman homoseksüel ilişkiler yaygın-

laşır. Bu gayet doğal bir şeydir. Ama homoseksüellik olgu-

su filmde teşhir haline, şov haline getirilmedi, edep sınırla-

rı aşılmadı. 

Karacaoğlan’ın Karasevdası’nda (1959) Karacaoğlan’ın 

tek aşkı olarak Elif gösterilmiş, halbuki efsanede Kara-

caoğlan’ın pek çok sevgilisi olur. Bu değişikliğin sebebi 

nedir? 

Bu filmin yapılmasının sebebi Atıf Yılmaz’ın ondan bir yıl 

önce yapılan  Alageyik (1959)  filmiydi. Bu filmde Yılmaz 

Güney ilk başrollerinden birini aldı. Diyalogların çoğu set-

te yazıldı.  Alageyik’in başarısı üzerine yine Yaşar Kemal 

hikâyesi yapılsın dendi. Yaşar Kemal’in Karacaoğlan’ın 

Toroslar’daki efsanelerinden derlediği bu hikâyeye karar 

verildi. Elif meselesine gelince: ‘İncecikten bir kar yağar; 

tozar Elif Elif diye,’ dizelerindeki Elif belki tek bir Elif de-

ğildir. Kadınlar Karacaoğlan için Elif’i simgeliyordu. Fakat 

bu filmin hikâyesini de Yaşar Kemal Toros civarında işittiği 

Karacaoğlan menkıbelerinden derledi. 



Bugünkü sinemayı değerlendirir misiniz? 

1960’larda hedefimiz seyirciye ulaşmaktı. En iddialı yö-

netmenler bile zaman zaman seyirciye tavizler verirlerdi. 

Bugünkü şartlarda böyle belirleyici bir seyirci yok. Televiz-

yonla birlikte sinema filmi üretimi çok azaldı, seyirci kali-

 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

92



tesi de düştü. Bugün iki belirgin eğilim var: Asmalı Ko-

nak’taki (2003) gibi yapılan işi büyük bir tanıtım ve pazar-

lamayla geniş kitlelere seyrettirmek ve Uzak’taki (2002) gi-

bi çok daha kişisel bir şey yapmak. Ticari açıdan başarılı 

olacağım diyerek işe başlayanlar istedikleri hedefe genelde 

varıyorlar. Öteki taraftakilerse, “ben geniş seyirciye hitap 

eden bir şey yapmayacağım, farklı bir şey yapacağım, fes-

tivallerde kazanacağım ödülün onuru bana yeter, ticaret 

yapmıyorum,” diyor. Uzak filmini Türkiye’de çok az kişi iz-

ledi. Türkiye’de Atıf Yılmaz dışında hiçbir yönetmen seyir-

cinin ve entelektüel azınlığın beğenisini aynı anda kaza-

namadı. 

İ

brahim Türk: Şimdilik son sinema filminiz olan Kö-

pekler Adası nasıl ortaya çıktı? 

alit Refiğ: Bu filme kadar bütün filmlerimi talep üze-

rine yazdım. Köpekler Adası gördüğüm bir rüya üze-

rine yapılmış bir filmdi. Rüyamda Türkân Şoray, filmler-

deki giysileri içinde köpeklerle birlikte bir adadaydı. Hal-

dun Taner onun yanına yaklaşmaya çalışan bir adam po-

zisyonundaydı. Bu tasarının ana hatlarını kendime göre 

belirleyip bir kenara koymuştum. Gazeteciler ve Yazarlar 

Vakfı, Fethullah Gülen’in manevi başkanı olduğu bir vakıf-

tı. Bana Türk sinemasına destek vermek istediklerini, hiç-

bir ticari beklentilerinin olmadığını söyleyip, “Yapmak iste-

diğiniz bir film var mı?” diye sordular. Köpekler Adası’nı 

önerdim.  İlk defa hiçbir ticari beklentim olmadan bir film 

yapımına girişmiştim. Bu filmi hiç kimsenin seyretmemesi 

ihtimalini dahi göze aldım. Filmi ölmüş sevdiklerimin anı-

sına adadım; onların arasından bu filmi sevebilecekler çı-

kabilirdi. Köpekler Adası popüler olmadı. Filme entelektüel 

ilgi de çok sınırlıydı. İlk çekimler sırasında gazetelerde “bu 

bir Fethullah Hoca filmidir,” dendi. 1996’dan bugüne ka-

dar hiçbir televizyon kanalı Köpekler Adası’nı gösterme ta-

raftarı olmadı. Bu film, hayatımda yaptığım filmlerin en 

benden olanıdır; her seyredişimde daha fazla duygulanıyo-

rum. 



H

 


Halit Refiğ 

93

Halit Refiğ Kimdir? 

1934 yılında  İzmir’de doğan Halit Refiğ,  Şişli Terakki 

Lisesi’nin ardından o zamanki adı Robert Kolej olan Boğaziçi 

Üniversitesi’nin Mühendislik Fakültesi’nde okudu. Kore’de 

yaptığı askerliğinin ardından, 1950’li yılların ikinci yarısında 

çeşitli yayın organlarında sinema üzerine ses getiren yazılar 

yazdı. 1950’lerin sonlarından itibaren Atıf Yılmaz, Memduh 

Ün gibi yönetmenlerin asistanlığını yaptı. 1961’de ilk filmi 

Yasak Aşk’ı çekerek yönetmenliğe başladı. Kırk yılı  aşan 

sanat yaşamı boyunca pek çok önemli filme imza attı. Türk 

sinemasının ‘Ulusal Sinema’ gibi düşünce boyutu içeren 

tartışmalarında baş aktörlerden biri oldu. Son dönemde 

özellikle kültür ve dış politika üzerine yazıları çeşitli 

dergilerde yayımlandı. Refiğ, halen kendi dünya görüşünü 

yansıtan yeni projeler üzerinde çalışmaktadır. 

Başlıca Filmleri 

Yasak Aşk (1961) 

Şehirdeki Yabancı (1963) 

Şafak Bekçileri (1963) 

Gurbet Kuşları (1964) 

Haremde Dört Kadın (1965) 

Karakolda Ayna Var (1966) 

Bir Türke Gönül Verdim (1969) 

Fatma Bacı (1972) 

Vurun Kahpeye (1973) 

Aşk-ı Memnu (1975, 6 bölümlük TV dizisi) 

Yorgun Savaşçı (1983, 8 Bölümlük TV Dizisi) 

Teyzem (1986) 

Hanım (1989) 

Karılar Koğuşu (1990) 

İki Yabancı (1991) 

Köpekler Adası (1996) 

 


Mithat Alam Film Merkezi Söyleşi, Panel ve Sunum Yıllığı  2003 

 

94



Ödülleri 

1964 - Antalya Altın Portakal Film Festivali                             

En İyi Yönetmen, En İyi Film (Gurbet Kuşları), 

1969 - Adana Altın Koza Film Festivali                                         

En İyi İkinci Film (Bir Türk’e Gönül Verdim

1985 - Kültür Bakanlığı Başarı Ödülü (Alev Alev

1988 - Kültür Bakanlığı Başarı Ödülü (Kurtar Beni

1989 - Antalya Altın Portakal Film Festivali                                  

En İyi Yönetmen, En İyi Üçüncü Film (Hanım)              

1990 - Kültür Bakanlığı Başarı Ödülü (Hanım

1990 - İzmir Altın Artemis Film Festivali Onur Ödülü 

1990 - Altın Portakal En İyi Film                                                    

En İyi Yönetmen (Karılar Koğuşu

2000 - İstanbul Film Festivali Onur Ödülü 

2001 - İstanbul Büyükşehir Belediyesi Kültür İşleri Dairesi 

Onur Plaketi 

2003 - Ankara Film Festivali Aziz Nesin Emek Ödülü 

 

İbrahim Türk Kimdir? 

1968 yılında İstanbul’da doğdu. İstanbul Üniversitesi Basın 

Yayın Yüksek Okulu’nda iki sene eğitim gördükten sonra 

Mimar Sinan Üniversitesi Güzel Sanatlar Fakültesi Sinema-

TV Bölümü’nden mezun oldu. Öğrencilik yıllarında kamera 

asistanı olarak çeşitli televizyon dizilerinde, programlarında 

çalıştı. Reklam ve video-klip sektöründe de bir süre 

çalıştıktan sonra ‘Kitap Gazetesi’, ‘Antrakt’, ‘Sinema 

Gazetesi’ gibi pek çok yayın organının yanı  sıra 

‘Sinematurk.com’ internet sitesinde yazıları yayımlandı. 

Halen ‘Altyazı Aylık Sinema Dergisi’nde yazan Türk, ayrıca 

Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Karşılaştırmalı Edebiyat 

Bölümü’nde ‘sinema ve edebiyat ilişkisi’ üzerine ders 

vermektedir. Türk sinemasının yapımcı yönetmenlerinden 

Memduh Ün üzerine bir kitap hazırlamakta olan Türk’ün, 

‘Halit Refiğ: Düşlerden Düşüncelere Söyleşiler’ ile ‘Senaryo: 

Bülent Oran’ adlı iki kitabı vardır. 



 

 


Yüklə 289,43 Kb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə