Şukin adına teatr məktəbində təhsil alan gənc qızın aktrisa kar



Yüklə 2,76 Kb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/16
tarix28.04.2017
ölçüsü2,76 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16
nın əqrəbləri səkkizə on beş dəqiqə qaldığını göstərdikdə 
getməyə söz veribmiş. Mən məhz bu son saniyələrdə onun 
yanına qaçdım. 
- Mən getməyə hazırlaşırdım, - tam səmimi dedi.
- Bağışla, mən gecikdim, amma gecikmək istəmirdim, - 
mən də səmimi etiraf etdim.
- Sən mənə bir öpüş borclusan.
- Ola bilsin, nə vaxtsa borcumu qaytardım.
Mən  artıq  şıltaqlıq  edirdim  və  anlayırdım  ki,  o,  in-
ciməyəcək.
- Bilirsən, bizim məktəbdə tezliklə tamaşa olacaq. Fran-
sız gecəsi. Səni dəvət edirəm. Mən Rasinin “Horasi” faciə-
sində Sabinanın monoloqunu deyəcəyəm. “Je suis romai-
ne, helas, puisque Horace est romain, J’en ai reçu ce titre 
En recevant sa main”. “Romada vətənimi unutsaydım, iz-
divac  mənim  üçün  sərt  qul  həyatı  olardı”,  -  deyə  davam 
etdim.

17
Tallin. Köhnə şəhər. 1973-cü il. O, hələ hiss etməyib, 
mən isə bilirəm ki, biz tezliklə evlənəcəyik. 
Öz taleyimlə teatrda qarşılaşdım. Bu başqa harada ola bilərdi ki?

18
-  Fransızca  daha  nə  bilirsən?-gülümsəyərək  Alyoşa 
məndən soruşdu.
- Al, daha sadə:
 
    Adele est malade.
 
    Sa mere est la,
 
    Elle est triste,
 
    Elle aime Adele.
Bu uşaq şeiri tərcümədə belə səslənir: “ Adel xəstədir, 
anası  yanındadır,  o,  qəmlidir, Adeli  sevir”.  Ola  bilsin  ki, 
bu şeir sadə olardı, əgər onu mən – teatr institutunun tələ-
bəsi deməsəydim. Mən təntənə və kədərlə dedim. Elə çıxdı 
ki,  Adel  ölümcül  xəstədir.  Anası  da  ona  görə  kədərlidir 
ki, qızının ölüm ayağında olduğunu bilir. Və qızını bütün 
hüznlü qəlbi ilə sevir.
Bununla belə, gələcək ərim mənə qulaq asaraq əylənir-
di.  Nə  qəmlənir,  nə  kədərlənirdi,  mənim  fransızcam  da  
onu heyran etmirdi!
- Yaxşı, - sevincək dilləndi. – Mən də sənə fransızca şeir 
və öz tərcümələrimi oxuyum.
Və Pol Elyuardan başladı.
Dərhal anladım ki, onun fransızcası bizimkindən fərq-
lidir.  Musiqi  məktəbinin  şagirdi  peşəkarın  ifasını  bu  cür 
duyur. Oğlan uşaqları futbol meydançasına bir dəqiqəliyə 
ustad futbolçu çıxanda heyranlıqdan belə donub qalırlar. 
Mən  dərhal  vuruldum.  Əsası  odur  ki,  o,  məni  əhatə 
edən bütün gənclərdən fərqli idi. Mənim əsas vəzifəm öz 
ani vurğunluğumu göstərməmək, gizləmək oldu. 
Amma  mənə  meydan  oxunurdu.  Onun  altı  il  ərzində 
valideynlərilə birgə yaşadığı Parisdən gətirdiyi qüsursuz 
fransızcasına mən mahnı ilə cavab verməyi qərara aldım. 
-  Bəli,  mənim  fransızcam  pisdir,  -  dedim.  – Amma  bi-
rincisi, mən onun ideal olduğunu iddia etmirəm. Elə sən 
də onu dinləmək üçün birinci sırada oturmağa pul ödəmə-
misən. Gəl, sənə qədim rus toy mahnısı oxuyum. 

Mahnı onu heyran etdi. Az öncə, onun fransızcası məni 
belə heyran etmişdi. Həmin görüşdə biz artıq teatrdan Pol 
Elyuarın  şeirlərinə  kimi  hər  şeydən  danışdıq.  Ayrılmaz-
dan öncə isə özüm üçün də gözlənilmədən dedim:
- Alyoşa... siz təəssüf ki, mənim ərim olacaqsınız...
- Nə danışırsan, ağlın çaşıb? – mənə, romantik qıza ca-
vabı belə oldu.
- Bəs nə üçün dərhal “sən” deyə müraciət edirsiniz? – 
özümdən çıxdım.
- Bəs sən? Nəyə görə təəssüflə?
- Çünki siz qətiyyən yaraşıqlı deyilsiniz. Mən elə bilir-
dim ki, ərim çox qəşəng olacaq, - qəsdən onu acıqlandırır-
dım.
Amma o, acıqlanmadı. Sanki hər ikimiz  bütün bu mə-
nasız öcəşmələrdən həzz alırdıq.
Nikahlar doğrudan da göylərdə kəsilir. Həmin isti ap-
rel  gecəsində,  iyirmi  yaşımın  tamam  olmasına  bir  neçə 
gün qalmış yuxarıda, səmada bizim də ittifaqımız baş tut-
du. Hərçənd yer üzündə bizim toyumuza hələ çətin iki il 
yarım qalırdı. Nağılvari Tallində, payızda, köhnə şəhərdə 
biz necəsə təsadüfən bizim küçəmizə - məhəbbət küçəsinə 
çıxdıq... Yayda dənizin, yağışdan sonra iynəyarpaqlı şam-
ların ətri gələn  Yurmalaya səfərlərimiz oldu... Mübahisə 
və  ayrılıqlar  da  oldu.  Həmişəlik  ayrılıqlar,  boşluqla  dol-
durulmuş tənhalıq ayları, sonra isə bizim və yalnız bizim 
Məhəbbət Küçəmizdə elə o cür yenidən əbədi birləşmələr.

20
BALACA OĞLANI NECƏ KİŞİYƏ ÇEVİRMƏK OLAR? 
Biz tanış olanda Aleksey sovet diplomatları ailəsinin ər-
köyün  övladı,  MDBMİ-nin  tələbəsi  idi.  Teatr  institutlarının 
tələbələri  özlərini gələcəyin xalq artistləri kimi, Beynəlxalq 
münasibətlər institutunun üçüncü kurs tələbələri də özlərini 
ən azı səfir kimi görürlər. Aleksey səfir  təyinatı almış kimi 
təşəxxüslə gəzir, kostyum geyinir və qalstuk taxırdı. O, dip-
lomatik karyeraya və xəyalında qurduğu gələcək həyata ha-
zırlaşırdı.
Ona  zəng  edirdim:  “Məndə  “Yunona  və  Avos”a  kontra-
marka var”. Mənim bütün dostlarım, kurs yoldaşlarım Len-
komda  tamaşanın  premyerasında  iştirak  etmək,  bütöv  bir 
dövrü müəyyənləşdirən hadisənin iştirakçısı olmaq üçün hət-
ta dekorasiya tirlərindən asılı qalmağa hazır idilər. O isə imti-
na edirdi: yox-yox, mən indi gələ bilmərəm, sabah “zaçotum” 
var.  Özüm-özümdən  soruşurdum:  “Nina,  doğrudanmı  sən 
quru, hissiyyatsız iyirmi yaşlı təqaüdçüyə vurulmusan?” Bu 
xüsusiyyətlər  məni  heyrətləndirir,  hissiyyatıma  toxunurdu, 
başa düşürdüm ki, bununla barışmaq mümkün deyil, məmur-
la yaşaya bilmərəm – o, mütləq yaradıcı şəxsiyyət olmalıdır.
Bununla  belə, Aleksey  xarici  işlər  nazirliyinin  işçisi,  hə-
min nazirlikdə çalışan şəxsin oğlu kimi ilk qeyri-adi addımı-
nı mənim üçün atdı.
Bir  dəfə  onlara  qonaq  gələndə,  o  məni  qarşılamaq  üçün 
mənzildən çıxdı və elə həmin anda qapı çırpılıb bağlandı. Biz 
ya onun valideynlərinin gəlməyini gözləməli, ya da başqa bir 
yol tapmalı idik. Mən isə təcili olaraq ondan hansısa kitabı 
götürməliydim.
Yay idi. Biz küçəyə çıxdıq və gördüm ki, eyvanın qapısı 
açıqdır, altıncı və yeddinci mərtəbələrin eyvanları arasında-
kı  məsafə  isə  cavan  oğlan  üçün  böyük  deyil.  O,  özünün  1 
metr 82 santimetrlik boyuna güvənib, yuxarı eyvandan iplə 
sallana bilərdi. Mən ona bu yolla öz mənzillərinin eyvanına 

21
19 yaşında 
olanda 
mənə belə 
yaxınlaşdı...
...biz evlənəndə 
isə belə qartala 
çevrildi

tullanmağı təklif etdim. 
Gəncliyin  öz  üstünlükləri  var  –  təcrübəli  yaşa  dolmuş 
adamın heç vaxt ağlına gəlmədiyini qərar kimi qəbul eləmək 
və bunu gerçəkləşdirmək. 
Mənim planımın hazırlanmasına bir saniyə lazım oldu:
- Gəl ip alaq və qonşuların eyvanından sizinkinə enək. 
- Yox, mən bunu etməyəcəyəm, - Aleksey imtina etdi. 
Bu  artıq  çağırış  idi.  Mən  ekzistensial  seçim  qarşısında 
idim  –  gələcək  ərim  qeyri-adi  hərəkət  etməyə  qadirdir,  ya 
yox? Dedim ki, özüm tullanaram. 
- Mənim çəkim yüngüldür, sən mənə sadəcə kömək edər-
sən. 
“Əgər o razılaşarsa, enərəm, qapını onun üçün açaram və 
bundan sonra həmişəlik gedərəm”, - özüm üçün qərar ver-
dim.
Evin  yaxınlığındakı  təsərrüfat  malları  mağazasında 
məqsədim  üçün  yararlı  qalın  paltar  ipi  tapıldı.  Gərgin  sü-
kut içində geri qayıtdıq. Bloka girəndə Alekseyin simasında 
fikir tufanı sezilirdi: özü, mən, həyat haqqında, necə olmaq 
haqqında  təsəvvürlər...  Qorxudan  başqa  hər  şey  vardı.  Ən 
pisi kişinin qorxaqlığıdır. O, qeyri-adi hərəkət edəndə, hət-
ta sərsəm hərəkət olsa belə, əmin ola bilərsiniz, özününkü-
nü həmişə müdafiə edəcək – öz qadınını, uşağını, evini. Biz 
yeddinci mərtəbəyə qalxanda, Aleksey iplə özünün enməsi 
barədə qərar verdi. Sevincimin həddi-hüdudu yox idi:
-  Mən  səni  çox  güclü  sığortalayacam,  açılmayan  ilgək 
bağlayacam!  –  deyə  onu  inandırırdım.  Başa  düşürdüm  ki, 
bu an onu inandırmaq lazımdır ki, mənasız təsadüf baş ver-
məyəcək. Çünki yöndəmsiz hərəkət nəticəsində çıxıntılara 
ilişmək riski az deyildi. 
Sığorta  doğrudan  da  alpinistlərdə  olduğu  kimi  alındı. 
Aleksey  öz  eyvanlarının  nazik  məhəccərində  dayandı  və 
içəri  tullandı.  Qapını  mənə  artıq  başqa  adam  açdı.  Ona 
kimi mən balaca oğlanı tanıyırdım. İndi qarşımda kişi da-
yanmışdı.

23
ŞUKİN ADINA MƏKTƏBƏ GEDƏN YOL
Uşaqlıq ecazkar dövrdür. Uşaqlığın ən maraqlı məkan-
larından biri... qumluqdur. Oğlan uşaqları orada həvəslə 
özüboşaldan  maşınlara  qum  doldurur,  qızlar  isə  qumlu-
ğun  künclərində  “sirlərini”  dəfn  edirlər.  Yəni  müxtəlif 
muncuqları, rəngbərəng daşları və bəzən də xırda pulları.  
Orada  həmçinin,  yaxınlıqda  tapılmış  ölü  böcəklər, 
kəpənəklər,  parabüzənlər  dəfn  olunur.  Əgər  kimsə  ölü 
quş, yaxud yuvadan düşmüş quş balası tapırsa, kiçik mə-
zarın  üzərinə  bir-birinə  bağlanmış  xırdaca  budaqlardan 
xaç da qoyurlar.
Ola bilsin ki, televizor, kompüter və digər qacetlərlə bö-
yüyən  indiki  balacalar  üçün  qumluq  uşaq  ehtiraslarının, 
sirlərinin, iş birliklərinin episentri deyil. Amma bizim nəsil 
yetkin həyata məhz belə qumluqlardan atılıb. Bizim qum sa-
atından keçib gedən zamanımızın hesablanması oradan baş-
layır. Sonra isə saat dönür. Yeni sikl, yeni mərhələ başlayır, 
dekorasiyalar  surətlə  dəyişir  və  hər  kəsin  qarşısında  onun 
əsas yolu açılır. 
Mənim üçün belə bir yol Şukin adına məktəbə gedən yol 
oldu.
Məktəbin binası Köhnə və Yeni Arbat arasındakı dalanda 
yerləşir. Qarış-qarış gəzdiyim bu rayonu yaxşı tanıyıram.
Gənclik təkəbbürlü olur. Əksər hallarda. Məsələn, tələsə-
tələsə keçib getdiyin küçənin beş yüz il əvvəl salınması xü-
susi  ehtiram  doğurmur.  Elə  çox  sevdiyim  Vaxtanqov  teat-
rının knyaz Qolitsinlərin keçmiş malikanəsində yerləşməsi, 
53-cü evdə vaxtilə böyük Puşkinin yaşaması, Şukin məktə-
bindən  bir neçə metrlik məsafədə isə bəstəkar Skryabinin 
çalışması da. 
Yesenin,  Mayakovski,  Belıy  gecələrini  “Arbatskiy  pod-
val” kafesində keçirirlərmiş. Bir neçə il sonra isə buradaca 
yerləşən taxta mülkə Bulqakov köçüb. 

24
Bizim  üçün  isə  öz  başımıza  gələnlər  maraqlı  idi:  bax, 
burada  ilk  dəfə  öpüşmüsən,  ora  ən  yaxşı    dondurmanın 
satıldığı yerdir. Bu da ətirli kəsmik aldığımız “Dieta” ma-
ğazası. O evin yanında isə hansısa ədəbsizə həyatımda ilk 
silləni vurmuşam.
“Ustad  və  Marqarita”  işıq  üzü  görəndə  küçəyə  maraq 
kəskin surətdə artdı. 
Xüsusilə, Marqarita cadugərə çevrilib sonra süpürgənin 
tərkinə minərək “küncdəki doğma teatr binasının göz qa-
maşdıran işıqlarının yanından”  uçub keçdikdən sonra.
Xatırlayırsınızsa, Marqarita daha sonra məktəbin bina-
sı üzərindən Povarskaya küçəsinə, məşhur Moskva Ədib-
lər evinə, romanda cəhənnəm zəbanı ilə alovlanan binaya 
tərəf uçur.
Marqarita  indi  Yeni Arbat  adlanan  küçənin  üzərindən 
də  keçib  gedir.  Mənim  tələbəlik  dövrümdə  bura  Kalinin 
prospekti idi. Bulqakovun dövründə isə şəhərin tarixi his-
səsi  olub,  dalanları,  meydanları,  meydançaları  ilə  Köhnə 
Arbata çox bənzəyirdi.
Lakin 1963-cü ildə, ölkəni Nikita Xruşov idarə edərkən 
məhz burada şüşə və betondan möcüzə yaratmaq – Kali-
nin prospektini salmaq qərara alındı. 
Altı hündürmərtəbəli binadan ibarət prospektin  mema-
rı  Mixail  Posoxin  idi.  Bütün  bu  işlərin  təşəbbüskarı  kimi 
Sovet  İttifaqı  Kommunist  Partiyasının  Baş  katibi  Nikita 
Xruşov çıxış edirdi. O vaxta kimi Xruşov iki dəfə Amerika-
da olmuşdu. Onu Amerika dəbdəbəsi ilə qəbul etmişdilər 
və baş katib xoş təəssüratlarla qayıtmışdı. 
SSRİ-yə  o  vaxt  hədsiz  hörmət  edirdilər  (axı  məşhur 
peyk  yerətrafı  orbitə  buraxılmışdı)  və  çox  qorxurdular. 
Yeri gəlmişkən, Xruşov özü də ABŞ-a ikinci səfəri zamanı 
BMT Baş Məclisində çıxışı zamanı “hay-küy” qaldırmışdı. 
Onda Xruşov ABŞ nümayəndəsinin çıxışına etiraz edərək, 
çəkmələri ilə tribunanı döyəcləmişdi. Yəni biz sizə Kuzka-
nın  anasını  göstərərik!  Biz  axı  burun  deşiyimizlə  milçək 
öldürmürük  və  kələm  şorbasını  çarıqla  içmirik.  Xruşov 

25
“Gözləri fara kimi iki metr qabaqdakı yolu işıqlandırır”, – 
qəbul komissiyasında haqqımda belə demişdilər

26
belə  danışmağı  sevirdi.  Tərcüməçilər  bu  sözlərdə  adətən 
çaşıb qalırdılar: əvvəla heç bir dildə nə Kuzka, nə də onun 
anası yoxdur. Olmayan adamı necə göstərmək olar? O ki, 
qaldı  çarıq  və  milçəklərə,  xaricilər  bu  məsələni  də  anla-
ya bilmirdilər. Qayınatam həmin vaxt öz ailəsi ilə Parisdə 
yaşayır, YUNESKO-da işləyirdi. Bir çox dünya ölkələrinin 
diplomatları onlardan “Kuzkanın anasının” nə demək ol-
duğunu soruşurlarmış.
Bu, sonralar olmuşdu. O vaxt, birinci dəfə isə Nyu-York 
Nikita  Xruşovu  gülərüzlə  qarşılayaraq,  kapitalizmin  bü-
tün üstünlükləri ilə heyrətləndirməyə çalışmışdı. 
ABŞ prezidenti Duayt Eyzenhauer ali qonağın şərəfinə 
Manhettenin  ən  yüksək  nöqtəsində,  məşhur  Empire  Sta-
te  Building-in  damında  dəbdəbəli  ziyafət  təşkil  etmişdi. 
Qəbulda  Hollivud  ulduzları,  məşhur  yazıçı  və  rəssamlar 
iştirak edirdi. Nur saçaraq səmaya yüksələn Amerika göy-
dələnlərini isə məşhur Merilin Monro göstərirmiş. Xruşo-
vun  nəfəsi  tutulmuşdu,  lakin  o  bunu  biruzə  vermirdi. 
Moskvaya qayıtdıqda isə dərhal sosialist paytaxtında “öz 
göydələnlərimiz” üçün yer tapılmasını əmr edir. “Ameri-
kaya  çataq  və  onu  ötək!”  –  uzun  illər  ərzində  onun  SSRİ 
üçün şüarı idi. Bunun üçün qədim şəhərin Köhnə Arbata 
oxşar bir hissəsini dağıtmaq lazım gəldi. Hər yeri qazdılar, 
şumladılar və xalq arasında “Mişkanın kitabları” (memar 
Mixail  Posoxinin  adı  ilə)  kimi  tanınan  indi  gördüyünüz 
açıq kitaba oxşayan Yeni Arbatın, o vaxt isə Kalinin pros-
pektinin hündürmərtəbəli binalarını tikdilər. Gənclər çox 
sevinirdi.
Kalinin  prospektinin  göydələnləri  təzəliyi  və  şüşə  iş-
ləmələri ilə parıldayaraq, paytaxtın azsaylı işıqlarını, na-
dir maşınları, B və 2 saylı trolleybusları əks etdirərək, pay-
taxtın özünü belə Qərb sayan SSRİ sakinlərində əsil qərb 
dünyasının  heyrətamiz təəssüratını doğururdu. Prospek-
tin mərkəzində iki “məbəd”, iki “gözəllik möcüzəsi” açıl-
mışdı. Onlardan biri “Çarodeyka” bərbər salonu, ikincisi 
isə  Gözəllik  institutu  idi.  Nə  az,  nə  çox.  Sovetcəsinə  bir-

başa və səmimi. Yəni ünvanı bilirsiniz, çalışın ki, buraya 
düşəsiniz və gözəlləşib çıxasınız. 
Biz,  Şukin  məktəbinin  tələbələri,  institutun  yanından 
keçərək elə buradaca, bir meydançada olan “Çarodeyka”-
ya  gedəndə  çox  vaxt  zarafatlaşırdıq:  “Qızlar,  içəri  girək? 
Gözəlləşərik!”
“Çarodeyka”nın birinci mərtəbəsində kişi salonu vardı. 
İkinci mərtəbədə isə Sovet İttifaqının ən yaxşı ustalarının 
işlədiyi  qadın  zalı  və  kafe  yerləşirdi.  Biz  orada  saçımızı 
düzəltdirə bilmirdik, çünki qiymətlər yüksək idi, bizim 30 
rubulluq təqaüdümüzə uyğun deyildi. Əsasən kafedə otu-
rurduq.  Burada  mayonezli  yumurta,  yaşıl  banka  noxudu 
ilə sosis və limon, yaxud südlə qəhvə verilirdi. 
Moskvanın məşhur valyuta fahişələri saçlarına burada 
sığal  verirdilər.  Bərbərlər  adətləri  üzrə  qeybət  qırırdılar: 
“Nəyə  görə  buna...valyuta  ödəyirlər?  Axı,  nəyə  oxşayır-
lar?  Əgər  saç  düzümü  olmasaydı,  onu  da  mən  etmişəm, 
ümumiyyətlə, baxmalı heç nəyi olmazdı”.
Biz  gənc,  qayğısız  idik  və  korlanmamışdıq.  “Çaro-
deyka”da  işləyənlərin  hamısı  bizə  rəğbətlə  yanaşırdılar. 
Məsələn,    Taneçka,  qəhvə  süzərkən  mayonezli  yumurta 
üçün pul götürməyə bilərdi. Bilirdi ki, borcumuzu qayta-
racağıq. Manikürçü İnnoçka isə pulsuz dırnaqlarımı rəng-
ləyə bilərdi: “Yaxşı, get! Səndən nə alacam? Gedək, qəhvə 
içək”.  Onlar  hətta  gələcəyin  məşhurları  ilə  qəhvə  içmək-
dən qürur duyurdular. Məhz orada bir qurtum qəhvə ilə 
bir damla kübarlıq udmaq mümkün idi. Hər kəs öz qrupu 
ilə  otururdu.  Biz  maraqla  yüngüləxlaqlı  qadınların  dav-
ranışını izləyirdik – birdən haradasa onların birinin rolu-
nu oynamaq lazım gələr. “Məhəbbət aşiqləri” bizə, “teatr 
aşiqlərinə” həsədlə baxırdılar. Teatr institutunun tələbələ-
ri olmaq necə də yaxşıdır.

28
ZAXAVA VƏ SİQARET ÇƏKƏN MARALLAR 
Bilmirəm, kim necə düşünür, amma mənim üçün tələbəlik 
– xoşbəxtlik, başqa bir hava, başqa rənglərdir. Yaşlıların dikta-
tından,  nəzarətindən  və  hətta  dəyərli  məsləhətlərindən  uzaq 
yer, tamamilə başqa bir həyatdır. Bu yaşda həmin məsləhətlə-
rin gərəkliliyi adama şübhəli görünür.
Bu, tam “fridom”dur . Təkcə azad olduğunu dərk etməyin 
özü artıq başını dumanlandırır. Mənim üçün tələbəlik şampan 
zərrələri və parlaq möcüzələrin vəd olunması kimidir.  Şair de-
yir: “Mənə parlaq gün vəd edilmişdi”. Mən isə hiss edirdim ki, 
mənə parlaq həyat vəd olunub. 
Tələbə biletini və bir neçə il sonra “Kino və dram aktrisa-
sı” yazılmış diplomu mənə Boris Yevgenyeviç Zaxava təqdim 
etdi.  Sergey  Bondarçukun  “Hərb  və  sülh”  filmində  o,  Kutu-
zov rolunu oynayır. Həmin filmi görənlər Zaxavanın simasını 
xatırlaya bilərlər. Vaxtanqovun tələbəsi olan Zaxava o dövrdə 
artıq SSRİ-nin xalq artisti, Dövlət mükafatları laureatı və Şukin 
adına məktəbin rektoru idi. Biz tələbələr həm də ona görə onu 
canlı əfsanə hesab edirdik ki, Paj korpusunun məzunu idi. 
Şəxsən mənə Paj korpusu ümumiyyətlə, nağıl kimi gəlirdi: 
şah-şahzadə, kral-kral oğlu.
Poeziya  aşiqi  olduğumdan,  o  vaxt  Severyaninin  şeirlərini 
oxumaqdan yorulmurdum.
Bu, dəniz kənarında, zərif köpüklər olan yerdə baş vermişdi,
Nadir halda burda şəhər ekipajına rast gəlmək olar...
Qəsrin qülləsində kraliça ifa edirdi Şopeni,
Diqqətlə Şopeni dinləyən paj onu sevmişdi.
Hər şey sadə, hər şey çox xoş idi:
Kraliça narı kəsməyi xahiş etdi,
Yarısını ona verdi və taqətdən saldı pajı,
Paja aşiq oldu, sonata motivində.

29
Sonra ona özünü təslim etdi ehtirasla,
Sübhə qədər qul kimi, uyudu həmin xanım...
Bu dəniz kənarında, firuzə dalğalarla,
Zərif köpüklərin və paj sonatasının olduğu yerlər idi.
Bax, həmin paj bizim müəllimimiz idi. 
Balaca boyuna rəğmən, xırda görünmürdü, əksinə, şəxsiy-
yətinin miqyası nəhəng olduğundan, ucaboy adam təsiri ba-
ğışlayırdı. Hələ Paj korpusunda ona qamətini düz saxlamağı 
öyrətdiklərindən, ömrünün sonuna kimi şux qamətli idi. 
Bu balacaboy adam bizim uzundraz tələbələrə elə baxırdı 
ki.. Kənardan baxan adam Zaxavanı sərv qamətli şəxs kimi 
görə bilərdi. Tələbələri isə yerdə çömbəlib oturmuş uşaqlar 
kimi. 
Mən onu çox vaxt gülümsəyən görürdüm. Aydın deyildi, 
mənə  gülümsəyir,  yoxsa  öz  düşüncələrinə.  Safqəlbli  və  xe-
yirxah insan idi. Amma özündən çıxanda və kimi isə danla-
yanda buna dözmək çətin idi. Yeri gəlmişkən, “danlayırdı” 
feili ona uyğun gəlmirdi. Onun haqqında belə demək olardı: 
qeyzlənirdi. Bəli, Boris Yevgenyeviç qeyzlənirdi.
Nədən  qeyzlənə  bilərdi?  Səbəblər  kifayət  qədərdir. 
Məsələn, biz qızları siqaret çəkən gördükdə dayanır, sakitcə 
bizi süzürdü. Bir dəqiqə, iki dəqiqə keçirdi. Çəkilmiş siqaret-
ləri  arxamızda  gizlətməyə,  bəzilərimiz  isə  hətta  əllərimizlə 
söndürməyə  çalışırdıq.  Boris  Yevgenyeviç  baxırdı  və  sifəti 
dəyişməyə başlayırdı. Ağarırdı, pörtürdü. Hamımıza elə gə-
lirdi  ki,  ən  qorxulu  hadisə    yaxınlaşır.  İndicə  o  qışqıracaq, 
bizi məktəbdən – öz cənnətimizdən qovacaq, hardansa pey-
da olmuş dəyənəklə zərbələr vuracaq... Səhv etmirəmsə, ya-
man ruhları belə qovurlar. Bəlkə Adəmlə Həvva da cənnət-
dən belə qovulublar?
Amma  yenidən  dəyişiklik  baş  verir.  Gözləntilərimiz  baş 
vermir. Onun səsi güclə eşidilir. Və dodaqlarından oxumağa 
çalışdığımız belə bir səslə mənə, sonra da başqalarına baxa-
raq bir dəfə soruşdu:
-  Siz  nə  vaxtsa  maralın  necə  siqaret  çəkdiyini  görmüsü-
nüz?

30
Boris Zaxava əbəs yerə “Hərb və sülh”də Kutuzovu canlandır-
mırdı: bu rolu heç kim ondan yaxşı oynaya bilməmişdi
“Üç muşketyor” tamaşasında “siqaret çəkən marallar”.
Bizim kursun bütün tələbə qızları

-  Kimin-kimin,  Boris  Yevgenyeviç?  –  kəkələyərək  yeni-
dən soruşduq.
- Siz onu siqaretlə təsəvvür edə bilərsiniz?
Biz əlbəttə hər şeyi təsəvvür edə bilərdik. Axı, teatr insti-
tutunun tələbələri idik! Amma birlikdə cavab verdik:
- Xeyr, Boris Yevgenyeviç, xeyr!
O isə yenə də güclə eşidiləcək tərzdə, bütünlüklə gəril-
məlisən ki, eşidəsən, dedi:
- Bax, gənc qızların, xüsusilə də tələbələrin siqaret çək-
məsi o dərəcədə mənasız və qeyri-təbiidir. Həm də təsəv-
vürünüzə  gətirə  bilirsinizmi,  siqaret  qoxuyan  dodaqları-
nızı öpən sevgililərinizi nə qədər məyus edirsiniz... Çirkli 
külqabını yalayanda adamda belə hisslər yaranır.
Beləcə o, bizim şüuraltımıza metafora buraxırdı və  on-
dan qurtulmaq çox çətin idi. Çoxumuz siqaret çəkməyi tər-
gitdik. Çünki özümüzü qeyri-təbii və ya cinayətlə məşğul 
olan əxlaqsızlar kimi hiss edirdik. Artıq sonralar, bərkimiş, 
özünü dərk etmiş xalq artistləri kimi siqareti-siqaretə cala-
yaraq rolun məğzini müzakirə edirdik. Lakin “siqaret çəkən 
marallar” obrazı biz birinci kurs tələbələrinin başı üzərində 
hələ uzun müddət fırlandı. 

32
MƏBƏD VƏ MƏBƏDDƏ YAŞAYANLAR
Şukin adına məktəbin o vaxtkı həyatı indikindən çox se-
çilirdi. Həmin həyat, tamamilə fərqliydi. Bu fərqlilik Vax-
tanqov məktəbinin yazılmamış qayda-qanunlarından qay-
naqlanırdı.
O zamanlar bu məktəbdə hansısa xüsusi ayinlərə önəm 
verildiyini  söyləyə  bilmərəm.   Amma  elə  şeylər  vardı  ki, 
onları  etmək  olmazdı.  Mən  bunun  haradan  gəldiyini  bi-
lirdim. Müəllimlərimiz bizə xüsusi qaydalar, davranış ko-
deksi aşılamışdılar. Sonralar bunları məktəbin üslubu ad-
landırdılar.
Məsələn,  məktəbə  salamlaşmadan  girmək  olmazdı  – 
bunu vaxtanqovçu deyil, ancaq vəhşi özünə rəva görərdi.  
Başqa sözlə, məktəbə daxil olanda hökmən hamı ilə sa-
lamlaşmalısan! Kontuziya aldığından kəkələyən, pırtlaşıq 
saçlı, qulyabanıya oxşayan  qarovulçu  Fedya dayıya. Qar-
derobda  işləyən  gombul  Lena  xalaya  (hamı  üçün  o  Lena 
nənə idi). Biz ondan hərdən bir manat, yaxud 3 manat borc 


Yüklə 2,76 Kb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   16




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə