T. C. MİLLÎ EĞİTİm bakanliği megep mesleki EĞİTİm ve öĞretim sistemiNİN



Yüklə 2,57 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə1/3
tarix29.05.2017
ölçüsü2,57 Mb.
  1   2   3

T.C.

MİLLΠEĞİTİM BAKANLIĞI

MEGEP

(MESLEKİ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN

GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ)

BAHÇECİLİK

SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

ANKARA 2008

Milli Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller;

 Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı

Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında

kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim

programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik

geliştirilmiş öğretim materyalleridir

(Ders Notlarıdır)

.

 Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye



rehberlik

etmek


amacıyla

öğrenme


materyali

olarak


hazırlanmış,

denenmek ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve

Kurumlarında uygulanmaya başlanmıştır.

 Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği

kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve

yapılması önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir.

 Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki

yeterlik


kazanmak

isteyen


bireyler

modüllere

internet

üzerinden

ulaşılabilirler.

 Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak dağıtılır.

 Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında

satılamaz.



i

AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii

GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3

1. SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ ................................................................................................ 3

1.1. Tanımı ve Önemi .......................................................................................................... 3

1.1.1. Vatanı ve Yayılışı .................................................................................................. 3

1.1.2. Ekonomik Önemi................................................................................................... 4

1.1.3. Botanik Özellikleri................................................................................................. 4

1.2. Ekolojik İstekleri........................................................................................................... 8

1.2.1. İklim İstekleri ........................................................................................................ 8

1.2.2. Toprak İstekleri...................................................................................................... 8

1.3. Önemli Çeşitleri ............................................................................................................ 9

1.4. Üretimi .......................................................................................................................... 9

1.4.1. Tohum ile Üretim .................................................................................................. 9

1.4.2. Fide ile Üretim..................................................................................................... 10

1.4.3. Kıska ( Arpacık ) ile Üretim ................................................................................ 11

1.4.4. Tepe Soğanı ile Üretim........................................................................................ 12

UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 13

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 14

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 16

2. KÜLTÜREL İŞLEMLER .................................................................................................. 16

2.1. Sulama......................................................................................................................... 16

2.2. İlaçlama....................................................................................................................... 17

2.2.1. Hastalıklarla Mücadele ........................................................................................ 17

2.2.2. Zararlılarla Mücadele........................................................................................... 20

2.3. Gübreleme................................................................................................................... 22

2.4. Yabancı Otlarla Mücadele .......................................................................................... 22

UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 24

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 25

ÖĞRENME FAALİYETİ–3 .................................................................................................. 27

3. SOĞANDA HASAT .......................................................................................................... 27

3.1. Hasat Zamanı .............................................................................................................. 27

3.2. Yapılışı........................................................................................................................ 28

3.2.1. Baş Soğan Üretimi için Hasat Yapılması ............................................................ 28

3.2.2. Tohum Üretimi için Hasat Yapılması.................................................................. 29

3.3. Hasat Sonrası İşlemler ................................................................................................ 30

UYGULAMA FAALİYETİ .............................................................................................. 32

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME .................................................................................... 33

MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 35

CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 37

KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 38



AÇIKLAMALAR__KOD__621EEH069'>İÇİNDEKİLER

ii

AÇIKLAMALAR

KOD

621EEH069

ALAN

Bahçecilik

DAL/MESLEK

Sebzecilik

MODÜLÜN ADI

Soğan Yetiştiriciliği

MODÜLÜN TANIMI

Soğan yetiştiriciliğinde, fidelerinin dikimi, kültürel bakım

işlemleri ve sebze hasadı konularının anlatıldığı öğrenme

materyalidir.



SÜRE

40/16


ÖN KOŞUL

Ön koşul yoktur.



YETERLİK

Soğan yetiştirmek



MODÜLÜN AMACI

Genel Amaç

Gerekli ortam sağlandığında, tekniğine uygun olarak soğan

yetiştiriciliği yapabileceksiniz.

Amaçlar

1.

Tekniğine uygun olarak soğan fidelerinin dikimini

yapabileceksiniz

2.

Tekniğine uygun olarak kültürel bakım işlerini

yapabileceksiniz.

3.

Tekniğine uygun olarak sebze hasadı yapabileceksiniz.



EĞİTİM ÖĞRETİM

ORTAMLARI VE

DONANIMLARI

Ortam: Tepegöz, yazı tahtası, internet ortamı, sınıf, sera

Donanım: Televizyon, VCD, DVD, tepegöz, projeksiyon,

bilgisayar, mikroskop



ÖLÇME VE

DEĞERLENDİRME

Modülün içinde yer alan her öğrenme faaliyetinden sonra

verilen ölçme araçları ile kendinizi değerlendireceksiniz.

Modülün sonunda ise kazandığınız bilgi, beceri, tavırları

ölçmek amacıyla öğretmen tarafından hazırlanacak ölçme

araçları ile değerlendirileceksiniz.



AÇIKLAMALAR

1

GİRİŞ

Sevgili Öğrenci,

Tarımsal üretimde sebzeler oldukça önemli bir yer tutar; çünkü sebzelerin yerlerine

kullanılabilecek başka ürünler bulunmamaktadır. Ayrıca son yıllarda özellikle beslenme

uzmanlarının diyet progamlarında da sıkça yer almaktadır.

Yeryüzünde sebze olarak yetiştirilen birçok bitkinin gen merkezliğini, özellikle

Türklerin yoğun olarak yaşadıkları Anadolu, Kafkasya, Türkistan ve Afganistan gibi ülkeler

yapar. Bu nedenledir ki Türk halkının sebzelerle ilgisi oldukça fazladır.

Yapılan çalışmalarla insanların tükettiği sebze türlerinden 60 tanesi kültüre alınmıştır.

Bu sayı gün geçtikçe artma eğilimindedir. Ülkemizde de bu sebzelerin büyük çoğunluğu

rahatlıkla üretilmektedir.

Günümüzde dışa bağımlı olmanın en kötü ve en zor telafi edilir şekli, gıda

maddelerinde dışa bağımlı olmaktır. Ülkemizin tarımsal potansiyeli, tüm halkımızı rahatlıkla

besleyebilecek durumdadır; ancak, ülkemizde sebzelerin çeşit seçiminin uygun yapılmaması,

hatalı tarımsal uygulamalar, pazarlama güçlükleri, belli bir standardizasyonun olmaması,

üreticilerin birlikte hareket etmemesi vb. sebeplerle sebzecilik üretimi gün geçtikçe

gerilemektedir.

Bu modül sayesinde; sebze üretiminin azalmasına sebep olan önemli etkenlerden,

hatalı tarımsal uygulamalar azalacak ve ülkemizdeki sebze üretimi, siz değerli öğrencilerin

öğrendiği bilgilerin sektöre aktarılması sayesinde daha da artacaktır.

GİRİŞ


2

3

ÖĞRENME FAALİYETİ–1

Tekniğine uygun olarak soğan ekimi ve yetiştiriciliği yapabileceksiniz.

Bölgenizdeki soğan ekim alanlarını araştırınız.



Bölgenizde yetiştirilen soğan çeşitlerini araştırınız.

Soğan bitkisini kökünden sökerek bitkisel özelliklerini inceleyiniz.



Çevrenizde

soğan

yetiştiriciliği



yapan

çiftçileri

ziyaret

ederek


soğan

yetiştiriciliği hakkında bilgiler alınız.

Elde ettiğiniz bilgileri arkadaşlarınızla paylaşınız.



1. SOĞAN YETİŞTİRİCİLİĞİ

1.1. Tanımı ve Önemi

1.1.1. Vatanı ve Yayılışı

Soğanın


anavatanı

Batı


Asya’dır.

Memleketimizde

de

soğan


geniş

ölçüde


yetiştirilmektedir. İnsanlar tarafından tüketiminin eski Mısırlılar zamanına kadar uzandığı

tarihi eserlerden anlaşılmaktadır.



Fotoğraf 1.1: Soğan

ÖĞRENME FAALİYETİ–1

AMAÇ

ARAŞTIRMA

4

Soğan Amaryllidaceae familyası, Allium L. Türü içinde incelenmektedir. Allium



cepa’nin 3 önemli varyetesi bulunur.

Allium cepa

var. Cepa: Dünyada en çok yayılmış ve halen mutfaklarımızda

kullandığımız soğandır.

Allium cepa var. Viciporum: Soğuklara dayanıklı çok senelik bir bitkidir.

Allium cepa var. Aggegatum: Patates soğanıdır.



1.1.2. Ekonomik Önemi

Kullanımı sahası oldukça fazladır. İç pazarın ihtiyacı karşılandığı gibi ihracatta da

önemli bir yer tutmaktadır. Ülkemizde 105.000 ha alanda 2.100.000 ton kuru soğan

üretilmektedir. Ayrıca 235.000 ton da taze soğan üretimi vardır.

100 g taze kuru soğanda; 1,4 g protein, 0,2g yağ, 88,1 g su, 8,9 g karbonhidrat ve 0,8

g selüloz bulunmaktadır. Kalori değeri 46’dır. Soğanda A,B1,B2 ve C vitaminleri de vardır.



1.1.3. Botanik Özellikleri



Kök

Soğanda kökler müstakildir yani her kök gövdeye ayrı ayrı bağlanmıştır; ancak kökler

yaşlandığı zaman bazen çatallaşarak saçak kök görünümü kazanır. Soğan oldukça yüzlek

köklüdür. Köklerin yaklaşık %75 i toprağın 20-25 cm derinliğinde gelişir. Kökler dar bir açı

ile toprağa girdiğinden soğanı sık yetiştirmek mümkün olmaktadır. Kökler ince, uzun ve

beyaz renklidir.

Fotoğraf 1.2: Soğanda kök oluşumu


5



Gövde

Kök ile yaprağın birleştiği kısımda soğanın gövdesi oluşur. Dışarıdan görmek

mümkün değildir; ancak kökler kesilir ve yapraklar kopartılırsa ortaya çıkar. Yassı ortası

kalın bir düğmeye benzemektedir.

1-4 mm kalınlık, 6-12 mm çapta konik bir görünümü vardır. Üzerinde bazen bir, çoğu

kez birkaç sürgün ucu bulunur. Soğanın halk arasında gövde denen kısmını, etli yaprak

kınları oluşturur. Toprak dışındaki kın gövdenin boyu türlere ve varyetelere göre değişir.

Yaklaşık 10-50 cm boy alır. Kın gövde yuvarlak kesitlidir.

Fotoğraf 1.3: Soğanda gövde oluşumu



Yaprak ve Baş

Kuvvetli gelişen organlardır. Yapraklar gövdeden ilk meydana geldikleri dönemde

birbiri içine girmiş bir kın şeklinde gelişir. Önce dıştaki yapraklar sonra içteki yapraklar

meydana gelir. Yapraklar etli, birbiri içinden çıkan, boru görünümünde, içi boş yapıdadır.

Yaprak genellikle yeşil renktedir. Çeşide ve çevre şartlarına bağlı olarak 20-60 cm kadar boy

alabilir.


6

Fotoğraf 1.4: Soğanda yaprak

Yaprak rengi gri renkten başlayarak koyu yeşile kadar değişen bir renklilik gösterir.

Soğan yaprağının rengi içindeki mum tabakası ince olan çeşitlerde yaprak rengi daha koyu

yeşildir. Mum tabakası kalınlaştıkça renk griye döner.

Yapraklar tam büyüklüğünü aldıktan sonra, gövdenin üstünde depo yaprakları halinde

besin maddesi depolar. Bu dönemde her yaprağın taban kısmı gelişerek soğan yumrusunu

oluşturur.

Dış kısımdaki depo yaprakları soğanı koruyacak şekilde gelişir. Bu yapraklar, parlak

ve sert bir yapı kazanır. Güneşli ortamlarda gelişen ve hasattan sonra uzun süre kurumaya

bırakılan soğanlarda bu koruma yaprağı sayısı daha fazla olur. Koruma yaprağı sayısı fazla

olan çeşitler depolarda daha uzun süre muhafaza edilebilir. Yazlık soğan türlerinde koruma

yaprağı sayısı azdır.

Çeşitlere göre soğan başları çok değişik formlar gösterir. Soğanların armut, yuvarlak,

basık yuvarlak, çok basık yassı yuvarlak, uzunca yuvarlak, silindirik, konik ve topaç formları

vardır. Ayrıca, başların kabukları kahverengi, sarı, yeşil, mor ve kırmızı renklidir. İç kısım

eti beyaz, yeşil, sarı ve kırmızıdır.



7

Fotoğraf 1.5: Soğanda baş



Çiçek

Soğanlar iki veya üç sene sonunda çiçek açar. Tohumdan yetiştirilip baş veren

soğanlar iki senede çiçeklenir. Küçük soğanlarla yani kıskalarla üretim yapıldığında ilk sene

tohumdan kıska, ikinci sene kıskadan soğan, üçüncü sene soğandan çiçek oluşur. Soğan

yumrusu yeterli iriliğe geldiğinde yaprakların ortasından diğer yapraklardan daha etli ve

dayanıklı yapılı yumrudan itibaren genişleyerek karın yapan çiçeklerin bulunduğu üst

kısımda tekrar incelen 40 - 100 cm uzunluğunda bir çiçek sapı meydana gelir. Çiçek sapı,

çıplak olup üzerinde yaprak bulunmaz. Çiçek sapı üzerinde oluşan çiçek tablasının üzeri

başlangıçta bir zarla kaplıdır. Daha sonra bu zar yarılarak her biri 2-3 cm uzunluğunda bir

çiçek sapı üzerinde bulunan çiçekler çıkar. 8-10 cm çapında top gibi görünen bu çiçeklerden

tohumlar meydana gelir. Soğan çiçekleri büyük bir çoğunlukla erselik karakterde olmakla

beraber geniş oranda yabancı döllenme hâkimdir. Bu bakımdan ıslah çalışmaları ile tohum

üretimi ve saf çeşitle yapılacak yetiştirmelerde izolasyona (Yabancı tozlanmadan korunma

yöntemi) gerekli önem verilmelidir. Bunun yanında, bazı kültür formları arasında polen

tozları (erkek tozları) kısır olanlar da mevcut olduğundan, bunlardan tohum alma

gerektiğinde araya tozlayıcı baba çeşitlerin konulması gerekmektedir.

Fotoğraf 1.6: Soğan çiçeği


8



Tohum

Dişi organ 2-6 arasında tohum meydana getirir. Tohumların renkleri parlak siyahtır.

Üstü kırışıktır.1 g’da 200-275 adet tohum bulunur. Bin tane ağırlığı 2,7- 4 g arasında değişir.

Tohumlar çimlenme güçlerini 2-3 yıl muhafaza eder. Tohumlar tarlaya ekildikten sonra 4-6

hafta bozulmadan kalabilir.



Fotoğraf 1.7: Soğan tohumu

1.2. Ekolojik İstekleri

1.2.1. İklim İstekleri

Işıklanma süresi ve sıcaklık, soğan yetiştirmeyi kısıtlayan aynı derecede önemli iki

faktördür. Baş soğan elde edebilmek için soğanın isteği olan minimum sıcaklık ve gün

uzunluğunun olması gerekmektedir. Gün uzunluğuna, baş bağlama için ihtiyaç duyar.

Bitkinin erken gelişme devresinde serin havaya gerek vardır. Fakat baş bağlama ve başın

büyümesi için sıcaklığın fazla olması şarttır. Erken gelişme döneminde ortalama 12,8

C, baş

bağlamaya başladığı zaman 18-21



C, başın olgunlaşması için 24-27C optimum sıcaklık

ister. Soğan bitkisi -8

C ve hatta –10 C sıcaklıklara dayanır.

Tohumun çimlenmesi için minimum toprak sıcaklığı 0

C’dir. Optimum çıkış 20-25

C’de olmaktadır.



1.2.2. Toprak İstekleri

Soğan, besin değeri yeterli, hafif karakterli topraklardan başlayarak, tınlı ve pek ağır

olmamak koşuluyla hafif killi topraklarda da yetiştirilebilir. Doğal olarak gevşek yapılı,

yeterince su tutabilen, kök sisteminin yayıldığı alan derin, humuslu ve kolayca işlenebilen

tınlı, verimli topraklar soğan için tercih edilir.

Soğanlar yüksek asiditeye karşı oldukça duyarlıdır. pH 6,0-6,5 arasında olmalıdır.



9

1.3. Önemli Çeşitleri

Soğanlar baş özelliklerine göre 2 gruba ayrılır. Bunlar:



1- Yazlık Soğanlar

2- Kışlık Soğanlar

a) Kalın etlidir.

a) Sıkı başlıdır.

b) Suludur.

b) Suyu azdır.

c) Açık renklidir.

c) Koyu renklidir.

d) Uzun şekillidir.

d) Basık şekillidir.

e) Kaba ve gevşektir.

e) Tadı acıdır.

f) Tadı tatlıdır.

f) Bekletmeye dayanıklıdır.

g) Bekletmeye dayanıksızdır.



Fotoğraf 1.8: Yazlık soğanlar

Fotoğraf 1.9: Kışlık soğanlar

1.4. Üretimi

Soğan; tohum, fide, kıska (arpacık) ve tepe soğanı ile olmak üzere 4 şekilde

yetiştirilebilir:

1.4.1. Tohum ile Üretim

Soğan tohumuna bazı yörelerde karaca adı verilir. Tohumla soğan üretilmesi, maliyeti

ucuzlatan bir yoldur. Birçok soğan çeşidinde tohumun o yıl ekilmesi ile baş bağlama

meydana gelir. Bu çeşitler ancak tohumla üretilir. Büyük alanlardaki üretimde kullanılan bir

üretim şeklidir.


10

Tohumla üretim için tarlanın çok iyi hazırlanması gerekir. Tarla sonbaharda 15-20 cm

derinlikte işlenir. İlkbaharda mart veya nisan aylarında toprak tava gelir gelmez yüzlek

işlenir. Toprak kültivatör, tırmık ile iyi parçalanır ve silindirlenerek hafifçe bastırılır. Sonra

tohumlar ekilir. Soğan tohumunu mibzerle ekmek mümkündür. Mibzerin olmadığı

durumlarda serpme ekilir. Elle serpme ekmede veya çıplak soğan tohumlarının mibzerle

ekiminde dönüme 1-2 kg gibi oldukça fazla tohum kullanılır. Halbuki soğan tohumları

kaplanıp ekilirse dönüme 0,3-0,5 kg tohum atılır. Böyle tohumlardan oluşan baş çapı ve

kalitesi yüksek olur. Ayrıca seyreltme yapılmaya gerek kalmaz. Tohumlar topraktaki

nemden faydalanarak çimlenir. Tohumlar 2-3 cm derine atılır. Soğanlarda 25-30 cm sıra

arası 8-12 cm sıra üzeri mesafe bırakılır. Çimlenme süresi hava şartlarına bağlı olarak 3-4

hafta sürebilir.



Fotoğraf 1.10: Mibzerle sıraya ekim tekniği

1.4.2. Fide ile Üretim

Yeşil soğan ve yemeklik taze baş soğan üretiminde kullanılan bir yöntemdir. Soğanın

fide ile üretiminde tohumlar, sıra arası 5-10 cm sıra üzeri 0,5-1 cm olarak soğuk yastıklara

ekilir. Soğuk bölgelerde ekim sıcak yastıklara yapılır. Üzerleri camlı çerçeve ile örtülür.



11

Fotoğraf 1.11:Fide dikimi

Fideler, kurşun kalem kalınlığına geldiklerinde tavalardan kökleri ile sökülerek tarlaya

dikilir. Dikim aralığı 5 x 25 veya 5 x 30 cm’ dir. Bu yöntem genellikle küçük çaplı

yetiştiriciliklerde kullanılır. Ekonomik bir yöntem değildir.



Fotoğraf 1.12: Fide dikili alan

1.4.3. Kıska ( Arpacık ) ile Üretim

Bazı çeşitlerin tohumları ekildiğinde ne kadar özen gösterilirse gösterilsin o yıl büyük

baş meydana gelmez. En fazla 1-2 cm çapında küçük soğanlar oluşur. Bu soğanlara kıska

veya arpacık denir. Arpacıklar ikinci yıl dikilerek baş soğan elde edilir. Geniş alanlardaki

üretimde ekonomik olmayan bir yöntemdir.

Arpacıkların elde edilmesi için 120-150 cm genişliğinde, boyu 20-25 m olabilen

tahtalar hazırlanır. Bu tahtalar üzerine serpme veya sıraya tohum ekilir. m2 ye 5-7g tohum

atılır. Tohum ekim zamanı bölgelere göre şubattan başlar, mart, nisana kadar devam eder.

Tohumlar 1-1,5 cm derine atılır, üstleri bastırılır. Arpacıklar 4-6 ay içinde istenen büyüklüğü

alır. Arpacıklar topraktan çıkarıldıktan sonra 5-10 gün toprak üstünde bırakılır. Güneşte

kurutulur. Sonra çuvallara doldurulup kışı geçirmek üzere nemi ve sıcaklığı az olan

depolarda saklanır.



12

Dikim zamanı bölgelere bağlı olarak şubat ve mayıs arasıdır. Kıskalar kışın

saklanırken iyi koşullar yaratılmamış ise ve dikimde büyük çaplı kıskalar kullanılmışsa bazı

bitkiler çiçeğe kalkar. Bazen çiçeğe kalkan bitki sayısı %80’i geçer. Çiçeklenmeyen bitkiler

baş yapar. Sıra arası 20–30 ve sıra üzeri 5 cm olacak şekilde tarlaya dikilir. Dekara 25-50 kg

arasında arpacık hesaplanır. Dikim tek sıra, çift sıra ve çok sıralı yapılır.




Yüklə 2,57 Mb.

Dostları ilə paylaş:
  1   2   3




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə