T. C. MİLLİ EĞİTİm bakanliğI



Yüklə 0,64 Mb.
Pdf görüntüsü
tarix28.01.2017
ölçüsü0,64 Mb.
#6577

T.C. 

MİLLİ EĞİTİM BAKANLIĞI 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

MEGEP 

 

(MESLEKÎ EĞİTİM VE ÖĞRETİM SİSTEMİNİN  

GÜÇLENDİRİLMESİ PROJESİ) 

 

 

 

MAKİNE TEKNOLOJİSİ 

 

 



 

DÜZ VE AÇILI FREZE ÇAKISI YAPMA 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ANKARA-2006

 

 Milli 

Eğitim Bakanlığı tarafından geliştirilen modüller; 

 

Talim ve Terbiye Kurulu Başkanlığının 02.06.2006 tarih ve 269 sayılı 



Kararı ile onaylanan, Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında 

kademeli olarak yaygınlaştırılan 42 alan ve 192 dala ait çerçeve öğretim 

programlarında amaçlanan mesleki yeterlikleri kazandırmaya yönelik 

geliştirilmiş öğretim materyalleridir 

(Ders Notlarıdır)



 

Modüller, bireylere mesleki yeterlik kazandırmak ve bireysel öğrenmeye 

rehberlik etmek amacıyla öğrenme materyali olarak hazırlanmış, denenmek 

ve geliştirilmek üzere Mesleki ve Teknik Eğitim Okul ve Kurumlarında 

uygulanmaya başlanmıştır. 

 



Modüller teknolojik gelişmelere paralel olarak, amaçlanan yeterliği 

kazandırmak koşulu ile eğitim öğretim sırasında geliştirilebilir ve yapılması 

önerilen değişiklikler Bakanlıkta ilgili birime bildirilir. 

 



Örgün ve yaygın eğitim kurumları, işletmeler ve kendi kendine mesleki 

yeterlik kazanmak isteyen bireyler modüllere internet üzerinden 

ulaşabilirler. 

 



Basılmış modüller, eğitim kurumlarında öğrencilere ücretsiz olarak 

dağıtılır.  

 

Modüller hiçbir şekilde ticari amaçla kullanılamaz ve ücret karşılığında 



satılamaz. 

 

 

i



 

 

 



AÇIKLAMALAR ....................................................................................................................ii 

GİRİŞ ....................................................................................................................................... 1 

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 .................................................................................................... 3 

1. DÜZ FREZE ÇAKILARI YAPMA ..................................................................................... 3 

1.1. Sivri Dişli Freze Çakıları............................................................................................... 3 

1.2. Sırtı Eksantrik Torna Edilmiş Freze Çakıları ................................................................ 5 

1.3. Düz Freze Çakısı Elemanlarının Tanımı ....................................................................... 5 

1.4. Düz Freze Çakısı Elemanlarının Hesaplanması ............................................................ 6 

UYGULAMA FAALİYETİ................................................................................................. 8 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME....................................................................................... 9 

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 .................................................................................................. 12 

2. AÇILI FREZE ÇAKILARI YAPMA................................................................................. 12 

2.1. Helisel Oluklu Düz Freze Çakısı Yapımı.................................................................... 12 

2.2. Açılı Frezeler............................................................................................................... 13 

2.3. Sivri Dişli Açılı Freze Çakısının Açılmasında Takip Edilecek İşlem Sırası ............... 15 

2.4. Düz ve Açılı Freze Yapılmasında Dikkat Edilecek Kurallar ...................................... 16 

UYGULAMA FAALİYETİ............................................................................................... 18 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME..................................................................................... 19 

MODÜL DEĞERLENDİRME .............................................................................................. 22 

CEVAP ANAHTARLARI ..................................................................................................... 24 

KAYNAKÇA ......................................................................................................................... 25 

İÇİNDEKİLER 


 

 

ii



AÇIKLAMALAR 

 

KOD 521MMI110

 

ALAN 

Makine Teknolojisi 

DAL/MESLEK Bilgisayarlı Makine İmalatı 

MODÜLÜN ADI 

Düz ve Açılı Freze Çakısı Yapma 

MODÜLÜN TANIMI 

Frezeleme işlemlerinde kullanılan düz ve açılı freze 

çakılarını, uygun kesici takımı ve tezgâhı seçerek, imalatı 

yapabilme becerisi kazandıran öğrenim materyalidir. 



SÜRE 

40/24 


ÖN KOŞUL 

Freze tezgâhlarında kesicileri ve iş parçalarını 

bağlamak, iş kazaları, iş güvenliği ve alan ortak modülleri 

almış olmak. 



AÇIKLAMA 

Özel amaçlı olarak üretilen dişililerin görülüp 

incelenmesi işletmelere gidilerek yapılacaktır. 

YETERLİK 

Freze çakısı açma işlemlerini yapmak. 



MODÜLÜN AMACI 

Genel Amaç 

Bu modül ile uygun ortam ve araç gereçler 

sağlandığında freze çakısı açma işlemlerini 

yapabileceksiniz. 



Amaçlar 

 

Düz freze çakısı açma işlemlerini yapabileceksiniz. 



 

Açılı freze çakısı açma işlemlerini yapabileceksiniz. 



EĞİTİM ÖĞRETİM 

ORTAMLARI VE 

DONANIMLARI 

Okul dışında bulunan işletmeler ve atölyeler. Okul 

içindeki talaşlı imalat ortamı, sınıf ortamı, projeksiyon, 

bilgisayar ve donanımları, defter, silgi, kalem, modüle ait 

ders notları, kumpaslar, mikrometreler, komparatör, freze 

çakıları, freze tezgahı, uzun-kısa malafa milleri, pens 

tertibatı, anahtar takımı, kovanlar, mengeneler, cıvata ve 

pabuçlar, iş kalıpları, divizör, iş parçaları. 



ÖLÇME VE 

DEĞERLENDİRME 

 

Her faaliyetten sonra düz ve açılı freze çakısı yapma 



işlemi ile ilgili kazandığınız bilgi ve becerileri 

ölçmek için test olup kendi kendinizi 

değerlendireceksiniz.  

 

Daha sonra modül uygulamaları ile size imalat resmi 



verilen parçayı freze tezgahında istenen ölçü ve 

standartlarda yapacaksınız. 

 

Öğretmeniniz imalatını yaptığınız parça ile resmi 



karşılaştırarak, ölçme ve kontrol aletleri ile 

doğruluğunu kontrol edip puan ile 

değerlendirecektir. 

AÇIKLAMALAR 


 

 

1



GİRİŞ 

 

 



 

 

 



 

Sevgili Öğrenci, 

 

Düz ve Açılı Freze Çakısı Yapma modülü ile talaşlı imalatta çok önemli bir yeri olan 



frezecilik mesleğinde kullanılan düz ve açılı freze çakılarının imalatını yapmayı öğrenmeye 

başlayacaksınız. Freze tezgâhı talaşlı imalat endüstrisinde en çok kullanılan tezgâh 

çeşitlerinden biri ve belki de en önemlisidir. 

 

Teknolojinin hızla gelişmesinden dolayı freze tezgâhları da artık bilgisayar destekli 



imal edilmektedir. Bilgisayar destekli takım tezgâhlarını (CNC) en iyi şekilde kullanabilmek 

için üniversal freze tezgâhlarını çok iyi tanımak ve kullanmak gerekir. 

 

Sizler, Düz ve Açılı Freze Çakısı Yapma modülü ile sanayide önemli yeri olan 



frezecilik konusunda ilerlemenizi sağlayarak iş bulmanızı kolaylaştıracaktır. Sahip 

olacağınız nitelikler, çalıştığınız işletmede sizin daha farklı bir konumda olmanızı 

sağlayacaktır. 

 

GİRİŞ 



 

 

2



 

 

3



ÖĞRENME FAALİYETİ–1 

 

 



 

 

 

Belirtilen sürede düz freze çakısı açma işlemlerini yapabileceksiniz. 

 

 

 



 

 

Çevrenize en yakın bir imalat atölyesine gidip orada freze çalışma ortamını 



geziniz. Gözlemlerinizi sınıfta arkadaşlarınıza anlatınız. Orada sizin en çok 

dikkatinizi çeken şey neydi? 

 

Okulunuzda veya evinizde internet ortamında frezeleme ile ilgili bilgiler 



toplayınız. Topladığınız bilgilerin internet adresini arkadaşlarınıza söyleyiniz. 

 

1. DÜZ FREZE ÇAKILARI YAPMA 

 

1.1. Sivri Dişli Freze Çakıları 

Bu frezeler, diş biçimlerinin sivri olmasından dolayı, malzemeyi kesmek üzere dalma 

yapar. Bundan dolayı, az bir kuvvetle kesme işlemi uygular. Kullanılan frezelerin çoğu sivri 

dişli frezelerdir. 

 

İmalatları, diğer tiplerine göre daha ucuz olduğundan endüstride en çok kullanılan 



frezelerdir. Güçlü talaş kaldırmak ve düzgün yüzey kalitesi elde etmek kolaydır. 

 

 



Silindirik Frezeler 

Adından da anlaşıldığı gibi silindir biçimli olarak yapılırlar. Dişler çevre dış yüzeyi 

üzerinde olup düz ve helis kanallar şeklindedir. Helis kanallı frezeler birkaç diş birden kesme 

yaptığı için düz kanallı freze çakılarına göre daha rahat ve sessiz keser. Bir freze çakısının 

ucundan bakıldığı zaman eğer diş kanalı saat akrebi yönünde bükülerek uzaklaşıyorsa, buna 

SAĞ HELİS, eğer ters yöne doğru ise buna da SOL HELİS denir. Resim 1.1’de sağ ve sol 

helis kanallı freze çakıları görülmektedir. Makine parçalarının yüzeylerinin frezelenmesinde 

kullanılır. 

 

Resim 1.1: Sağ ve sol helis kanallı silindirik frezeler 

AMAÇ 

ARAŞTIRMA

ÖĞRENME FAALİYETİ–1 


 

 

4



 

Alın Frezeleri 

Hem çevre hem de alın yüzeyinde kesici dişleri vardır (Resim 1.2). Alın frezeleri ile 

düzlem yüzeyler ve kanallar açılabilir. Ayrıca aynı anda birbirine dik iki yüzeyi işlemek 

mümkündür. 

 

Resim 1.2: Alın freze çakısı 

 

Açı Frezeleri 

Resim 1.3’te de görüldüğü gibi uçları açılı olarak sivriltilmiş freze çakılarıdır. 

Genellikle 30

°, 45°, 60°, 75°, 90° vb. açılarda bulunur. Tek tarafı açılı veya çift tarafı açılı 

olarak da bulunur. Büyük çaplı olanlar ortadan delikli, küçük çaplı olanları ise saplı olarak 

imal edilir. Kırlangıç kuyruğu ve benzeri profiller bu açı freze çakıları ile açılır. 

 

 

Resim 1.3: Açı  freze çakıları 

 

Kanal Freze Çakıları 

Boydan boya kanalların açılmasında kullanılan disk şeklinde çevresel kesme yapan 

alınları dişli kesme açısı bulunan freze çakısıdır (Resim 1.4). Bu çakıların bazılarının çevre 

yüzleri, bazılarının hem çevre hem de alın yüzleri keser. İsminden de anlaşıldığı gibi kanal 

açmak veya mevcut kanalları genişletmek için kullanılır. 


 

 

5



 

Resim1. 4: Kanal freze çakıları 

1.2. Sırtı Eksantrik Torna Edilmiş Freze Çakıları 

 

İstenen biçimde profil yüzey elde edebilmek için kullanılan freze çakılarıdır. Kavisli, 



köşeli ve düzgün olmayan şekilli yüzeylerin, kılavuz kanalları, matkap oluklarıyla dişli çark 

profillerinin frezelenmesinde kullanılan kesicilerdir. 

 

 

Biçim (Profil) Frezeleri 



 

Çeşitli profillerin işlenmesi için kullanılan freze çakılarıdır. En çok kullanılanları iç ve 

dış bükey olanlarıdır. İhtiyaca göre özel olarak değişik profillerde imal edilirler (Resim 1.5).  

 

 

Resim 1.5: Profil freze çakısı 

1.3. Düz Freze Çakısı Elemanlarının Tanımı 

 

Düz freze çakılarında kesici dişleri oluşturan oluklar, düz olup çakı eksenine paralel 

durumdadır (Şekil 1.1). Alın frezesi, kanal frezesi gibi çakılarda ayrıca; doğrultuları çakı 

merkezinden geçen düz dişler bulunur (Şekil 1.2). 

 

 

Şekil 1.1: Düz  freze çakısı  



 

Şekil 1.2: Düz  freze çakısı(Alın frezesi)

 

 



 

 

 

6



Aşağıda anlatılan elemanlar, çakının imalatı  sırasında frezelenmesine esas olan ölçü 

ve boyutlardır. Şekil 1.3’te düz frezede kullanılan elemanlar görülmektedir. 



 

 

Diş merkez açısı (α



 a

) : Dişlerin çakı merkezi ile yaptığı açı olup açısal bölme 

işleminde dikkate alınır. 



 

 

Ayar açısı (β) : Divizöre bağlanan freze çakısının yatay düzleme göre ayarını 

sağlayan açıdır. 

 

 

Sırt açısı (γ) : Frezelenecek olan çakı dişlerinin sırt kısımlarına verilen açıdır. 

Sırt açısı, çakının frezelenmesinde kullanılan açı frezesinin de açısına eşittir. 

 

 



Zırh genişliği (a) : Freze çakısının diş uçlarında bırakılan dar yüzeylerin 

genişliğine ait ölçüdür. Bir veya birkaç paso ile dişli çark açar gibi dişlenen 

freze çakısının diş  sırtlarındaki zırh genişliği, paralel şerit halinde ve istenen 

ölçüde olmalıdır. Diş derinliğinin uygun ölçüde oluşturulması ile sağlanır.  β 

ayar açısı da zırhın paralelliğini etkiler. 

 

 

Şekil 1.3: Düz freze çakısı elemanları 



1.4. Düz Freze Çakısı Elemanlarının Hesaplanması 

 

Düz dişli freze elemanlarının hesaplanmasında kullanılan formüller aşağıda sırasıyla 



tanımlanmıştır; 

 

 



Diş merkez açısı (α

 a

) = 360° / z 



 

 

Ayar açısı (β) = cosβ = tan α



 a

 / tan γ 

 

 

Delikli ayna bölme hesabı = n



= i / z 


     n

= i. α



 a

 / z  


 

 

 



 

 


 

 

7



Örnek : Diş sayısı z = 12 olan bir kanal freze çakısının diş oluklarını  γ=60°'lik açı 

freze ile açmak için gerekli elemanları hesaplayınız. 

 

Çözüm :  



 

 

Diş merkez açısı  (α



 a

) = 360° / z 

 

α

 a 



= 360° / 12 

 

α



 a 

= 30° olur. 

 

 

Ayar açısı (β) = cosβ = tan α



 a

 / tan γ 

 cosβ = tan 30° / tan 60° 

 cosβ = 0,333 

 

β = 70°30' olarak divizör ayarlanır. 



 

 

Delikli ayna bölme hesabı = n



= i / z 


     n

= i. α



 a

 / 360  


 

n



= 40.30 / 360 

 

n



= 30 / 9 

 

n



= 3  3.(4) / 9.(4) 

 

n



= 3  12/36 delikli ayna hesabına göre bölme yapılabilir. 



 

 

8



UYGULAMA FAALİYETİ 

 

 



 

İŞLEM BASAMAKLARI 

ÖNERİLER 

 

 



Tornalanmış taslağı malafaya bağlayınız. 

 

 



 

 

 



İşi divizöre bağlayınız. 

 

 



 

Divizörü istenen bölüntü sayısına 

ayarlayınız. 

 

 



 

 

 



 

Frezeyi, tezgâh tablasına iş ekseninde 

bağlayınız. 

 

 



 

 

 



Frezenin açısına göre divizörü ayarlayınız.

 

 



 

 

 



 

Kanalları açınız. 

 

 

 



 

Malafanın sapı ve takılacağı yuvayı 

dikkatle temizlemeli ve malafayı 

takmalısınız. 

 

İş parçasını, gevşemeyecek şekilde 



malafaya almalısınız. 

 

 



İşin bağlandığı malafayı, divizöre 

boşluksuz olarak takmalısınız.



 

 

 

Delikli ayna hesabını yapmalısınız. 



 

 

Delikli aynadan yapılacak bölme 



işlemlerinde, ayna kolunu, boşluksuz 

olarak döndürmelisiniz. 

 

 

Freze çakısını iş parçasının merkezine 



göre ayarlamalısınız. 

 

Diş oluklarını açmak için seçilen freze 



çakısının açısı, uygun değerde olmalıdır. 

 

 



Yatay düzleme göre divizöre verilecek 

açıyı hesaplamalı ve divizörü bulunan 

açıya göre çevirmelisiniz. 

 

Divizörün dönmemesi için cıvataları 



sıkmalısınız. 

 

 



Kanalı iki pasoda (kaba ve ince) 

açmalısınız. 

 

Diş boşluğu tam derinliğe indirildiğinde 



mikrometrik bileziği sıfırlamalısınız. 

 

Her kanaldan sonra divizörün manivela 



kolunu bulunan değer kadar delik 

sayısını çevirmelisiniz. 

 

UYGULAMA FAALİYETİ


 

 

9



 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 

 

Aşağıda verilen ölçme değerlendirmede; çoktan seçmeli sorular, boşluk doldurma 



soruları ve doğru -yanlış kriterleri uygulanmıştır. 

 

1.



 

Aşağıdakilerden hangisi sivri dişli freze çakılarından değildir? 

 

 A) 


Alın freze çakısı 

 

B) Profil freze çakısı 



 

C) Kanal freze çakısı 

 D) 

Açı freze çakısı 



 

2.

 



Aşağıdakilerden hangisi düz freze çakısı elemanlarından değildir? 

 

 A) 



Diş merkez açısı 

 

B) Ayar açısı 



 C) 

Zırh açısı 

 D) 

Sırt açısı 



 

3.

 



Ayar açısı, divizöre bağlanan freze çakısının yatay düzleme göre ayarını sağlayan 

açıdır. 


 

 (……) 


Doğru 

  (……) 


Yanlış 

 

4.



 

Diş merkez açısı, frezelenecek olan çakı dişlerinin sırt kısımlarına verilen açıdır.  

 

 (……) 


Doğru 

  (……) 


Yanlış 

 

5.



 

Zırh genişliği, freze çakısının diş uçlarında bırakılan dar yüzeylerin ................. ait 

ölçüdür. 

 

6.



 

Kavisli, köşeli ve düzgün olmayan şekilli yüzeylerin, kılavuz kanalları, matkap 

oluklarıyla dişli çark profillerinin frezelenmesinde kullanılan freze çakıları, 

..........................................dır. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME



 

 

10



PERFORMANS TESTİ 

 

Aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak 



gerçekleştiriniz. İşlemin süresi= 4 ders saatidir. 

 

Kullanılacak Alet ve Avadanlıklar 

 

1- Freze tezgahı 

2- Divizör ve puntası 

3- Markalama aletleri 

4- Tek taraflı konik açı frezesi 

5- Ölçme ve kontrol aletleri 

6- Mihengir 

 

 



Diş sayısı z = 10 olan bir kanal freze çakısının gerekli elemanları hesaplayınız. Diş 

oluklarını γ=60° lik açı freze ile açmak için gerekli olan hazırlıkları yaparak dişleri açınız. 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

11



AÇIKLAMA:  Aşağıda listelenen davranışlarını gözlediyseniz EVET, gözleyemediyseniz 

HAYIR sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz. 

 

 

DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 



Hayır 

Gerekli hesaplamaları yaparak uygun açıları ve delikli ayna 



döndürme oranını buldunuz mu? 

 

 



2  İş parçasına uygun kesici takımı seçebildiniz mi? 

 

 



Freze tezgahı ve diğer takımları temiz ve tertipli tuttunuz 

mu? 

 

 



Kesme sıvısının işin gerecine uygun olmasına dikkat ettiniz 

mi? 

 

 



Kesici takımı durumuna göre tezgah fener miline bağladınız 

mı? 

 

 



6 Tezgahın devir sayısını ayarladınız mı?  

 

7 Tezgahı çalıştırıp kontrol ettiniz mi? 



 

 



Ölçülere göre tornalanmış  iş parçasını uygun malafaya 

taktınız mı? 

 

 



Freze çakısını tezgah malafasına, malafayı da yuvasına iyice 

sıktınız mı? 

 

 

10  İş parçasını güvenli bir divizöre tezgaha bağladınız mı?  



 

11  Divizörü bulunan açıya uygun olarak çevirdiniz mi? 

 

 

12  Divizörün dönmemesi için cıvatalarını sıktınız mı?   



13 Freze 

çakısını iş parçası merkezine göre ayarladınız mı?  

 

14 


Kanalları oluştururken kaba ve ince paso değerleri 

kullandınız mı? 

 

 

15  İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? 



 

 

16  İşlemi zamanında yapabildiniz mi? 



 

 

 



 

 

DEĞERLENDİRME 

Eğer, faaliyette gözlediğiniz eksiklik varsa, faaliyete dönerek ya da öğretmeninize 

danışarak bunları tamamlayınız 



 

 

12



ÖĞRENME FAALİYETİ–2 

 

 



 

Belirtilen sürede açılı freze çakısı açma işlemlerini yapabileceksiniz. 

 

 

 



 

 

Çevrenize en yakın bir imalat atölyesine gidip orada freze çalışma ortamını 



geziniz. Gözlemlerinizi sınıfta arkadaşlarınıza anlatınız. Orada sizin en çok 

dikkatinizi çeken şey neydi? 

 

Okulunuzda veya evinizde internet ortamında frezeleme ile ilgili bilgiler 



toplayınız. Topladığınız bilgilerin internet adresini arkadaşlarınıza söyleyiniz. 

 

2. AÇILI FREZE ÇAKILARI YAPMA 

 

2.1. Helisel Oluklu Düz Freze Çakısı Yapımı 

 

Freze tezgâhında bir freze çakısının yapılması için, önce gerekli olan elemanların 



hesaplamaları yapılır. Daha sonra ölçüsünde torna edilerek gerekli biçim verilmiş iş parçası 

uygun bir malafaya sıkıca takılır veya varsa frezenin özel döner tablasına da bağlanabilir. 

Malafa iki punta arasına veya ayna ile punta arasına bağlanır. İş parçasının malafa üzerindeki 

sıkışma yönüne göre freze çakısı talaş kaldırmalıdır. Freze çakısı divizöre göre kesme 

yapacağından iş parçası da bu yönde malafada sıkışmalı, çözülmemelidir. 

Bu yapılan işlemlerin ardından uygulanacak işlemler aşağıdaki gibi sıralanabilir: 

 

 

İş parçası uygun şekilde iki punta arasına alınır. 



 

Tezgah tablası helis ayar açısına (β) , helisin sağ ve sol oluşuna uygun yönde ve 

miktarda döndürülür. 

 

Tezgah tablası gövdeye doğru, uygun bir açıklık bırakılmak üzere yaklaştırılır. 



 

Freze çakısı malafa üzerinde, iş parçasının üstüne gelebilecek şekilde uygun bir 

yere tespit edilir. 

 

Tezgah tablası düzeltilip, iş parçasının sonu freze çakısının ekseni altına 



getirilir. Bu, freze çakısını, parça ayarlandığında tam diş derinliği ile oluk 

biçimini verebilecek bir konuma getirmek demektir. 

 

Tezgah tablasını bir kere daha helis ayar açısına göre döndürerek tespit 



somunları sıkılır. 

 

Uygun kesme hızı, ilerleme ve devir sayıları seçilir, tezgah bunlara göre 



ayarlanır. 

 

Çakıya, zırh genişliğini sağlayacak şekilde talaş verilerek dişler açılır. 



ARAŞTIRMA

AMAÇ 

ÖĞRENME FAALİYETİ–2 

 

 

13



 

Düz freze çakılarının işlenmesinde diş olukları, düz dişli çarkta olduğu gibi 

divizörde bölme işlemi ile ya da açılı bölme işlemi ile açılır. 

 

Alın freze çakılarının alın yüzey diş olukları, dişlere ait merkez açılara göre ve 



bölme yöntemi ile açılır. 

 

2.2. Açılı Frezeler 

Açılı freze çakılarının, düz freze çakılarına ek olarak, farklı olan elemanları şunlardır 

(Şekil 2.1) : 

 

Helis adımı ( P ) : Diş oluğunun çakı eksenine paralel olarak bir dönüşte aldığı 

düşünülen yoldur. 

Helis adımı, P = Π . d . tanα ile hesaplanır. 

 

Helis ayar açısı (β) : Diş oluğuna ait helisin, çakı ekseni ile yaptığı açıdır. 

Helis ayar açısı β = 90 - α  ile hesaplanır. 

 

Helis açısı (α) : Diş oluğuna ait helisin, çakı eksenine dik düzleme göre yaptığı 

eğim açısıdır. 

 

Çark donanımı : Açılı frezelerde uygulanacak olan çark donanımı hesabı ve 

takılış düzeni 

Çark donanımı = 40 . P

t

 / P 


 

Şekil 2.1: Açılı (helis)  freze elemanları 

Örnek : 

 

P

t



 = 6 mm olan frezede 70 mm çapında z = 12 dişli sağ helisli ve helis açısı α = 64° 

olan vals freze çakısı açılacaktır. Zırh genişliği 1mm olup olukların açılması için 12° + 48° = 

60° lik iki taraflı konik açı frezesi kullanılacaktır.Verilenlere göre gerekli olan elemanların 

hesaplanması : 

 

Helis adımı P = Π . d . tanα ile hesaplanır: 



P = 3,14 . 70 . tan 64° 

P = 3,14 . 70 . 2,05030 

P ≈ 450 mm 

 


 

 

14



Helis ayar açısı β = 90 - α  ile hesaplanır: 

β = 90° - 64°   

β = 26° 

 

Delikli ayna hesabı n



= i / z ile hesaplanır: 

n



= 40 / 12  



n

= 3 (4/12) 



n

= 3 (12/36)  



 

Çark donanımı = 40 . P

t

 / P ile hesaplanır: 



Çark donanımı = 40 . 6 / 450 

Çark donanımı = 40 . 6(5) / 45 . 10(5)  

Çark donanımı = 40 . 30 / 45 . 50 

Çark donanımı = A . C / B . D 

 

Burada (Şekil 2.2) 



A = 40 dişlisi, tezgah tabla miline (çeviren, tabla dişlisi) 

B = 45 dişlisi, ara miline (çevrilen) 

C = 30 dişlisi, (45 dişlisi ile) ara miline (çeviren) 

D = 50 dişlisi, delikli ayna kuyruk malafasına (çevrilen, divizör dişlisi) takılır. 

 

 

Şekil 2.2: Çark donanımı 



 

Freze çakısında helisler, sağa doğru yükseliyorsa sağ helisli; sola doğru 

yükseliyorsa sol helisli, demektir (Şekil 2.3). 

 

 



Şekil 2.3: Frezenin helis yönü 

 

 

15



2.3. Sivri Dişli Açılı Freze Çakısının Açılmasında Takip Edilecek 

İşlem Sırası 

Freze tezgâhında bir sivri dişli açılı freze çakısının yapılması için, önce gerekli olan 

elemanların hesaplamaları yapılır. Daha sonra bağlama işlemleri ile makinenin ayarı 

uygulamalarına geçilir. 

 

Hazırlanan iş parçası iki punta arasında divizöre bağlanır. 



 

Freze çakısı, iş parçasının malafa üzerindeki sıkışma yönüne göre kesme 

yapacak  şekilde ve tabla ayar açısı kadar döndürüldüğünden işin üzerinde 

olabilecek durumda bağlanır. 

 

İş parçası arka ucu, freze çakısı ekseninin altına getirilerek tezgah tablası helis 



ayar açısı (β) kadar döndürülür (Şekil 2.4). 

 

Şekil 2.4: Sağ helisli çakı yapımı için tablanın döndürülüşü 

 

Sol helisli çakı için, dişli donanımına yön değiştiren ara dişli takılarak, tabla ters  



  

açıda (-β ) döndürülür (Şekil 2.5). 

 

 

 



Şekil 2.5: Sol helisli çakı yapımı için tablanın döndürülüşü 

Çevre ve alın yüzeyine kesici dişlerin açılmasında işlem sırası aşağıdaki gibidir: 

 

 

Divizördeki iş parçasının alın yüzeyine punta yüksekliğinde ayarlı mihengirle 1. 



diş çizgisi merkezden geçecek şekilde çizilir (Şekil 2.6-A). 

 

Parça, diş aralığı kadar döndürülerek 2. diş çizgisi de çizilir (Şekil 2.6-B). 



Çizgiler arası diş boşluğu olup açı frezesi ile boşaltılacaktır. 

 

2. çizgi, çakı yüzeyi ile çakışacak şekilde döndürülür (Şekil 2.6-C). Çakının 12° 



lik tarafı, 2. çizgiyi, kesici dişin talaş yüzeyi olarak işlerken; diğer tarafı da 1. 

Çizgiye zırh genişliği kadar yaklaşarak diş sırtını işler. 

 

Freze çakısı diş derinliğini oluştururken zırh genişliği ölçüsü de sağlanmış 



olmalıdır. 

 

 

16



 

Açılan helisin sağ yönlü olması için iş parçası; divizör, tablanın sonunda iken 

ok yönünde (saat ibresinin tersi) döndürülmelidir. 

 

Her diş aynı sıra ile açılarak freze çakısı tamamlanır. 



 

Sol yönlü freze çakısı açarken, ilk diş oluğunu işlemek için kesici ters bağlanır 

ve 1. Diş çizgisi, yatay eksene göre 90° + 12 = 102° döndürülerek kesme işlemi 

yapılır (Şekil 2.6-D). Parça saat ibresi yönünde döndürülerek freze çakısının 

yapımı tamamlanır. 

 

 



 

Şekil 2.6: Açılı (helis)  freze çakısının açılmasında işlem sırası 

 

Düz ve açılı freze çakılarının çok çeşitleri bulunduğundan kesici dişlerin açılması ile 



ilgili hesaplarda değişir. 

 

 



Düz ağızlı freze çakılarının işlenmesinde diş olukları, düz dişli çarkta olduğu 

gibi divizörde bölme ile ya da açılı bölme işlemi ile açılır. 

 

Helis (açılı ) freze çakılarının diş olukları, helis dişlilerin açılmasında olduğu 



gibi açılır. 

 

Alın freze çakılarının alın yüzey diş olukları, dişlere ait merkez açılara göre 



bölme yöntemiyle açılır. 

 

Freze çakılarının açılmasında genellikle açı frezeleri kullanılır. 



 

2.4. Düz ve Açılı Freze Yapılmasında Dikkat Edilecek Kurallar 

 

Freze tezgâhında düz açılı freze çakısının yapılması  sırasında aşağıda belirtilen 



hususlar önemlidir: 

 

İş parçası, gevşemeyecek şekilde malafaya alınmalıdır.



 

 

İşin bağlandığı malafa, fırdöndü ile birlikte iki punta arasına boşluksuz olarak 



takılmalıdır.

 

 

Delikli aynadan yapılacak bölme işlemlerinde, ayna kolu, boşluksuz olarak 



döndürülmelidir.

 

 

Diş oluklarını açmak için seçilen freze çakısının açısı, uygun değerde olmalıdır.



 

 

Diş derinliği tam olarak verildiğinde, yeterli zırh genişliği sağlanmalıdır.



 

 

 

17



 

Açılı freze helisleri ile ilgili olarak, çark donanımı hesabında ve takılış 

düzeninde hata olmamalıdır.

 

 

Açılı frezenin helislerini açarken, paso sonlarında tabla, önce aşağı indirilmeli; 



sonra başlangıç noktasına getirilerek yukarı kaldırılmalıdır (Resim 2.1).

 

 

Resim 2.1: Helisel freze çakısının açılışı 

 

Açılacak çakının, sağ ve sol helisli oluşuna göre dönüş ve hareket yönleri ile 



helis ayar açısının konumu uygun olmalıdır (Şekil 2.7).

 

 

       Sağ helisli silindirik freze  

      

 

  Sol helisli silindirik freze 

Şekil 2.7: Sağ ve sol helisli freze çakılarının açılışı 

 

 

18



UYGULAMA FAALİYETİ 

 

 

İŞLEM BASAMAKLARI 

ÖNERİLER 

 

 



Tornalanmış taslağı malafaya bağlayınız. 

 

 



 

 

 



İşi divizöre bağlayınız. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

Divizörü istenilen bölüntü sayısına 

ayarlayınız. 

 

 



 

Frezeyi, tezgâh tablasına iş ekseninde 

bağlayınız. 

 

 



 

 

 



Frezenin açısına göre divizörü ayarlayınız.

 

 



 

 

 



 

Kanalları açınız. 

 

 

 



 

Malafanın sapı ve takılacağı yuvayı 

dikkatle temizlemeli ve malafayı 

takmalısınız. 

 

İş parçasını, gevşemeyecek  şekilde 



malafaya almalısınız. 

 

 



İş parçasını iki punta arasında 

bağlamalısınız. 

 

Fırdöndüyü emniyetli olarak tesbit 



etmelisiniz. 

 

İşin bağlandığı malafayı, divizöre 



boşluksuz olarak takmalısınız.

 

 

Delikli ayna hesabını yapmalısınız. 



 

 

Delikli aynadan yapılacak bölme 



işlemlerinde, ayna kolunu, boşluksuz 

olarak döndürmelisiniz. 

 

 

Freze çakısını  iş parçasının merkezine 



göre ayarlamalısınız. 

 

Diş oluklarını açmak için seçilen freze 



çakısının açısı, uygun değerde olmalıdır. 

 

 



Yatay düzleme göre divizöre verilecek 

açıyı hesaplamalı ve divizörü bulunan 

açıya göre çevirmelisiniz. 

 

Divizörün dönmemesi için cıvataları 



sıkmalısınız. 

 

 



Kanalı iki pasoda (kaba ve ince) 

açmalısınız. 

 

Diş boşluğu tam derinliğe indirildiğinde 



mikrometrik bileziği sıfırlamalısınız. 

 

Her kanaldan sonra divizörün manivela 



kolunu bulunan değer kadar delik 

sayısını çevirmelisiniz. 



UYGULAMA FAALİYETİ

 

 

19



 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME 

 

Aşağıda verilen ölçme değerlendirmede; çoktan seçmeli sorular, boşluk doldurma 



soruları ve doğru - yanlış kriterleri uygulanmıştır.  

 

1.



 

Aşağıdakilerden hangisi açılı freze çakısı yaparken, iş parçası bağlama 

yöntemlerinden biri değildir? 

 

A)



 

Döner tablaya bağlama  

B)

 

İki punta arasına bağlama  



C)

 

Ayna ile punta arasına bağlama  



D)

 

Mengeneye bağlama 



 

2.

 



Aşağıdakilerden hangisi açılı freze çakısı elemanlarından değildir? 

 

A)



 

Diş merkez açısı 

B)

 

Helis ayar açısı 



C)

 

Helis donanımı 



D)

 

Helis adımı 



 

3.

 



Helis adımı, diş oluğunun çakı eksenine paralel olarak iki dönüşte aldığı düşünülen 

yoldur. 


 

 (……) 


Doğru 

  (……) 


Yanlış 

 

4.



 

Freze çakısında helisler, sağa doğru yükseliyorsa sağ helisli; sola doğru yükseliyorsa 

sol helisli, demektir.  

 

 (…….) 



Doğru 

  (……) 


Yanlış 

 

5.



 

Sol helisli çakı için, dişli donanımına yön değiştiren ara dişli takılarak, ………….ters 

açıda (-β) döndürülür. 

 

6.



 

Freze çakısı diş derinliğini oluştururken ………… genişliği ölçüsü de sağlanmış 

olmalıdır. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

ÖLÇME VE DEĞERLENDİRME



 

 

20



PERFORMANS TESTİ 

 

Aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak 



gerçekleştiriniz. İşlemin süresi = 4 ders saatidir. 

 

Kullanılacak Alet ve Avadanlıklar: 



 

1- Freze tezgahı   

  

2- Divizör ve puntası 



 

 

3- Markalama aletleri 



4- İki taraflı konik açı frezesi (12° + 48° = 60° lik) 

5- Ölçme ve kontrol aletleri 

6- Mihengir 

 

 



 

Sağ yönlü helisel bir freze çakısı, 62 mm çapında ve 20 dişlidir. Dişlerin talaş yüzeyi 

yarıçap doğrultusunda, zırh kalınlığı 0,75 mm. helis ayar açısı da 22° dir. 60° lik (48° ve 

12°) çift konikli freze çakısı kullanılacaktır. Bir kanal freze çakısının gerekli elemanları 

hesaplayınız. Gerekli hesaplamaları ve hazırlıkları yaparak dişleri açınız. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 


 

 

21



AÇIKLAMA: 

Aşağıda listelenen davranışları gözlediyseniz EVET, 

gözleyemediyseniz HAYIR sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz. 

 

DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 



Hayır 

Gerekli hesaplamaları yaparak uygun açıları ve delikli ayna 



döndürme oranını buldunuz mu? 

 

 



2  İş parçasına uygun kesici takımı seçebildiniz mi? 

 

 



Kesici takımı durumuna göre tezgah fener miline bağladınız 

mı? 

 

 



4 Tezgahın devir sayısını ayarladınız mı?  

 



Freze tezgahı ve diğer takımları temiz ve tertipli tuttunuz 

mu? 


 

 



Kesme sıvısının işin gerecine uygun olmasına dikkat ettiniz 

mi? 


 

 

7 Tezgahı çalıştırıp kontrol ettiniz mi? 



 

 



Ölçülere göre tornalanmış  iş parçasını uygun malafaya 

taktınız mı? 

 

 



Freze çakısını tezgah malafasına, malafayı da yuvasına iyice 

sıktınız mı? 

 

 

10  İş parçasını güvenli bir divizöre, tezgaha bağladınız mı?  



 

11  Divizörü, bulunan açıya uygun olarak çevirdiniz mi? 

 

 

12  Divizörün dönmemesi için cıvatalarını sıktınız mı?   



13 Freze 

çakısını iş parçası merkezine göre ayarladınız mı?  

 

14  Gerekli olan dişli çarkları yerine taktınız mı?  



 

15 Markalama 

işlemini yaptınız mı?  

 

16 



Kanalları oluştururken kaba ve ince paso değerleri 

kullandınız mı? 

 

 

17  İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? 



 

 

18  İşlemi zamanında yapabildiniz mi? 



 

 

 



 

 

 



 

DEĞERLENDİRME 

Eğer, faaliyette gözlediğiniz eksiklik varsa, faaliyete dönerek ya da öğretmeninize 

danışarak bunları tamamlayınız. 


 

 

22



MODÜL DEĞERLENDİRME 

 

Aşağıda belirtilen uygulama faaliyetini gözlenecek davranışları dikkate alarak 



gerçekleştiriniz. İşlemin süresi = 4 ders saatidir. 

 

Kullanılacak Alet ve Avadanlıklar 



 

1- Freze tezgahı   

  

2- Divizör ve puntası 



 

3- Markalama aletleri 

4- İki taraflı konik açı frezesi (12° + 48° = 60° lik) 

5- Ölçme ve kontrol aletleri 

6- Mihengir 

 

 



P

t

 = 8 mm olan frezede 60 mm çapında z = 10 dişli sağ helisli ve helis açısı α = 50° 



olan vals freze çakısı açılacaktır. Zırh genişliği 1 mm. olup olukların açılması için 12° + 48° 

= 60° lik iki taraflı konik açı frezesi kullanılacaktır. Verilenlere göre gerekli olan elemanları 

hesaplayarak yapımını şekillerle açıklayınız. 

 

 



 

 

TALİMAT 



 

1- Gerekli elemanları hesaplayınız. 

2- Tornalanmış taslağı malafaya bağlayınız. 

3- İşi divizöre bağlayınız. 

4- Divizörü istenilen bölüntü sayısına ayarlayınız. 

5- Gerekli dişli çarkları takınız. 

6- Frezeyi, tezgah tablasına iş ekseninde bağlayınız. 

7- Frezenin açısına göre divizörü ayarlayınız. 

8- Kanalları açınız. 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

MODÜL DEĞERLENDİRME 



 

 

23



AÇIKLAMA: 

Aşağıda listelenen davranışları gözlediyseniz EVET, 

gözleyemediyseniz HAYIR sütununda bulunan kutucuğa (X) işareti koyunuz. 

 

DEĞERLENDİRME KRİTERLERİ Evet 



Hayır 

Gerekli hesaplamaları yaparak uygun açıları ve delikli ayna 



döndürme oranını buldunuz mu? 

 

 



2  İş parçasına uygun kesici takımı seçebildiniz mi? 

 

 



Freze tezgahı ve diğer takımları temiz ve tertipli tuttunuz 

mu? 

 

 



Kesme sıvısının işin gerecine uygun olmasına dikkat ettiniz 

mi? 

 

 



Kesici takımı durumuna göre tezgah fener miline bağladınız 

mı? 

 

 



6 Tezgahın devir sayısını ayarladınız mı?  

 

7  Gerekli olan dişli çarkları yerine taktınız mı?  



 

8 Tezgahı çalıştırıp kontrol ettiniz mi? 

 

 



Ölçülere göre tornalanmış  iş parçasını uygun malafaya 

taktınız mı? 

 

 

10 



Freze çakısını tezgah malafasına, malafayı da yuvasına iyice 

sıktınız mı? 

 

 

11  İş parçasını güvenli bir divizöre tezgaha bağladınız mı?  



 

12  Divizörü bulunan açıya uygun olarak çevirdiniz mi? 

 

 

13  Divizörün dönmemesi için cıvatalarını sıktınız mı?   



14 Freze 

çakısını iş parçası merkezine göre ayarladınız mı?  

 

15 Markalama 



işlemini yaptınız mı?  

 

16 



Kanalları oluştururken kaba ve ince paso değerleri 

kullandınız mı? 

 

 

17  İş güvenliği kurallarına uydunuz mu? 



 

 

18  İşlemi zamanında yapabildiniz mi? 



 

 

 



 

 

Düz ve açılı freze çakısı yapma modülü faaliyetlerinin ve araştırma çalışmalarının 



sonunda kazandığınız bilgilerin ölçülmesi ve değerlendirilmesi için öğretmeniniz size ölçme 

aracı uygulayacaktır. Bu değerlendirme sonucuna göre bir sonraki modüle geçebilirsiniz. 

 

Düz ve açılı freze çakısı yapma modülünü bitirme değerlendirmesi için öğretmeninizle 



iletişim kurunuz. 

 

 

24



CEVAP ANAHTARLARI 

 

ÖĞRENME FAALİYETİ-1 CEVAP ANAHTARI 

 

1 B 

2 C 

3 Doğru 

4 Yanlış 

5 GENİŞLİĞİNE 



SIRTI EKSANTRİK 

TORNA EDİLMİŞ 

FREZE ÇAKILARI 

 

ÖĞRENME FAALİYETİ-2 CEVAP ANAHTARI 

 

1 D 



2 C 

3 Yanlış 

4 Doğru 

5 TABLA 

6 ZIRH 

 

 



 

 

 

DEĞERLENDİRME 

Cevaplarınızı cevap anahtarıyla karşılaştırınız ve doğru cevap sayınızı belirleyerek 

kendinizi değerlendiriniz. Yanlış cevapladığınız konularla ilgili öğrenme ve uygulama 

faaliyetlerini tekrarlayınız. 



CEVAP ANAHTARLARI 

 

 

25



KAYNAKÇA 

 

 



 

BULUT Halit, Özcan ŞefikAtölye ve Teknolojisi I, Ankara,  Haziran, 1991. 

 

 

BAĞCI Mustafa, Mustafa ASLANER, Yakup ERİŞGİN, Taşlamacılık ve Alet 



Bileme Teknolojisi, Mesleki ve Teknik Öğretim Kitapları, Etüd ve 

Programlama Dairesi Yayınları, NO:65, Milli Eğitim Basımevi,  İstanbul, 1982. 

 

 

KARTAL Faruk, Meslek Teknolojisi I,  Manisa,  2001. 



 

 

Milli Eğitim Bakanlığı Yayınları, 2918 Metal Meslek Bilgisi, İstanbul, 2000. 



 

 

NEBİLER  İbrahim,  Tesviyecilik Atölye İş ve İşlem Yaprakları,  Modül 



Teknik Eğitim ve Hizmet Organizasyonu, Yayın No:2,  Emek Matbaacılık,  

Manisa. 


 

 

ÖZKARA Hamdi,  Meslek Teknolojisi I ve III,    İlksan Matbaası Ltd. Şti,  



Ankara, 1998. 

 

KAYNAKÇA 




Yüklə 0,64 Mb.

Dostları ilə paylaş:




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə