Ümidin cəsarəti Amerikan arzusunun bərpası barədə düşüncələr



Yüklə 2,49 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/38
tarix26.07.2017
ölçüsü2,49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38
olmayaydılar. Bəlkə də, Ağ evin sakinlərinin digər tərkibi əbədi mübarizənin 
ehtirasına bu dərəcədə qapılmasaydı, dinc yolla razılığa gəlmək olardı, çünki 
belə  Ağ  ev  üçün  48  səsə  qarĢı  51  səslə  qələbə  sakitləĢmə  və  kompromiss 
axtarıĢı siqnalına çevriləcəkdi, heç də özündən razılıq kütbeyinliyi üçün bir 
səbəb olmayacaqdı. 
Lakin  2005-ci  ildə  belə  barıĢıq  üçün  Ģərait  olmadı.  Heç  bir  qarĢılıqlı 
güzəĢt,  xoĢməramlı  jest  cəhdi  olmadı.  Seçkilərdən  iki  gün  sonra  Prezident 
BuĢ  televiziya  ilə  çıxıĢ  edib  bəyan  etdi  ki,  özünün  sahib  olduğu  siyasi 
kapitaldan  istifadə  etmək  niyyətindədir.  Elə  həmin  gün  mühafizəkarlar 
aktivisti  Qrover  Norkvist  hər  cür  diplomatiyanı  kənara  atıb  demokratların 
düĢərgəsindəki vəziyyəti belə ruhda qiymətləndirdi: «Hər bir fermer bilir ki, 
qaramal  müxtəlif  cür  olur-  eləsi  var  ki,  onu  bağlamasan,  sakitləĢmir». 
Mənim  and  içməyimdən  iki  gün  sonra  Konqressin  üzvü,  Klivlenddən  olan 

 
19 
Tabbz  Cons  Nümayəndələr  palatasında  çıxıĢ  etdi  və  bu  qadın  Ohayo 
Ģtatındakı  seçkilərin  nəticəsi  ilə  razılaĢmadığını,  elektorların  sertifikatına 
Ģübhəsini  bildirdi.  O,  çox  sayda  səsvermə  proseduralarının  pozulmasını 
sadaladı,  bu  pozuntular  isə  seçki  günü  qeydə  alınmıĢdı.  Sıravi 
respublikaçılar acıqlı-acıqlı qaĢ-qabaqlarını töküb, bir-birrləri ilə pıçıldaĢırdı 
(qulağıma    «Xəstə  uduzanlar»  sözləri  çatır).  Lakin  spiker  Hastert  və 
çoxluğun  lideri  Deley  təlaĢ  keçirməyən  sifətləri  ilə  öz    hündür  yerlərindən 
hamıya  tamaĢa  edirdilər,  yaxĢı  anlayırdılar  ki,  səs  də,  çəkic  də  onların 
əlindədir. Kaliforniyadan olan Barbara Bokser etiraza qol çəkməklə razılaĢdı 
və  biz Senatın iclas zalına qayıdanda həmin gün yetmiĢ üç ya yetmiĢ dörd 
səs verənlə birlikdə ilk səsimi verirdim, bu vaxt Corc BuĢu ikinci müddətə 
BirləĢmiĢ ġtatların prezidenti seçdilər. 
Həmin səsvermədən sonra mənə çox sayda acıqlı telefon zəngləri gəldi, 
iri  dəstələrlə  qəzəbli  məktublar  alırdım.  Mən  qəzəblənmiĢ  partiya 
yoldaĢlarıma zəng edib, izah edirdim ki, Ohayoydakı vəziyyətdən halı idim, 
deyirdim  ki,  təhqiqat  hər  Ģeyi  aydınlaĢdıracaqdır,  lakin  hər  halda  mənim 
nöqteyi-nəzərimə  görə  Corc  BuĢ  seçkiləri  udmuĢdur  və  bu  da  mümkün 
deyildir  ki,  bu  vəzifədə  olduğum  iki  gündən  sonra  satıla  bilim,  ya  da 
baĢqasının fitnəsinə qoĢulum. Təqribən həmin vaxtlarda keçmiĢ senator Zell 
Millerlə görüĢdüm.  Corciya Ģtatından olan arıq,  zillənmiĢ baxıĢları olan bu 
demokrat  Milli  atıcılar  assosiasiyasının  (NRA)  idarə  heyətinin  üzvü  idi. 
Demokratik  partiyadan  ümidi  kəsildikdən  sonra  Corc  BuĢu  dəstəkləmiĢ, 
Respublikaçıların partiya qurultayında qəzəbli çıxıĢ edərək amansız Ģəkildə 
əhdi  pozan  Con  Kerrini  və  onun  milli  təhlükəsizlik  sistemini  zəiflətməyi 
nəzərdə tutmasını kəskin surətdə tənqid etmiĢdi. Biz bir qədər söhbət etdik, 
istehza  ilə  dolu  kəlmələr  iĢlətdik ki,  yaĢlı  Cənublu  gedir,  gənc  qara  ġimallı 
gəlir  və  öz  mötəbər  partiya  qurultaylarımızdakı  çıxıĢlarımızda  bu  kontrast 
mətbuatın diqqətindən yayınmadı. Senator Miller məni səmimi Ģəkildə təbrik 
etdi,  yeni  yerdə  mənə  hər  cür  uğurlar  arzuladı.  Sonra  o,  özünün  «Ləyaqət 
defisiti» kitabında qurultayda etdiyim çıxıĢı nə vaxtsa eĢitdiyi ən yaxĢı çıxıĢ 
adlandırmıĢdı.  Onu  da  əlavə  etmiĢdi  ki,  -    bunu  güman  edirəm  ki,  bic 
təbəssümlə  yazmıĢdı,  -  belə  çıxıĢ  seçkilərdəki  qələbəyə  çətin  ki,  kömək 
edərdi. 
BaĢqa  sözlə,  mənim  adamım  uduzdu,  Zell  Millerin  adamı  isə,  əksinə, 
uddu. Siyasi gerçəkliyin sərt, soyuq üzü belədir.  
Bütün yerdə qalanlar isə yalnız sadəcə hissdir. 
 
 
Arvadım təsdiq edə bilir ki, təbiət etibarilə mən coĢğun emosiyalarımı o 
qədər  də  tez-tez  biruzə  vermirəm.  Enn  Koulterin  və  ya  Siin  Hannitinin 

 
20 
televizorun  ekranından  ildırım  çaxdırdıqlarını    görəndə,  onları  o  qədər  də 
ciddi  qəbul  etmirəm.  DüĢünürəm  ki,  onlar  reytinqlərini  yüksəltmək  və 
kitablarının  satıĢını  artırmaq  üçün  belə  hərəkət  etməyə  məcburdurlar, 
baxmayaraq  ki,  təsəvvür  edə  bilmirəm  ki,  kimsə  nifrət  oyandıran  belə 
tiplərlə  öz  qiymətli  axĢamını  bir  otaqda  keçirmək  istəsin.  Hansısa  bir 
yığıncaqda  Demokratlar  məni  danıĢığa  tutub  olduqca  pis  dövrdə 
yaĢadığımızı, sürünən faĢizmin öz kəndirini boğazımıza keçirdiyini deyəndə, 
mən  öz  həmsöhbətlərimə  nə  ilə  cavab  verəcəyimi  bilirdim  –  bu,  Franklin 
Delano 
Ruzveltin 
(FDR) 
prezidentilyi 
dövründə  yapon  mənĢəli 
amerikalıların  nəzarət  altında  saxlanmasıdır,  Con  Adamsın  dövründə 
Əcnəbilər haqqında və Qiyama təhrik barədə olan qanunlardır və ya onlarla 
adminstrasiyanın  dövründə  yüz  il  ərzində  linçləmənin  davam  etməsidir. 
Bütün bunlar olmuĢdur, bəlkə daha pisləri də olmuĢdur, ona görə də xüsusən 
təĢviĢ  keçirməyə  elə  bir  ehtiyac  da  yoxdur.  Rəsmi  nahar  məclislərində 
məndən  soruĢandakı,  hazırkı  siyasi  Ģəraitdə,  bütün  bu  böhtan 
kampaniyalarının və Ģəxsi hücumların içərisində necə iĢləyirsən, mən Nelson 
Mandelanı, Aleksandr Soljenitsini, Çin və ya Misir dustaqxanalarında yatan 
istənilən məhbusu yada salıram. Ümumiyyətlə, nə vaxtkı səni söyürlər, bu o 
qədər də pis deyildir. 
Əlbəttə,  mənim  indiyədək  dərdə  qarĢı  immunitetim  yoxdur.  Əksər 
amerikalılar  kimi,  bu  gün  bizim  demokratiyanın  güclü  Ģəkildə  təhrif 
olunduğu hissi mənə də yad deyildir. 
Mən  onu  nəzərdə  tutmuram  ki,  bizim  etiqad  etdiyimiz  ideallarla 
gündəlik  reallıq  arasında  keçilməz  uçurum  əmələ  gəlmiĢdir.  Bu  uçurum 
həmiĢə mövcud olmuĢdur, bəlkə də Amerikanın doğuluĢundan mövcuddur. 
Amalları və real həyatı yaxınlaĢdırmaq üçün müharibələr baĢ verdi, qanunlar 
qəbul edildi, islahatlar aparıldı, ittifaqlar təĢkil edildi, etirazlar eĢidildi.  
Ən  təhlükəlisi  çağırıĢların  böyüklüyü  ilə  bizim  siyasi  həyatın  cılızlığı 
arasındakı  uçurumdur,  gündəlik  mənasızlıq,  bayağılıq,  sərt  qərarlardan 
xroniki  qorxu,  istənilən  ciddi  problemi  həll  etmək  naminə  iĢlək  konsensus 
qurmaq sahəsində bacarıqsızlığımız bizi çox asanlıqla öz arxasınca aparır. 
Hamımız  bilirik  ki,  ümumdünya  rəqabəti  bərabər  imkanlar  və 
cəmiyyətin  daim  artan  mobbilliyi  inamına  həqiqi  sədaqəti  nəzərə  almadan 
belə,  bizdən  yuxarıdan  aĢağı  bütün  təhsil  sistemini  köklü  sürətdə 
dəyiĢdirməyi,  pedaqoji  kadrları  xeyli  dərəcədə  təzələməyi,  dəqiq  və  təbiət 
elmlərinin  öyrədilməsinə  böyük  diqqət  verilməsini,  yoxsul  rayonlarda 
uĢaqların  savadsızlığına  qarĢı  qəti  mübarizə  aparılmasını  tələb  edir.  Lakin 
bütün  bunlar  barədəki  mübahisələr  heç  bir  fayda  vermir,  çünki  kəskin 
dəyiĢikliklərin  tərəfdarları  və  hazırkı  vəziyyətə  səcdə  qılanlar  arasında, 
pulun  təhsildə  heç  bir  rol  oynamadığını  bəyan  edənlər  və  böyük  maliyyə 

 
21 
müdaxiləsinə çağırıĢlar edən, lakin onların təyinatı üzrə istifadə olunmasına 
təminat verməyə tələsməyənlər arasında razılığa gəlmək mümkün olmur.  
Təkrar  etməyə  ehtiyac  yoxdur  ki,  bizim  səhiyyə  sistemi  dağılmıĢdır, 
dəhĢətli  dərəcədə  səmərsizdir  və  çoxdan  artıq  ömürlük  iĢə  götürmə 
sistemindən imtina etmiĢ, halal amerikan zəhmətkeĢlərini xroniki mühafizə 
olunmamaq və demək olar ki, mümkün olan məhrumiyyət zolağına salan bu 
günkü iqtisadiyyata da pis uyğunlaĢmıĢdır. Ġllər gəlib keçir, bütün ideoloji və 
siyasi  oyunbazlıq  heç  nə  ilə  yekunlaĢmır.  2003-cü  il  istisna  idi,  həmin  ili 
dərman reseptini aldıq, bunda dövlətin və özəl bölmənin ən ciddi nöqsanları 
birləĢmiĢdi  –  çox  baha  qiymətlər,  bürokratik  hərc-mərclik,  hansısa  bir  real 
təminatın olmaması və vergi ödəyənlər üçün astronomik hesablar. 
Biz bilirik ki, beynəlxalq terrorizmlə mübarizə onun silahlı qaydada dəf 
edilməsini,  həm  də  ideyaların  mübarizəsini  nəzərdə  tutur,  bizim 
perspektivdəki  təhlükəsizliyimiz  hərbi  qüvvənin  tətbiq  edilməsinin  etibarlı 
hüquqi  bazası  ilə  və  digər  dövlətlərlə  olan  sıx  əməkdaĢlıqla  təmin 
edilməlidir. Dünya yoxsulluğu problemlərinə müraciət və geri qalan ölkələrə 
kömək  göstərmək, heç Ģübhəsiz, bizim dövlət maraqları sferasına daxildir, 
heç  də  sadəcə  xeyriyyə  fəaliyyəti  deyildir.  Bizim  xarici  siyasət  məsələləri 
barədə mübahisələrimizi eĢitsəniz sizə elə gələ bilər ki, burada yalnız iki yol 
vardır – hərbi təcavüz və ya izolyasiya. 
Dində biz təskinlik və anlaĢılma mənbəyini tapsaq da, hətta burada da 
tam yekdillik yoxdur. Biz özümüzü tolerantlıq nümunəsi hesab edirik, ancaq 
bizi  irqi,  dini,  mədəni  kataklizmlər  sarsıdır.  Bunları  həll  etmək,  bütün  fikir 
ayrılıqlarını  yoluna  qoymaq  əvəzinə  bizim  siyasi  xəttimiz  onları  qızıĢdırır, 
istismar edir və beləliklə bizi əks tərəflərə ayırır. 
Adi söhbətlərdə bizim dövlət məmurlarının çoxu səmimi qaydada etiraf 
edir  ki,  real  və  necə  deyərlər  ideal  siyasət  arasında  nəhəng  fərq  vardır. 
Aydındır ki, Demokratlar mövcud Ģəraitlə heç də razı deyillər, çünki ən azı 
indi  onlar  uduzmuĢ  vəziyyətdədirlər,  bütün  seçkiləri  udmaq  hesabına 
Respublikaçılar  ağalıq  edirlər  və  hakimiyyətin  bütün  budaqlarına  nəzarət 
etməklə  heç  bir  kompromiss  barədə  hətta  düĢünmürlər  də.  Lakin  ən 
uzaqgörən  Respublikaçılar  ümumilikdəc  sevinməməlidirlər,  çünki  əgər 
Demokratlar  bir  qədər  güc  sərf  etsələr  qalib  gələcəklər.  Respublikaçılar 
ancaq  göründüyü  kimi,  seçkiləri  reallığa  zidd  olan  Ģüarlarla  udduqlarından 
(xidmətləri  ixtisar  etmədən  vergilərin  aĢağı  salınması,  sığorta  yardımları 
sistemində  islahat  aparmadan  Sosial  Təminatın  özəlləĢdirilməsi,  qurbansız 
müharibə aparmaq), idarəetmə iĢini demək olar ki, yaddan çıxarmıĢlar. 
Bütün  bunlara  baxmayaraq,  nə  bu,  nə  də  digər  cəbhədə  düĢünülmüĢ 
təhlilin,  dərin  düĢüncələrin  və  ya    mövcud  çıxılmaz  vəziyyətə  görə  hətta 
xırda  bir  məsuliyyətin  etirafının  kiçicik  əlamətləri  də  gözə  çarpmır.  Siyasi 

 
22 
kampaniyalarda  heç  bir  tənqid  eĢidilmir,  heç  bir  ittiham  irəli  sürülmür, 
onlara  redaksiya  məqalələrində  də,  kitablarda  da,  dünyada  hələ  təzə  olan 
bloqqerlərdə  də  rast  gəlminmir.  Nöqteyi-nəzərdən  asılı  olaraq  bizim 
bugünkü  vəziyətimizi  radikal  mühafizəkarların  və  ya  yola  gəlməyən 
liberalların,  Tom  Deleyin  və  ya  Nensi  Pelosinin,  böyük  neftin  və  ya 
rüĢvətxor  vəkillərin,  dindar  fanatiklərin  və  ya  gey  hərəkatı  fəallarının, 
«Foks-nyus»  kanalının  və  ya  «Nyu-York  tayms»ın  fəaliyyətinin  təbii 
nəticəsi  hesab  etmək  olar.  Hekayətlərin  maraqlılığı,  arqumentlərin 
inandırıcılığı,  sübutların  dəqiqliyi  müəllifdən  müəllifə  keçdikcə 
fərqlənəcəkdir  və  gizlətmirəm  ki,  mənim  rəğbətim  Demokratların  tərəfində 
olacaqdır  və    hesab  edirəm  ki,  liberalların  arqumentləri  daha  yaxĢı 
əsaslandırılmıĢdır.  Ən  ümumi  cizgilərdə,  solların  və  sağların  izahları  indi 
bir-birinin güzgü əksinə çevrilmiĢdir. Burada siz qəsd nəzəriyyəsi, qorxutma 
vasitələri barədə mülahizələrə də rast gələcəksiniz, bütün Amerika elə bil ki, 
siyasi  intriqaçıların  pəncəsinə  keçmiĢdir.  Hər  bir  yaxĢı  əsaslandırılmıĢ 
nəzəriyyədə olduğu kimi, onlarda düzgünlük, inanmağa hazır olan adamları 
qənaətləndirmək üçün tələb edilən miqdardadır, bütün aydın ziddiyətlər isə 
ustalıqla ört-basdır edilir ki, heç kəs də azacıq da olsa Ģübhə əmələ gəlməsin. 
Bunların  hamısının  məqsədi  rəqibi  inandırmaq  olmayıb,  öz  tərəfdarlarında 
inamın közərmə dərəcəsini yüksəltməkdir, üstəlik daha çox yeni tərəfdarlar 
cəlb etməkdir ki, opponentini külə çevirə biləsən. 
Əlbəttə, öz adəti gündəlik iĢi ilə məĢğul olan milyonlarla amerikalı sizə 
tam baĢqa Ģeyləri söyləyəcəkdir. Onlar çox iĢləyir və ya iĢ axtarırlar, yeni iĢ 
baĢlayır,  dərs  hazırlamaqda  uĢaqlarına  kömək  edir,  qaz  və  tibbi  sığortaya 
görə yüksək xərcləri ödəyir, pensiyaları ilə olan vəziyyəti araĢdırırlar, çünki 
iflasa uğrama iĢləri üzrə hansısa məhkəmə bu pesiyaya etirazını bildirmiĢdir. 
Həyatda onların ümidi gələcək barədəki təĢviĢlərlə növbələĢir. Ziddiyyətlər 
və aydın olmayan məsələlər həddən çoxdur. 
Siyasət  deyəsən  bu  gündəlik  qayğılardan  nəhayətsiz  qaydada  uzaqdır, 
onlar anlayırlar ki, siyasət bu gün biznesə çevrilmiĢdir, heç də missiya, borc 
deyildir  və  qanun  layihələri  ətraındakı  bütün  müzakirələr  teatr  tamaĢasına 
bənzəyir, ona görə də adamlar üzlərini çevirirlər ki, səs-küyü, mübahisələri 
və ardı kəsilməyən çərənləmələri eĢitməsinlər. 
Amerikalıları  həqiqətən  təmsil  edən,  həmin  amerikalılara  xidmət  edən 
hökumət tam baĢqa siyasət aparmalıdır. Belə siyasət bizim hər birimizin real 
həyatının əsl güzgüsünə çevriləcəkdir. O bütün olan məsələlərə əlbəttə cavab 
verməyəcəkdir,  istehlaka  hazır  olan  məhsula  çevrilməyəcəkdir.  Onu  bizim 
ən yaxĢı ənənələrimizdən yaratmaq lazımdır, bu vaxt həm də keçmiĢimizdə 
pis  olanları  da  unutmamalıyıq.  BaĢa  düĢməliyik  necə  oldu  ki,  biz  vuruĢan 
fraksiyaların  və  qəbilə  nifrətinin  olduğu  bu  yerə  düĢdük.  Daim  yada 

 
23 
salmalıyıq  ki,    bütün  fərqlərə  baxmayaraq  bizdə  ümumi  olanlar  çoxdur, 
bunlar ümiddir, arzulardır, heç vaxt dağılmayacaq bağlılıqdır.  
 
 
VaĢinqtona  gələndə  birinci  diqqəti  cəlb  edən  Ģeylərdən  biri  Senatın 
yaĢlı  üzvləri  idi.  Con  Uornerlə  Robert  Bərd  fasilələrdə  bir-birilə  çox 
nəzakətlə  danıĢırdılar  və  ya  respublikaçı  Ted  Stivenslə  demokrat  Deniel 
Ġnueni  əsl  dostluq  hissləri  birləĢdirirdi. Hamı  onlarda  ölmüĢ  cinsin  axırıncı 
nümayəndələrini  görürdü,  onlar  Senatdakı    iĢlərini  səmimi  qaydada 
sevirdilər  və  kəskin  siyasi  parçalanma  xəttinə  tərəfdar  deyildilər.  Həm 
mühafizəkar, həm də liberal icmalçılar  büdcə Ģeydə eyni rəyə gəlirdilər ki, 
VaĢinqtonda qızıl era süqut etməmiĢdən əvvəl hakimiyyətdə hansı partiyanın 
olmasından asılı  olmayaraq nəzakət ağalıq edirdi və hökumət iĢləyirdi. 
Bir  axĢam  qəbulda  mən  VaĢinqtonun  köhnə  iĢçisi,  əlli  ilə  yaxın 
ömrnünü Kapitoliyə həsr etmiĢ bir adamla söhbət etdim. Mən ondan o vaxtkı 
və indiki atmosferin arasındakı fərqlər barədə nə düĢündüyünü soruĢdum. 
-  Nəsil  baĢqadır  –  deyə  fikirləĢmədən  cavab  verdi.  -O  vaxtlar 
VaĢinqtonda hansısa hakimiyyətə gəlmək istəyən hər bir adam müharibədən 
gəlmiĢdi. Hər məsələ üstündə  biz dəli kimi mübahisə edirdik. Hamı fərqli 
idi  –  müxtəlif  Ģəhərlərdən,  müxtəlif  ailələrdən  olmaqla  müxtəlif  siyasi 
baxıĢlara  sahib  idi.  Lakin  müharibə  elə  bil  ki,  hamını  birləĢdirmiĢdi  və  bu 
ümumi  həyat  təcrübəsi  bir-birimizə  etibar  etməyə  və  özgə  rəyinə  hörmətlə 
yanaĢmağa  məcbur  edirdi.  Bu  bizə  problemləri  həll  etməkdə  və  iĢləməkdə 
yaxĢı kömək edirdi. 
-
 
Mən onun Duayt Eyzanhauer və Sem Reybern, Din Açeson və Everett 
Driksen  barədə  necə  həvəslə  danıĢmasına  qulaq  asırdım,  onun  təsvir  etdiyi 
və indi zaman tüstüsünün örtüyünə məruz qalmıĢ bu portretlər məni heyran 
edirdi.  Həmin  vaxtlar  hələ  xəbərin  bütöv  sutka  davam  edən  buraxılıĢları, 
ardı-arası  kəsilməyən  xeyriyyə  toplantıları  yox  idi,  ciddi  adamlar  ciddi  də 
iĢlərlə  məĢğul  olurdu.  Öz-özümə  deyirdim  ki,  onun  keçmiĢ  haqqındakı 
xatirələri müəyyən seçmə qaydası ilə fərqlənir, məsələn, vətəndaĢ hüquqları 
barədə qanunvercilik layihəsini Senatın iclasından geri  götürməyə müvəffəq 
olan  Cənubluların  partiya  qurultayı  haqqında,  Makkartizmin  nifrət  oyadan 
dövrlərindən, Bobbi Kennedinin ölümündən bir az əvvəl qaldırdığı dəhĢətli 
yoxsulluq  problemindən,  hakimiyyət  dəhlizlərində  qadınların  və  azlıqların 
olmamasından bir kəlmə də danıĢmırdı. 
Mən  bir  Ģeyi  də  baĢa  düĢdüm:  qəribə  Ģəraitlərin  qovuĢması  bir  daha 
hakim kəsilən konsensusun sabitliyini təmin edirdi, onun özü bu konsensusu 
yaradanlardan  biri  idi.  Onu  təkcə  ümumi  müharibə  keçmiĢi  deyil,  həm  də 
Soyuq  müharibə  və  Sovet  təhlükəsi  qarĢısındakı  yekdillik  mümkün  edirdi. 

 
24 
Burada  əllinci  və  altmıĢıncı  illərdə  Amerika  iqtisadiyyatının  rəqabətsiz 
ağalıq  etməsi  də  az  rol  oynamırdı,  bu  vaxt  Avropa  və  Yaponiya  hərbi 
böhrandan sonra çətinliklə sağalırdı. 
Bir fakt da danılmazdır ki, Ġkinci dünya müharibəsindən sonra Amerika 
siyasi  həyatı  özünün  daha  az  dərəcədə  ideolojiləĢməsi  ilə  seçilirdi,  deməli 
partiya  birliyi  anlayıĢı  indikindən  daha  geniĢ  qaydada  yayğın  görünürdü. 
Demək  olar  ki,  bütün  bu  illərdə  Konqressə  nəzarət  edən  Demokratik 
koalisiya  Hubert  Hamfri  kimi  ġimal  libreallarının,  Ceyms  Ġstland  kimi 
Cənubdan  olan  mühafizəkar  Demokratların  və  onların  ən  müxtəlif  siyasi 
baxıĢlara  malik  olan  və  böyük  siyasət  maĢınının  yuxarı  qaldırdığı  çoxsaylı 
tərəfdarlarının  qarıĢığından,  ərintisindən  ibarət  idi.  Bu  koalisiya  «Yeni 
kursun»  iqtisadi  populizmi  ilə  birləĢmiĢdi.  «Yeni  kurs»  koalisiyası  ədalətli 
əmək  haqqını  və  pensiyanı,  qəyyumluq  və  ictimai  iĢləri,  daim  artan  həyat 
səviyyəsini  nəzərdə  tuturdu.  Bundan  baĢqa  partiya  məĢhur  «yaĢa  və 
baĢqalarının da yaĢamasına imkan ver» qaydasını əsas götürürdü. Bu qayda 
güzəĢtlər və Cənubda irqi istismarı fəal dəstəkləmək dövrünə gedib çıxırdı. 
Bu siyasət mədəniyyətə daha geniĢ baxıĢ çərçivəsində meydana gəlmiĢdi, bu 
dövrdə cəmiyyətdə davranıĢ normaları, belə deyək ki, cinsi əlaqələrin təbiəti 
və ya qadınların rolu nadir hallarda müzakirə edilirdi. Həmin mədəniyyətdə 
hətta bu naqolay sözlərin özü də yox idi, hələ bu məsələlər ətrafındakı siyasi 
mübahisələr bir yana qalsın. 
Bütün  əllinci  illər  boyu  və  altmıĢıncı  illərin  birinci  yarısında  «Böyük 
qoca  partiya»ya  (GOP),  respublikaçılara  prinsipial  məsələlər  üstündə 
müxtəlif  fəlsəfi  fikir  ayrılıqları  heç  də  yad  deyildi.  Onların  arasında  Barri 
Qolduoterin  Qərb  azadlığı  fikri  ilə  Nelson  Rokfellerin  ġərq  paternalizmi, 
Abraham  Linkolnun  və  Teoder  Ruzveltin  Respublikanizm  adlanan  siyasi 
xəttinin, baĢqa sözlə onun federal hökumətin fəal mövqeyini müdafiə etməsi 
tərəfdarları  ilə  Edmund  Börkün  mühafizəkar  baxıĢlarını  müdafiə  edənlər, 
sosial eksperiment aparmağa deyil, sadiq qalanlar arasındakı fərqlər idi. Bu 
qütbvari  ictimai  əhval-ruhiyyələr  demək  olar  ki,  bütün  məsələlər  üzrə 
vətəndaĢ hüquqları, federal qanunvericilik və hətta vergilər üzrə Ģaxələnirdi. 
Ancaq  Demokratlar  kimi  «Böyük  qoca  partiya»nı  (GOP)  da  əsasən  iqtisadi 
maraqlar,  azad  bazar  və  vergilərin  artmasını  dayandırmaq  konsepsiyası 
birləĢdirirdi.  Bu  konsepsiya  onun  bütün  üzvləri  üçün  məqbul  idi,  hansısa 
Ģəhərdəki baĢ küçədə yerləĢən dükanın sahibindən tutmuĢ Ģəhər ətrafındakı 
klubun 
menecerinə  qədər  hamını  razı  salırdı.  (Əllinci  illərdə 
Respublkaçılarda  kəskin  antikommunizm  sindromu  baĢ  qaldırdı,  lakin  Con 
F.Kennedinin  fəaliyyətinin  sübut  etdiüi  kimi  seçkilər  baĢlayanda 
Demokratlar  onlarla  bərabərləĢməyə,  hətta  onları  ötüb  keçməyə  can 
atırdılar). 

 
25 
  Bütün  bu  siyasi  nizamlanmalar  artıq  altmıĢıncı  illərdə  sona  çatdı, 
bunun səbəbləri isə çoxdan və yaxĢı məlum idi. Birincisi, vətəndaĢ hüquqları 
barədə  hərəkat  baĢladı  və  bu,  cəmiyyətin  formalaĢmıĢ  siyasi  strukturunu 
əsaslı  Ģəkildə  silkələdi  və  amerikalıları  öz  seçimlərini  etməyə  məcbur  etdi. 
Axırda  Lindon  Conson  bu  döyüĢdə  düzgün  mövqelər  tuta  bildi.  Lakin 
Cənubda  doğulduğundan  əksəriyyətdən  daha  aydın  Ģəkildə  o,  bu  seçimin 
qiymətini  də  anlayırdı.  «VətəndaĢ  hüquqları  barədə»  1964-cü  il  qanununu 
imzaladıqdan sonra o, öz köməkçisi Bill Moyersə demiĢdi ki, qələmin bircə 
hərəkəti ilə Cənubu bütünlüklə yaxın gələcək üçün «Böyük qoca partiya»ya 
(GOP) verdi. 
Sonra  Vyetnamdakı  müharibəyə  qarĢı  tələbə  çıxıĢları  baĢlandı, 
danıĢılırdı ki, Amerika heç də həmiĢə düzgün hərəkət etmir, gənc nəsil heç 
nə ilə yaĢlı nəsilə borclu deyildir və onun diqtəsi altında yaĢamaq istəmir. 
Sonra, status-kvo bütünlüklə dağıldıqda səhnəyə ən müxtəlif iĢtirakçılar 
-  feministlər,  latınamerakalılar,  hippilər,  «Panterlər»,  tənha  analar,  geylər 
çıxdılar  və  öz  hüquqları  barədə  danıĢmağa  baĢladılar,  ucadan  özlərinin 
tanınmasını  istədilər,  həm  də  onların  hamısı  stol  ətrafında  oturub,  piroqun 
bir parçasını  tələb edirdi. 
Bütün  bunlar  yalnız  bir  neçə  ildən  sonra  sakitləĢdi.  Məhkəmənin 
göstəriĢi  ilə  məktəb  avtobuslarında  uĢaqların  daĢınmasına  məhəl 
qoymamaqda  ifadə  olunan  Niksonun  Cənub  strategiyası  və  həm  də  onun 
dinməz  çoxluğa  müraciəti  ona  seçicilər  arasında  böyük  dividend  gətirdi. 
Lakin  onun  idarəçilik  fəlsəfəsi  aydın  ideologiyaya  çevrilə  bilmədi.  Məhz 
Nikson bunu kompensasiya edən ilk federal proqramların təĢəbbüsçü idi və 
qanunvericilik  qaydasında  Ətraf  Mühitin  Mühafizəsi  Ġdarəsini  və  Əməyin 
Mühafizəsi  Ġdarəsini  yaratmıĢdı.  Cimmi  Karter  vətəndaĢ  hüquqlarının 
müdafiəsini  ənənəvi  mühafizəkar  demokratik  proqramla  əlaqələndirməyin 
mümkünlüyünü  sübut  etdi.  Öz  statuslarının  aĢağı  düĢməsinə  baxmayaraq 
Cənublu  Demokrat  konqressmenlərin  əksəriyyəti  partiyada  qalmağa 
üstünlük verdilər, öz yerlərini qoruyub saxladılar və demokratlara köməklik 
göstərdilər ki, ən azı Nümayəndələr palatasında nəzarəti əldən verməsinlər. 
   Lakin  tektonik  lövhələr  artıq  hərəkətə  gəlmiĢdi.  Siyasət  günün  vacib 
məsələsi olmayıb, əxlaqın predmetinə çevrildi, ona əxlaqi imperativlərin və 
əxlaqi  mütləqiliyin  kateqoriyasında  baxmağa  baĢladılar.  Həm  də  siyasət 
daha çox Ģəxsi iĢə çevrildi, bütün münasibətlərə – qaralarla ağlar arasındakı, 
kiĢilərlə  qadınlar  arasındakı  münasibətlərə  –  müdaxilə  etməyə  və 
avtoritetlərin  qaldırılmasında  və  devrilməsində  mühüm  rol  oynamağa 
baĢladı. 
Təbiidir  ki,  kütləvi  Ģüurda  liberalizm  və  mühafizəkarlıq,  baxıĢlardan 
daha çox ənənəvi mədəniyyətə və əks mədəniyyətə münasibətdəki mövqeyə 

 
26 
görə  ayrılırdı.  Sizin  təkcə  tətil  etmək  hüququna  və  ya  korporativ  vergi 
qoyulmasına  baxıĢınız  deyil,  həm  də  cinsi  əlaqə,  nakotiklər,  rok-n-roll, 
katolik messası (dini mərasimi – tərcüməçi) və protestant kanonları barədəki 
düĢüncələriniz  indi  mühüm  əhəmiyyət  kəsb  edirdi.  Bu  yeni  liberalizm 


Yüklə 2,49 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə