Ümidin cəsarəti Amerikan arzusunun bərpası barədə düşüncələr



Yüklə 2,49 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə4/38
tarix26.07.2017
ölçüsü2,49 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38
ġimaldakı ağ seçicilərin zövqünə o qədər də uyğun gəlmədi, ümumilikdə heç 
Cənubda  da  rəğbətlə  qarĢılanmadı.  Küçələrdəki  zorakılıq  və  ziyalı 
dairələrində  ona  güzəĢtli  qaydada  yanaĢmaq,  qara  qonĢular  və  avtobusda 
məktəbə daĢınan ağ uĢaqlar, bayraqların yandırılması, veteranlara tüpürmək-
bunların hamısı ən əziz dəyərləri bütünlüklə məhv etməsə də, təhqir  edir və 
kiçildirdi. Bu dəyərlər isə ailə, etiqad, bayraq, qonĢuluq, hətta bəziləri üçün 
ağların  imtiyazları  idi.  Bu  dəlilik  qızıĢanda  böyük  siyasi  qətllər,  yanan 
Ģəhərlər,  Vyetnam  fəlakəti  sırasında  iqtisadi  yüksəliĢin  arxasınca  benzin 
böhranı, inflyasiya və zavodların bağlanması hadisələri gəldi. Cimmi Karter 
yalnız  termostatı  fırlatdı  ki,  buxarın  təzyiqin  azaltsın.  Elə  bu  vaxt  Ġran 
radikallarının  bir  qrupu  OPEK  üzvlərinə  əlavə  baĢ  ağrısı  bəxĢ  etdi,  «Yeni 
kurs» koalisiyasının əksər üzvləri digər siyasi ev axtarıĢı ilə məĢğul olmağa 
baĢladılar. 
   
   
  AltmıĢıncı  illərə  mənim  daim  mürəkkəb  münasibətim  olmuĢdur. 
Müəyyən    mənada  mən  həmin  dövrün  məhsulu  idim.  QarıĢıq  nikahdan 
doğulduğumdan  mən  tam  baĢqa  həyatı  yaĢamalı  idim,  o  vaxtkı  ictimai 
dəyiĢikliklər baĢ versəydi, heç bir qapı mənim üzümə açılmazdı. Ancaq mən 
çox  cavan  idim,  bu  dəyiĢikliklərin  mahiyyətini  lazımınca  anlamırdım,  həm 
də  çox  uzaqda  –  gah  Havay  adalarında,  gah  Ġndoneziyada  yaĢayırdım,  ona 
görə də Amerika ruhunun zəifləməsinin Ģahidi olmamıĢdım. AltmıĢıncı illər 
barədə  mənim dərk etdiklərimin çoxu, özünü ömrünün axırına qədər fəxrlə 
islah  edilməz  liberal  saydığı  atamın  baxıĢlarından  irəli  gəlirdi.  Onun  özünə 
güvənməsini vətəndaĢ hüquqları uğrunda hərəkat xüsusən möhkəmləndirirdi. 
Ġmkan düĢən kimi onun dəyərlərini: dözümlülüyü, bərabərliyi, bədbəxtlərin 
müdafiəsini mənə təlqin edirdi. 
Anamın  görüĢləri  isə  çox  hallarda  ancaq  olduqca  məhdud  idi,  burada 
həm  məsafə  (1960-cı  ildə  o,  qitədəki  Amerikadan  Havay  adalarına 
getmiĢdi),  həm  də  onun  düzələ  bilməyən  sadəlövh  romantizmi  öz  rolunu 
oynamıĢdı.  Zəkası  ilə,  güman  ki,  o  «Qaralara  hakimiyyət»  Ģüarını, 
«Demokratik  cəmiyyət  uğrundakı  tələbələrin»  fəaliyyətini  və  ya  heç  nə 
olmamıĢ  kimi  birdən  qılçalarının  tükünü  qırxmağını  dayandıran  öz 
rəfiqələrini  anlamağa,  qəbul  etməyə  çalıĢırdı,  lakin  xarakterində  baĢlıca 
cəhət – acıqlı ziddiyyət ruhu çatıĢmırdı. Hisslərə gəldikdə, onun liberalizmi 

 
27 
hardasa  1967-ci  ildən  əvvəldə,  ilk  kosmik  proqramlar,  Sülh  korpusu, 
«Azadlıq səfərləri», Mahaliya Cekson və Coan Baez dövrlərində qaldı. 
  Mən böyüdükdə, yetimiĢinci illərdə anlaya bildim ki, altmıĢıncı illərin 
rüĢeym hadisələri, hər Ģeyin səpələnmiĢ Ģəkildə olduğu bir vaxtda adamlara 
güclü  təsir  göstərmiĢdir.  Bunu  müəyyən  mənada  ana  tərəfdən  nənəmin  və 
babamın  1968-ci  ildə  Niksona  səs  verdiklərini  etiraf  edən  təcrübəli 
demokratlara  görə  deyinmələri  nəticəsində  baĢa  düĢmüĢdüm.  Anama  görə 
isə bu əsl satqınlıq idi və onları heç cür bağıĢlaya bilmirdi. AltmıĢıncı illər 
barədə  mənim  dərkim  Ģəxsi  axtarıĢlarımdan  formalaĢmıĢdı,  çünki  gənclər 
buntu siyasi və mədəni dəyiĢikliklərə, o vaxtlar tamamilə yoxa çıxan hansısa 
bir  əsas  tələb  edirdi.  Yeniyetməlik  yaĢlarında  mənə  həmin  dövrün  Dionisi 
ruhu,  hər  Ģeyi  qapmaq  ruhu  hakim  kəsilmiĢdi,  altmıĢıncı  illəri  kitablardan, 
kinofilmlərdən və musiqidən öyrənirdim və bu, anamın danıĢdıqlarına uyğun 
gəlmirdi. Hyu Nyutonun, 68-ci il Demokratik partiyanın Milli qurultayının, 
Sayqondan hava yolu ilə  geri çəkilmənin, Altamontdə «Stounz»un konsert 
obrazları  tam  baĢqa  cür  idi.  Əgər  bu  qiyamı    qaldırmaq  üçün  mənim  Ģəxsi 
bəhanəm yoxdusa, öz əhval-ruhiyyəmə və düĢüncə tərzimə görə qiyamçılara 
qoĢulardım,  axı  onlar  adamların  otuz  il  ərzində  əldə  etdikləri  müdrikliyi 
qətiyyətlə süpürüb atmıĢdılar. 
  Vaxt  keçdikcə  mənim  nüfuzları  qəbub  etməməyim,  öz    zəifliklərimə 
və  öz  zərərimə  göz  yummağa  gətirib  çıxardı  və  kollecə  daxil  olmaq  vaxtı 
gəlib  çatanda  mən  baĢa  düĢməyə  baĢladım  ki,  ümumi  qəbul  edilənlərə 
istənilən  meydan  oxuma  özündə  əks  tərəfdəki  sərt  ifratçılığa  qapılmaq 
təhlükəsini    gizlədir.  Mən  öz  kəĢflərimə  yenidən  baxdım  və  anamın, 
babamla  nənəmin  mənə  öyrətdiyi  dəyərləri  xatırladım.  Bu  ləng,  çox  vaxt 
ardıcıl olmayan dəyərlərin yenidən qiymətləndirilməsi prosesində elə anları 
qeyd etməyə baĢladım ki, bəzən kollecin yataqxanasında dostlarla söhbətdə 
hər  kəs  birdən  məntiqi  qaydada  düĢünməni  dayandırır,  qıĢqıra-qıĢqıra 
kapitalizmin  və  Amerikan  imperalizminin  eybəcərliklərini  asanlıqla  ifĢa 
etməyə,  monoqamiya  çərçivəsini  və  dini  rədd  etmək  ləzzətini  tərifləməyə 
baĢlayırdı, bu vaxt axıra qədər baĢa düĢə bilinmirdi ki, əslində bu çərçivələr 
sadəcə  olaraq  həyati  zərurətdir,  tələsik  qaydada  qurban  roluna  girib 
məsuliyyətdən qaçmaq və ya az dərəcədə bu qurban kompleksindən əziyyət 
çəkənlər üzərində mənəvi üstünlüyü təbliğ etmək ancaq ziyan gətirə bilər. 
Ronald  Reyqanın  məni  narahat  edən  1980-ci  ildə  nəyə  görə  qalib 
gəlməsini  bütün bunlar izah  edirdi. «Ata daha yaxĢı bilir» filmindəki onun 
oynadığı  Con  Ueyn  obrazı  inandırıcı  deyildi,  siyasətçi  kimi  isə  yöndəmsiz 
strategiyası  gülməli  idi,  yoxsullara  hücumuna  heç  cür  haqq  qazandırmaq 
olmazdı,  bütün  bunlara  baxmayaraq  onun  cazibə  qüvvəsinin  sirrini  baĢa 
düĢürdüm.  Bu  da  gəcliyində  məni  durmadan  özünə  cəlb  edən  Havay 

 
28 
adalarındakı  hərbi  bazaların  cazibə  qüvvəsi  ilə  eyni  təbiətə  malik  idi. 
Bazalarda  təmiz  küçələr,  yaxĢı  yağlanmıĢ  maĢınlar,  səliqəli  hərbi  forma, 
qulaqbatıran atəĢfəĢanlıq olurdu. Bu lətafət mənim indiyə qədər hiss etdiyim 
məmnunluğa bənzər idi. 
Bu  ləzzət  beysbol  komandasının  yaxĢı  oyununa  baxmaqdan  yaranırdı, 
arvadım  isə  bu  vaxt  yenidən  «Dik  Van  Daykın  ġousu»na  tamaĢa  edirdi. 
Reyqan  qayda  yaratmağa  yönəlmiĢ  ehtiraslı  arzudan  ustalıqla  istifadə  etdi, 
bizim  kor  qüvvələrin  əlində  sadə  oyuncaq  olmadığımızı,  Ģəxsi  və  ictimai 
dəyərləri  formalaĢdırmağa  qadir  olan  adamlar  olmağımız  hissini  qızıĢdırdı, 
bu vaxt biz özümüzdə  əməksevərliyin, vətənpərvərliyin, Ģəxsi məsuliyyətin, 
nikbinliyin və inancın olduğuna yenidən bir yəqinlik tapdıq. 
Reyqanın  səsi  minnətdar  auditoriya  tərəfindən  təkcə  ona  görə 
eĢidilməyə baĢlamadı ki, o, əlbəttə, yüksək səviyyəli ünsiyyət ustası idi, həm 
də  diqqəti  liberal  hökumətlərin  iqtisadi  durğunluq  vaxtı  buraxdığı  səhvlərə 
cəlb etdi və orta sinifdən olan seçicilərdə belə hiss yaratdı ki, məhz onların 
naminə  mübarizə  aparır.  Sirr  deyil  ki,  hökumət  bütün  səviyyədə  vergi 
ödəyənlərin  pulu  ilə  olduqca  sərbəst  davranırdı.  Bürokratların  unutqanlığı 
çox  vaxt  onlar  üçün  mandatın  itirilməsi  ilə  nəticələnirdi.  Liberal  sözçülük 
hüquqları  və  titulları,  vəzifədən  və  məsuliyyətdən  çox  yuxarı  qaldırırdı. 
Bəlkə də Reyqan «ümumi rifah dövlətinin» günahlarını pisləməkdə bir qədər 
həddi  aĢmıĢdı  və  Ģübhəsiz  ki,  liberallar  da  olduqca  düzgün  olaraq  onun 
daxili siyasətdəki əyintilərini, iqtisadi elitaya güzəĢtlər etməsini pisləyirdilər, 
doğrudan  da  səksəninci  illərdə  koporativ  reyderlər  böyük  gəlir  götürdülər, 
həmkarlar ittifaqları isə heç nə edə bilmirdi, orta iĢləyənlərin gəliri  yuxarı 
qalxmırdı. 
Reyqan qanuna xidmət edən, vətənpərvər ruhda olan əsl zəhmətkeĢləri 
öz  vədləri  ilə  dəstəkləsə  də  amerikalıların  ümumi  məqsəd  hissini  yatırtdı, 
liberallar da həmin vaxt bunu bir qədər yaddan çıxarmıĢdılar. 
Onun  tənqidçiləri  daha  çox  səs-küy  saldıqca  onlar  üçün  ayrılan  rolu  – 
həyatdan  ayrılmıĢ  «vergi  qoy  və  xərclə»  qaydasına  tərəfdar  olan  və  hər 
Ģeydə  Amerikanı  ittiham  edən  siyasi  cəhətdən  nəzakətli  elita  rolunu  daha 
yaxĢı oynayırdılar. 
 
 
Reyqanın hazırladığı siyasi formuladan daha çox əlamətdar olanı onun 
dəstəklədiyi  əfsanənin  təəccüblü  qaydada  yaĢamağa  davamlı  olması  idi. 
Qırxillik  məsafəyə  baxmayaraq  altmıĢıncı  illərin  buntu  və  ona  verilən 
reaksiya  indiyə  qədər  gizli  siyasi  mülahizələrimizi  hərəkət  etdirir.  Bu  bir 
daha göstərir ki, həmin illərin münaqiĢələri adamlara nə qədər ciddi görünür, 
onların kamilliyi həmin dövrə təsadüf etmiĢdir, o  vaxtkı siyasi  mübahisələr 

 
29 
siyasi  döyüĢ  kimi  deyil,  əsasən  insanın  Ģəxsiyyətinin  və  onun  mənəvi 
statusunu müəyyən edən fərdi seçim kimi görünürdü. 
Mənə  belə  gəlir  ki,  altmıĢıncı  illərin  mühüm  problemlərini  bütünlüklə 
həll etmək mümkün olmadı. Bəlkə də, kontrmədəniyyətlərin qızğınlığı bütöv 
siyasi  baxıĢlar  əvəzinə  tezliklə  istehlak  yanğısına,  hansısa  bir  digər  həyat 
obrazına  və  yeni  musiqi  zövqlərinə  çevrildi,  lakin  irqlər  arasındakı 
toqquĢma, müharibə, yoxsulluq, cinslər arasındakı münasibətlər gündəlikdə 
qalmaqda davam etdi. 
Lakin,  bəlkə  də  hər  Ģey  sadəcə  olaraq  «Doğum  canlanması»  nəslinin 
çoxsaylılığında,  o  demokratik  gücdə  idi  ki,  siyasətdə  və  həyatın  digər 
sahələrində  çox  güclü  maqnit  çölü  -  «Viaqra»  bazarından  tutmuĢ 
istehsalçıların  öz  maĢınlarına  quraĢdırdığı  fincan  tutanların  sayına  qədər  – 
yaradır. 
Necə  olsa  da,  Reyqandan  sonra  Respublikaçılar  və  Demokratlar, 
liberallarla  mühafizəkarlar  arasındakı  sərhəd  daha  çox  dərəcədə  ideologiya 
sahəsinin anlayıĢları ilə müəyyən edilməyə baĢladı. Bu kompensasiya ayrı-
seçkiliyi, cinayətkarlıq, yardım, abort və məktəbdə dua oxumaq problemləri, 
indiyə  qədər  davam  edən  mübahisələr  kimi  ağrılı  məsələlərdə  müəyyən 
mənaya  malik  idi.  Digər  vəzifələrə  gəldikdə,  bunlar  istər  böyük  ya  kiçik, 
daxili və ya xarici siyasət məsələləri  olsun, - burada bütün cavbalar palitrası 
məhdud «hə və yox», «leyihinə və ya əleyhinə», «bizim və bizim olmayan» 
cavablarında ifadə olunurdu. Ġqtisadi strategiya əbədi rəqiblər olan istehsalçı 
ilə  istehlakçının,  necə  deyərlər,  aĢbazla  yeyənin  arasındakı  hərtərəfli  geniĢ 
danıĢıqlar  predmeti  olmasını  dayandırdı.  Menyu  yalnız  iki  xörəyi  – 
vergilərin azaldılmasını, hökumətin iri və ya bir qədər kiçik olmasını təklif 
edirdi.  Ekologiya  sahəsində  bizim  təbii  sərvətlərimizin  qorunub  saxlanması 
ilə  müasir  istehsalın  tələbləri  arasındakı  tarazlıq  artıq  heç  kəsi 
maraqlandırmırdı.  Yalnız  nəzarətdən  kənar  buruq  qazılmasını,  geoloji 
kəĢfiyyatı,  açıq  mədən  istismarını  dəstəkləmək  və  ya  yenilik  cücərtilərini 
kökündən qoparıb çıxaran sərt bürokratiya tərəfdarlarına qoĢulmaq lazım idi. 
Böyük  siyasətdə  olmasa  da,  gündəlik  siyasi  həyatda  sadəlik  danılmaz 
ləyaqət hesab olunmağa baĢladı. 
Hətta  Respublikaçıların  ardıcıl  olaraq  Reyqanı  müdafiə  edən  
liderlərinin  də  onun  dövründə  siyasətin  götürdüyü  istiqamətdən  razı 
olduqlarına  Ģübhə  edirəm.  Böyük  Corc  BuĢun  və  ya  Bob  Doulun  dilindən 
çıxan  qütbvari  dünya  və  qəbul  etməmək  siyasəti  barədə  bəyanatları  daim 
zorla tələffüz edilən kimi səslənirdi, daha çox Demokratlardan səs qoparmaq 
məqsədini  güdürdü,  heç  də  dövlətin  idarə  edilməsi  barədəki  düĢünülmüĢ 
təkliflər  deyildi.  Hakimiyyətin  zirvələrinə  yüksəlməli  olan  mühafizəkar 
siyasətçilərin  gənc  nəsili  –  Nyut  Qinqriç,  Karl  Rouv,  Qrover  Norkvist  və 

 
30 
Rolf  Rid  üçün  bu  qaynayan  ritorika  sadəcə  seçkiqabağı  kampaniya  vasitəsi 
olmadı.  Onlar  buna səmimi  Ģəkildə  inanaraq  «Yeni  vergilərə  –  yox»  və  ya 
«Biz  xristian  millətiyik»  Ģüurlarını  irəli  sürdülər.  Onların  sərt  doktrinaları, 
radikal  tədbirləri,  istənilən  səbəbə  görə  inciməyə  daim  hazır  olmaları 
mühafizəkarların,  yeni  rəhbərlərini  altmıĢıncı  illərdəki  «yeni  solların» 
liderlərinə  daha  çox  oxĢayan  etdi.  Onların  sol  cinahdan  olan  siyasi 
əleyhdarları  kimi  sağların  yeni  avanqardı  siyasi  mübarizədə  məhz  sadəcə 
müxtəlif siyasi konsepsiyaların yarıĢını deyil, xeyirlə Ģər arasındakı döyüĢü 
görürdülər.  Hər  iki  partiyanın  fəalları  səhvsiz  testlər,  loyallığı  yoxlamaq 
qaydalarını  hazırlamaqla  məĢğul  idilər.  Bu  vaxt  istənilən  demokrat  aborta 
icazə verilməsində Ģəkk etməyə baĢlasa, o saatca tam izolyasiyaya düĢürdü, 
silah  gəzdirməyə  nəzarəti  dilinə  gətirən  istənilən  respublikaçı  isə  bu  vaxt 
siyasi izqoya çevrilirdi.  
Bu Manixeyn hiylələrində kompromiss zəiflik əlaməti kimi görünməyə 
baĢladı, bu zəifliyin arxasınca mütləq cəza gəlməli idi. Kim bizimlə deyilsə, 
o, bizim əleyhimizədir. BaĢqa alternativ yoxdur. 
Bill  Klintonun  Ģəxsi  xidməti  ondan  ibarət  idi,  o,  bu  ideoloji  çıxılmaz 
vəziyyətdən  uzaqlaĢmağa  cəhd  etdi,  təkcə  “mühafizəkar”  və  “liberal” 
yarlıklarının  Respublikaçılara  fayda  verdiyini  nəinki  etiraf  etdi,  həm  də 
onunla razılaĢdı ki, bizim problemləri həll etmək üçün bu iki kateqoriya heç 
də  kifayət  deyildir.  Reyqan  dövrünün  Demokratları  yöndəmsiz,  açıq  və  ya 
qorxulu dərəcədə soyuqqanlı kimi görünə bilərdilər (ilkin seçkilərin mühüm 
mərhələsi  ərəfəsində  əqli  cəhətdən  zəif  olan  adamın  edamını  yada  salın). 
Prezidentliyinin ilk iki ilində Klintonu öz siyasi platformasının bir sıra əsas 
müddəalarından  uzaqlaĢmağa  məcbur  etdilər,  bunlar  səhiyyə  barədə 
ümumilli  proqram,  məktəb  və  peĢə  təhsilinə  nəhəng  investisiya  yönəltmək 
istəyi  idi.  Bu  müddəalar  isə    yeni  iqtisadi  Ģəraitdə  iĢləyən  ailələrin 
mövqeyini  zəiflədən  və  artıq  uzun  müddət  davam  edən  meylləri  həlledici 
qaydada dəyiĢə bilərdi. 
Hansısa  duyğusu  ilə  Klinton  Amerika  xalqına  bolluqla  paylanan 
vədlərin bütün yalanını anladı. O, gördü ki, gəlirlər və məsariflər üzərindəki 
dövlət  nəzarəti  lazımınca  təĢkil  olunduqda,  bu  tədbir  iqtisadi  yüksəliĢin 
tormozuna  deyil,  mühərrikinə  çevrilir.  Bazarlar  və  fiskal  (maliyyə-
tərcüməçi)  intizamı  sosial  ədalətin  təntənəsinə  Ģərait  yaradır.  O,  razılaĢırdı 
ki,  yoxsulluğa  qarĢı  mübarizə  üçün  təkcə  bütün  cəmiyyət  deyil,  həm  də 
ayrılıqda  hər  bir  adam  cavabdehlik  daĢıyır.  Gündəlik  fəaliyyəti  ilə  olmasa 
da, özünün “Üçüncü yol” siyasi platforması ilə Klinton narazılıqları həll edə 
bildi.  O,  hər  cür    ideologiyadan  uzaq  olan  praqmatik  niyyətə  üstünlük 
verirdi. 

 
31 
Həqiqətən  də  müddətinin  sonunda  Klintonun  Ģübhəsiz  ki,  proqressiv, 
həm də öz məqsədlərinə görə mötədil olan siyasi proqramları ictimaiyyətdən 
geniĢ  dəstək  aldı.  Siyasətdə  o,  Demokratların  bəzi  sui-istifadələrə  yol 
vermələrinə  dözdüyünə  görə,  Demokratlar  nəticədə  seçkiləri  uduzdular. 
Sürətli  iqtisadi  inkiĢafa  baxmayaraq  o,  populyar  siyasi  Ģüarları  iĢlək  bir 
hakim koalisiyaya çevirə bilmədi və bu, dolayı da  olsa ənənəvi demokratik 
ərazilərdə  demoqrafik  böhranın  olduğunu  (xüsusən,  doğum  artımı 
mərkəzinin  möhkəmlənən  amerikan  Cənubuna  keçməsi),  həm  də 
Respublikaçıların 
Senatda 
əldə 
etdikləri 
struktur 
üstünlüklərin 
mövcudluğunu  təsdiq  etdi.  Çünki,  493.782    nəfər  əhali  yaĢayan 
Vayominqdən  olan  iki  Respublikaçının  səsi,  əhalisi  33.871.648  adamdan 
ibarət olan Kaliforniyadan olan iki Demokratın səsinə bərabərləĢirdi. 
Hər  Ģeydən  əvvəl  müvəffəqiyyətsizlik  Qinqriç,  Rouv,  Norkvist  və 
onlara  bənzəyən  digərləri  üçün  sınağa,  mühafizəkar  hərəkatını  birləĢdirmək 
və  təĢkil  etmək  bacarığı  üçün  testə  çevrildi.  Onlar  iri  Ģirkətlərin  və  varlı 
adamların  qeyri-məhdud  pullarını  cəlb  edib,  beyin  trestlərindən  və  media 
imkanlarından  bütöv  Ģəbəkə  yaratdılar.  Onlar  texnologiyanın  ən  yeni 
nailiyyətlərini  öz  məafelərinə  xidmətə  yönəltdilər  və  partiya  intizamını 
gücləndirmək üçün Nümayəndələr palatasında hakimiyyəti ələ keçirdilər. 
Uzunmüddətli  mühafizəkar  çoxluqda  təmsil  olunmalarına  Klintonun 
Ģəxsində olan təhlükəni onlar vaxtında hiss etdilər və bu, Klintonun üzərinə 
niyə  belə  qızğın  Ģəkildə  hücuma  keçilməsinə  aydınlıq  gətirdi.  Klintonun 
mənəvi  simasına  olan  hücumlar  da  bununla  izah  olunurdu,    onun  siyasi 
xəttini  radikal  adlandırmaq  mümkün  deyildisə,  Ģəxsi  həyatı  bu  vaxt 
mühafizəkarlar üçün artıq bol material verdi (burada məktubun ilkin variantı 
epopeyası  da,  marixuana  ilə  nadinclik  də,  «Məxmər  liqasının» 
intellektualizmi də, piroq biĢirə bilməyən iĢləyən arvadı da, ən baĢlıcası isə – 
seks  var  idi).  Kifayət  miqdardakı  təkrarların,  faktlarla  sərbəst  müraciətin, 
Ģəxsi  səhvlərinin  təkzib  olunmayan  sübutlarının  köməyi  ilə  Klintonu, 
altmıĢıncı  illər  liberalizminin,  mühafizəkar  hərəkatı  qamçılayan  elə  həmin 
xüsusiyyətlərin  təcəssümünə  çevirdilər.  Klinton  bu  hərəkatla  döyüĢü  heç-
heçə  qurtara  bilsə  də,  mühafizəkarlar  bundan  yalnız  gücləndilər  və  Corc 
U.BuĢun  prezidentliyinin  birinci  müddətində  bu  hərəkat  BirləĢmiĢ  ġtatlar 
hökumətində üstünlüyü əldə etdi.  
Mən yaxĢı anlayıram ki, bu tarixi çox ümumi Ģəkildə nəql etdim. Həmin 
dövrün mühüm hadisələrini, məsələn, istehsalın aĢağı düĢməsini və Reyqan 
dövründə  aviadispetçerlərin  kütləvi  Ģəkildə  iĢdən  çıxarılmasının  amerikan 
həmkarlar ittifaqı hərəkatına ölümcül zərbə vurmasını, Cənubda Konqressə 
seçkilər  üzrə  seçki  dairələrinin  yaradılmasında  «çoxluq-azlıq»  prinsipi 
hesabına  qaradərili  nümayəndələrin  sayının  artması  və  həmin  regionda 

 
32 
Demokratların  təmsil  olunmalarının  azalmasını,  Klintonun  qarĢılaĢdığı 
Demokrat  konqressmenlərin  inadkarlıqla  əməkdaĢlıq  etmək  istəməməsini, 
özlərinin  mübarizənin  episentrinə  düĢmələrini  belə  anlamamalarını  mən 
yada  salmadım.  Onu  da  demədim  ki,  hiyləgər  seçkiqabağı  fırıldaqlar 
Konqressi  parçalayırdı,  pul  və  televiziya  ilə  verilən  antireklam  atmosferi 
zəhərləyirdi.  Qocaman  VaĢinqton  siyasətçisi  ilə  köhnə  söhbətimi 
xatırlayanda,  Corc  Kennan  və  Corc  MarĢallın  gördükləri  iĢlər  barədə 
düĢüncəyə dalanda, Bobbi Kennedi və Everett Dirksenin nitqlərini oxuyanda 
bir  fikirdən  yayına  bilmirəm  ki,  bizim  günlərimizin  siyasi  həyatı  məhz 
inkiĢafın  ləngiməsindən  əziyyət  çəkir.  Həmin  adamlar  üçün  Amerikanın 
keçirdiyi çətinliklər heç də abstraksiya deyildi və buna görə də sadə Ģəkildə 
də    görünmürdü.  Müharibədə  iĢtirak  etmək  qərarı  çox  ağır  olsa  da,  tam 
düzgün  idi.  Ən  iri  miqyaslı  planlara  baxmayaraq  iqtisadiyyat  göz  önündə 
çökürdü.  Adamlar  bütün  həyatı  boyu  dincəlmədən  iĢləyir,  lakin  heç  nəyə 
malik deyildilər.  
Onların  arxasınca  gələn  və  onları  əvəz  edən  liderlər  nəsli,  müqayisə 
edildikdə  rahat  Ģəraitdə  böyümüĢdülər,  bu  nəslin  həyat  təcrübəsi  siyasətə 
baĢqa  münasibətin  bəslənməsini  ĢərtləndirmiĢdi.  Klintonla  Qinqriç 
arasındakı  vurnuxmalar,  2000-ci  və  2004-cü  illərin  seçkilərinin  özü  mənə 
«Doğum  canlanması»  nəslinin  bütün  ölkə  qarĢısında  nümayiĢ  etdirdikləri 
psixoloji dramı xatırladırdı. Bu, köhnə incikliyə görə hesab çəkən, bir tələbə 
kampusunda  yaĢadıqları  dövrdən  qisas  almaq  istəyən  adamların  gözləri 
qarĢısında  baĢ  verirdi.  AltmıĢıncı  illər  nəslinin  nailiyyətləri  –  azlıqlara  və 
qadınlara  tam  vətəndaĢ  hüquqları  vermək,  Ģəxsi  azadlıqları  gücləndirmək, 
avtoritetlərin fikrinə qarĢı çıxmağa hazır olmaq - Amerikanın öz vətəndaĢları 
qarĢısındakı  cazibədarlığını  xeyli  gücləndirirdi.  Lakin  bizi  amerikalı  edən 
ümumi məsuliyyət, etibar, yoldaĢlıq hissi birdəfəlik itirildi və hələ də bərpa 
edilməmiĢdir. 
Onda, bəs nəyə malikik? Nəzəri olaraq Respublikaçılar öz sıralarından 
yeni  Klintonu,  sağ  qanad  liderini  irəli  sürə  bilərlər  və  o,  Klinton  maliyyə 
siyasətinin  mühafizəkar  xarakterini  qoruyub  saxlaya,  lakin  eyni  zamanda 
federal bürokratiyanın köhnə binasını böyük səylə yenidən qurmağa və bazar 
prinsiplərinə  və  etibarlı  tədbirlərə  əsaslanan  sosial  siyasət  problemlərinin 
həlli  ilə  eksperimentlər  aparmağa  baĢlaya  bilər.  Belə  bir  lider  hələ  də 
meydana  çıxa  bilər.  Respublikaçı  məmurların  heç  də  hamısı  indiki 
mühafizəkarların  ehkamlarının  tərəfdarları  deyillər.  Həm  Nümayəndələr 
palatasında,  həm  Senatda,  ölkədəki  bütün  Ģtatlrın  paytaxtlarında  ənənəvi 
mühafizəkar ləyaqətlərinin, mülayimliyin və ciddiliyin çox sayda tərəfdarları 
vardır,  bu  adamlar  etiraf  edirlər  ki,  varlılar  üçün  olan  vergi  güzəĢtlərinin 
altından  çıxmaq  nəticəsində  yaranan  borcların  artması  məsuliyyətsiz  bir 

 
33 
iĢdir,  bu  defisit  kasıblar  hesabına  azaldılmamalıdır,  kilsənin  dövlətdən 
ayrılması təkcə dövləti deyil, kilsəni də qoruyur, lakin kilsə və xarici siyasət 
xoĢ  niyyətlərə  deyil,  faktlara  əsaslanmalıdır.  Son  altı  ilin  mübahisəsində 
Respublikaçılar  heç  də  əsas  rol  oynamadılar.  Corc  BuĢ  özünün  2000-ci  il 
kampaniyasında «həmdərd mühafizəkarlıq» vəd etsə də, onun «Böyük qoca 
partiyasının»  (GOP)  indiki  ideologiyasını  mühafizəkarlıq  deyil,  məhz 
absolyutizm  xarakterizə  edir.  Bu  azad  bazarın,  vergilərdən  azad  olmanın, 
nizamlanmanın,  sosial  təminat  və  maddi  yardım  proqramlarının 
absolyutizmdir,  əslində  isə  özəl  mülkiyyəti  qorumaq  və  milli  mənafe 
maraqlarına  qayğı  göstərmək  lazım  olan  yerdə,  idarəetmənin  özünün 
olmamasıdır. 
Xristian  sağların  dini  absolyutizmini  də  hesabdan  silmək  olmaz,  onlar 
çox  çətin  məsələ  olan  abort  məsələsinin  həllində  əvvəlcə  xeyli  xal 
qazandılar, lakin sonralar bu fəaliyyət daha geniĢ miqyas aldı . Onlar təkid 
edirdilər ki, xristianlıq Amerikanın üstünlük təĢkil edən dinidir, həm də bunu 
irəli  sürürdülər  ki,  bu  dinin  fundamential  isitiqaməti  dövlət  siyasətinə  ton 
verməli  və  bütün  hər  Ģeyin  qiymətləndirilməsində  yeganə  kamerton  rolunu 
oynamalıdır.  Bu  vaxt  onlar  liberal  ilahiyyatçıların  iĢlərini,  Milli    Elmlər 
Akademiyasının əsərlərini və Tomas Ceffersonun sözlərini inkar edirdilər. 
Bundan  əvvəl,  belə  bir  sarsılmaz  inam  da  mövcud  idi  ki,  çoxluğun 
iradəsi  axırıncı  mərhələdəki  həqiqətdir,  hətta  bu  qoy  heç  çoxluq  olmasın, 
çoxluğun adından idarə edənlər olsun. 
Məhkəmələr,  Konstitusiya,  mətbuat,  Cenevrə  konvensiyası,  Senatın  iĢ 
qaydası,  seçki  dairələri  sərhədlərinin  ənənvi  dəyiĢdirilməsi  kimi  sosial 
institutlara  qarĢı  bu açıq  laqeydlik  bizim  Yeni  Yerüsəlimə  doğru durmadan 


Yüklə 2,49 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   38




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə