Яфлатун Сарачлы Хязяр Университяси Няшриййаты



Yüklə 4,66 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə2/15
tarix06.05.2017
ölçüsü4,66 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15

ÖMÜR VÄ ÄMÄL FAKTLARÍ 
 
 
 
Ä.SARAÇLÍNÍN HÄYAT VÄ YARADÍCÍLÍÕÍNÍN ÄSAS 
TARÌXLÄRÌ 
 
 
5 dekabr 1936  -  Gürcüstan  Respublìkasí  Broçalí  mahalínín 
Saraçlí kändìndä dünyaya gälìb. 
1944 
-  Borçalída  "Doxdur  Yunus"  adí  ìlä  tanínan  atasí 
Yunus Mämmädoõlu dünyasíní däyìåìb. 
1944-1952 
Saraçlí VIII ìllìk orta mäktäbìndä oxuyub. 
1952-1956 
-  Borçalí  Pedaqojì  texnìkumunda  oxuyub.  Buraní 
uõurla bìtìrìb. 
1956 
-  Ìlk  åerì  Borçalí  (Marneulì)  rayon  qäzetì  "Stalìn 
yolu"nda  çíxíb.  Ä.Saraçlínín  ädäbì  yaradícílíõínín 
45 ìlì tamam olur. 
1956 
A.S.Puåkìn adína Tbìlìsì Dövlät Pedaqojì Ìnstìtu-
tuna daxìl olub. 
1957 
Türkdìllì mätbuatda gürcü ädäbìyyatíndan ìlk tär-
cümälärì çíxíb. 
1959 
-  Åaìr  Hüseyn  Arìflä  Borçalínín  Bolus  rayonunda, 
Saraçlí kändìndä görüålär vä åer mäclìslärì keçìrìb-
lär. 
1960 
-  Mehdì  Hüseyn,  Mämmäd  Rahìm  vä  Vìdadì  Ba-
banlí  ìlä  bìrlìkdä  Tbìlìsìdä  Gürcüstanín  xalq  åaìrì 
Georgì  Leonìdzenìn  60  ìllìk  yubìleyìndä  ìåtìrak 
edìb, ona häsr etdìyì åerìnì oxuyub. 
1961 
-  hämìn  Ìnstìtutun  tarìx-fìlologìya  fakultäsìnì  färq-
länmä dìplomu ìlä bìtìrìb. 
1961-cì  ìlìn  avqustu  -  A.S.Puåkìn  adína  Tbìlìsì  Dövlät  Pedaqoji 
Ìnstìtutunun 
Azärbaycan 
dìlì 
vä 
ädäbìyyatí 
kafedrasínda baå laborant, müällìm olub. 

 
15 
1962-cì ìl ìyul  - Aìlä durumu ìlä baõlí Bakíya köçüb. "Azärbaycan 
gänclärì" qäzetìndä müxbìr ìåläyìb. 
1962-cì  ìl  noyabr  -  Azärbaycan  Elmlär  Akademìyasí  Nìzamì  adína 
Ädäbìyyat  vä  Dìl  Ìnstìtutunun  XIX-XX  äsrlär  ädä-
bìyyatí åöbäsìnä kìçìk elmì ìåçì väzìfäsìnä alíníb. 
1966 
-  C.Mämmädquluzadänìn  Azärbaycanda  100  ìllìk 
yubìley  komìtäsìnìn  katìbì  (sädr  Azärbaycan  KP 
MK-nín katìbì Åíxälì Qurbanov, müavìnì akad. Ka-
mal Talíbzadä). 
1967 
-  "Däbìstan",  "Rähbär" vä  "Mäktäb" jurnallarínda 
ädäbìyyat  mäsälälärì"  mövzusunda  namìzädlìk  dìs-
sertasìyasí müdafìä edìb. 
1969 
Nìzamì adína Ädäbìyyat Ìnstìtutunun XIX-XX äsr-
lär Ädäbìyyatí åöbäsìnìn baå elmì ìåçìsì seçìlìb. 
1970 
Ìnstìtutda "Gänc alìmlär åurasí"nín sädrì seçìlìb. 
1971-1977 
-  Azärbaycan  Dövlät  Polìtexnìk  vä  Azärbaycan 
Dövlät Pedaqojì Ìnstìtutlarínín qäbul ìmtahaní ka-
mìssìyalarínda ìåtìrak edìb. 
1973 
-  H.Zärdabì  adína  Gäncä  Dövlät  Pedaqojì  Ìnstìtu-
tunda Dövlät ìmtahaní komìssìyasínín sädrì olub. 
1976 
Qax, Zaqatala, Balakän rayonlarí üzrä ädäbìyyat 
müällìmlärì qaråísínda mühazìrälär oxuyub. 
1975-1980 
-  Moskva,  Sankt-Peterburq,  Tbìlìsì,  Rìqa  åähärlä-
rìndä här ìl bìr ay elmì ezamìyyätä göndärìlìb. 
1980 
-  Mìxeìl  Cavaxìåvìlìdän  "Torpaq  çäkìr"  tärcümä 
kìtabí çíxíb (D.Älìyeva ìlä bìrgä tärcümä). 
1981 
-  "Bìr  sìnädä  ìkì  üräk"  tärcümä  kìtabí  (åärìklì)  çí-
xíb. 
1977 
"Azärbaycan uåaq ädäbìyyatí" monoqrafìyasí çap 
olunub. 
1983 
- "Azärbaycan bädìì näsrì" monoqrafìyasí çíxíb. 
1983 
"Abdulla Åaìq" kìtabí çap olunub. 
1984 
-  "XIX-XX  äsrlärdä  Azärbaycan  bädìì  näsrìnìn  ìn-
kìåaf problemlärì" mövzusunda doktorluq dìsserta-
sìyasí müdafìä edìb. 
1984 
Aparící elmì ìåçì seçìlìb. 

 
16 
1986-1989 
-  N.Tusì  adína  ADPÌ-nìn  Müdafìä  åurasínín  üzvü 
olub. 
1988 
-"Kür Xäzärä qovuåur" tärcümä kìtabí çíxíb (D.Älì-
yeva ìlä bìrlìkdä). 
1988 
Azärbaycan Aåíqlar Bìrlìyìnìn üzvü. 
1988-cì ìldän 
Azärbaycan Yazíçílar Bìrlìyìnìn üzvü, Xalq härä-
katínín ìåtìrakçísí. 
1990-2000 
EA Nìzamì adína Ädäbìyyat Ìnstìtutunun Müdafìä 
Åurasínín üzvü. 
1993 
"Borçalí" jurnalínín redaktoru. 
1993 
"Borçalí harayí" åerlär kìtabí çíxíb. 
1995 
-  Nìzamì  adína  Ädäbìyyat  Ìnstìtutunun  Yenì  dövr 
Azärbaycan ädäbìyyatí åöbäsìnìn müdìrì. 
1996 
"Zeynalabdìn Maraõlí" monoqrafìyasí çíxíb. 
1996 
S.S.Orbelìanìdän "Uydurmanín hìkmätì"  tärcümä 
kìtabí çíxíb. 
1997 
-  AAK  täräfìndän  Azärbaycan  ädäbìyyatí  ìxtìsasí 
üzrä "professor" elmì adí verìlìb. 
1998-cì ìldän  
"Qafqaz" Unìversìtetìnìn professoru. 
2001 
Ädäbìyyat Ìnstìtutunda åöbä müdìrì. 
 
 
 

 
17 
ELMÌ KÌTABLARÍ
*
 
 
1. Azärbaycan uåaq ädäbìyyatí. Bakí, Elm, 1977. 
2.  Cälìl  Mämmädquluzadänìn  häyatí  vä  ìctìmaì  fäalìyyätì  (Cälìl 
Mämmädquluzadä) Bakí, Elm, 1979). 
3.  XX  äsr  Azärbaycan  ädäbìyyatí  mäsälälärì.  (Kollektìv),  I  kìtab, 
Elm, 1979. 
4. Azärbaycan bädìì näsrì. Bakí, Elm, 1983. 
5.  Abdulla  Åaìq  ("Azärbaycanín  görkämlì  adamlarí"  serìyasíndan 
ìlk kìtab), Gänclìk, 1984. 
6.  XX  äsr  Azärbaycan  ädäbìyyatí  mäsälälärì  (Kollektìv),  II  kìtab, 
Elm, 1985. 
7. XX äsr Azärbaycan ädäbìyyatí mäsälälärì (Kollektìv), III kìtab, 
Elm, 1989. 
8.  Zeynalabdìn  Maraõalí  ("Azärbaycanín  görkämlì  adamlarí" 
serìyasíndan) Gänclìk, 1996. 
9. Azärbaycan Xalq Cümhurìyyätì (Kollektìv), Elm, 1998. 
10. Azärbaycan Yazíçílarí Cümhurìyyät dönämìndä. Elm, 2001. 
11.  Zeynalabdìn  Maraõalínín  "Ìbrahìm  bäyìn  Säyahätnamäsì" 
adlí üçcìldlìk romaní tam halda çapa hazírlaníb. 
 
BÄDÌÌ KÌTABLARÍ 
 
12. Mìxeìl Çavaxìåvìlì. "Torpaq çäkìr" (Seçìlmìå äsärlärì), (Dìla-
rä Älìyeva ìlä bìrlìkdä), Yazíçí, 1980. 
13.  Bìr  sìnädä  ìkì  üräk  (gürcü  åaìrlärìnìn  åerlärì),  (tärcümäsì 
Ä.Bìnnätoõlu vä Valeh Hacílarla bìrlìkdä) Gänclìk, 1981. 
14. Nodar Dumbadze. Kukaraça. 1986. 
15. Kür Xäzärä qovuåur (gürcü åaìr vä yazíçílarínín äsärlärìndän 
ìbarät müntäxabat), (Dìlarä Älìyeva ìlä bìrlìkdä), Yazíçí, 1988. 
                                                           
*
 
Äflatun  SAraçlí  45  ìllìk yaradícílíõínda  Azärbaycan,  Gürcüstan,  Türkìyä,  Rusìya, 
Ukrayna,  Qazaxístan,  Özbäkìstan  vä  baåqa  ölkälärìn  mätbuatínda  åer,  tärcümä  vä 
mäqalälärì  ìlä  çíxíå  etmìådìr.  Ancaq  topladíõímíz  ìkì  yüzdän  çox  bu  ädäbì­bädìì, 
elmì­publìsìstìk äsärlärì häcmcä çox yer tutduõundan müällìfìn xahìåì ìlä kìtabdan 
çíxarmalí olduq. 
Tärtìbçìlär
. 

 
18 
16. Sayat Nova. Qulaq as sözümä, ay adam oõlu. Bakí, 1988. 
17. Borçalí harayí (åerlär), Elm, 1993. 
18.  S.S.Orbelìanì.  Uydurmanín  hìkmätì  (gürcücädän  tärcümä), 
Azärnäår, 1996. 
19. Dünya hämän dünyadí (Åerlär), 2001. 
 
ÖZÜ VÄ ÄSÄRLÄRÌ, TÄRCÜMÄLÄRÌ 
HAQQÍNDA QAYNAQLAR 
 
1.  Murtuz  Muradov.  Xam  torpaqlardan  mäktub  (Tbìlìsìdä  çíxan 
"Åärqìn  Åäfäqì"  qäzetìnìn  redaktoru  M.Muradovun  Ä.Saraçlí-
nín Qazaxístanín Xam torpaqlaríndan göndärdìyì åerlärlä baõlí 
fìkrì) "Åärqìn åäfäqì" qäzetì, 9 sentyabr, 1957. 
2. Konstantìn Paqava. Azärbaycan-gürcü qaråílíqlí mädänì älaqä-
lärì. Tbìlìsì , 1967. 
3.  Süleyman  Süleymanov.  Redaksìyamízín  qonaõí.  "Sovet  Gür-
cüstaní" qäzetì, 5 oktyabr, 1972. 
4. Äbdül Äzìzov. Uåaqlarín sevìmlìlärì. Bakí, Gänclìk, 1978. 
5. Camal Ähmädov. "Azärbaycan uåaq ädäbìyyatí" (Ä.Saraçlínín 
eynì adlí kìtabí haqqínda). "Pìoner" qäzetì, 25 yanvar, 1978. 
6. Camal Ähmädov. Uåaq ädäbìyyatí tädqìq olunur (Ä.Saraçlínín 
"Azärbaycan  uåaq  ädäbìyyatí"  kìtabí  haqqínda),  "Azärbaycan 
gänclärì" qäz., 28 fevral, 1978. 
7.  Älì  Abbasov.  Ömürlärä  paylanmíå  ömür.  "Sovet  Gürcüstaní" 
qäz., 1 may, 1978. 
8. Äzìm Ìsmayíllí. Uõurlu tädqìqatín bähräsì (Ä.Saraçlínín "Azär-
baycan  uåaq  ädäbìyyatí" kìtabí  haqqínda),  "Sovet  Gürcüstaní" 
qäz., 27 mart, 1979. 
9.  C.Näbì.  Saraçlí  alìmlärì.  "Qäläbä  bayraõí"  qäz.,  7  noyabr, 
1980 (Gürcüstan, Bolnìsì rayonu). 
10.  Qasím  Qasímzadä.  Ädäbìyyatda  mìllìlìk  vä  beynälmìlälçìlìk. 
Elm, 1982. 
11. Teymur Qarayev; Arìf Mämmädov. Uõurlu axtaríå (Ä.Saraç-
línín  "Azärbaycan  bädìì  näsrì"  kìtabí  haqqínda).  "Sovet  Gür-
cüstaní" qäz., 11 oktyabr, 1983. 

 
19 
12.  Välì  Näbìyev.  XIX-XX  äsrlär  näsrìnìn  tädqìqì  (Ä.Saraçlínín 
"Azärbaycan  bädìì  näsrì"  kìtabí  haqqínda).  "Ädäbìyyat  vä 
ìncäsänät" qäz., 9 sentyabr, 1983. 
13. Nadìr Välìxanov. Azärbaycan maarìfçì realìst ädäbìyyatí. Ba-
kí, Elm, 1983. 
14.  Ìsa  Häbìbbäylì.  Näsr  janrlarínín  täkamülü  (Ä.Saraçlínín 
"Azärbaycan  bädìì  näsrì"  kìtabí  haqqínda).  "Sovet  Naxçívaní" 
qäz., 8 dekabr, 1983. 
15. Zaman Äsgärlì. Åaìqìn ömür yolu (Ä.Saraçlínín "Abdulla Åaìq" 
kìtabí  haqqínda).  "Ädäbìyyat  vä  ìncäsänät"  qäz.,  21  avqust, 
1984. 
16. Mübarìz Säfärov. Abdulla Åaìq (Ä.Saraçlínín eynì adlí kìtabí 
haqqínda). "Kìtablar alämìndä" jurn., 1987, №1. 
17.  Sadíq  Hüseynov.  Näsrìmìzìn  tädqìqì  (Ä.Saraçlínín  "Azärbay-
can bädìì näsrì" kìtabí haqqínda). "Azärbaycan müällìmì" qäz., 
13 yanvar, 1984. 
18. Arìf Mämmädov. XIX äsr Azärbaycan näsrìndä tähkìyä. (na-
mìzädlìk dìs.) 1984. 
19. Åämìstan Mämmädov. Ömür boyu (Ä.Saraçlínín 50 ìllìyì mü-
nasìbätìlä) "Azärbaycan müällìmì" qäz., 4 oktyabr, 1985. 
20.  Kamal  Talíbzadä;  Arìf  Mämmädov.  Elì  Saraçlídír,  yurdu 
Borçalí.  (Ä.Saraçlínín  50  ìllìyì  münasìbätìlä).  "Sovet  Gürcüs-
taní" qäz., 25 ìyul, 1985. 
21. Valeh Hacíyev. Saraçlídan baålanan cíõír (Ä.Saraçlínín 50 ìl-
lìyì münasìbätìlä). "Sovet Gürcüstaní" qäz., 21 sentyabr, 1985. 
22.  Ìmamverdì  Hämìdov.  Äflatun  Mämmädov.  "Sovetskaya  tur-
koloqìya" jurn., 1985, №2. 
23.  Abbas  Sämädov.  Mübarìzlìk  cäbhäsìndän.  "Sovet  Gürcüsta-
ní" qäz., 5 mart, 1988. 
24.  Adìl  Mìåìyev.  Azärbaycan  yazíçílarí  vä  Tìflìs  ädäbì-ìctìmaì 
mühìtì. Tbìlìsì, Qanatleba, 1987. 
25. Mädäd Çobanov. "Kür Xäzärä qovuåur" (Ä.Saraçlínín vä D. 
Älìyevanín gürcü ädäbìyyatíndan eynì adlí tärcümä kìtabí haq-
qínda). "Sovet Gürcüstaní" qäz., 9 ìyul, 1988. 

 
20 
26.  Zahìd  Xälìlov.  Azärbaycan  uåaq-gänclär  ädäbìyyatínín  män-
åäyì,  äsas  faktorlarí,  täåäkkül  vä  ìnkìåaf  märhälälärì  (doktor-
luq dìs.) 1988. 
27.  Dmìtrì  Qumìsaåvìlì.  Böyük  Ìlyanín  yübìleyìndä.  "Molodyoj 
Qruzìì", "Zaräya vostoka" qäz., 1 oktyabr, 1988. 
28. Müåfìq Çobanlí. Aõír ellì Borçalí. Bakí, 1987. 
29.  Süleyman  Çobanov.  "Yurdu  Saraçlídí"  (Ä.Sarçlí  ìlä  Saraçlí 
orta  mäktäbìndä  görüå  haqqínda)  "Sovet  Gürcüstaní"  qäz.,  10 
may, 1989. 
30. Leyla Eradze. Azärbaycan- gürcü ädäbì älaqälärì. (1920-1956), 
(doktorluq dìs.), 1990. 
31. Åüräddìn Mämmädlì. Ata yurdundan müqäddäs nä var. (Ä.Sa-
raçlí ìlä müsahìbä) "Sovet Gürcüstaní" qäz., 20 fevral, 1990. 
32. "Dan ulduzu" ädäbì toplusu (Tärtìb edänì vä ön söz Äzìm Ìs-
mayíllí). Tbìlìsì, Meranì, 1990. 
33. Aõír ellì Borçalí. (Elmì-ädäbì toplu. Hazírlayaní M.Çobanlí). 
Bakí, 1990. 
34.  Vüqar  Ähmäd.  Rus  uåaq  ädäbìyyatí  vä  Azärbaycan.  Bakí, 
1992. 
35. Välì Näbìyev. Azärbaycan bädìì näsrìnìn janr-üslub täkamü-
lü (doktorluq dìs.), 1992. 
36. Mämmäd Mämmädov, Yaqub Babayev; Täyyat Cavadov. Pe-
daqojì mühìt vä uåaq ädäbìyyatí. Maarìf, 1992. 
37. Müåfìq Çobanlí. Caõdaå Borçalí ädäbì mühìtì, 1994. 
38. Müåfìq Çobanlí. "Borçalí" (Xüsusì ädäbì buraxílíå). 1993, №3. 
39.  Almaz  Teymurova.  "Borçalí  harayí"  (Ä.Saraçlínín  eynì  adlí 
åerlär kìtabí haqqínda), "Åährìyar" qäz., 13 yanvar, 1994. 
40. Nìzamì Paåa Saraçlí. Äyrì qara salam olsun. 1993. 
41. Åuräddìn Mämmädlì. Äflatun Saraçlí eldän ayrílmaz. "Sovet 
Gürcüstaní" qäz., 1 ìyun, 1994. 
42. Baba Babayev. Abdulla Åaìqìn bädìì näsrì, Bakí, 1993. 
43. Dünyamalí Käräm. Borçalím mänìm. 1995. 
44. Müåfìq Çobanlí. Aõír ellì Borçalí. Ärzurum. 1996. 
45. Hüseyn Ìsrafìlbäylì. "Ìndì qocalíqla baríåmaq olmur". (Ä.Sa-
raçlínín 60 ìllìyì münasìbätìlä). "Yenì Musavat" qäz., 6-9 yan-
var, 1996. 

 
21 
46. Åuräddìn Mämmädlì. Äflatun Saraçlí (ädäbìyyatåünas Åamìl 
Välìyevìn eynì adlí kìtabí haqqínda). "Sovet Gürcüstaní" qäz., 
1997, №5-6. 
47. Salìdä Åärìfova. Ìlk Azärbaycan romanlarí. Elm, 1996. 
48. Åamìl Välìyev. Äflatun Saraçlí. Elm, 1996. 
49. Ä.Saraçlínín "Zeynalabdìn Maraõalí" kìtabí haqqínda. "Res-
publìka" qäz., 9 ìyul, 1997. 
50. Ä.Saraçlínín S.S.Orbelìanìnìn "Uydurmanín hìkmätì" kìtabí-
nín tärcümäsì haqqínda. "Günay" qäz., 22 fevral, 1997. 
51. Åuräddìn Mämmädlì. Borçalída sular axar. 1997. 
52.  Baba  Babayev.  Sälyanda  görüå  (Älìbäy  Hüseynzadänìn  qízí 
Säìdä  xanímla  bìrlìkdä  görüå  haqqínda).  "Ìkì  sahìl"  qäz.,  31 
mart, 1998. 
53.  Müåfìq  Çobanlí.  Ä.Saraçlínín  Mìllì  Elmlär  Akademìyasínín 
müxbìr  üzvlüyünä  namìzädlìyì  ìlä  baõlí  mäqalä  "Åärqìn  säsì" 
qäz., 1998, №18. 
54. Elxan Qìyasbäylì. Ä.Haqverdìyev vä "Molla Näsräddìn" jur-
nalí, 1998. 
55. Ömür dä bìr yuxu ìmìå (Välì Näbìyev), 1999. 
56.  Xälìl  Älìyev.  Gürcüstanín  türk  mänåälì  toponìmlärì.  Gäncä, 
1999. 
57. Baba Maqsudoõlu. A.Åaìqìn bädìì näsrì, 1999. 
58. Тинатин Исабалы гызы. Борчалы ашыг мцщити. Бакы, 200. 
59. Eyvaz Emìnalíyev. Azärbaycan mìllì memuar ädäbìyyatí, 1999. 
60.  Mahmìzär  Mehdìbäyova.  Z.Maraõalínín  "Ìbrahìm  bäyìn 
säyahätnamäsìromaní. Bakí, 2001. 
61. Лейла Мяммядова. Й.В.Чямянзяминли йарадыъылыьында 
мемар вя автобиографизм. Бакы, 2001. 
62. Шащбаз Шамыоьлу. Борчалыда ядябиййат вя ядяби-мядяни 
щяйатын юзцнямяхсуслуьу. Бакы, 2002. 

 
22 
Ä.SARAÇLÍNÍN DOKTORLUQ DÌSSERTASÌYASÍ 
MÜDAFÌÄSÌNDÄ RÄY VÄ  
ÇÍXÍÅLARDAN PARÇALAR 
 
Bu  dìssertasìya  klassìk  Azärbaycan  näsrìnìn  yaranmasí,  tarìxì, 
märhälälärì, ìnkìåaf problemlärì, poetìkasí haqqínda Azärbaycan-
da ìlk sìstemlì, elmì tädqìqat äsärìdìr. Müällìf äsärì zängìn ädäbì, 
elmì mänbälär äsasínda yazmíå, Azärbaycan näsrìnìn özünämäx-
susluõuna, sänätkarlíq mäsälälärìnä daha çox üstünlük vermìådìr. 
Mäncä bu dìssertasìya näzärì ìstìqamätdädìr vä o, häm ädäbìyyat 
tarìxçìlìy, häm dä näzärìyyä üzrä müdafìä edìlä bìlär. 
Akademìk M.C.Cäfärovun  
müzakìrädä çíxíåíndan.  
1982. 
*** 
Män bu fundamental tädqìqat äsärìnì Azärbaycan ädäbìyyatåü-
naslíõínda  bìr  hadìsä  vä  xìdmät  kìmì  qìymätländìrìräm.  Äflatun 
Mämmädov 20 ìldän çoxdur kì, bìzìm åöbädä çalíåír. Onun namì-
zädlìk  dìssertasìyasínín  rähbärì  män  olmuåam.  Ìstedadína,  täfäk-
kürünä, elmì axtaríå, tählìl üsulu vä problemlärì qìymätländìrmä, 
ümumìläådìrmä bacaríõíní o zamandan müåahìdä edìrdìm. Bu dìs-
sertasìya  bütün  ümìdlärìmì  doõrultdu.  Äflatun  bu  gün  yaxåí  ädä-
bìyyatåünas-alìm kìmì yetìåìb vä artíq XIX-XX äsrlär Azärbaycan 
ädäbìyyatí mütäxässìsì kìmì tanínír. Bu dìssertasìya öz elmì-näzä-
rì sävìyyäsì ìlä dedìklärìmìzì bìr daha täsdìqläyìr. Män dä hämìn 
äsärì fìlologìya elmlärì doktoru alìmlìk däräcäsì almaõa tam layìq 
bìlìräm vä onun müällìfìnì täbrìk edìräm. 
Åöbä müdìrì, professor  
K.D.Mämmädovun çíxíåíndan  
1982. 
*** 
Tarìxìmìzìn  än  müräkkäb  vä  çätìn  bìr  sahäsì  olan  XIX-XX 
äsrlär ädäbìyyatímízín ìnkìåaf yolunu, märhälälärìnì vä problem-
lärìnì  janrlar  üzrä  öyränmäk  son  ìllärdä  baålanmíådír  vä  Äflatun 
Mämmädovun  Azärbaycan  klassìk  näsrì  haqqínda  yazdíõí  dok-
torluq  dìssertasìyasíní  bu  sahädäkì  naìlìyyätlärdän  bìrì  kìmì  qìy-

 
23 
mätländìrmäk  olar.  Yerì  gälmìåkän  bunu  da  deyäk  kì,  Azärbay-
can näsrìnìn ìnkìåaf yolunun vä problemlärìnìn häm ädäbìyyatåü-
naslíq,  häm  dä  näzärì  ìstìqamätdä  öyränìlmäsì  dä  dìssertasìyaní 
daha mänalí vä samballí etmìådìr. 
Haqlí olaraq müällìf näsrìmìzìn özünün vä onun janrlarínín ya-
ranma  tarìxìnì  "Kìtabì-Dädä  Qorqud"  boylaríndan,  klassìk  näsr 
örnäklärìndän  baålayír,  XIX-XX  äsrlärdä  Azärbaycan  näsrìnìn 
äsas  problemlärìnì  aydínlaådírír.  Burada  çox  zängìn  ädäbì-elmì 
materìal,  bädìì  örnäklär  tädqìqä  çäkìlmìådìr.  Äsär  problemlärìn 
kompleks halda, yenì aspektdä öyränìlmäsì vä qìymätländìrìlmäsì 
ìlä dä dìqqätälayìqdìr. 
Müällìfìn  elmì  nätìcälärì,  dövrä,  näsrìn  yaranma  vä  ìnkìåaf 
märhälälärìnä münasìbätì, qìymätì yenì vä orìjìnaldír. Dìssertasì-
ya  böyük  elmì,  näzärì  vä  täcrübì  ähämìyyätä  malìkdìr.  Bunu 
müällìfìn çap olunan kìtabí haqqíndakí müsbät räylär dä göstärìr. 
Bu dìssertasìya öz samballíõí vä elmì-näzärì sävìyyäsì ìlä dok-
torluq dìssertasìyasí täläblärìnä tam cavab verìr vä onun müällìfì 
Äflatun Yunus oõlu Mämmädov fìlologìya elmlärì doktoru alìm-
lìk däräcäsì almaõa layìqdìr. 
Bìrìncì räsmì opponent,  
akademìk Bäkìr Näbìyevìn räyìndän.  
1984. 
*** 
Yenì  dövr  Azärbaycan  ädäbìyyatínín  görkämlì  tädqìqatçísí  Äf-
latun  Mämmädovun  doktorluq  ìåìndä  bädìì  näsrìmìzìn  än  aktual 
problemlärì,  tendensìyalarí  vä  ìnkìåaf  ìstìqamätlärì ìlk  däfä  bu  åä-
kìldä öyränìlìr. Müällìf onlarla yazíçíní, bìr çox tädqìqat äsärlärìnì, 
yüzlärlä näsr äsärlärìnì öyränmìå, tählìlä çäkmìådìr. Täkcä fäsìllä-
rìn adíní xatírlatsaq, äsärìn necä tam yenì quruluåda, elmì-näzärì ìs-
tìqamätdä yazíldíõíní görärìk: "Änänävì näsr janrlarínín täkamülü", 
"Kìçìk  hekayä  vä  novella  satìrìk-yumorìstìk  näsrìn  äsas  janrlarí 
kìmì", "Pamflet, parodìya vä yumorìstìk mìnìatürlär", "Lìrìk-psìxo-
lojì hekayäçìlìyìn ìnkìåafí", "Epìk näsrìn roman vä povest janrlarí". 
Bu  dìssertasìyada  müällìfìn  üzä  çíxartdíõí  yenì  bädìì  äsärlärlä 
dä  qaråílaåíríq.  Mälum  äsärlär  dä  yenì  baxíåla,  näzärì  sävìyyädä 
tählìlä çäkìlìr vä däyärländìrìlìr. Bìr çox äsärlärìn janrí mähz bura-

 
24 
da müäyyänläådìrìlìr. Mìllì näsrìmìzìn yaranma, täkmìlläåmä vä ìn-
kìåaf märhälälärì säcìyyäländìrìlìr, här dövrün, märhälänìn özünä-
mäxsus cähätlärì ümumìläådìrìlìr. 
Ümumìyyätlä,  Ä.Y.Mämmädovun  "XIX  äsrìn  sonu,  XX  äsrìn 
ävvällärì Azärbaycan bädìì näsrìnìn ìnkìåaf problemlärì" adlí dok-
torluq  dìssertasìyasí,  häqìqätän,  elmìmìzdä  yenì  hadìsädìr,  näsrìn 
öyränìlmäsìndä yenì yol açír. Müällìfìn bu mövzuda çíxan kìtabínín 
elmì  ìctìmaìyyät  täräfìndän  müsbät  qaråílanmasí  da  bunu  sübut 
edìr. Män bu äsärì yüksäk qìymätländìrìr vä onu doktorluq dìsser-
tasìyasí kìmì täqdìr edìräm. 
Räsmì opponent,  
professor Fìrìdun Hüseynovun räyìndän.  
20.05.1984. 
*** 
Äflatun  Mämmädov  haqlí  olaraq  zängìn  klassìk  Azärbaycan 
näsrìnì  janrlar  vä  tarìxì-xronolojì  aspektdä  öyränmäkdä  doõru  yol 
seçmìådìr. Belälìklä, ädäbìyyatåünaslíq vä elmì-näzärì säpkìdä çox 
qìymätlì  äsär  yaratmíådír.  Yänì,  äsärdä  näzärì  sävìyyä  çox  yük-
säkdìr. Belä kì, burada Azärbaycan näsrìnìn häm dä üslub, änänä 
vä novatorluq, obraz vä xarakter, satìra vä psìxologìzm kìmì mäsä-
lälärì  dä  aydínlaådírílír.  Näsrìmìzìn  ìkì  satìrìk-yumorìstìk  vä  lìrìk-
psìxolojì qolu yenì prìnsìplär äsasínda öyränìlìr kì, bu da baåqa türk 
xalqlarínín näsr tarìxìnì öyränmäk üçün dä uyõun metoddur. 
Azärbaycan  romanínín  yaranmasí  vä  onun  ìlk  nümunälärì  dä 
dìssertasìyada,  ädäbìyyatåünaslíõímízda  ìlk  däfä  alleqorìk  roman, 
roman-traktat,  satìrìk  roman-säyahätnamä,  pedaqojì  roman,  lìrìk-
publìsìstìk roman, lìrìk-epìk roman, mähäbbät mäcäralí roman kìmì 
janr bölgülärì äsasínda täqdìm olunur. 
Müällìf  dìssertasìyada  Azärbaycan  näsrìnì  dünya  näsrì  ìlä  äla-
qälì  öyränìr,  dünya  ädäbìyyatåünaslíõínda  näsrìn  tädqìqì  täcrübä-
sìndän faydalanír.  
Äsärìn  elmì  sävìyyäsì  yüksäkdìr,  müasìr  täläblärä  tam  cavab 
verìr. Onu doktorluq dìssertasìyasí kìmì yüksäk qìymätländìrìräm. 
Räsmì opponent,  
professor Almämmäd Almämmädovun räyìndän  
18.05.1984. 

 
25 
*** 
Monoqrafìyada ìlk däfädìr kì, Azärbaycanda satìrìk näsrìn äsas 
problemlärì - qaynaqlarí, täåäkkülü, vä ìnkìåaf mänzäräsì, janrlarí 
vä åäkìllärì belä älaqälì vä sìstemlì åäkìldä xüsusì elmì tädqìqatín 
predmetì edìlìr. Äsär hämìn dövr näsrìmìzìn häm ìdeya – mäfku-
rä,  häm  dä  poetìka  -  sänätkarlíq  mänzäräsì  haqqínda  tam  täsäv-
vür tälqìn edä bìlìr. 
Näsrìn  tarìxì  baxímíndan  bütünlüklä  bädìì  fìkrìn  tarìxìnä  salí-
nan näzär orìjìnal vä yenìdìr. Tarìxì hadìsälärlä bìlavasìtä älaqälì 
åäkìldä aparílan müåahìdälär, dìl, elm, mätbuat kìmì amìllärìn ro-
lu da tädqìqatda bu vaxta qädär az toxunulmuå, yenì ìstìqamät vä 
hädäflär  kìmì  dìqqätì  cälb  edìr.  Näsrìn  ìnkìåafínda  näzmìn  rolu, 
tärcümä, täbdìl vä ìqtìbaslar, näsr vä publìsìstìka arasínda maraqlí 
paralellär,  ìlk  däfädìr  kì,  belä  genìå  halda,  bütünlüklä  o  dövrün 
näsrì mìqyasínda tädqìq edìlìr. 
Ayrí-ayrí  janrlarín  tarìxì täåäkkül  vä  poetìka  xüsusìyyätlärì  ba-
xímíndan müstäqìl oçerklär - fäsìllär kìmì ìålänmäsìndä dä müällìf 
mäqsädìnä  naìl  olmuådur.  Çox  yaxåí  cähätdìr  kì,  monoqrafìyanín 
fäsìllär bölgüsü, kompozìsìya quruluåunun özü dä XX äsr näsrìnìn 
yüksälän  bìr  ìstìqamätdä  häräkätìnì,  ìnkìåaf  yolunu  vä  janr,  åäkìl 
mänzäräsìnì  äyanì  åäkìldä  canlandírmaq  mäqsädìnä  tabe  etdìrìl-
mìådìr. Äsär doktorluq dìssertasìyasí kìmì qäbul edìlä bìlär. 
 
MEA-nín müxbìr üzvü, 
professor Yaåar Qarayevìn räyìndän. 
25.09.1973. 
 
HÖRMÄTLÌ ÄFLATUN YUNUS OÕLU! 
 
Ìcazä  verìn  Sìzìn  doktorluq  dìssertasìyaníz  vä  avtoreferatíníz 
haqqínda öz fìkìrlärìmì deyìm. 
Bu bìtgìn vä qìymätlì äsärdä Sìzìn topladíõíníz, tädqìqata cälb 
etdìyìnìz vä araådírdíõíníz materìal zängìnlìyì mänì heyrätä gätìr-
dì. Män bìr çox doktorluq dìssertasìylarí redaktä etmìåäm. Amma, 
vallah, araådírílmaya çäkìlän materìallarín zängìnlìyìnä görä Sìzä 
çatan  olmaz.  Baåa  düåüräm  kì,  necä  böyük,  aõír  vä  zähmätlì  ìå 

 
26 
görübsünüz.  Bütün  bunlar  nä  qädär  vaxtíníz,  gücünüz  hesabína, 
bälkä  dä  saõlamlíõíníz  bahasína  meydana  gälìb!  Amma  nä  edä-
sän, görünür, alìmlärìn taleyì belädìg 
Mänä elä gälìr kì, bu äsärdä dìssertasìya üçün lazím olan här 
åey var, o, müdafìäyä layìqdìr. 
 
Sìzì üräkdän täbrìk edìräm 
A.Maåkìna, "Proqres" näårìyyatínín redaktoru  
 Moskva, 1983. 
 
*** 
Bu gün çox maraqlí bìr dìssertasìya müdafìäsìnìn åahìdì olduq. 
Häqìqätän,  ìndìyä  qädär  täk-täk  yazíçílardan  daníåanda  onlarín 
näsr äsärlärìnä dä toxunulmuådur. Ancaq bütövlükdä Azärbaycan 
bädìì  näsrìnìn,  onun  yaranmasí,  ìnkìåaf  problemlärì,  märhälälärì 
vä tarìxì täåäkkül yolu ayríca tädqìqat obyektìnä çevrìlmämìådìr. 
Bu dìssertasìya hämìn mövzuda ìlk sìstemlì, kamìl tädqìqatdír. 
Äflatunu hamímíz taníyíríq. Öz zähmätìlä, ìstedadí ìlä tanínan, 
mätbuatda ardícíl çíxíå edän, XIX-XX äsrlär ädäbìyyatímízín mü-
räkkäb  mäsälälärìnä  gìrìåän  vä  üz  aõardan  alìmlärdändìr.  Onun 
Azärbaycan  klassìk  näsrìnìn  ìnkìåafína  häsr  etdìyì  doktorluq  dìs-
sertasìyasí  da  gözümüzün  qaråísínda  yaraníb.  Äflatun  aylarla,  ìl-
lärlä  bu  äsärlä  baõlí  Bakí,  Moskva,  Lenìnqrad,  Tbìlìsì  vä  baåqa 
åähärlärdä  arxìvlärdä,  kìtabxanalarda  çalíåíb.  Dünya  -  rus,  türk, 
fars, äräb vä baåqa xalqlarín ädäbìyyatínda näsrìn tarìxìnì ìzläyìb, 
çox maraqlí vä ähämìyyätlì müqayìsälär aparíb, qìymätlì elmì qä-
naätlärä gälìb. Onun hätta fransíz, ìtalyan, hìnd vä baåqa xalqlarín 
näsrì  ìlä  müqayìsälärì  vardír.  Bütün  bunlar  müällìfìn  hazírlíqlí, 
yetgìn bìr alìm olduõunu göstärìr. 
Äflatunun  mäzmunlu  çíxíåí  vä  opponentlärä  cavablaríní  da 
dìnlädìnìz.  Åäxsän  män  Åuranín  üzvü  kìmì  çox  razí  qaldím  vä 
mämnunìyyätlä ona säs veräcäm. 
 
Akademìk Kamal Talíbzadänìn  çíxíåíndan. 
1984. 
 
*** 

 
27 
Kolleqamíz Äflatun Mämmädovun "XIX-XX äsrìn sonu XX äs-
rìn ävvällärìndä Azärbaycan bädìì näsrìnìn ìnkìåaf problemlärì" ad-
lí doktorluq dìssertasìyasínín avtoreferatíní böyük maraqla oxuduq. 
Häqìqätän, bu dìssertasìya Zaqafqazìyada bu tìplì ìlk elmì-tädqìqat-
dír. Mìllì näsrìn ìnkìåaf tarìxìnì, märhälälärìnì mähz bu åäkìldä, sä-
nätkarlíq vä poetìka mäsälälärì ìlä älaqädä tädqìq etmäk gäräkdìr. 
Dìssertasìyada  dìqqätälayìq  bìr  cähät  dä  klassìk  Azärbaycan 
näsrìnìn dünya näsr tarìxìnìn ìnkìåafí kontekstìndä tädqìqìdìr. Bura-
da C.Mämmädquluzadä, A.Åaìq kìmì nasìrlärìn bädìì äsärlärì gür-
cü yazíçílarínín hekayälärì ìlä müqayìsälì tählìlì dä bìzì sevìndìrdì 
(mäsälän,  A.Åaìqìn  "Mäktub  yetìåmädì"  vä  M.Evdoåvìlìnìn  "Fan-
tan" hekayälärì).  
Ä.Mämmädov bìzìm hämyerlìmìzdìr. Gürcüstanín Bolnìsì rayo-
nunun  Saraçlí  kändìndä  doõulub.  Tbìlìsì  Dövlät  Pedaqojì  Ìnstìtu-
tunun tarìx-fìlologìya fakültäsìnì färqlänmä dìplomu ìlä bìtìrìb. Bìr 
dä  ona  görä  belä  fundamental  tädqìqat  äsärìnìn  mähz  onun  qälä-
mìndän çíxmasí bìzä çox xoådur. 
Ä.Mämmädov  Gürcüstanda  da  bìr  åaìr,  tärcümäçì vä  Azärbay-
can-gürcü ädäbì älaqälär mütäxässìsì kìmì tanínír. Bìz onun bu dìs-
sertasìyasíní  yüksäk  qìymätländìrìr  vä  onu  fìlologìya  elmlärì  dok-
toru alìmlìk däräcäsìnä layìq bìlìrìk. 
 
Å.Rustavelì adína Ädäbìyyat Ìnstìtutunun  
ämäkdaåí, professor D.Q.Tevzadzenìn räyìndän. 
1984.
Kataloq: jspui -> bitstream -> 123456789
123456789 -> Yeni və orijinal nəticə və metodların təqdim edilməsi
123456789 -> Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına Təranə Həsənova bəzən abortlardan
123456789 -> Hamlet İsaxanlı Təsisçi və Rektor
123456789 -> Stimularea electrică funcţională Radu Breahnă, Irina Turtureanu
123456789 -> L. A. MƏMMƏdov, E.Ç. ƏKBƏrov, H.Ə. ƏKBƏrov
123456789 -> XƏZƏr universiteti humanitar və sosial elmlər faküLTƏSİ
123456789 -> Azərbaycan Arxeologiyası 2002 Azerbaijan Archeology Vol.: 4 Num.: 3-4
123456789 -> Еколожи Епидемиолоэийа: Сящиййядя Тятбиги вя Тядгигат Методлары
123456789 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti
123456789 -> I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat

Yüklə 4,66 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə