Яфлатун Сарачлы Хязяр Университяси Няшриййаты



Yüklə 4,66 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə3/15
tarix06.05.2017
ölçüsü4,66 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15
 
 
*** 
Äflatun  Mämmädovun  müdafìäsìndän  çox  mämnun  qaldím. 
Doõrudan da o, bu äsärä çox zähmät çäkìb, heç käsìn bacarmadí-
õí qädär materìal toplayíb, zängìn elmì mäxäzlär äsasínda dìsser-
tasìya yazíb. Äflatun täbìätän zähmätkeå oõlandír. Onu baåqalarí 
kìmì  älìndän  tutub  elmä  gätìrmäyìblär.  Heç  käsdän  arxa  görmä-
yìb, mìnnät götürmäyìb. Bu naìlìyyätì o özü qazaníb, halal olsun 
ona bu qäläbä. 
Äflatunun  kìtabíní  da  oxumuåam,  bìr  çox  mäqalälärìnì  dä. 
Män  dä  Azärbaycan  romanínín  tarìxìndän  yazmíåam.  Bìlìräm  bu 

 
28 
ìåìn çätìnlìyìnì. Äflatun bütöv näsr tarìxìmìzìn öyränìlmäsìnä yenì 
prìnsìplä yanaåíb, häm dä bìr näzärìyyäçì kìmì özünü göstärìb. 
Bu  cavan  oõlan  häm  dä  Azärbaycan-gürcü  ädäbì  älaqälärì 
mütäxässìsìdìr. Gürcü ädäbìyyatínín tärcümäçìsìdìr. 
Dìssertasìyada gürcü näsr nümunälärì ìlä paralellär bìr dä ona 
görä elmì vä ìnandírícídír. 
Äflatun häm dä gözäl åaìrdìr. Nä yazír sämìmì vä üräkdän ya-
zír. Yänì onun äsärlärì ìlä täbìätì, xarakterì bìr-bìrìnì tamamlayír. 
Bu  dìssertasìya  vä  kìtab onun  gärgìn  elmì axtaríålarínín  yeku-
nudur,  zìrväsìdìr.  Äsär  elmlär  doktoru  alìmlìk  däräcäsìnä  artíq-
lamasí ìlä cavab verìr. Äflatun Saraçlíní üräkdän täbrìk edìräm. 
 
Azärbaycan Dövlät Unìversìtetìnìn professoru 
Qulu Xälìlovun çíxíåíndan 
1984. 
*** 
Ä.Y.Mämmädovun  XIX-XX  äsrlär  Azärbaycan  bädìì  näsrì 
haqqínda  yazdíõí  bu  dìssertasìya  Azärbaycan,  bütövlükdä  sovet 
ädäbìyyatåünaslíõínín  aktual  bìr  problemìnä  häsr  olunmuådur. 
Häqìqätän, qonåu xalqlarín ädäbìyatåünaslíõínda klassìk näsr tarì-
xìnìn  märhälälär  üzrä  ìnkìåafí  öyränìlìr.  Äflatun  Mämmädov  ìsä 
ìlk däfä olaraq cäsarätlä näsrìn ìnkìåaf tarìxìnì onun poetìkasí, nä-
zärì mäsälälärì ìlä bìrlìkdä öyränìr. Bu da onun dünya näsr tarìxì-
nì, dünya ädäbìyyatåünaslíõínda näsr janrlarínín öyränìlmäsì täc-
rübäsìnì  yaxåí  bìlmäsì  ìlä  baõlídír.  Äsärdä  dünya  näsrìndän  bìr 
çox  nümunälär  tädqìqata  çäkìlìr,  maraqlí  elmì  paralellär  aparílír. 
Müällìfìn tählìl üsulu, elmì qänaätlärì yenìdìr. Bu äsr klassìk ädä-
bì janrlarín öyränìlmäsìnä dä bìr nümunädìr. 
Bunu da deyäk kì, Ä.Mämmädovun bu dìssertasìyasínda qonåu 
xalqlarín, xüsusìlä Qafqaz xalqlarínín näsr tarìxìnä dä näzär salí-
nír. Azärbaycan näsrìnìn bu cür mükämmäl tädqìqì onun ähämìy-
yätìnì ümumqafqaz vä daha böyük - Ìran, Türkìyä mìqyasínda ar-
tírír. 
SSRÌ Elmlär Akademìyasí Daõístan fìlìalínín professorlarí: 
S.M.Xaybullayev vä Q.B.Musaxanova.  
1984

 
29 
Ä.SARAÇLÍ VÄ ÄSÄRLÄRÌ, TÄRCÜMÄLÄRÌ  
HAQQÍNDA FÌKÌRLÄRDÄN 
 
ÄFLATUN SARAÇLÍ HAQQÍNDA 
BÌR-ÌKÌ SÖZ 
 
Äflatun Saraçlíní bìr alìm, åaìr kìmì çoxdan taníyíram, äsärlärì-
nì oxuyuram. Onun haqqínda yalníz xoå söz demäk olar. Äflatun 
hälä  Tìflìsdä  oxuyarkän  Gürcüstan  mätbuatínda  åer,  tärcümä  vä 
M.F.Axundov, M.Ä.Sabìr vä baåqa sänätkarlarímíz haqqínda mä-
qalälärlä  çíxíå  edìrdì.  Nìzamì  adína  Ädäbìyyat  Ìnstìtutuna  gälän-
dän  sonra  M.Arìf,  M.Cäfär,  M.Quluzadä,  Ä.Mìrähmädov  vä  bu 
kìmì  mäåhur  alìmlärlä  bìrlìkdä  ìåläyän  Äflatun  az  bìr  zamanda 
elm alämìnä daxìl oldu, namìzädlìk vä doktorluq dìssertasìyalaríní 
müdafìä etdì, özünü täsdìqlädì. 
Äflatun Saraçlíní alìm edän, åaìr edän onun doõma yurda baõ-
lílíõídír.  O,  åerlärìndä  dä,  elmì  äsärlärìndä  dä  täbìì  vä  mìllìdìr. 
Onun tädqìqat obyektìnìn särhädlärì dä XIX-XX äsrlär kìmì çox 
müräkkäb, zängìn vä sìyasì-sosìal, ìnqìlabì hadìsälärlä, mìllì oya-
níå vä ìntìbahla säcìyyälänän bìr dövrü ähatä edìr. O, öz elmì täd-
qìqatlarí, bädìì äsärlärì ìlä nüfuzlu mütäxässìs kìmì tanínír. Döv-
rün  ümumì  ädäbì-mädänì  mänzäräsìnä,  ädäbì  ìnkìåafín  meyl  vä 
tämayüllärìnä,  ayrí-ayrí  ädäbì  növ  vä  janrlara,  bädìì  äsärlärä, 
görkämlì sänätkarlara häsr edìlmìå bìr çox elmì araådírmalarí yük-
säk  qìymätländìrìlìb.  "Azärbaycan  uåaq  ädäbìyyatí"  (1977), 
"Azärbaycan bädìì näsrì" (1983), "Abdulla Åaìq" (1984) vä baåqa 
monoqrafìyalarí onun nüfuzunun vä yetgìnlìyìnìn äyanì täsdìqìdìr. 
"Abdulla Åaìq" monoqrafìyasí häm tädqìqatçínín färdì elmì ax-
taríålarínda,  häm  dä  Azärbaycan  ädäbìyyatåünaslíõínda  mühüm 
hadìsäyä  çevrìldì.  Kìtab  "Görkämlì  adamlarín  häyatí"  serìyasín-
dan  näår  edìldì.  Azärbaycanda  bu  serìyanín  äsasíní  qoyanlardan 
vä ìlk änänälärìnì yaradanlardan bìrì Äflatun Saraçlí oldu. Bu kì-
tabda onun alìmlìyì ìlä åaìrlìyì bìrläåìr, bìrì dìgärìnì tamamlayír. 
Ä.Saraçlínín  klassìk  Azärbaycan  näsrìnìn  problemlärì  haqqín-
da yazdíõí kìtab vä doktorluq dìssertasìyasí ìsä bu sahädä ìlk mü-

 
30 
kämmäl, elmì tädqìqat äsärìdìr. Odur kì, bu tädqìqat "Azärbaycan 
näsrìnìn ìlk sìstemlì elmì-näzärì salnamäsì" kìmì qäbul edìldì. 
Ä.Saraçlínín  åaìrlìyì  vä  tärcümäçìlìk  fäalìyyätì,  Azärbaycan- 
gürcü älaqälärìnìn ìnkìåafí sahäsìndäkì xìdmätlärì dä täqdìr edìl-
mälìdìr.  Onun  bädìì  äsärlärì,  gürcü  ädäbìyyatíndan  tärcümälärì 
ädäbì mühìtdä maraqla qaråílaníb. Yänì o, häm ädäbì-bädìì, häm 
dä elmì yaradícílíqda uõurlar qazanír. 
Ìndì Äflatunun yaåínín da, yaradícílíõínín da yetgìnlìk vaxtídír. 
Ümìdvaríq  kì,  hälä  o,  elmì,  bädìì  yaradícílíqda  yenì-yenì  uõurlar 
qazanacaq. 
Kamal Talíbzadä, akademìk. 1985. 
 
ÄFLATUN SARAÇLÍNÍN "BORÇALÍ HARAYÍ" 
ÅERLÄR KÌTABÍNÍN 
ÖN SÖZÜNDÄN 
 
Alìmlìklä åaìrlìyìn eynì åäxsdä bìrläåmäsì, yaratmaq qayõílaríní 
artírír. Elmì araådírmalarí åer yaradícílíõí ìlä älaqäländìrmäk asan ìå 
deyìl.  Ancaq  bu  sahälär  qaråílaåanda  bìr-bìrìnä  qol-qanaddír.  Söz-
süz,åaìr-alìm üçün åer elmdän ävväl baålayír. Sonra qazanílan alìm-
lìk adí åaìrì åerlä ülfätdän ayírmír. Poezìya ìlahäsì äfsunlu gücü ìlä 
onu hämìåä cazìbäsìndä saxlayír. Elmìn yorõunluq yükünü yüngül-
läådìrändä onu poetìk xäyala çäkìr. Mäntìqì mühakìmänìn mäcburì 
qaydalaríndan  bìrì  fantazìyanín  azadlíõína  gätìrìr.  Aõílla  hìss  ara-
sínda  älaqä  vasìtäsìnä,  bìrläådìrìcì  amìlä  çevrìlìr.  Belälìklä,  åaìr- 
alìm  elmlä  yanaåí  åerä  xìdmät  edìr.  Äflatun  Saraçlínín  tìmsalínda 
bu  häqìqät  bìr  daha  täsdìqlänìr.  O,  çoxdan  bärì  ädäbìyyatåünas- 
alìm kìmì sämärälì çalíåír. Fìlologìya elmlär doktoru alìmlìk därä-
cäsìnì tamamìlä läyaqätlä daåíyír. Eynì zamanda åaìrlìk payína dü-
åän  borclarín  mäsulìyyätìnì  duyur.  Onun  åerlärì  müntäzäm  olaraq 
müxtälìf  mätbuatda  därc  edìlìr.  Öz  yaradícílíõí  ìlä  bärabär  gürcü 
åerìnìn nümunälärìnì dä dìlìmìzdä säsländìrìr (Äflatunun "Kür Xä-
zärä  qovuåur"  tärcümä  kìtabí  yenìcä  çíxíb).  Ìndì  åerlärìndän  seçìb 
topladíõí kìtabíní oxucuya täqdìm edìr. Här åaìrìn åerìyyätì – äslìn-
dä onun qälb dünyasínín aynasídír. Åaìrlär öz yaradícílíõíní mänävì 
tärcümeyì-hal  sayanda  yanílmamíålar.  Äflatunun  åerìyyätì  qädìm 

 
31 
Borçalí  elìndän  baålanan  ömür  yoludur  (kìtabína  "Borçalí  harayí" 
adí  seçmäsì  bununla  åärtlänìr).  Åerìnìn  äzäl  qaynaõí  -  doõulduõu 
Saraçlíya,  ana  torpaõa  baõlídír.  Bu  torpaõín  bäxå  etdìyì  sìlìnmäz 
täässüratlar sätìrlärdä yenìläåìr. Häyatínín yorucu yoxuålarína åaìr-
lä  bìr  çíxír,  bìr  addímlayír.  Belä  äzälì  ülfätì  gäläcäkdä  näsìllärìn 
yaåadacaõína ümìd bäsläyìr: 
 
Ata yurdu, ana mehrì säsläyìr, 
Gäl bu yerdä ömür keçìr, gäz deyìr; 
Bìr gözäl dä oõulumu gözläyìr, 
Ìndì çäkìr övladímí Saraçlí. 
Yaddaåíndakí  xatìrälär  xäzìnäsì  åaìrìn  åer  dünyasíní  yaradír. 
Aranlí-daõlí  Borçalí  burada  neçä-neçä  mövzu  doõurub.  Oõuz 
mänåälì  bìr  dìyar  ruhumuzun  köklärìnì,  zängìnlìyìnì  yaåadír. 
Onun här bìr guåäsìndä ululuq, äzämät nìåanäsì var. Äflatun oxu-
cunun  dìqqätìnì  bu  gerçäklìk  üzärìndä  cämläådìrmäyä  çalíåír. 
Doõma  dìyara  özünün  sämìmì  sevgìlärìnì  onunla  bölmäk  ìstäyìr. 
Bununla bìrlìkdä bäzän onun åerì häsrät motìvì çalír. haray çäkìr, 
elìn narahat günlärìnì, täbìì yaåayíå tärzìnä "maåínlaåma" mühìtì-
nìn täsìrìnì düåünändä, daõlarla, yaylaqla ülfätdän doõan adätlärì, 
mäìåätì yadírõamaqdan yazanda: 
 
Sürücü dost, maåíníní öymä sän, 
Gäl bu atla Sarpdärädän keç görüm. 
Elä sür kì, qoåa daõín belìndän, 
Här täräfdä bìnä görüm, köç görüm. 
 
Burda bìr at bìr elata häyandír, 
Bìr närä çäk, uåaqlarí oyandír; 
Här däyänìn qabaõínda dayandír, 
Nährä görüm, särnìc görüm, sac görüm. 
Bu etnoqrafìk mäzmunlu motìvlär yaylaq görmüå näsìllärä ta-
níådír. Hämìn mäìåät, bäräkät, mäsumluq bìzä dìrìlìk bäxå edärdì. 
Nä müddätdìr yaylaqlarí görmürük - bundan dìrìlìyìmìz yaman sar-
sílíb.  "Maåínlaåma",  "åähärläåmä"  yaríåí  dìrlìyìn  ìlk  äsasíní  yadír-
õamaõa  gätìrdì.  Ìndìsä  qarmaqaríåíq  zamanínda  yaylaq,  daõ  ìstäyì 
aõlína  gälmìr.  Mìllätlärì  toqquåduran,  vätändaå  savaåí  salan  åär 

 
32 
qüvvälärìn üzündän belä bìr mühìtdä åaìr häyäcan duyur. Soydaå-
larínín taleyì, Borçalí mahalínín gäläcäyì qayõílí düåüncälärä daldí-
rír. "Borçalílar, Borçalíní qoruyaq!" xìtabí o düåüncälärdän doõub. 
"Allah, sän saxla, sän saxla!" åerì dä hämìn qäbìldändìr. 
Åaìrìn  häyäcanlarí  daha  çox  Azärbaycanín  sarsíntílí  därdlärì 
ìlä  säsläåìr.  Qarabaõ  ìddìasíyla  mìllì  nìfaqa  baìs  olanlarí  hìddätlä 
länätläyìr. Qanlí yanvar günlärìnìn åähìdlärìnä üräk aõrísí ìlä eh-
tìramíní bìldìrìr. 
…Ìndì  yurdunun  särt  taleyì  åerlärìndä  äks-sädasíní  tapír.  An-
caq åerìn täbìätì, gözällìyì, mähäbbätì, ìnsanlíõí ucaltmaqdír. Äf-
latun  poezìyanín  bu  yaåayan  ìnsanì  qayäsìnä  sädaqätìnì  saxlayír. 
Täbìät,  ìnsan  gözällìklärìnì  tärännüm  edän  åerlärì,  ulu  saza  vur-
õunluõu,  çoxlu  bayatílarí,  täcnìslärì  häyatsevärlìyìnìn  ìfadäsìdìr. 
Onun häyat eåqì yurd sevgìsìylä, mähäbbät duyõularíyla baõlídír. 
Bunu här oxucu özü qälbìnìn gözü ìlä göräcäk. 
Camal Mustafayev, 
fälsäfä elmlärì doktoru, professor. 
1993. 
*** 
Äflatun  müällìmìn  Bakídakí  ünvaní  -  ìstär  ìå  olsun,  ìstär  ev  - 
fìloloq,  yazíçí,  åaìr  -  gürcüstanlílarín  ìålärìnìn,  elmì  vä  bädìì  fäa-
lìyyätlärìnìn älaqäländìrmä märkäzìdìrg Yalníz gündälìk ìåì yox, 
elmì axtaríålarí da, åaìrlìk fäalìyyätì dä Borçalíynan baõlídírg 
gBädìì  yaradícílíqla  müntäzäm  mäåõul  olan  Ä.Saraçlí  ädäbì 
ìctìmaìyyätä häm dä gürcü ädäbìyyatíní orìjìnaldan tärcümä edän 
peåäkar bìr mütäxässìs kìmì tanínír. Onun bädìì tärcümälärì ädäbì 
tänqìd  täräfìndän  räõbätlä  qaråílanmíådír.  O,  XIX-XX  äsrlär 
Azärbaycan ädäbìyyatínín än aktual vä öyränìlmämìå problemlärì 
ìlä  mäåõuldur.  Azärbaycan  näsrìnìn  än  möhtäbär  tädqìqatçísídír. 
Akademìk  K.Talíbzadä,  akademìk  B.Näbìyev,  prof.  F.Hüseynov, 
S.Xaybullayev  vä  bìr  çox  görkämlì  alìmlär  Äflatun  müällìmìn 
elmì fäalìyyätìnì yüksäk qìymätländìrìblär. 
Äflatun  Saraçlínín  belä  çoxcähätlì  vä  zängìn  fäalìyyätì  alqíå 
doõurmaya bìlmäz. Ìstär-ìstämäz yada salírsan kì, o, häyatda xoå-
bäxtlìyì bìr dä belä gärgìn vä xalqí, elì-obasí üçün faydalí fäalìy-
yätdä görür: 

 
33 
Sänätìmdä män sönmäyäm fanaram, 
Ömür boyu mähäbbätlä yanaram, 
Fìtnä-feldän, bäd ämäldän känaram, 
Savab ìådä, xeyìr ìådä älìm var. 
 
Dosta åärbät, düåmänlärä tìr sözüm, 
Sädäf sözüm, gövhär sözüm, dürr sözüm
Bìlìräm kì, ìtìb batmaz bìr sözüm, 
Äzäl gündän qädìr bìlän elìm var. 
 
"Fìlologìya  elmlärì  doktoru,  åaìr,  tärcümäçì  Äflatun  kìmdìr?  - 
sualína cavabda onun ünvaní bìrdìr: "Elì Saraçlídír, yurdu Borçalí" 
 
Arìf Ämrahoõlu, 
fìlologìya elmlärì namìzädì,  
Yazíçílar Bìrlìyìnìn katìbì. 
1985. 
 
ÌNTELLEKTLÄ QOVUÅAN POEZÌYA 
 
Bänzärsìz gözällìyì ìlä seçìlän häyat enìålì-yoxuålu, daålí-käsäk-
lì,  sevìnclì,  kädärlì  olur.  Belä  häyatí  yaåamaq,  bälkä  dä  tale  ya-
zísídír. 
Belä tale yaåamíå ìnsanlardan bìrì dä fìlologìya elmlär doktoru, 
professor, Azärbaycan Mìllì Elmlär Akademìyasínín Nìzamì adína 
Ädäbìyyat Ìnstìtutunun  "Yenì dövr Azärbaycan Ädäbìyyatí" åöbä-
sìnìn müdìrì, XIX-XX yüzìllär Azärbaycan ädäbìyyatí problemlärì-
nìn  mahìr  araådírícísí,  nüfuzlu  mütäxässìs,  ädäbìyyatåünas,  åaìr, 
tärcümäçì Äflatun Saraçlí Yunus oõludur. Äflatun Saraçlí qocaman 
Borçalí mahalínín öz dadlí-duzlu adät-änänälärì, zìyalílarí, alìmlärì 
vä  räåadätlì  ämäk  adamlarí  ìlä  färqlänän  Saraçlí  kändìndä  häyata 
göz açmíådír. O, gänc yaålaríndan Borçalí mahílíní qaríå-qaríå gäz-
mìå, mühazìrälär oxumuå, görkämlì Azärbaycan zìyalílarí ìlä bìrgä 
görüålärdä  olmuå,  xalqínín  mäìåätìnì,  ovqatíní,  därd-särìnì  öyrän-
mìå, mätbuatda, radìo vä televìzìyada åer vä tärcümälärì ìlä ardícíl 
çíxíå etmìå, fundamental tädqìqatlarí nätìcäsìndä ìstedadlí alìm, åaìr 
kìmì tanínmíådír. O,häyatí,taleyì vä ädäbì-elmì yaradícílíõí ìlä Bor-

 
34 
çalíya baõlí sänätkardír, alìmdìr. Borçalída ämìn- amanlíq yaradíl-
masí uõrunda çalíåan zìyalílarímízdandír. 
Äflatun  Saraçlí  poezìyasí  sadäcä  bädìì  zövqü  oxåamaqla  mäh-
dudlaåmír.  Onda  estetìklìk  canlí  fìkìrlärlä  vähdätdä  poetìk  äksìnì 
tapír.  Böyük  fìlosof  Hegelìn  bìr  kälamíní  demäk  yerìnä  düåärdì  - 
"Söz  fìkìrlä  canlananda  mövcud  varlíõa  çevrìlìr".  Bälì,  Ä.Saraçlí 
poezìyasínda zaman vä mäkan mähdudìyyätì yoxdur. Åaìrìn müra-
cìät etdìyì ìstänìlän obraz, ìstänìlän hadìsä ümumìläåìr, ucu-bucaõí 
olmayan, heç nä ìlä mähdudlaåmayan böyük mänävìyyat dänìzìnä 
daxìl  olur,  bununla  da  poezìya  gerçäklìyìn  bìlävasìtä  ìnìkasí  üçün 
åärt  olan  konkretlìkdän,  mähdudìyyätdän  xìlas  olur,  yüksälìr,  ka-
mìlläåìr. 
Ä.Saraçlínín  elmì  fäalìyyätì  çoxsahälìlìyì  vä  çoxìstìqamätlìlìyì, 
mövzu daìräsìnìn genìålìyì ìlä seçìlìr. Apardíõí tädqìqatlarín, funda-
mental  araådírmalarínín  nätìcälärì  Azärbaycanín,  Gürcüstanín  vä 
dìgär  ölkälärìn  aparící  alìmlärì  täräfìndän  yüksäk  qìymätländìrìl-
mìådìr.  
Ä.Saraçlí  hämìåä  qädìrbìlän  ìnsanlarla  bìrgä  olmaõí,  onlarla 
tez-tez görüåmäyì, ünsìyyät baõlamaõí sevän ìnsandír. Bütün åer-
lärìndä bìr ìåíq, nìkbìnlìk var. Lap kövräk åerlärìndä dä: 
 
Ììdì cavanlíqla yaríåmaq olmur, 
Ìndì qocalíqla baríåmaq olmur, 
Taleyìn hökmünä qaríåmaq olmur, 
Bu dünya äzäldän fìtnä-fellìdìr. 
 
Ìlhamíní, üräyìnìn odunu göylärdän, günäådän, mähäbbätdän, 
el-obadan, yurd-yuvadan alan åaìrìn mäåhur "Borçalí" åerì bu gün 
dä bìr hìmn kìmì säslänìr: 
 
Havasí därmandír, yerì cävahìr, 
Täbìät bülbüldür, ìnsanlar åaìr. 
Dostluqda väfalí, sänätdä mahìr, 
Döyüå meydanínda åìrdì Borçalí. 
 
Bura mehrìbandí, xoådu här käsä, 
Can qurban eyläyär bìrì can desä; 
Kìm kì, Äflatunu görmäk ìstäsä, 
Elì Saraçlídí, yurdu Borçalí. 
 

 
35 
Häqìqì  poezìya  "ìlham  pärìsìnìn  ìlk  beåìyì  olan  täbìätä  ehtì-
ramla  tapínmaqdan  baålayír.  Ìnsan  häyatín  qädrìnì  duyduqca  ka-
mìlläåìr,  bulaq  suyu  kìmì  durulur.  Özünün  kamìlläåän,  durulan 
ömrünün  65-cì  ìlìnì  yaåayan  äzìzìm,  çox  hörmätlì  dostum,  eloõ-
lum,  gözäl,  sämìmì  aìlä  baåçísí,  böyük  alìm,  åaìr,  xalqímízín  vä-
tändaå, maarìfpärvär oõlu Äflatun Saraçlíní aìlämìn adíndan vä öz 
adímdan  üräkdän  täbrìk  edìräm,  ona  can  saõlíõí.  yenì-yenì  qälä-
bälär arzulayíram. 
Sämìmì hörmät vä ehtìramla. 
Abdulla Mehrabov, 
Azärbaycan Respublìkasínín Tähsìl Problemlärì  
Ìnstìtutunun dìrektoru, professor. 2001. 
 
XVII ÄSR GÜRCÜ ÅAÌRÌ NODAR SÌSÌÅVÌLÌNÌN 
NÌZAMÌ SÜJETLÄRÌ ÄSASÍNDA YAZDÍÕÍ 
"YEDDÌ SÄYYARÄ" POEMASÍ Ä.SARAÇLÍNÍN 
TÄRCÜMÄSÌNDÄ 
 
N.Sìsìåvìlìnìn "Yeddì säyyarä" poemasí rus vä baåqa dìllärä tär-
cümä  olunub,  täässüf  kì,  än  çox  Azärbaycan  ädäbìyyatí  ìlä  baõlí 
olan  belä  bìr  äsär  ìndìyä  kìmì  dìlìmìzdä  säslänmäyìb.  Fìlologìya 
elmlärì doktoru Äflatun Saraçlí ìlk däfä belä çätìn ìåä gìrìåìb. 
Ä.Saraçlí ädäbì-elmì ìctìmaìyyätdä yaxåí alìm vä åaìr tärcümäçì 
kìmì tanínír. Gürcü dìlìnì vä ädäbìyyatíní bìlìr. Bu ädäbìyyatdan bìr 
çox åer, poema, hekayä vä povestlärìn tärcümäçìsìdìr. "Bìr sìnädä 
ìkì üräk", "Kür Xäzärä qovuåur" vä M.Cavaxìåvìlìnìn "Torpaq çä-
kìr" kìtablarínín tärcümäçìlärìndän bìrìdìr. Yerì gäldìkcä Azärbay-
can-gürcü  ädäbì  älaqälärìnìn  tädqìqì  ìlä  dä  mäåõul  olur.  Bütün 
bunlarín bähräsì "Yeddì säyyarä" poemasínín tärcümäsìndä özünü 
göstärìr.  Tärcümä  orìjìnala  yaxínlíõí  (häm  formasí,  häm  dä  mäz-
munu ìlä), bädììlìyì, poetìk sävìyyäsì vä dìlì, üslubu ìlä dìqqätì cälb 
edìr. Bütövlükdä tärcümäçì öz mäqsädìnä naìl olub. 
Bütün  bunlarí  näzärä  alaraq  N.Sìsìåvìlìnìn  "Yeddì  säyyarä" 
poemasínín  orìjìnaldan  Ä.Saraçlí  tärcümäsìnìn  çapíní  xeyìrxah  ìå 
hesab  edìräm.  Bu,  Azärbaycan  dövlätìnìn  Nìzamìnìn  850  ìllìk 
yubìleyì ìlä älaqädar qärarlarína cavab, yubìleyä hädìyyä kìmì dä 
faydalí olar. Häm dä bu tärcümä ìndìkì åäraìtdä Azärbaycan- gür-

 
36 
cü  ädäbì-mädänì  vä  sosìal-sìyasì  älaqälärìnìn  daha  da  möhkäm-
länmäsìnä xìdmät edärdì. 
Dìlarä Älìyeva, 
Fìlologìya elmlärì doktoru, tärcümäçì.  
Gürcüstan Respublìkasínín ämäkdar mädänìyyät ìåçìsì. 1987. 
 
ÄFLATUN SARAÇLÍ "ELDÄN AYRÍLMAZ" 
 
Yaradícílíõín  bìr  neçä  sahäsìndä  güclü  ìstedada  malìk  olmaq 
nadìr ìådìr. Yurddaåímíz Äflatun Saraçlí belä ìstedadlardandír. O, 
daha  çox qìymätlì  axtaríålarín,  elmì  äsärlärìn müällìfì  olan  güclü 
alìm kìmì tanínsa da, tärcümäçìlìk, åaìrlìk sahäsìndä dä özünü ìs-
tedadlí  qäläm  sahìbì  kìmì  göstärä  bìlìr.  Yenìcä  çapdan  çíxmíå 
"Borçalí  harayí"  kìtabíyla  Äflatun  müällìm  oxucularín  görüåünä 
åaìr kìmì gälìb. Ä.Saraçlínín åer dünyasí än öncä ata yurdudur, bu 
müqäddäs dìyarla baõlí poetìk duyõulardír. 
 
Här kìm Äflatunu görmäk ìstäsä,  
Elì Saraçlídí, yurdu Borçalí. 
 
Bu, åaìrìn özünütäqdìmìdìr. Vä onun poezìyasínda doõma yur-
dun  sevìncìnì  dä,  acísíní  da  hìss  edìrìk,  åaìr  yaåayan  duyõularda 
bìr taníålíq, doõmalíq görürük.  
Onu ìmana gätìrän Saraçlínín meåäsìdìr, Göllüçänìn guåäsìdìr, 
o, Baåkeçìd dolamalaríní, Qaraçöp, Qarayazí, Borçalí ellärìnì, Gö-
zäldäränì,  Qarabulaõí,  Qara  qayaní,  Yastí  daõí,  Gur  bulaõí,  ata 
yurdunun  dìlbär  guåälärìnì  mähäbbätlä  väsf  edìr.  Müällìf  yurd-
daålara üz tutuban deyìr: 
 
Aranímíz çìl-çíraqsíz olmasín, 
Yaylaõímíz buz-bulaqsíz olmasín, 
Daõ aransíz, aran daõsíz olmasín, 
Yurddan qaçan yurddaålarí puç görüm. 
 
Ä.Saraçlínín yurd sevgìlì mìsralarí väsf elädìyì torpaq kìmìcä, 
ana täbìät kìmìcä dumdurudur. hälìmdìr, üräyäyatandír. 

 
37 
Ä.Saraçlínín åerlärìndä åähìdlärìmìzìn xatìräsìnä därìn ehtìram 
var, haqqín, ädalätìn täntänäsìnä ümìd var. 
Kìtabda  bìr  åer  dä  dìqqätì  çäkìr.  Bu  åerdä  gürcü  vä  Azärbay-
can xalqlarínín qädìm vä mehrìban dostluõu tärännüm olunur. 
 
Sän Bakíya buyur, män dä Tìflìsä, 
Dìnsìn qälbìmìzìn dostluq telì dä;  
Äzäldän doõmadír, äzìzdìr bìzä 
Böyük Nìzamì dä, Rustavelì dä. 
Ä.Saraçlínín täcnìslärì forma vä mäzmunu baxímíndan maraq 
doõurmaya  bìlmäz.  Onun  gözäl  cìnas  qafìyälärì,  bädìì  tapíntílarí 
oxucunu, poezìyasevärlärì valeh edìr:  
 
Çoxa tamah salma, axtar ar, azí, 
Hälä qabaqdadír ömrün ay aõí. 
Nola qovuåduraq Kürü, Arazí, 
Bìrläåä yurdumun baåí, ayaõí. 
Kìtabdakí "Borçalí bayatílarí" düzümlärì mìllì, etnìk kolorìtìy-
lä  ähämìyyätlìdìr.  Burada  uluca  yurdumuzun  uluca-uluca  elatlarí 
bayatílarda, åìrìn düzümlärdä yaåayír.  
Äflatun Saraçlínín bìr deyìmìnì xatírlayíríq: 
 
Dosta åärbät, düåmänlärä tìr sözüm, 
Sädäf sözüm, göhvär sözüm, dürr sözüm
Bìlìräm kì, ìtìb batmaz bìr sözüm 
Äzäl gündän qädìr bìlän elìm var. 
Vä  "Äflatun  Saraçlí  eldän  ayrílmaz".  Eldän  ayrílmayan,  elä 
baõlí åaìrlärìn sädäf sözlärìnìn qädrìnì el bìlìr! 
 
Åüräddìn MÄMMÄDLÌ 
Fìlologìya elmlärì namìzädì. 
1994 
*** 

 
38 
"ИНДИ ГОЪАЛЫГЛА БАРЫШМАГ ОЛМУР” 
 
Türkün  äsrarängìz  yurdlaríndan  bìrì  olan  Azärbaycanín  dìlbär 
guåäsì  Borçalí  elìndän  sìnäsì  sazlí,  sözlü  mäsläk  vä  ämäl  dostu-
muz Äflatun Saraçlínín yubìleyìdìr.  
Äflatunun qälbìndä,  täfäkküründä  gözünün  ìlk  ovu  olan  yurd, 
torpaq gözällìklärì ìlä sazlanmíå duyõularla bìrlìkdä daha önämlì 
bìr keyfìyyät dä var. Bu, soykökündän gälän säsdìr: 
 
Gäl sayím män soykökümü bìrbäbìr, 
Baba türkdür, nänä türkdür, ata türk. 
Här bìrìsì bìr aslandír, bìr bäbìr, 
Xäyalíndan qara günü at, a türk! 
 
Äflatun  beå  monoqrafìyanín,  ona  qädär  ähatälì  elmì  äsärìn, 
çoxlu mäqalälärìn müällìfìdìr. Çox cìldlìk Azärbaycan ädäbìyyatí 
tarìxìnìn IV cìldìnìn müällìf vä redaktorlaríndandír. 
…  Saraçlínín  bütün  elmì  äsärlärìndä  qírmízí  xätt  kìmì  näzärì 
cälb  edän  cähätlärdän  bìrì  klassìk  ìrsdä,  onun  yaradícílíõínda, 
äsärlärìndä  doõma  xalqín  vä  mìllätìn  tale  müqäddäratí  namìnä 
baålíca mätläb vä ìdeyalarí önä çäkìb mänalandírmaqdír. 
…  Ä.Saraçlí  bìr  åerìndä  deyìr:  "Ìndì  qocalíqla  baríåmaq  ol-
mur". 60 yaåínda qocalíqla baríåmaq ìstämäyän Ä.Saraçlíya bädìì 
vä elmì yaradícílíõínda uõurlar arzulayíríq. 
 
Professor Hüsyen Ìsrafìlbäylìnìn  
Ä.Saraçlínín 60 ìllìyìndä "Yenì Musavat" qäzetìndä  
çap etdìrdìyì mäqaläsìndän. 1996. 
 
*** 
ВЯТЯНДАШ АЛИМ, МИЛЛИ ШАИР 
Яфлатун Сараълы бцтюв шяхсиййят, вятяндаш алим, милли шаирдир. 
Онун  XIX-XX  ясрляр    ядябиййатымызын  айры-айры  проблемляриня 
даир  тядгигатлары  башгалары  цчцн  дя  бир  юмцрдцр.  ѐАзярбайъан 
бядии  нясриѐ  китабында    алим  ядябиййатымызда  бу  жанрын  бир  нечя 
ясрлик  тарихинин  тяшяккцлцнц  вя  елми-нязяри  проблемлярини  араш-

 
39 
дырыб.  Цмумиййятля,  бурада  щям  ядябиййатшцнас  алим,  щям  дя 
нязяриййячи алим кими чыхыш едир. 
ѐАбдулла  Шаигѐмонографийасы  ися  Азярбайъанда  ѐэюркямли 
адамларын  щяйатыѐ  силсилясиндян  илк  китабдыр.  Бурада  елмиликля бя-
диилик  говушур,  ясяр    тарихиликля  йанашы  мцстягил    роман  тясири  дя 
баьышлайыр.  Щеч  шцбщясиз  бу  Я.Сараълынын  алим,  шаир,  тяръцмячи 
истедадынын бящрясидир. 
Алимин ѐЗейналабдин  мараьалы китабы шяргшцнаслыг елминдя 
3 бу йазычы  щаггында илк елми монографийадыр. Ондан Йахын Шярг 
алимляри дя файдалана  билирляр. 
Я.Сараълынын  елми  йарадыъылыьында  Азярбайъан    Халг  Ъцм-
щуриййяти, бу иллярин ядябиййат вя мядяниййятинин тядгиги ясас йер 
тутур. Бу мювзуда китабы марагла гаршыланыр.  
О, милли вя вятяндаш зийалы кими бядии йарадыъылыьында да эю-
рцнцр.  Онун поезийасына садялик, эюзяллик, тябиилик, зярифлик  елдян 
эялир. О, поетик дцшцнъясиндя бцтюв Азярбайъанын камил бядии об-
разыны  йарадыр.  Борчалы,  Гарабаь  дярди,  Ъянуб  щясряти,  Гярб  тор-
пагларымызын аьрылары иля йашайыр. О, Азярбайъанда эцръц ядябий-
йатынын орижиналдан тяръцмячиси кими дя таныныр, гиймятляндирилир.  
Я.Сараълы  иътимаиййятчи  халг  щярякатынын  фяалларындан  бири, 
истиглалчы  шаир,  алимляримиздяндир.  Щямишя  публисист    мягалялярин-
дя, мцсащибя вя мяктубларында, радио вя телевизийда чыхышларында 
талейцклу  проблемляриндян  сюз  ачыр,  аьсаггал  мяслящяти  иля  йол 
эюстярир. 
 Ядябийатшцнас алим Шамил Кюрпцлцнцн 
 ѐЯфлатун Сараълыѐ китабчасындан. 1996. 
 
MÜDRÌK VÄ NURANÌ ADAM 
 
Äflatun Saraçlínín bìr åäxsìyyät kìmì äsas cìzgìlärìnì özlüyümdä 
götür-qoy elädìyìm zaman ìlk öncä ìåíqlí adam obrazínín üzärìndä 
dururam.  Tanrí  ona  nur  ìçìndä  bìr  çöhrä  dä  qìsmät  eläyìb: 
üz-gözündäkì  xeyìrxahlíq,  müdrìklìk,  saflíq  ìåíõí  bu  adamín  kìmlì-
yìnì elä uzaqdanca söyläyìr. Ancaq könlünä, duyõularína, düåüncä 
vä  qayõílarína  yaxínlíq  elädìkcä  üzdäkì  ìåíõín  daha  böyük  qüdrät 

 
40 
vä  härarätlä  Äflatun  Saraçlí  üräyìndä  çaõladíõíní  görürsän.  Müd-
rìk,  aõír-aõayana  olduõu  qädär  dä  sadädìl  vä  sämìmìdìr,  tämän-
nasízdír. Saz-söz dünyasíndan gälän kövräklìyì dä öz yerìndä. 
Säsìnìn,  daníåíõínín  qärìbä  bìr  axarí  var:  bìzìm  ellärìn,  känd- 
käsäyìn,  daõlarímízín  åähd-åäkärlì,  kolorìtlì,  salqarlí  näfäsì-läm-
sìylä  daníåír  -  hämìåä  onun  säsì  mänì  uåaqlíq  ìllärìmä  aparír,  o 
vaxtín  köhnä  kìåìlärìnìn  säsì,  daníåíõí  beläydì.  Ìndì  o  kìåìlär  dä, 
onlarín säsì-daníåíõí da qähätdìg 
Ömrünü sözä baõlayan alìmdì Äflatun müällìm, söz, ädäbìyyat 
araådírícísídí, åaìrìdì - söz, sänät yaradícísídí. Ìstär araådírdíõí, ìs-
tärsä dä yaratdíõí Sözdä özünä qaråí särt, täläbkar, män deyärdìm 
kì, hätta amansízdír. Söz-sänät mücadìläsìndä än böyük hünärì vä 
qazancí  özünä  sädaqätìdìr.  Üräyìnìn,  duyõu  vä  düåüncälärìnìn 
hökmü olmadan qäläm-kaõíza yaxín getmìr. Çoxlarínín adíní çäk-
mäyä cäsarät etmädìyì mätläblärdän qorxmadan, çäkìnmädän da-
níåír vä yazír. Türkçülük, vätänçìlìk yolunda qeyrätìnìn, cäsarätì-
nìn bütün gücüylä on ìllär boyudur kì, vuruåmaqdadír. 
Män Ädäbìyyat Ìnstìtutuna gäländä Äflatun müällìm qírx yaå-
larínda ìdì, ìndì altmíålardandí. Qärìbädì, män onu ìlk gördüyüm-
dä dä o elä ìndìkì kìmì müdrìk vä nuranì ìdì. Ìndì baxíb görüräm 
kì, müdrìklìk onu çox erkän haqlayíbmíå. Bälkä ona görä kì, müd-
rìklìk Äflatun Saraçlíya çox yaraåírg 

Kataloq: jspui -> bitstream -> 123456789
123456789 -> Yeni və orijinal nəticə və metodların təqdim edilməsi
123456789 -> Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına Təranə Həsənova bəzən abortlardan
123456789 -> Hamlet İsaxanlı Təsisçi və Rektor
123456789 -> Stimularea electrică funcţională Radu Breahnă, Irina Turtureanu
123456789 -> L. A. MƏMMƏdov, E.Ç. ƏKBƏrov, H.Ə. ƏKBƏrov
123456789 -> XƏZƏr universiteti humanitar və sosial elmlər faküLTƏSİ
123456789 -> Azərbaycan Arxeologiyası 2002 Azerbaijan Archeology Vol.: 4 Num.: 3-4
123456789 -> Еколожи Епидемиолоэийа: Сящиййядя Тятбиги вя Тядгигат Методлары
123456789 -> AZƏrbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ XƏZƏr universiteti
123456789 -> I fəSİL. TÜTÜn haqqinda üMÜMİ MƏlumat

Yüklə 4,66 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   15




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə