Yaradıcı heyət: Şahin Zülfüqarov


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında



Yüklə 0,96 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə9/9
tarix06.05.2017
ölçüsü0,96 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

65

 



1999 

2000  2001  2002 

2003 

2004  2005 

2006

Yol-nəqliyyat hadisələrinin 

sayı regionlar üzrə 

1996 


1987  1985  2196 

2311 


2388 

3179 


3197

Avtomaqistral yollarda  

579 

582 


975 

741 


837 

868 


1035 

712


Yaşayış məntəqələrində  

1416 


1405  1010  1455 

1474 


1520 

2144 


2485

Yaşayış məntəqələrindən kənarda  







-

Yol-nəqliyyat hadisələri 



zamanı ölüm halları 

Miqdarı   

554 

596 


559 

642 


724 

811 


1065 

1027


Yaş qrupları üzrə 

9 yaşdan kiçik 

48 

41 


48 

58 


58 

53 


55 

56

10-14 



29 

31 


28 

31 


31 

35 


49 

36

15-17 



14 

10 


16 

22 


22 

18 


24 

19

18-20 



13 

19 


23 

17 


18 

21 


45 

44

21-24 



27 

34 


29 

40 


64 

56 


88 

96

25-64 



390 

424 


340 

409 


451 

540 


668 

662


65 və daha çox  

33 


37 

75 


65 

80 


88 

136 


112

Yaralananların miqdarı   

2316 


2199  2228  2486 

2691 


2766 

3668 


3606

Yaş qrupları üzrə 

9 yaşdan kiçik 

166 


152 

139 


148 

125 


106 

140 


113

10-14 


106 

107 


130 

104 


127 

125 


157 

154


15-17 

63 


76 

73 


87 

110 


97 

139 


146

18-20 


104 

81 


100 

155 


138 

147 


214 

221


21-24 

209 


159 

221 


277 

249 


321 

453 


440

25-64 


1581 

1510  1467  1595 

1826 

1836 


2388 

2349


65 və daha çox 

87 


114 

98 


120 

116 


134 

177 


183

     


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

66

VI HİSSƏ



SAĞLAMLIQ

6.1 Narkotiklər                                                                       

Bütün dünyada narkotik vasitələrin istehlakçılarının gəncləşməsi meyli mövcuddur. Statistik məlumatlara görə 

əvvəllər  Azərbaycanda  narkotik  vasitələrdən  22  yaşdan  yuxarı  olan  şəxslər  istifadə  edirdilərsə,  hal-hazırda  yaş 

göstəricisi  17-ə  enmişdir.  Səhiyyə  nazirliyinin  son  məlumatlarına  görə,  Azərbaycanda  18  000  narkoman  qeydə 

alınmışdır.    Lakin  bu  rəqəm    reallığı  əks  etdirmir.  Ekspertlərin  rəyinə  görə  həqiqətdə  bu  rəqəmi  10-a  vurmaq 

lazımdır.



İstifadə

Gənclər arasında narkomaniyanın yayılması problemi Şərqdən Qərbə tranzit yollarının mərkəzində yerləşmiş 

Azərbaycan üçün də aktualdır. 

2005-2006-cı illər ərzində Azərbaycanda rəsmən 

qeydiyyata alınmış narkoasılı xəstələr

Bu  dioqrammada  2000-2005-ci  illər  ərzində  qeydiyyata  alınmış  narkoasılı  xəstələrin    sayı  göstərilmişdir. 

Narkoasılı xəstələrin əksəriyyəti (70%-ə yaxını) 20-35 yaş arasında olan şəxslərdir. DSK-nın məlumatına əsasən, 

yalnız  2006-cı  il  ərzində  18-34  yaş  həddlərində  2  027    narkoasılı  şəxs  qeydiyyata  alınmışdır  ki,  bunlardan  da 

44-ü  qadınlardır.  2006-cı  ilin  1  yanvarına  respublikada  17  714  xəstə  qeydə  alınmışdır  ki,  onlardan  da  12  708-i 

dispanserdə qeydə alınmış 5 006-sı isə profilaktik qeydiyyata düşmüşdür. Bu iki qeydiyyat arasında fərq ondan 

ibarətdir ki, profilaktik qeydiyyatda dayanan şəxslər yüngül narkotiklər qəbul edir, onların narkoman stajı azdır və 

onlar intensiv stasionar müalicə kursunu artıq başa vurmuşdurlar. 



dispanser qeydiyyatında

profilaktik qeydiyyatda

ümumiyyətlə qeydiyyatda olan

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

67

Qara  bazarda  narkotik  vasitələrin  mövcudluğu  son  on  il  ərzində  narkomanların  və  narkoasılı  şəxslərin 



gəncləşməsi  prosesini  sürətləndirmişdir.  Cənubi  Qafqazda  narkotiklərə  qarşı  mübarizə  üzrə  Proqramın  (SCAD/

UNDP) və «Antinarkotizm» Beynəlxalq elmi anolitik mərkəzinin (yerli QHT) keçirdikləri müxtəlif tədqiqatlara əsasən 

tələbələr arasında narkotiklərdən istifadə meylləri artmaqda davam edir. Ənənəvi narkotiklərlə yanaşı (kanaboidlər 

və opiatlar) amfetaminlərin və qalüsinagenlərin istehlak həcmi də artır. Əsasən gənclər, o cümlədən də tələbələr 

arasında polinarkomaniya üstünlük təşkil edir. Aşağıdakı narkotiklər daha populyardırlar:

Narkotiklər qrupu

Kanabioidlər

Opiatlar

Amfetominlər, 

Qalüsinogenlər

Narkotiklərin növü

marixuana (anaşa), 

haşiş.

Tiryək (emal 



edilməmiş), Heroin

Ekstazi, LSD



Yayılması 

Çox tanınmış - 

kütləvi

Maddi cəhətdən 



təmin olunmuş 

şəxslər arasında 

daha populyardır 

çox az miqdarda 

olması populyar 

olmamasına gətirib 

çıxarır.

İstifadəçi Qrupları 

əyləncə üçün istifadə 

olunan əsas narkotik. 

ənənəviliyi onun 

populyar olmasına 

gətirib çıxarır 

İstifadə etmənin 

əsas motivi – 

asılılıqdır 

İstifadə etmənin 

əsas motivi – maraq, 

cəlb olunma, gənclər 

subqrupuna daxil 

olmaq istəyi, əyləncə



Əldə olunması 

Bazarda asanlıqla 

tapılır və çətinliksiz 

əldə etmək olar, 

xüsusiylə də mar-

ixuana yabanı halda 

bitən regionlarda. 

Böyük çevrədə Daha 

çətin tapılandır. 

Stajlı istifadəçilər öz 

təminatçılarına malik 

olurlar.


Müəyyən çevrələrdə 

azad, gecə həyatı 

sürən şəxslər, dis-

koteka və klub kon-

tinqenti tərəfindən 

əldə olunur.



Rəsmi qeydiyyata alınmış narkoasılı şəxslərin artması dinamikası

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

68

Məktəblər arasında narkotiklərdən tək-tük hallarda İstifadə qeydə alınır. Məktəbli yaşında olan yeniyetmələr 



üçün  ən  populyar  narkotik  vasitələr  taksikomaniya  və  tütünçəkmədir.  Qeyd  etmək  lazımdır  ki,  bu  mənfi  hal-

lar  məktəbdənkənar,  yad  tərbiyyənin  təsiri  altında  olan  uşaqlarda  müəyyən  edilir.  Adətən,  narkotik  maddələrin 

istifadəsinə  cəlb  olunan  uşaqlar  məktəbə  getmirlər,  lakin  təəssuf  ki,  belə  hallar  rəsmi  statistikada  əksini  tapır. 

Şərq  mentaliteti  ailənin  sirrinin  toxunulmazlığını tələb  edir  və  ictimaiyyət  də  belə  məsələlərdə  ətalətli  yanaşma 

tərzi  nümayiş  etdirir.  Regionlardan  asılı  olaraq  narkotiklərin  populyarlıq  dərəcəsi  və  onların  istehlak  miqyasları 

müxtəlifdir.  İri  şəhərlərdə  və  sərhəd  rayonlarında    narkotiklərdən  İstifadə  digər  regionlarla  müqayisədə  daha 

yüksəkdir. Narkotiklərdən istifadə və o cümlədən də damardaxili istifadə ilə bağlı törədilmiş cinayətlərin sayına görə 

ilk yerləri Bakı, Gəncə, Lənkəran və Sumqayıt şəhərləri tuturlar. Vəziyyətin ağırlığına görə ikinci yeri Quba, Şəki, 

Qazax, Əli-Bayramlı və Yevlax şəhərləri tutur. 

   


Müalicə 

Narkoasılı  şəxslərin  müalicəsi  üzrə  mövcud  sistem  özundə  dövlət  narkoloji  tibbi  xidmətini  əks  etdirir.  Bu 

xidmətə bir sıra regional narkoloji dispanserlər, o cümlədən anonim və konsultasiya kabinetləri daxildir. Həmçinin, 

Ədliyyə nazirliyinin də tabeliyində olan xəstəxanaların narkoloji şöbələri mövcuddur. Baş respublika narkoloji dis-

panseri Bakı şəhərində yerləşir. Azərbaycanda özəl narkoloji  müalicə müəssisələri yoxdur. Lakin narkomanların 

müalicəsi tez-tez özəl həkimlər tərəfindən və rəsmi qeydiyyatdan kənar şəkildə, anonim qaydada da həyata keçirilir. 

Dövlət narkoloji xidmətinin stasionar və ambulator müəssisələri tərəfindən ənənəvi müalicə metodları tətbiq ed-

ilir (detoksikasiya metodu və qısa psixoloji terapiya kursu). Orta hesabla, hər il narkoloji qeydiyyatdan 500-700 

narkoasılı şəxs çıxarılır. 2005-ci ildə narkoloji qeydiyyatdan 706 xəstə çıxarılmışdır ki, onlardan da 111 nəfər tam 

şəkildə müalicə olunmuşdur.  Digərləri isə müşahidə altından götürülmüşdür. 



Narkoloji qeydiyyatdan çıxarılmış şəxslərin dinamikası

Son 3-5 il ərzində gənc narkomanlardan könüllü şəkildə müalicəyə və tibbi yardıma müraciət edən şəxslərin 

sayı artır. Bu meylə baxmayaraq, narkoasılı şəxslərin əksəriyyəti anonim qaydada özəl həkimlərdə müalicəyə üstün-

lük verirlər. Dövlət müəssisələrində müalicədən imtinaya əsas səbəb qeydiyyata durmamaqla və ictimayyətə özü 

barədə  məlumat  verməməklə  bağlıdır.  Narkoasılı  şəxslərin  əksəriyyəti  opiat  narkomaniyasından  və  polinarkom-

aniyadan müalicə olunurlar. Opiat narkomaniyasının ağır formalarının müalicəsi məqsədi ilə respublika narkoloji 

mərkəzi nəznində xüsusi proqram -«metodon» proqrammı mövcuddur. Bu proqramın əsas posientləri 28-45 yaş 

arasında kəskin opiat asılılığındın əziyyət çəkən stajlı narkomanlardır. 



cəmi

sağalması səbəbindən

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

69

Narkotiklərlə bağlı infeksion xəstəliklər. 

İnfeksion narkomaniya problemlərinin kəskinləşməsi və artması digər problemlər üzrə epidemioloji vəziyyətin 

kəskinləşməsinə təsir edir. Bu, xüsusilə də AIDS, hepotit, vərəm və CYKX-in artmasına təsir edir. AIDS infeksiyasının 

gənclər  arasında  əsas  yayılma  üsulu  inyeksiya  narkomaniyasıdır.  Son  üç  il  ərzində  inyeksiya  narkomaniyasının 

payına müəyyən olunmuş bu yönüm xəstəliklərin 46-48%-i düşür. Müəyyən qədər problemin lokallaşdırılmasına 

nail olmaq məqsədi ilə Azərbaycanda «antinarkotizm» Beynəlxalq elmi mərkəzi və Azərbaycan ictimai sağlamlıq 

Assosasiyası tərəfindən artıq neçə ildirki iynə mübadiləsi üzrə Proqram realizə olunur. 2005-ci ildən bu Proqram  

Gəncə, Lənkəran və Naxçıvan şəhərlərində realizə edilir. Proqramın realizə olunmasında əsas qrantlar UNDP (ilkin 

mərhələdə), SOROS Fondu (orta mərhələdə) və QLOBAL Fond (son iki il ərzində) tərəfindən həyata keçirilir. 



6.2 Tütün və spirtli içkilər

Gənclərin sağlamlığı ilə bağlı problemlər arasında əsas problemlərdən biri də siqaret çəkmə ilə bağlıdır. 18 yaşa 

çatmamış şəxslər arasındla siqaret çəkmə problemi daha aktual hesab olunur. Vaxtaşırı siqaretçəkmənin miqyasının 

qiymətləndirilməsi ilə bağlı müxtəlif sorğular keçirilir. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına əsasən, 16-35 yaş 

həddində əhalinin 25%-i siqaret çəkir. Onlardan 3.4 %-i gün ərzində 20 siqaretdən çox çəkir. Siqaret çəkənlərin orta 

stajı 8.4 ildir. Kişilər arasında orta staj 8.5 il, qadlınlar arasında isə 5 ildir. Bu rəqəmlərdən belə qənaətə gəlmək müm-

kündür ki, gənclər 12-18 yaş həddində siqaret çəkməyə başlayırlar. Siqaret çəkmə, resperator xəstəliklərin və gənclər 

arasında vərəmin artması problemlərini aktuallaşdırıır. Xüsusilə siqaret çəkmə son illər ərzində qadınlar arasında geniş 

yayılır ki, bu da, bir qayda olaraq Azərbaycan cəmiyyəti və mentoliteti üçün ənənəvi deyildir. Müvafiq dövlət orqanları 

və QHT-lər tərəfindən bu sahədə profilaktik işlər görülür. 2005-ci ildə Gənclər və idman nazirliyi tərəfindən gənclər 

arasında böyük bir sorğu keçirilmişdir (14-35 yaş). 

Son üç il ərzində gənclərlə keçirilmiş profilaktik 

(xəbərdaredici) işlərin mövzuları:

sağalam həyat tərzi haqqında

viruslu xəstəliklər haqqında

CYKX-lər haqqında

tütünçəkmənin zərəri haqqında

alkoqolun zərəri haqqında

Narkomaniya və toksikomaniyanın 

zərəri haqqında

Hepatit haqqında

AİDS-lə bağlı


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

70

Qeyd etmək lazımdır ki, alkoqolizm Azərbaycan cəmiyyəti üçün heç vaxt ənənəvi olaraq aktual olmamışdır 



və hal-hazırda bu problem siqaretçəkmə, narkomaniya, cinsi yollarla əldə edilmiş xəstəliklər və ya reproduk-

tiv sağlamlıq problemləri kimi kəskin deyildir.  Gənclər həmişə spirtli içkilərdən istifadə etmişlər və bu gün də 

İstifadə edirlər. lakin tədqiqatların göstərdiyi kimi, orta aylıq istehlak həcmi 500-2000 ml-dən çox deyildir. Əsasən 

gənclər toy və təntənəli mərasimlər vaxtı spirtli içkilər qəbul edirlər. Gündəlik spirtli içkidən istifadə edən gənclər 

kateqoriyası  əsaən gecə həyat tərzi sürür, kafelərdə, barlarda və digər əyləncə yerlərində əylənirlər. Alkoqolizmin 

ən yüksək mövsüm həddi yay vaxtlarında müşahidə olunur ki,  bu da əsasən pivəyə olan təlabatın artması ilə 

izah olunur. 8.2 milyonluq Azərbaycan miqyasında hər il orta hesabla 18-34 yaş həddində olan şəxslər arasında 

təxminən 500 yeni alkoqolizm halı qeydə alınır.  

18-34 yaşlı əhali arasında ilkin 

alkoqolizm, toksikomaniya və 

narkomaniya diaqnozu 

qoyulmuş şəxslərin sayı 

2003 

2004 


2005 

2006


Alkoqolizm və alkoqolizm psixozu  

434 


527 

481 


600

Qadın 




15

Kişi  


429 

520 


475 

585


6.3 İnfeksion və xüsusilə ağır xəstəliklər

Rəsmi  statistikaya  uyğun  olaraq  1  yanvar  2007-ci  il  itarixinə  Azərbaycanda  7  451  vərəm  xəstəsi  qeydə 

alınmışdır.  Bu  gün  onlar  ölkənin  35  dispanserində  müalicə  kursu  keçirlər  ki,  bu  dispanserlərin  də  7-si  Bakı 

şəhərində yerləşir. 

 

  

2005 



 

 

2006



 

cəmi  


kişilər  

qadınlar  

cəmi 

kişilər  qadınlar



Kəskin bağırsaq infeksiyaları 

10520 


6090 

4430 


11626 

6454 


5172

Dizenteriya və paratit   

11 





12 

6



Salmaneoz infeksiyası 

570 


337 

233 


501 

289 


212

Hepatit  А,В,С 

1691 

982 


709 

2774 


1664 

1110


Qripp və yuxarı tənəffüz yollarının 

kəskin infeksiyası 

352077 

222831 


129246 

330326 


209302  121024

Skarlatina   

52 

36 


16 

42 


25 

17

Difteriya 





0



Kokluş 



60 


33 

27

Tetanus 





0



Kəskin Poleomelit 





0

Məxmərək 

1238 

649 


589 

264 


144 

120


Maleriyanın ilkin deaqnozu 

243 


138 

105 


143 

85 


58

Qızılca 


1025 

523 


502 

137 


67 

70

Su çiçəyi 



5162 

2950 


2212 

4780 


2640 

2140


Epidemik  parotit 

303 


161 

142 


162 

88 


74

Qotur  


1263 

875 


388 

985 


646 

339


Pedikulez 

1139 


380 

759 


734 

316 


418

Ospa 




21 

14 


7

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

71

Aşağıdakı yaş qrupları üzrə ölənlərin sayı 

 

 

 



O cümlədən  

Yaş  


kateqori-

yaları 


cəmi   

Kişi  


Qadın  

 

2000 



2004 

2000 


2004 

2000 


2004

O cümlədən  

1501 



3,2  1287 

2,6 


846 

3,5 


757 

2,9 


655 

3,0 


530 

2,3


1-4 

1523 


3,3 

726 


1,5 

844 


3,4 

405 


1,6 

679 


3,1 

321 


1,4

5-9 


535 

1,1 


336 

0,7 


297 

1,2 


191 

0,7 


238 

1,1 


145 

0,6


10-14 

304 


0,7 

315 


0,6 

185 


0,8 

200 


0,8 

119 


0,5 

115 


0,5

15-19 


482 

1,0 


438 

0,9 


338 

1,4 


279 

1,1 


144 

0,6 


159 

0,7


20-24 

614 


1,3 

586 


1,2 

397 


1,6 

393 


1,5 

217 


1,0 

193 


0,8

25-29 


724 

1,6 


647 

1,3 


461 

1,9 


429 

1,6 


263 

1,2 


218 

0,9


30-34 

957 


2,0 

931 


1,9 

627 


2,6 

659 


2,5 

330 


1,5 

272 


1,2

35-və 


yuxarı 

40061  85,8  44302  89,4  20521 

83,7 

22726 


87,3 

19540 


88,1  21576 

91,7


Cədvəl: Bütün aşağıda göstərilən səbəblər üzrə həyatını itirmiş şəxslərin ümumi sayı

  

2000 

2001 

2002 

2003 

2004

Aşağıda göstərilən səbəblərdən 

ölənlərin ümumi sayı 

46701 


45284 

46522 


49001 

49568


O cümlədən səbəblədən:

Qan-damar sistemi xəstəlikləri  

26205 

25267 


26505 

27960 


28488

Neoplazma və onun törəmələri 

5081 

5455 


5859 

6248 


6105

Tənəffüs yolları xəstəlikləri  

4207 

3519 


3196 

3136 


3208

Mədə orqanlarının xəstəlikləri 

2624 

2590 


2774 

2911 


3029

Bədbəxt hadisələr və zəhərlənmələr 

2097 

1978 


1869 

2097 


2249

İnfeksion və yoluxucu xəstəliklər 

1574 

1532 


1402 

1294 


1111

Simptomlardan və düzgün 

göstərilməmiş halardan  

1278 


1081 

1233 


1224 

1641


Həzm sistemi, immun sistemi və 

maddələr mübülmləsinin pozulması  

1082 

1323 


1372 

1303 


1332

Sidik yollarının xəstəlikləri 

909 

790 


725 

892 


1047

Sinir sistemi və orqanlarının xəstəlikləri 

793 

931 


814 

914 


549

Qan damar sistemi və qan yaradıcı 

orqanların xəstəlikləri 

163 


187 

185 


216 

126


Anadangəlmə anomaliyalar 

129 


151 

148 


177 

275


Ruhi xəstəliklər 

115 


79 

82 


113 

35

Sa



Faizi


Sa

Faizi



Sa

Faizi



Sa

Faizi



Sa

Faizi



Sa

Faizi



46701

100


49568

100


24516

100


26039

100


22185

100


23529

100


Bütün 

yaş 


qrupları 

birlikdə


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

72

  



2000 

2001 

2002 

2003 

2004

Aşağıda göstərilən səbəblərdən 

ölənlərin ümumi sayı 

46701 


45284 

46522 


49001 

49568


Sümük- əzələ sisteminin və 

birləşdirici toxumanın xəstəlikləri 

55 

79 


59 

127 


36

Hamiləlik,  döğum və döğumdan 

sonrakı zamanlarda kəskinləşmələrdən.  

44 


28 

22 


21 

34

Dəri və dərialtı birləşdirici toxuma xəstəlikləri  



 



15

Və başqa səbəblərdən 



345 

290 


268 

334 


288

6.4  AIDS

Cənubi Qafqaz ölkələri arasında HİV epidemiyasının yayılması miqyasları üzrə Azərbaycan birinci yeri tutur. 

17 yanvar 2007-ci il tarixinə Azərbaycanda HİV yoluxmuş 1 023 şəxs qeydə alınmışdır ki, bunların da 969 nəfəri 

Azərbaycan vətəndaşları, 54 nəfəri isə əcnəbilərdir. 



Yanvar 2007-ci ilə, HİV ilə bağlı xəstəlikləri olan şəxslərin sayı  

Ümumi sayı 

Onlardan: xarici 

vətəndaşlar 

Azərbaycan vətəndaşları

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

73

Ölkə vətəndaşları arasında AIDS xəstəliyinə tutulmuş şəxslərin 819 nəfəri kişi, 148 nəfəri isə qadındır. 



Bu günə Azərbaycanda AIDS xəstəliyindən 127 nəfər həyatını dəyişmişdir. 2007-ci ilin ilk 4 ayı ərzində re-

spublikada yeni 191 HİV-ə yoluxma halı qeydə alınmışdır. 2007-ci il ərzində rəsmi göstəriciyə görə, 14 nəfər bu 

xəstəlikdən vəfat etmişdir. 2006-cı ildə isə belə halların sayı cəmi 2 olmuşdur ki, bu da əsasən tibbi preparatların 

çatışmamazlığı  ilə  əlaqədardır.  13  vətəndaş  bu  virusla  Azərbaycanın  hüdudlarından  kənarda  xəstələnmişdir.  O 

cümlədən HİV virusu 35 ailədə də qeydə alınmışdır. Daha çox HİV virusunun yayılması 30-39 yaş həddlərini əhatə 

edir. Kişilərdə bu 86%, qadlınlar da isə ümumi qadın xəstələrin  həcminin 14%-ni təşkil edir. 

Gənclər ölkədə qeydiyyata alınmış AIDS xəstələrinin ümumi sayının 64.5%-ni təşkil edir.

Respublikada HİV ilə bağlı xəstəlikləri olan vətəndaşların statistikası

Kişi

Qadın

Respublikada HİV ilə bağlı xəstəlikləri olan bütün xəstələrdən (%)

Gənclər

Orta yaşlı əhali


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

74

HİV-in ən  çox  yayılma halları Bakıda, Lənkəranda, Sumqayıtda, Astarada, Əli-  Bayramlıda və  Hacıqabulda 



qeydə  alınmışdır.  Ümumiyyətlə,  2000-2007-ci  illər  ərzində  Azərbaycanda  1  031  nəfərdə  HİV  bağlı  xəstəliklərin 

qeydə alnmışdır, 193 nəfərdə HİV-ə yoluxma halı, 155 nəfər isə bu xəstəlikdən vəfat etmişdir. 

Qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda 2006-cı ilin noyabrından HİV-ə yoluxmanın  müalicəsi ilə bağlı yeni 

metod tətbiq edilir. Bu ARV terapiyasıdır. Azərbaycanda artıq 24 nəfər ARV terapiyası üzrə müalicə kursu keçir. 

5  il  ərzində  200  xəstənin  bu  metodla  müalicəsi  nəzərdə  tutulmuşdur.  Cinsi  sağlamlıq  və  reproduktiv  saqlamlıq 

sferasında  maarifləndirmənin  olmaması,  qoruyucu  vasitələrdən  istifadə  olunmaması,  cinsi  xəstəliklərin,  ana  və 

uşaq ölümü hallarının və abortların  artmasına səbəb olur. Məhz 15-24 yaş həddində olan gənclər sosial nöqteyi-

nəzərdən  ən  zəif  mühafizə  göstəricilərinə  malikdirlər.  Məhz  bu  qrupa  ən  çox  abort  sayı  düşür.  Uşaq  ölümünün 

səviyyəsi də kifayət qədər yüksəkdir. Aparılan tədqiqatlar göstərir ki, orta hesabla gənclərin 70%-i heç bir qoruyucu 

vasitədən istifadə etmir. Cəmi iki il əvvəl HİV virusunun Azərbaycanda 556 daşıyıcısı var  idisə, bu gün bu rəqəm 

iki dəfə artmışdır. Reproduktiv sağlamlıq sferasında bütün Cənubi Qafqaz ölkələrini praktiki olaraq eyni problemlər 

birləşdirir. Bu problemlərə səhiyyə sektorunun kifayət qədər maliyyələşdirilməməsi, reproduktiv sağlamlıq sahəsində 

maarifləndirilmənin olmaması, bir yerdən digər yerə keçən şəxslərin sayının artması, arzuolunmaz hamiləlik prob-

lemi və cinsi əsasda zorakılıq daxildir. Azərbaycanda, Gürcüstanda və Ermənistanda keçirilmiş tədqiqatlar göstərir 

ki, bu ölkələrdə hamiləlik son yeniyetməlik dövrünə təsadüf edir və ən yüksək göstəricisinə 20-24 yaş həddində 

çatır. Orta hesabla 51% hamiləlik 25 yaşına qədərki dövrə təsadüf edir. Əsasən abort hallarına, Cənubi Qafqazda, 

Şərqi Avropa və Mərkəzi Asiya regionları ilə müqayisədə daha tez-tez rast gəlinir. Qafqazda 25-29 yaşlarında qadın 

orta statistik gostəricilərə görə ömründə təxminən 3 dəfə aborta müraciət edir.  



HİV infeksiyası daha çox 30-39 yaş qrupundan olan insanlarda 

yayılmışdır

Kişi

Qadın

2000-ci ildən 2007-ci ilə kimi qeydiyyata 

alınmışların sayı

HİV ilə bağlı 

xəstəlikləri 

olanlar

HİV-ə 

yoluxmuşlar

Vəfat etmişlər

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

75

  Tədqiqatlar göstərir ki, Cənubi Qafqaz ölkələrindəki 15-24 yaş həddindəki qadınların əksəriyyəti qoruyucu 



vasitələrlə özlərini təmin edə bilmirlər. 2001-ci ildə Azərbaycan Təhsil nazirliyi «reproduktiv sağlamlıq» adlı fakul-

tativ fənni məktəb proqramına daxil etmişdir. Bu gün bu proqram 3 500 məktəbi və 15 000 şagirdi əhatə edir. 

Bundan başqa, yaxın illər ərzində gənclər üçün Gəncəbasar, Lənkəran, Quba- Xaçmaz və Şəki-Zaqatala regional 

Mərkəzlərinin nəznində xüsusi klinikaların yaradılması nəzərdə tutulmuşdur. 



2006-cı il ərzində yaxın xaric  ölkələri üzrə əsas demoqrafik göstəricilər.

Azərbaycan 



<0,1 

0,1 


55 

12 


4890 

<2

Ermənistan 

0,1 

0,1 


53 

20 


5060 

31

Gürcüstan 



0,1 

0,2 


47 

27 


3270 

25

Qazaxıstan 



0,1 

0,1 


66 

53 


7730 

16

Qırğızıstan 



<0,1 

0,1 


60 

49 


1870 

21

Tacikistan 



<0,1 

0,1 


34 

27 


1260 

43

Türkmənistan 



— 

<0,1 

62 


53 

— 



Özbəkistan 

0,1 


0,2 

68 


63 

2020 


Latviya 


0,6 

0,8 


85 

60 


13480 

5

Litva 



0,1 

0,2 


47 

30 


14220 

8

Estoniya 



1,1 

1,3 


70 

56 


15420 

8

Belorusiya 



0,3 

0,3 


50 

42 


7890 

<2

Moldova 


0,9 

1,1 


62 

43 


2150 

64

Rusiya 



0,9 

1,1 


67 

49 


10640 

12

Ukrayna 



1,3 

1,4 


68 

38 


6720 

5

2005 il.



Ölkə

 

2003 il.



2005-ci ildə 

adambaşına 

düşən 

ÜDM;  alıcılıq 



qabiliyyətləri də 

nəzərə alınmaqla  

(US$)

15-49 yaşlarında 



bütün növ 

qoruyuculardan 

(kontraseptivlər) 

istifadə edən evli 

qadınların  payı 

(%)


15-49 yaşlarında 

müasir 


qoruyuculardan 

(kontraçeptivlər) 

istifadə edən evli 

qadınların  payı 

(%)

Gündəlik 



2$ yaşayış 

həddindən 

də aşağı 

yaşayanların 

payı

15-49 yaşlarda olan 



HİV-ə yoluxmuş  

xəstələrin payı (%)



Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

76

Azərbaycan üzrə rəsmi statistika

  

2003 


2004 

2005 


2006

Qeydiyyata alınmış HİV xəstələri və  

HİV-lə bağlı xəstəlikləri olan şəxslərin sayı  

12 


21 

55 


17

Qadın 


13 



7

Kişi  


10 

19 


42 

10

Qeydiyyata alınmış HİV daşıyıcısı 



olan şəxslərin sayı  

102 


100 

155 


226

Qadın 


21 

20 


21 

19

Kişi  



81 

80 


134 

207


6.5 Gənclərin reproduktiv sağlamlığı

Ümumi statistika

MDB  Dövlətlərarası  Statistika  Komitəsinin  qiymətləndiriməsinə  müvafiq  olaraq,  2007-ci  ilin  əvvəlində  MDB 

ölkələrinin əhalisi 279,7 milyon nəfər olmuşdur. Bu isə 1991-ci ilin göstəricilərindən təxminən 3 milyon azdır.

Ən  çox  əhali  1996-2006-cı  illər  ərzində  Türkmənistanda  artmışdır-  2,7  milyon  nəfər.  Tacikistan  əhalisi  28%, 

Özbəkistan əhalisi 26%, Azərbaycan və Qırğızıstan əhalisi isə müvafiq olaraq 17% və 16 % artmışdır.  

MDB əhalisi (mln. nəf.)

2007-ci ildə

1991-ci ilin sonuna

1992-2006-cı illər ərzində MDB dövlətlərində 

əhalinin sayının artması (mln. nəf.)

Türkmənistan

Tacikistan

Özbəkistan

Azərbaycan

Qırğızıstan


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

77

Digər MDB ölkələrində əhalinin azalması müşahidə olunmuşdur. Bu göstərici Gürcüstanda 20% təşkil etmişdir 



(bu barədə 2004-cü ildən məlumatların yayılmadığı Abxaziya və Cənubi Osetiya əhalisi daxil edilməklə). 

Moldova əhalisi təxminən 10%, Ermənistan əhalisi 0.4 milyon, Ukrayna əhalisi 5.5 milyon, Qazaxıstan əhalisi 

1,1 milyon, Belorus əhalisi 0.5 milyon, Rusiya əhalisi isə 6,2 milyon azalmışdır. 

2006 il ərzində yaxın xaric ölkələri üzrə əsas demoqrafik göstəricilər.

Azərbaycan 

87 

8,5 


98 

17 


1,1 


0,0 

9,7 


11,6

Ermənistan 

30 



101 



13 

0,4 



-3,0 

3,4 


3,4

Gürcüstan 

70 

4,4 


63 

12 


11 

0,1 


-9,0 

3,9 


3

Qazaxstan 

2717 

15,3 


18 


10 

0,8 


1,0 

16 


15,2

Qırğızıstan 

198 

5,2 


26 

21 


1,4 


-5,0 

6,6 


8,2

Tacikistan 

143 



49 



30 

2,2 



-1,0 

9,3 


11,1

Türkmənistan 

488 

5,3 


11 

25 


1,6 


0,0 

6,6 


7,4

Özbəkistan 

447 

26,2 


59 

23 


1,6 


-2,0 

33 


37,5

Latviya 


65 

2,3 


36 

14 



-0,5 

0,0 


2,2 

1,8


Litva 

65 


3,4 

52 


13 


-0,4 

-3,0 


3,1 

2,9


Estoniya 

45 


1,3 

29 


11 

13 


-0,2 

0,0 


1,2 

1

Belorusiya 



208 

9,7 


47 

15 



-0,6 

0,0 


9,4 

8,5


Moldova 

34 


119 


11 

12 


-0,2 

1,0 


3,8 

3,1


Rusiya 

17075 


142 

10 



16 

-0,6 


1,0 

130 


110

Ukrayna 


604 

46,8 


78 

17 



-0,8 

0,0 


41,7 

33,4


Mənbə: Population Reference Bureau. 2006  World Population Data Sheet

Ölkə 


Ərazisi, 

min. kv. 

km.

2006-cı ilin 



ortalarında 

əhalisinin 

sayı. (mln.

nəf.)


Əhalinin 

sıxlığı 


(nəf./

kv.km)


Doğum 

əmsalı 


(hər 1000 

nəfərə)


Ölüm 

əmsalı 


(hər 1000 

nəfərə)


Təbii 

artımın 


əmsalı 

(%)


Miqrasiya 

artımının 

əmsalı  

(hər 1000 

nəfərə)

Əhali sayının 



proqnozu 

(mln.nəf.)

 2050 ilə

 2025 ilə



1992-2006-cı illər ərzində MDB dövlətləri 

əhalisinin azalması (mln. nəf.)

Gürcüstan

Moldova

Ermənistan

Ukrayna

Qazaxstan

Belorusiya

Rusiya

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

78

Son  7  il  ərzində  ölkə  əhalisinin  sayı  543  min  nəfər  artmışdır.  2005-ci  ildə  Azərbaycanda  əhalinin  51.6%-i 



şəhərlərdə yaşamışdır.  Bu dövr ərzində DSK-nın məlumatına görə 109.6 min nəfər Azərbaycanda anadan olmuş,  

39.5 min nəfər vəfat etmişdir. 

Təxmini  hesablamalara  uyğun  olaraq  1  oktyabr  2006-cı  il  üçün  Azərbaycan  əhalisi  8  506  000  nəfər 

olmuşdur.  Dövlət  Statistika  Komitəsinin  məlumatına  görə  əhalimizin  49%-ni  kişilər,  51%-ni  qadınlar  təşkil 

edir. 

Komitədə qeyd etmişlər ki, əhalinin 24%-nı 14 yaşına qədər olan şəxslər, 69%-nı 15-64 yaş həddində olan 



şəxslər, 7%-ni isə 65 yaşdan yuxarı olan şəxslər təşkil edir. Əhalinin 29%-nı 18-34 yaş həddində olan gənclər 

təşkil edir və onların əksəriyyəti şəhərlərdə yaşayırlar. 



Azərbaycan əhalisi  (%)

Kişi

Qadın

Azərbaycan əhalisi  (%)

14 yaşa kimi

15-64 yaş

65 yaşdan yuxarı

18-34 yaşında 

gənclər       

2005 ilə DSK-nın demoqrafik göstəriciləri

Doğulub (min nəfər)

Vəfat edib (min nəfər)         

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

79

2005-ci ildə bu göstəricilər müvafiq olaraq 109 min və 39,4 min nəfər təşkil etmişdir. Azərbaycan gənclər 



ölkəsidir və onun əhalisinin orta yaşı 31 yaşdır. 2006-cı ilin 9 ayı ərzində 56,7 min nigah qeydə alınmışdır (2005 ildə 

49,4 min). Boşanmaların sayı 2005-ci ildə 6,8 min, 2006 ildə isə 6,1 min olmuşdur. 

Bu ilin yanvar-sentyabr ayları ərzində Azərbaycanda anadan olmuş şəxslərin sayı keçən illə müqayisədə hər 

min nəfərə 16,5-dən 17,5-ə yüksəlmiş vəfat etmiş şəxslərin sayı isə 6,4-dən 6,3-ə enmişdir. 

Hər min nəfərə, keçənilki dövrlə müqaisədə nigahların sayı 8-dən 9-a qalxmış, boşanmaların sayı isə 1,1-dən 

1-ə enmişdir. 



Mənbə: Population Reference Bureau. 2006  World Population Data Sheet

DSK-nın məlumatına görə 2006-cı ildə əhalinin illik artımı 96,7 min nəfər təşkil etmiş, 52 min nəfər vəfat 

etmişdir. Bu statistikaya formal olaraq Azərbaycan vətəndaşları hesab olunan Dağlıq Qarabağda yaşayan 120 min 

erməni də daxil edilmişdir. 

İqtisadi  cəhətdən  fəal  əhali  3  973  min  nəfər  təşkil  edir.  2006-cı  ildə  Azərbaycanda  148,7  min  nəfər  uşaq 

dünyaya gəlmişdir (1 günə 408 yeni doğulmuş). 



2005-2006-cı illər ərzində Azərbaycanda 

doğulanların və vəfat edənlərin sayı

Doğulanlar

Vəfat edənlər

  2005-2006-cı illər ərzində

 qeydiyyata alınmış nigahlar

Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

80

6.6 Azərbaycanda doğum və ölüm

DSK-nın məlumatına görə 2004-cü ildə Azərbaycanda 131 609 körpə dünyaya gəlmişdir. Onlardan təxminən 

1%-i,  yəni  1  287  körpə  bir  yaşa  qədər  yaşamayıb  vəfat  etmişdir.  Ölüm  səbəbləri  arasında  birinci  yeri  nəfəs 

orqanlarının iltihabı tutur (612 uşaq). 292 uşaq isə perenatal dövrdə dünyasını dəyişmişdir. 2004-cü ildə rəsmi 

qaydada 614 ölü doğulmuş körpə qeyd olunmuşdur. Uşaqlar arasında 2%-ə qədəri vərəm, difteriya, 4%-i qızılca, 

3 %-i isə poliomelit və hepatitə qarşı peyvənd olunmamışdır. Yeni doğulmuş körpələr arasında virus infeksiyasının 

faizi ağır sosial həyat şəraiti səbəbindən kifayət qədər yüksəkdir. Ölüm halları ənənəvi olaraq çoxuşaqlı ailələrə 

üstünlük  verən  regionlarda  daha  yüksəkdir.  Qadın  əhalisinin  qismən  savadsızlığı,  qadın  işsizliyi,  qızların  erkən 

nigaha daxil olması (bəzi hallarda öz iradəsinə zidd olaraq) vəziyyəti bir qədər də ağırlaşdırır. 2005-ci ildə Dünya 

Bankının Azərbaycanda keçirdiyi tədqiqatın nəticələrinə  əsasən, Azərbaycan uşaq ölümü səviyyəsinə görə Qaf-

qazda birinci yeri tutmuşdur. Hər 1000 doğulan körpəyə 90 ölüm faktı düşür. Bu Ermənistandan 3 dəfə, Gürcüstan-

dan isə 2 dəfə çoxdur. Təəssüflər olsun ki, Azərbaycan respublikası səhiyyə sahəsinə ən az maliyyə vəsaiti ayıran 

dövlətlərdən biri hesab olunur. Misal üçün, əgər 1995-ci ildə dövlət büdcəsindən səhiyyəyə 10% ayrılırdısa, 2006-

cı ildə bu rəqəm 4,2% olmuşdur. DSk-nın məlumatına görə körpə ölümü göstəricisi 2002 ildə 12,8% olmuşdur. 

Hamiləlik və doğum dövründə ana ölümü göstəricisi 100 min  doğulmuş körpəyə 19,9% təşkil etmişdir. Tədqiqatlar 

göstərmişdir ki, 15% yeni döğulmuş körpələr və 50% bir yaşına qədər dünyasını dəyişmiş çağalar rəsmi qeydiyyata 

düşmürlər. Ümumiyyətlə, Dünya Bankının və Asiya İnkişaf Bankının tədqiqatlarına görə, Azərbaycanda uşaq ölümü 

Avropa ölkələrinin göstəricilərindən 16 dəfə yüksəkdir. Rayon və kənd yerində insanlar, təəssüf ki, VVAQ şöbələrinə 

hər zaman vaxtında müraciət etmirlər və bu da rəsmi statistika ilə Dünya Bankının göstəriciləri arasında fərqin 

formalaşmasına səbəb olur. 

Bu bölmədə istifadə olunmuş informasiya qaynaqları:

Azərbaycan  Dövlət Statistika  Komitəsi

Azərbaycan  Respublikası Səhiyyə Nazirliyi

Dünya Bankı

REA-nın demoqrafiya mərkəzi

Population Reference Bureau.

MDB ölkələrinin statistika komitəsi

SCAD/UNDP

«Antinarkotizm» elmi-analitik mərkəz 

KİV materialları

İnternet nəşrlər  


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

81

VII HİSSƏ



GƏNCLƏRİN İNKİŞAF ƏMSALI

 

7.1 Ümumdaxili məhsul sosial-iqtisadi 

inkişafın göstəricisi kimi

Məlum  olduğu  kimi,  ölkə  iqtisadiyyatının  inkişafının  əsas  göstəricisi  ümumdaxili  məhsul  göstəricisidir 

(ÜDM).  Misal  üçün,  Rusiyada  bu  göstərici  ildə  adambaşına  3500  dollar,  ABŞ-da,  Yaponiyada,  Almaniyada 

təxminən 25000 dollar, inkişaf etmiş Avropa ölkələrində 10-12 min dollar, Polşa, Macarıstan, Braziliya, Argen-

tina kimi ölkələrdə 5000-7000 dollar  təşkil edir. Dünya əhalisinin 6 milyarddan 1 milyardı ÜDM-in 10000 və 

daha çox təşkil edən ölkələrdə yaşayır (Qızıl milyard ölkələri). Azərbaycanın sosial-iqtisadi inkişafının müm-

kün strategiyası 10-15 ildən sonra, bəşəriyyətin aparıcı avanqardı səviyyəsinə yüksələ bilər. Lakin ÜDM sosial 

inkişafın  xarakteristikasını  kifayət  qədər  əks  etdirmir.  Bunun  üçün  dünya  statistikasında  insan  inkişafının 

səviyyəsinin göstərişi tətbiq edilir. Bu göstərici, özünə ÜDM-dən başqa real gəlirləri və əhalinin orta yaşam 

müddətini  daxil  edir.  Təəssüf  ki,  yaşam  müddətinin  aşağı  olması  Azərbaycanı  inkişaf  etmiş  dövlətlərdən 

kifayət qədər geri qoyur. Buna görə də yalnız iqtisadi inkişaf templərinə deyil, ömür uzunluğunun, maddi rifah 

halının və sağlam həyat tərzinin göstəricilərinə də böyük diqqət yetirilməlidir.



2007 ilin I rübünün yekunlarına görə Azərbaycanda ÜDM.

Azərbaycan 2006-cı ildə ÜDM-in göstəricilərinə və artım tempinə görə dünyada birinci yeri tutmuşdur. 

Adambaşına  ÜDM-ə  görə  Azərbaycan  üzrə  göstərici  2500  dollara  bərabərdir.  İqtisadi  inkişaf  nazirliyinin 

məlumatlarına görə, 2007-ci ilin ilk yarısı üçün bu göstərici 3000 dollar səviyyəsində proqnozlaşdırılmışdır. 

2006-cı ildə Azərbaycanda ÜDM, neft-qaz sektoru nəzərə alınmadan, 12%-ə yüksəlmiş, özəl sektorun payı 

isə  81%-ə  qalxmışdır.  İqtisadi  inkişaf  naziriliyinin  verdiyi  məlumata  görə,  bütün  müstəqillik  illəri  ərzində 

Azərbaycana 30 milyard dollar investisiya yatırılmışdır ki, bunun da 70%-ni xarici investisiyalar təşkil edir.  

DSK-dən alınan məlumatlara əsasən qeyd etmək lazımdır ki, Azərbaycanda ÜDM-in 40%-ni gənclər istehsal 

edir və bu çox sevindirici haldır. 

7.2 Azərbaycan gənclərinin inkişaf əmsalı

«Gənclərin inkişaf səviyyəsi» adlı analitik hesabatın əsas məqsədlərindən biri  Azərbaycanda gənclərin 

inkişaf əmsalını hesablamaqdan (GİƏ) və müqayisəli təhlil etməkdən ibarətdir. Belə bir ideya və texnoloqiyanı 

YUNESKO-nun Moskva bölməsi təklif etmişdir. 

GİƏ-nin  hesablanma  texnoloqiyası  insan  potensialının  inkişafı  əmsalının  (İPİƏ)  hesablanma 

texnoloqiyasına çox yaxındır. GİƏ-nin hesablanması üzrə əsas indeksləri üç qrupa bölmək mümkündür. 



Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

82

Şəkil. GİƏ-nin hesablanması metodikası

Hər bir indeks GİƏ-nin tərkib hissəsi olaraq bu sahə üzrə aparıcı göstəricilərdən formalaşdırılmışdır. İndeks 

hesablanması regional prinsip üzrə fərqləndirilmiş, dəqiq və keyfiyyətli məlumatın olmaması ilə əlaqədar olmuşdur. 

Bununla bağlı olaraq, sağlamlıq indeksi hesablanarkən konkret hər bir iqtisadi rayon üzrə (İR) sağlamlıq və ölüm 

səviyyəsi haqqında dəqiq məlumatın olmaması belə bir proseduru ifrat dərəcədə çətinləşdirmişdir. 1 yanvar 2005-

ci    il  tarixi  üçün  sağlamlıq  və  ölüm  səviyyəsi  haqqında  rəsmi  statistik  məlumatların  əsasında  respublika  üzrə 

sağlamlığın ümumi əmsalının hesablanmasına müəssər olunmuşdur. Cüzi dərəcədə əmsalın dəqiqliyinə təsir edə 

biləcək problem zəruri 16-24 yaş qrupu əvəzinə statistik göstəricilərin 15-24 yaş qrupunu əhatə etməsidir. Sağlamlıq 

əmsalı hesablanarkən, əsas kimi müxtəlif xəstəliklərdən, bədbəxt hadisələrdən, qətllərdən, zədələrdən doğan ölüm 

səviyyəsi indikatoru götürülmüşdür. Respublika üzrə şəhərlər və kəndlər arasındakı ölüm səviyyəsi fərqi təxminən 

sıfıra  bərabərdir  (0,9795  -  0,9793-ə  qarşı).  Sağlamlıq  əmsalından  fərqli  olaraq,  əldə  olunan  məlumat  əsasında 

müxtəlix İR-lər üzrə dövlət tələbə qəbulunun nəticələrini əldə etmək mümkün olmuşdur. O cümlədən, orta təhsil 

məktəblərinin sayı, XİM-ləri və ATM-ləri, o cümlədən tələbələrin sayı haqqında məlumatı əhatə etmək mümkün 

olmuşdur. 

Təhsil əmsalı bir neçə göstərici əsasında hesablanmışdır. 

1.  1999-cu ilin əhalinin siyahıya alınmasının nəticələri üzrə 15-24 yaş həddində əhalinin savadlılığı;

2.  15-24 yaş həddlərində olan gənclərin təhsilinin əhatəsi, ali və orta təhsilin əhatəsi haqqında göstəricilər 

əsas götürülürlər. Bu məqsədlə iki əsas göstəricidən istifadə olunur:

  Orta Təhsil məktəblərinin mövcudluğu və bu məktəblərdə təhsilin mümükünlüyü; 



  2005-ci ildə BMT-nin uşaq Fondu olan YUNİSEF  tərəfindən keçirilmiş tədqiqatldar nəticəsində orta təhsilin 

əhatəsi haqqında göstəricilər; 

3.  Təhsil əmsalının hesablanmasında İstifadə olunuan üçüncü əsas indikator - təhsilin keyfiyyətidir. Təhsilin 

keyfiyyətinin qiymətləndirilməsi məqsədi ilə vahid dövlət qəbul imtahanlarının nəticələri üzrə ortaq göstəricilər əldə 

rəhbər tutulmuşdur (Son iki il ərzində).

Təhsil  indekslərini  nəzərdən  keçirərək,  ən  yüksək  əmsallara  malik  iki  İR-i  ayırmaq  mümkündür.  Bu 

Aran və Abşeron İR-larıdır. Bu İR-lərə Bakı və Sumqayıt şəhərləri, o cümlədən də ATM-lərin  və XTM-lərin 

əksəriyyəti  aiddir.  5  İR    orta,    4  İR    isə  aşağı  inkişaf  indeksinə  malikdirlər.  Ən  aşağı  və  ən  yuxarı  təhsil 

indeksləri arasındakı fərq 0,037-dir.

15-24 yaşları arasında gənclərin, sonuncu əhalinin siyahıyaalma 

(1999 ildə) nəticələrinə əsasən savadlılıq səviyyəsi 

Uşaq fondu UNICEF tərəfindən 2005-ci ildə aparılmış tədqiqatın 

nəticələrinə əsasən orta təhsilin əhatə olunması 

Son iki tədris ili (2004/2005 – 2005/2006) üzrə  vahid test 

imtahanları nəticələrinə əsasən təhsilin keyfiyyəti 

15-24 yaş qrupunda gənclərin müxtəlif səbəblərdən 

ölüm hallarının ymumi əmsalı.

əhalinin adambaşına düşən ÜDM. 

GƏNCLƏRİN 

İNKİŞAF İNDEKSİ

TƏHSİL İNDEKSİ

SAĞLAMLIQ İNDEKSİ

GƏLİR İNDEKSİ


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

83

*Abşeron İR-i özünə paytaxt Bakı şəhərini və ölkənin üçüncü şəhəri olan Sumqayıt şəhərini daxil edir. 



Həyat səviyyəsinin hesablanması məqsədi ilə əsas indikator kimi adambaşına düşən ÜDM əsas götürülmüşdür. 

İşsizlik  səviyyəsi  haqqında  informasiyanın  məhdudluğu  və  gənclərin  gəlirləri  haqqında  konkret  məlumatların 

olmaması gəlir indeksini təhrif edir. 1 yanvar 2007-ci il tarixi üçün ÜDM Azərbaycanda adambaşına 3000 dollar 

təşkil etmiişdir. Bu göstəricini indeksləşdirərək, Azərbaycan gənclərinin, ümumən kafi iqtisadi rifah halını vurğulayan 

ümumi mənzərənin şahidi oluruq. 

Azərbaycanın iqtisadi  

Təhsil indeksləri 

Sağlamlıq İndeksi  

Gəlir indeksi 

rayonları 

 

 

Abşeron İR* 



0,732

Gəncə – Qazax İR 

0,707

Dağlıq  Şirvan İR 



0,723

Kəlbəcər – Laçın İR 

0,703

Aran İR 


0,740

Quba – Xaçmaz İR 

0,723 

0,979 


--

Yuxarı  Qarabağ İR 

0,703

Naxçıvan İR 



0,724

Lənkəran İR 

0,709

Şəki – Zaqatala İR 



0,724

Azərbaycan Respublikası   

0,731

Şəkil. Gənclərin sağlamlıq, təhsil və gəlir indeksləri. 

Yuxarı  Qarabağ İR

Kəlbəcər – Laçın İR

Gəncə – Qazax İR

Lənkəran İR

Quba – Xaçmaz İR

Dağlıq  Şirvan İR

Naxçıvan İR

Şəki – Zaqatala İR

Abşeron İR

Aran İR


Azərbaycanda Gənclərin Vəziyyəti Haqqında

Analitik Hesabat    2007

84

ƏLAVƏ



Qısa  ixtisarların siyahısı:

AR   


  

-   Azərbaycan Respublikası

BƏT 

  

-   Beynəlxalq Əmək Təşkilatı



AIDS 

  

-   Qazanılmış İmmun Çatışmamazlığı Sindromu



ÜDM 

 

-   Ümumi Daxili Məhsul



MDB 

 

-   Müstəqil Dövlətlər Birliyi



BMT 

 

-   Birləşmiş Millətlər Təşkilatı



OİTM 

 

-   Orta ixtisas təhsil müəssisəsi



İCR 

  

-   İqtisadi-coğrafi rayon



RF  

  

-   Riyaziyyat, fizika və mühəndislik



SP   

  

-   Sosiologiya, psixologiya və pedaqoqika



DT   

  

-   Dil, ədəbiyyatşünaslıq, tarix, hüquq, incəsənətşünaslıq və musiqi



XH   

  

-   Xarici dillər və beynəlxalq münasibətlər



İC   

  

-   İqtisadiyyat, idarəetmə və coğrafiya



RK   

  

-   Kimya texnologiyaları



ATM 

 

-   Ali təhsil müəssisəsi



BDU 

 

-   Bakı Dövlət Unisversiteti



İRM 

  

-   Gənclərin inkişaf indeksi



BƏƏ 

 

-   Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri



YNH  

  

-   Yol-nəqliyyat hadisələri



QHT 

  

-   Qeyri-hökumət təşkilatı



DİN 

  

-   Daxili İşlər Nazirliyi



PİN 

 

-   İnyeksiya yolu ilə narkotik vasitələri qəbul edən şəxslər



AİB 

  

-   Asiya İnkişaf Bankı



MSM 

  

-   Müvəqqəti saxlama məntəqəsi



CYKX 

  

-   Cinsi yolla keçən xəstəliklər



ACCELS     

-   Amerika beynəlxalq təhsil Şurası

ARGTMŞ     

-   Azərbaycan gənclər təşkilatlarının Milli Şurası



 

Document Outline

  • MÜNDƏRİCAT

Kataloq: images
images -> 1. Параліч мімічної мускулатури,атрофія обличчя
images -> Мп г. Белгорода «Стоматологическая поликлиника №2» Информированное добровольное согласие на стоматологическое эндодонтическое лечение
images -> Задачами модуля являются
images -> Сагітальні аномалії прикусу. Дистальний прикус. Етіологія, патогенез, клініка та діагностика дистального прикусу
images -> Мп г. Белгорода «Стоматологическая поликлиника №2» Информированное добровольное согласие на проведение ортодонтического лечения
images -> Мп г. Белгорода «Стоматологическая поликлиника №2» Информированное добровольное согласие на пародонтологическое лечение
images -> Yazılım Eleştirisi

Yüklə 0,96 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə