YAŞil iNKİŞAF: enerji SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ alternativ məNBƏLƏR 2 yaşil iNKİŞAF



Yüklə 7,28 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə5/13
tarix09.12.2016
ölçüsü7,28 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13

YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
təşkilatlarla əlaqələrin genişləndirilməsi və milli potensialın imkanlar-
dan istifadənin genişləndirilməsi.
Azərbaycanda ətraf mühit qanunvericiliyinin aşağıdakı prinsipləri yaşıl 
iqtisadiyyatın inkişafını vurğulayır: 
-  sosial-iqtisadi, mənəvi-əxlaqi problemlərin qarşılıqlı həlli; 
-  təbii sərvətlərdən dayanıqlı istifadənin təmin edilməsi;
-  ekoloji tarazlığın qorunub saxlanması və mühafizəsi;
-  ətraf mühitin mühafizəsinin və təbii sərvətlərdən istifadənin tənzim 
edilməsinə ekosistemli yanaşma;
-  ətraf mühitin çirklənmsinə dair sanksiyalar;
-  təbiətdən istifadənin ödənişli olması;
-  ərazilərdə ekoloji tarazlığın təmin edilməsi və pozulmuş təbii ekoloji 
sistemlərin bərpası; 
-  təbii ehtiyatların səmərəli istifadə olunması və bərpası, təbiətdən 
istifadənin və ətraf mühitin mühafizəsinin iqtisadi stimullaşdırılmasının 
tətbiq edilməsi; 
-  ətraf mühitin biomüxtəlifliyinin qorunmasının təmin edilməsi; 
-  “çirkləndirici ödəyir”
23
 prinsipinin tətbiqi;
-  dövlət nəzarəti, ətraf mühitin mühafizəsi haqqında qanunvericiliyin po-
zulmasına görə məsuliyyət; 
-  ətraf mühitə zərər vurulmasının qarşısının alınması və vurulan zərərin 
qiymətləndirilməsi, buna görə məsuliyyət; 
-  ekoloji cəhətdən əsaslandırılmış dayanıqlı sosial-iqtisadi inkişaf, insanın 
həyatının və sağlamlığının mühafizəsi;
-  ətraf mühitin mühafizəsinin hər kəsin işi olması;
-  ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində əhalinin və ictimai birliklərin iştirakı; 
-  ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində beynəlxalq əməkdaşlıq, ekoloji qa-
nunvericiliyin Avropa qanunvericiliyinə və beynəlxalq müqavilələrə uy-
ğunlaşdırılması. 
Ölkənin ümumi inkişaf strategiyasında ətraf mühit aspektlərini əhatə 
edən əsas proqram - Azərbaycan Respublikasında ekoloji cəhətdən daya-
nıqlı sosial-iqtisadi inkişafa dair Milli Proqram - 2003-cü ildə qəbul edilib. 
23  Ətraf mühit hüququna əsasən, ”çirkləndirici ödəyir” prinsipi ətraf mühitə dəyən zərərin çirkəndiricilərin
istehsalçısı tərəfindən ödənməsi yolu ilə məsuliyyətin artırılmasını nəzərdə tutur.

- 45 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Bu sənəd dayanıqlı inkişafın əsas sahələrini qeyd etmişdir və 2003-2010-
cu illərdə su ehtiyatları, atmosfer havası, torpaq ehtiyatları, meşə, balıq eh-
tiyatları, tullantılar, elektroenergetika, tikinti, nəqliyyat, kənd təsərrüfatı, 
turizm sahələrində planlaşdırılmış tədbirlər görülmüşdür. Həmçinin, 
“Regionların sosial-iqtisadi inkişafı üzrə Dövlət Proqramı”nın 2013-cü 
ilə kimi uzadılması ölkə iqtisadiyyatının yüksəlişi üçün - yaşıl biznesin  
inkişafına şərait yaratmış olan aşağıdakı tədbirlərin görülməsini daha da 
genişləndirmişdir. Məsələn, Qəbələdə yaradılan müasir səviyyəli turizm 
obyektləri, Qusarda Şahdağ dağ-xizək turist kompleksinin işə salınması, 
Qubada Qolf mərkəzinin yaradılması və s. bu kimi layihələr Azərbaycan 
dövlətinin şaxələndirilmiş və yaşıl iqtisadiyyata istiqamətlənmiş 
siyasətindən xəbər verir. 2008-2015-ci illərdə “Azərbaycan Respublikasın-
da yoxsulluğun azaldılması və davamlı inkişaf Dövlət Proqramı”nın strate-
ji məqsədləri sırasında aşağıdakılar da vardır: 
-  makroiqtisadi sabitliyi saxlamaqla və qeyri-neft sektorunu tarazlı inkişaf 
etdirməklə davamlı iqtisadi artımın təmin edilməsi; 
-  ekoloji vəziyyətin yaxşılaşdırılması, ətraf mühitin davamlı idarə olunma-
sının təmin edilməsi.
2012-ci ildə qəbul edilən “Azərbaycan 2020: Gələcəyə baxış” inki-
şaf konsepsiyası yaşıl iqtisadiyyatın inkişafına geniş imkanlar yaradır. 
Konsepsiyanın əsas hədəflərindən biri ekoloji cəhətdən dayanıqlı sosi-
al-iqtisadi inkişafa nail olmaqdır. Sənəddə göstərilib ki, biomüxtəlifliyin 
qorunması, yanacaq-enerji kompleksinin ətraf mühitə mənfi təsirinin 
neytrallaşdırılması, dənizin və onun akvatoriyasının çirklənməsinin ara-
dan qaldırılması və qorunması, yaşıl ərazilərin bərpası və mövcud resurs-
ların səmərəli mühafizəsi istiqamətində zəruri tədbirlər gələcəkdə də da-
vam etdiriləcəkdir. Konsepsiyanın əhatə etdiyi dövrdə Azərbaycanda orta 
hesabla bir vahid ÜDM istehsalı üçün istifadə edilən enerjinin və emissiya 
olunan karbon dioksidin miqdarı İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı 
ölkələri üzrə müvafiq göstəriciyə yaxınlaşdırılacaqdır.
Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2 aprel 2010-cu il tarixli 
sərəncamı ilə vahid texnoloji prosesdə fəaliyyət göstərən neft-qaz emalı və 
neft-kimya sənayesinin səmərəliliyinin artırılması, bu sahədə beynəlxalq 

- 46 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
təcrübəyə uyğun müasir kompleksi təşkil etmək üçün zəruri investisiyala-
rın cəlb edilməsi, ekoloji normativlərə riayət olunması və hazır məhsulun 
rəqabət qabiliyyətinin gücləndirilməsi məqsədilə dövlət mülkiyyətində 
olan kimya müəssisələri ARDNŞ-nin tabeçiliyinə verilib və həmin sahənin 
inkişafı ilə əlaqədar yeni proqramlar hazırlanmağa başlanıb. İnkişaf etmiş 
Avropa ölkələrinin təcrübəsi göstərir ki, ətraf mühitə təhlükəsiz olan texno-
logiya tətbiq etməklə kimya sənayesini inkişaf etdirmək və bununla da bir 
sıra təbii sərvətlərin qənaəti mümkündür.
Azərbaycanda elektrik enerjisinin istehsalında qənaət edici texnologi-
yaların tətbiqinə ehtiyac var. Hazırda müasir səviyyəli istilik elektrik stan-
siyalarında Avropada 1 kvt/saat elektrik enerjisinin alınması uçun 185-
187 şərti yanacaq vahidi (qaz və mazutdan asılı olaraq) istehlak edildiyi 
halda Azərbaycanda bu rəqəm ortalama 330 qram, yeni İES-da isə 260-
270 qramdır. Avropa standartına uyğun qənaət atmosferə emissiya edilən 
karbon oksidinin azalmasına səbəb olar.
Azərbaycanda bərpa olunan enerjinin resurslarının böyük olmasına 
baxmayaraq, yalnız hidroenergetika geniş yayılıb və ölkədə istehsal olu-
nan enerjinin 12%-i Su Elektrik Stansiyalarının payına düşür.Ölkədə külək 
enerjisindən istifadə ediləcək Ələt və Yalama layihələrinin həyata keçirilməsi 
layihələşdirilir. Artıq bir sıra bölgələrdə istirahət zonalarında günəş kollek-
torlarından su qızdırılması üçün istifadə edilir. Azərbaycanın külək potensi-
alı çox böyükdür. Azərbaycanda külək enerjisinin istehsalı üçün mükəmməl 
təbii şərait mövcuddur. Abşeron yarımadasında ildə 226 gün küləyin sürəti 
8m/san-dən yüksək olur. Sahil ərazilərdə küləyin sürəti 6-20 m/san-dir. 
Hesablamalara əsasən Abşeronda texniki külək enerji potensialı 1000-1500 
MV-dır. Ölkədə isə külək enerjisinin potensialı 4,5 min MV, geotermal və 
geometrik enerjinin potensialı 800 MV və kiçik su elektrik stansiyalarının 
potensialı isə 350 MV təşkil edir
24

Bu günə kimi alternativ və bərpa olunan enerji mənbələrinin inki-
şafına 300 milyon manat investisiya yatırılıb, onun 70 milyon mana-
tı dövlət, qalanı isə özəl investisiyaların payına düşür. 2020-ci ilə kimi 
Azərbaycanda alternativ enerjinin ümumi həcmində günəş enerjisinin 
24  http://news.milli.az/economy/223608.html

- 47 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
xüsusi çəkisinin 40%-ə, külək enerjisinin payını isə 28%-ə çatdırmaq 
planlaşdırılır
25
.
2004-cü ildə Prezident sərəncamı ilə Alternativ və Bərpa olunan Enerji 
Mənbələrinin istifadə olunması üzrə Dövlət Proqramı təsdiqlənib. Sənaye 
və Energetika Nazirliyi və UNDP-nin birgə texniki yardımı ilə kommersi-
ya məqsədli külək enerjisinin istehsalı və bu stansiyaların tikilməsinə olan 
əngəllərin aradan qaldırılması təşviq edilib. 2007-ci ildə Ekologiya və Təbii 
Sərvətlər Nazirliyi Abşeron yarımadasını (1500 MV), Kür çayı vadisini 
(500MV) və Naxçıvanı (70MV) külək turbinlərinin qurulması üçün prio-
ritet elan edib və təklif olunub ki, turbinlər ada və “offşor”neft platforma-
larında qurulsun. Hazırda 2 külək turbini quraşdırılıb və birinci faza üzrə 
ümumilikdə 40 turbinin qurulması planlaşdırılır. 
Külək turbinlərinin idxalı gömrük və əlavə dəyər vergisindən (ƏDV) 
azad olunub ki, külək enerjisi layihələrinin yerinə yetirilməsi stimullaşsın. 
Digər stimullaşdırıcı tədbirlər isə bunlardır: 2010-cu ilin mayında Sənaye 
və Energetika Nazirliyi tərəfindən verilmiş enerjinin alınması üzrə zəmanət 
və Xüsusi İcazə.
Azərbaycan hökuməti atmosferə buraxılan qazların azaldılması 
məqsədilə ictimai nəqliyyatın inkişafına xüsusi diqqət verir. Bakı şəhərində 
metropoliten şəbəkəsinin genişləndirilməsi barədə qərar qəbul edilib və 
2040-cı ilə kimi paytaxt metro stansiyalarının sayının 70-ə çatdırılması plan-
laşdırılır. Bakı şəhərinin yeni Baş planının konsepsiyasına əsasən, şəhərdə 
müasir tramvay nəqliyyatının inkişafı da nəzərdə tutulur.
Kənd təsərrüfatı Azərbaycanda əsas məşğulluq mənbəyidir və iqtisadi 
diversifikasiya üçün vacibdir. Kənd təsərrüfatı həm də ona görə dəyərlidir 
ki, bu sahə ərzaq təhlükəsizliyi və bölgələrdə yoxsulluğun azaldılması baxı-
mından mühüm əhəmiyyət daşıyır. Azərbaycanda ekoloji təmiz əkinçiliyi 
inkişaf etdirmək, onun məhsullarının dünya, xüsusilə Avropa bazarına 
ixracını genişləndirmək üçün imkanlar genişdir. Azərbaycan höküməti 
kənd təsərrüfatına subsidiyalar, lizinq xidmətləri, güzəştli kreditlər və ver-
gi siyasəti formasında yardım edir, geniş əhatəli meliorasiya və irriqasiya 
tədbirləri həyata keçirir. 
25  http://www.muallim.edu.az/arxiv/2010/25/18.htm

- 48 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Cədvəl 1.3.Azərbaycan İqtisadiyyatının Yaşıllaşdırılmasının 
SWOT (GZİT) analizi
Güclü tərəflər (S)
Zəif tərəflər (W)
İmkanlar (O)
Təhlükələr (T)
-Hökümətin yaşıl 
inkişafda maraqlı 
olması;
-Biznesin bu işdə 
marağının az olması;
-Enerji daşıyıcılarının 
qiymətinin artması;
-Bürokratik 
əngəllərin 
yaranması;
-Bir sıra texnoloji 
avadanlıqlara idxal 
güzəştləri;
-Ciddi maliyyə 
resurslarının tələb 
edilməsi;
-Dövlət Neft Fond-
unun vəsaitlərinin 
yaşıl inkişafa 
yönəldilməsi;
-Qanunvericiliyin 
lazımi şəkildə tətbiq 
edilməməsi;
-Gənclərin bu sahəyə 
artan marağı.
-İctimaiyyətin 
məsələnin vacibliyini 
tam şəkildə 
dəyərləndirməməsi;
-Xüsusi yaşıl 
biznes zonasının 
yaradılması;
-Müxtəlif iqti-
sadi maraqların 
toqquşması;
-Xüsusi “yaşıl” tarifin 
müəyyən edilməməsi;
-İqtisadiyyatın 
texnoloji bazasının 
yenilənməsi 
zəruriliyi;
-Korporativ 
idarəetmənin 
qane etməyəcək 
vəziyyəti;
-Bu sahədə peşəkar 
kadrların azlığı;
-Vergi və göm-
rük güzəştlərinin 
tətbiqinin 
genişləndirilməsi.
-Korporativ Sosial 
Məsuliyyətin aşağı 
olması.
-Dövlət özəl 
əməkdaşlığının (PPP) 
inkişafına gərəyin 
olması
GZİT analizdən görünür ki, Azərbaycan yaşıl iqtisadiyyatın inkişa-
fı üçün güclü potensial imkanlara və tərəflərə malikdir. Lakin zəif tərəflər 
və təhlükələr yaşıl iqtisadiyyatın inkişafını məhdudlaşdırır. Hazırda ya-
şıl iqtisadiyyatın sistemyaradan paradiqması - insan kapitalının inki-
şafı Azərbaycanda dövlətin iqtisadi siyasətinin təməlini təşkil edir. Bu 
siyasət çərçivəsində həyata keçirilən kompleks proqramlar (yoxsulluqla 
mübarizə, davamlı inkişaf, regionların sosial-iqtisadi inkişafı, ərzaq və ener-
ji  təhlükəsizliyi, təhsil, informasiya və kommunikasiya texnologiyaları və 

- 49 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
s. sahələr üzrə sənədlər) öz nəticəsini verir. İnsan inkişafına dair qərar və 
proqramların qəbul edilməsində və hazırlanmasında respublikada fəaliyyət 
göstərən xarici və beynəlxalq şirkətlər, habelə QHT (Qeyri-Hökümət 
Təşkilatları) və beyin mərkəzləri də iştirak  edir. Hazırda BMT tərəfindən 
yeni minillik  üçün fəaliyyət planları da hazırlanmışdır. BMT-nin üzvü olan 
bütün  ölkələr 2015-ci ildə həmin planın həllinə nail olmalıdırlar. Bu plana 
yoxsulluğu kəskin azaltmaq,bütün gənclərin təhsil almasını təmin etmək, 
gender bərabərliyinə nail olmaq, uşaq və qadın ölümünü azaltmaq,yoluxucu 
xəstəliklərin (QİCS, vərəm, malyariya və s.) və immun çatışmazlığının  
qarşısını almaq, insan alverinə/oğurluğuna qarşı mübarizə, ətraf mühiti 
qorumaq, onun təbii sərvətlərindən səmərəli istifadə etmək və beynəlxalq 
əməkdaşlığı güclədirmək kimi məsələlər daxil edilmişdir.
Azərbaycan davamlı inkişafa nail olmaq üçün beynalxalq səviyyədə də 
aktiv fəaliyyət göstərir və bu sahədə bir çox konvensiyalara (məsələn, Kyo-
to protokolu, ESPO konvensiyası, MARPOL, YUNESKO-nun Ramsar 
konvensiyası, Tehran konvensiyası və s.) qoşulub. Azərbayan Respublika-
sı Konstitusiyasının 148-ci maddəsinə əsasən, beynəlxalq konvensiyalar 
Azərbaycan Respublikasının daxili hüquq sisteminin tərkib hissəsidir, və 
151-ci maddəyə əsasən, Konstitusiya və referendumla qəbul olunan akt-
lar istisna olmaqla Azərbaycan qanunvericiliyinə nisbətən üstün hüquqi 
qüvvəyə malik olmaqla birbaşa tətbiq ediləndir.
Qeyd etmək lazımdır ki, insan potensialına, onun bilik və bacarığına 
əsaslanan davamlı inkişafın əsaslarının tədrisi, bu sahədə məlumatların ali 
məktəblərin bütün ixtisaslarının və orta ümumi təhsil məktəblərinin kurri-
kulumuna daxil edilməsi dünyada ilk dəfə Azərbaycanda həyata keçirilmiş-
dir və bu, bizim ölkənin prioritetidir. Azərbaycan Resrublikası Təhsil Nazir-
liyi bu istiqamətdə ilk əmrini (N 964) 14 sentyabr 2001-ci ildə vermişdir 
və həmin sənəd ilə ümumtəhsil orta məktəblərində davamlı insan inkişafı 
kursunun tədrisinə başlanmışdır. Pilot layihə kimi başlamış bu təşəbbüsün 
müsbət nəticəsi kimi dərs vəsaiti dərc edilmişdir. Bu, dünyada ümumtəhsil 
orta məktəbləri üçün davamlı inkişafa həsr olunmuş ilk dərs vəsaiti idi. 
BMT-nin Baş Qərargahı (Nyu-York) Azərbaycan Respublikası Təhsil Na-
zirliyinin bu təşəbbüsünü innovativ ideya və fəaliyyət kimi üzv olan ölkələr 
arasında yaymış və bu məlumatı öz saytında yerləşdirmişdir.

- 50 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Təbii ki, “yaşıl” təfəkkürün uşaqlarda elə məktəb yaşlarından formalaş-
dırılması müsbət haldır, amma bugünki durumu nəzərə aldıqda və Avro-
panın İEÖ-nin qabaqcıl təcrübələrini nəzərdən keçirdikdə müəyyən olu-
nur ki, belə pilot layihələr universitetlərdə də reallaşdırıla bilər. Çünki orta 
məktəblərdə belə layihələrin davamlı nəticələr əldə etməsi üçün təhsilin 
növbəti mərhələlərində “yaşıl” təfəkkürün daha da dərinləşdirilməsinə eh-
tiyac var. Azərbaycanda yaşıl iqtisadiyyatın tələbinə uyğun əmək bazarının 
inkişaf etdirilməsi təhsilin bütün pillələrində bu sahəyə diqqət tələb edir. 
İnsanlarımız ciblərinə ziyan edib bahalı ciplərdə gəzməkdə, sağlam-
lıqlarına zərbə vurub həmin avtomobillərin tüstüsünü udmaqda davam 
edərlərsə, müasir dövrdə “sosial fiqur” olub ailəsi və doğmalarına daha az 
zaman ayırmağı üstün tutarlarsa, əlbəttə, biz yaşıl iqtisadiyyatın müsbət 
nəticələrini görə bilmərik. Təbii ki, problemin bu tərəflərinə toxunma-
dan, yaşıl iqtisadiyyatın mahiyyətini və ona haradan, necə başlayacağı-
mızı, məsələnin kökündən həllini anlaya bilmərik. İlk öncə yaşıl həyatın 
mahiyyətini anlamalıyıq ki, onu həyata keçirə bilək. Elə bu səbəbdən irəli 
gələrək, yaşıl iqtisadi sistemə keçidin ilkin mərhələsi beynəlxalq səviyyədə 
2020-ci ilə kimi onun təfəkkürlərdə formalaşmasına həsr olunub. Davam-
lı inkişafa nail olmaq üçün, deməli, bu vəziyyəti dərk edib qəbul etmək, 
nəticədə daha çox maariflənərək “dəbli” həyat tərzindən azad olmağa ehti-
yac vardır və yaxın gələcəkdə Azərbaycan öz milli təhsili ilə bu istiqaməti 
inkişaf etdirən ölkələrdən biri ola bilər.

- 51 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
FƏSİL 2. 
ALTERNATİV VƏ BƏRPA OLUNAN ENERJİ MƏNBƏLƏRI
“Sülhü, insan sağlamlığını, ətraf mühiti və istehlakçını əsas tutan davamlı 
enerji siyasətinin vaxtıdır”
Dennis Kusiniç, 2005
2.1. Giriş 
Tarixən iqtisadi inkişaf, əsasən, ənənəvi enerji resurslarından 
istifadə və parnik (istixana) qazları emissiyalarının artımı kimi amillərlə 
səciyyələndirilmişdir. Lakin alternativ (bərpa olunan) enerji mənbələri 
bu anlayışı dəyişməklə yanaşı, davamlı inkişaf konsepsiyasının forma-
laşmasına da təkan verdi.  Qloballaşan dünyada bir çox dövlətlər öz 
siyasətlərini daha çox davamlı inkişafı təmin etmək istiqamətində qu-
rurlar. İqtisadi inkişafın bir modeli olan davamlı inkişafın əsas məqsədi 
ətraf mühiti qorumaqla mövcud resurslardan insanların ehtiyacla-
rı üçün istifadə olunmasını təmin etməkdir. Belə ki, bu resurslardan 
istifadə olunarkən yalnız hazırkı vəziyyətə deyil, eyni zamanda gələcək 
nəsillərin potensial ehtiyaclarına da önəm verilməlidir. Müasir dövrdə 
enerjiyə və enerji resurslarına olan tələbatı nəzərə alsaq, onda davamlı 
enerji siyasətinin nə qədər əhəmiyyətli olduğunu görə bilərik. Davamlı 
enerji siyasətinə toxunarkən bu konsepsiyanın aşağıda göstərilən “əkiz 
sütunları”na diqqət yetirmək önəmlidir:
  Bərpa olunan enerji
  Enerji səmərəliliyi
Alternativ enerji mənbələri(AEM) vasitəsilə alınan enerji insanların istifadəsi 
nəticəsində tükənə bilməz və bu, ətraf mühitin qorunması üçün də olduqca va-
cibdir. Bundan başqa, dünya ölkələri bu enerji mənbələrindən istifadə etməklə, 
ənənəvi enerji mənbələrindən istifadəni azalda bilər, iqtisadi diversifikasiyaya 

- 52 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
şərait yaradar və gələcək enerji təhlükəsizliyini təmin edərlər. Uzunmüddətli   
perspektivdə  inkişafa  nail  olmaq  məqsədilə  yuxarıda  qeyd olunan hər iki amil 
paralel şəkildə inkişaf etdirilməlidir. Enerjidən səmərəli istifadə ona olan tələbatı 
aşağı salmaq istiqamətində mühüm rol oynayır və eyni zamanda, artan təmiz 
enerji ehtiyatları neft, təbii qaz və kömür kimi ənənəvi enerji resurslarından 
istifadəni azaldır
1
. Bunları nəzərə alaraq qeyd edə bilərik ki, davamlı enerji iqti-
sadiyyatında hər hansı uğur əldə etmək məqsədilə səmərəlilik və bərpa olunan 
enerji mənbələrinin inkişafına diqqət yetirmək önəmlidir.
Dünya təcrübəsi də göstərir ki, səmərəlilik və bərpa olunan enerji 
mənbələrinin inkişafı əlavə iqtisadi gəlir əldə edilməsinə təkan verir. Məsələn, 
hər iki sahə sərmayə qoyuluşuna və yeni iş yerlərinin açılmasına stimul yara-
dır, bununla da ölkədə regionların inkişafına böyük təkan verir. Bu səbəbdən 
də bir çox dövlətlər səmərəliliyə və bərpa olunan enerji mənbələrinə iqtisa-
di inkişaf strategiyası kimi dəyər verir. Avropa Komissiyasının Bərpa olunan 
enerji mənbələri Direktivinə nəzər yetirsək görərik ki, bərpa olunan enerji 
mənbələrinin inkişafı çərçivəsində son enerji istehlakında bu mənbələrin payı 
hədəf 20%, nəqliyyatda isə 10% təşkil etməlidir. Bu iki məqsəd Avropa Birliyi-
nin (AB)2020 - İnkişaf Konsepsiyasının əsas hədəflərindəndir
2
.
Cədvəl 2.1. Son enerji istehlakında bərpa olunan enerji mənbələri (%)
    2010
 2011
 2011-2012                      2013-2014   
2020 hədəf
dəyişmə trayektoriyası
AB-27
AB-28
12.5
12.5
13.0
13.0
:
:
:
:
20.0
20.0
Belçika
4.9
4.1
4.4
5.4
13.0
Bolqarıstan
13.7
13.8
10.7
11.4
16.0
Çexiya
9.2
9.4
7.5
8.2
13.0
Danimarka
22.0
23.1
19.6
20.9
30.0
Almaniya
10.7
12.3
8.2
9.5
18.0
1
Bill Prindle et al. “The Twin Pillars of Sustainable Energy: Synergies between Energy Efficiency and Renew-
able Energy Technology and Policy” [pdf] American Council for an Energy-Efficient Economy (ACEEE
№E074), May 2007
2
Commission of the European Parliament, Renewable e nergy progress report, COM (2013) 0175 final,
Brussels: European Commission, 27/ 03/ 2013

- 53 -
YAŞIL İNKİŞAF: ENERJİ SƏMƏRƏLİLİYİ VƏ ALTERNATİV MƏNBƏLƏR
Estoniya
24.6
25.9
19.4
20.1
25.0
İrlandiya
5.6
6.7
5.7
7.0
16.0
Yunanıstan
9.8
11.6
9.1
10.2
18.0
İspaniya
13.8
15.1
11.0
12.1
20.0
Fransa
12.8
11.5
12.8
14.1
23.0
Xorvatiya
14.6
15.7
14.1
14.8
20.0
İtaliya
9.8
11.5
7.6
8.7
17.0
Kipr
5.4
5.4
4.9
5.9
13.0
Latviya
32.5
33.1
34.1
34.8
40.0
Litva
19.8
20.3
16.6
17.4
23.0
Lüksemburq
2.9
2.9
2.9
3.9
11.0
Macarıstan
8.6
9.1
6.0
6.9
13.0
Malta
0.2
0.4
2.0
3.0
10.0
Niderland
3.7
4.3
4.7
5.9
14.0
Avstriya
30.6
30.9
25.4
26.5
34.0
Polşa
9.3
10.4
8.8
9.5
15.0
Portuqaliya
24.4
24.9
22.6
23.7
31.0
Rumıniya
23.4
21.4
19.0
19.7
24.0
Sloveniya
19.6
18.8
17.8
18.7
25.0
Slovakiya
9.4
9.7
8.2
8.9
14.0
Finlandiya
31.4
31.8
30.4
31.4
38.0
İsveç
47.9
46.8
41.6
42.6
49.0
Böyük Britaniya 3.3
3.8
4.0
5.4
15.0
Mənbə: Eurostat
Yuxarıda göstərilən cədvəl AB-nin üzvü olan dövlətlərin bərpa olunan 
enerji mənbələrindən istifadə istiqamətində əldə etdikləri nailiyyətləri və 
AB 2020 - İnkişaf Strategiyası çərçivəsində planlaşdırılan hədəfi əks etdi-
rir. AB-yə üzv dövlətlər arasında bu istiqamətdə ən yüksək nailiyyət İsveçin 
payına düşür. Göründüyü kimi, əgər 2011-ci ildə son enerji istehlakında 
AB-27 dövlətlərində bərpa olunan enerji mənbələrinin istifadəsi 13% təşkil 
edirdisə, 2020-ci ilin hədəfi bu göstəricini 20%-ə çatdırmaqdır. Qısaca qeyd 
etsək, 2020-ci ilin hədəfi təkcə iqtisadi və sosial deyil, həmçinin ətraf mühi-
tin qorunması istiqamətində atılmış mühüm addımdır. 
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   13




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə