Zzzzeeeeyyyynnnnaaaalllloooovvvvaaaa Ə



Yüklə 5,82 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə6/8
tarix06.05.2017
ölçüsü5,82 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8

3.2. Bazar münasibətləri şəraitində  büdcədənkənar fondların vəsaitinin 

formalaşmasıtəkmilləşdirilməsi. 

Büdcədənkənar dövlət fondlarına, sosial müdafiə və sosial təminat xərclərinə 

nəzarət şöbəsinin fəaliyyət istiqamətlərinə aiddir:aidiyyəti üzrə palatanın iş planına 

təkliflərini hazırlayır və rəhbərliyətəqdim edir;dövlət büdcəsinin layihəsi və icrası 

üzrə  şöbəyə  daxil  olan  sənədləri,  müvafıq  statistik  məlumatları  təhlil  edir  və 

müvafiq rəy layihəsini hazırlayır;dövlət büdcəsinin icrası barədə illik hesabata və 

müvafıq  qanun  layihəsinə  dair  fəaliyyət  istiqaməti  üzrə  müvafiq  rəyin  layihəsini 

hazırlayır; Palatanın fəaliyyəti haqqında illik hesabatm hazırlanması üçün maliyyə- 

büdcə nəzarəti tədbirlərinin nəticələri üzrə şöbənin fəaliyyətini əks etdirən müvafıq 

materialların  hazırlanmasını  təmin  edir;  mövcud  məlumat  bazasının 

təkmilləşdirilməsi  və  müvafıq  məlumatların  əldə  edilməsi  məqsədilə  aidiyyəti 

hesabat  formalarını  hazırlayır;fəaliyyət  istiqaməti  üzrə  audit  və  digər  nəzarət 

tədbirlərinin  həyata  keçirilməsıni  təmin  edir;məlumat  və  hesabatların  təhlili, 

keçirilmiş 

audit 

tədbirlərinin 



nəticələrinə 

ə

saslanaraq 



qüvvədə 

olan 


normativ-hüquqi  aktların  təkmilləşdirilməsi  barədə  təkliflər  verir;qanunvericiliklə 

müəyyən edilmiş digər istiqamətlərdə fəaliyyə göstərir. 

"Azərbaycan  Respublikasımn  Dövlət  Sosial  Müdafıə  Fondunun  2010-cu  il 

büdcəsi  haqqında"  Azərbaycan  Respublikasınm  Qanun  layihəsınə  rəy  Hesablama 

Palatası  Kollegiyasının  22  oktyabr  2009-cu  il  tarixli  22  nömrəli  Qərarı  ilə  təsdiq 

edilmişdir. Palata tərəfindən apanlmış təhlil Fondun 2015-cü il üçün büdcənin tərtibi 

zamanı  daha  ehtiyatlı  yanaşma  tətbiq  edildiyini  göstərmiş,  vakant  iş  yerlərinin 

mövcudluğu  və  iş  qabiliyyətinin  müvəqqəti  itirilməsi  halları  nəzərə  alınaraq  və 

büdcədən maliyyələşən təşkilatlar üzrə məcburi dövlət sosial sığorta haqlarmın ötən 

illərdəki  yığım  səviyyələrino  əsaslanaraq  növbəti  il  üçün  bu  maddədən  gəlirlərin 

604,1  mln  manat  səviyyəsində  proqnozlaşdırılmişdir.  Dövlət  büdcəsindən  ayrılan 

subsidiyalar  hesabına  və  büdcə  təşkilatlarının  büdcədənkənar  vəsaitləri  üzrə 

daxilolmaların  əvvəlki  illə  müqayisədə  çox  nəzərdə  tutulması  rəydə  dövlət 

büdcəsində  büdcə  təşkilatlarının  ödənişli  xidmətlərindən  daxilolmaların  artımı  ilə 

ə

laqələndirilmiş, dövlət büdcəsindən transfertin həcminin gəlirlərdə xüsusi çəkisini 



 

 artmasının nəzərdə tutulması əhalinin sosial müdafıəsinin təmin edilməsi məqsədilə 

Fondun  büdcəsinə  dövlətin  əlavə  dəstəyi  kimi  dəyərləndiriimişdir.  Eyni  zamanda 

keçmiş Dövlət Məşğulluq və Əlillərin Sosial Müdafıəsi fondlarının vəsaitləri üzrə 

borclar və geriqaytarmalar barədə məlumatın sair gəlirlərin tərkibində ayrıca sətirlə 

büdcə layihəsinə daxil edilməsi, sair gəlirlərin strukturunun daha müfəssəl təqdim 

edilməsi,  dövlət  büdcəsindən  ayrılmış  transfertlər  üzrə  xərcləmə  istiqamətlərinin 

ayrı-ayrılıqda  göstərilməsi,  maliyyə  dayanaqhlığmın  gücləndirilməsi  və  maliyyə 

müstəqilliyinin  təmin  olunması  məqsədilə  Fondun  büdcəsinin  defısit  və  ya 

profisitinin  müəyyən  edilməsi,  proqnozlaşdırma  prosesində  mövcud  statistik 

məlumat  bazasından  daha  geniş  istifadə  etməklə,  ötən  illərin  təcrübəsinə 

ə

saslanmaqla,  həmçinin  müasir  metod  və  modelləri  tətbiq  etməklə  dəqiq 



hesablamaların aparılması Palata tərəfındən məqsədəmüvafıq hesab edilmişdir. 

Dövlət  Sosial  Müdafiə  Fondunda  son  illərdə  Azərbaycan  prezidenti  lham 

Ə

liyevin rəhbərliyi ilə ölkəmizdə pensiyaçıların sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi 



ilə  yanaşı,  pensiya  islahatlarının  təmin  edilməsi  siyasəti  uğurla  gercəkləşdirilir. 

Fondun gəlir və xərcləri üzrə proqnozların icrasımn təmin olunması, sığorta-pensiya 

sisteminin  inkişaf  etdirilməsi  və  əmək  pensiyaçılarının  sosial  müdafıəsinin 

gücləndirilməsi  fondun  fəaliyyətinin  əsas  istiqamətlərini  təşkil  edir.  DSMF 

məlumatlarma  əsasən,  2015-ci  ildə  Dövlət  Sosial  Müdafıə  Fondunun  gəlirləri  3 

milyard  56  milyon  manat  təsdiq  edilmişdir.  2015-cu  ildə  məcburi  dövlət  sosial 

sığorta haqları üzrə daxilolmalar  1 mlrd 950 milyon manat təşdiq olunub.  Ötən il 

məcburi  dövlət  sosial  sığorta  haqları  üzrə  daxilolmalarm  56  faizi  qeyri-büdcə 

təşkilatları  üzrə  məcburi  dövlət  sosial  sığorta  haqlarının  payına  düşür.    Bu  dövrü 

ə

rzində həm fıziki şəxslərin, həm də torpaq mülkiyyətçilərinin sosıal sığortaya cəlb 



edilməsi gücləndirilib. Nəticədə fıziki şəxslərdən daxilolmalar 35 faiz, torpaq 

mülkiyyətçiləri üzrə isə 29 faiz artıb. 

Bu  dövrdə  vətəndaşların  –  müəyyən  olunmuş  qrafikə  uyğun  qəbulu,  onların 

müraciətlərinə, ərizə və şikayətlorinə vaxtında baxılması və haqlı tələblərinin həll 

edilməsi təmin edilir.  I ərzində fond aparatına vətəndaşlardan 9896 müraciət daxil 

olub. Bilavasitə fondun rəhbərliyi tərəfındən 312 vətəndaş qəbul edilərək, onların 



 

müraciətlərinə  baxılır.  Onun  sözlərinə  görə,  pensiya  təminatında  sığorta 

prinsiplərinin gücləndirilməsi, aparılan islahatlar nəticəsində qurulmuş yeni sığorta- 

pensiya  sisteminin  dayanıqlı  və  dinamik  inkişafına  nail  olunması,  bu  zəmində 

votəndaşların pensiya təminatınm daha da təkmilləşdirilməsi tədbirləri Azərbaycan 

Respublikasında  sığorta-pensiya  sisteminin  inkişafına  dair  Dövlət  Proqramına 

uyğun  davam  etdirilir.  Məcburi  dövlət  sosial  sığorta  haqları  hesablama  ödənilən 

müavinətləıin  təyin  olunması  və  uçotunun  avtomatlaşdırılması  üzrə  proqram 

təminatı hazırlanaraq testdən keçirilmiş vo pilot rayonlardn tətbiqinə başlanılıb.  l 

ə

rzində sığortaolunanların fərdi uçot sisteminin qurulması prosesi davam etdirilir. 



Fərdi  uçota  alınanların  sayı  nisbətən  154  min  nəfər  artıb.  Son  illərdə  Dövlət 

Sosial Müdafiə Fondunun maddi-texniki bazasının təkmilləşdirilməsi istiqamətində 

işlər  davam  etdirilir.  1  ərzində  fondun  9  yerli  şöbəsinin  yeni  inzibati  binasımn 

tikintisi başa çatdırılır, o cümlədən 4 yerli şöbəsinin inzibati binası istifadəyə verilib. 

Dövlət  qulluqçularınm  peşəkarhğının  artırılması  ilə  bağlı  fond  sistemində  kadr 

işinin  təşkilinin  təkmilləşdirilməsi  məqsədilə  kadrların  ixtisas  səviyyəsinin 

təkmilləşdirilməsi kurslarının planı təsdiq edilərək icra olunur. Eyni zamanda, bu 

məqsədlə  dövri  olaraq  Azərbaycan  prezidenti  yanında  Dövlət  Quliuğu  məsələləri 

üzrə Komissiya ilə birgə kurslar təşkil edilir. 

DSMFondun 

məlumatlarına 

ə

sasən 



 

Azərbaycan 

Respublikasının 

sığorta-pensiya  sisteminin  inkişafına  dair  Dövlət  Proqramı  ilə  müəyyən  edilən 

islahatlar davam etdiriləçəkdirdir. Bununla bağlı Tədbirlər Planı hazırlanıb, xüsusilə 

cari  ildə  islahatların  davamı  olaraq  pensiya  təyinatımn  avtomatlaşdırılması,  bu 

sahədəki daxili nəzarətin ictimai nəzarətlə əvəz olunması və insan amilinin rolunun 

minimuma  endirilməsi  proseslərinin  reallaşdırılması  işi  intensivləşdiriləcək. 

2015-cü  il  ərzində  bu  məsələnin  gerçəkləşdirilməsi  nətiçəsində  sığorta-pensiya 

sisteminin ümumi iqtisadiyyatla əlaqəli inkişafının tam təmin olunması mexanizmi 

ortaya  qoyulacaq.  Başqa  sözlə,  fondda  qeydiyyatda  olan  hər  bir  şəxs  fondun 

internetdəki  veb-saytında  sosial  sığorta  nömrəsini  daxil  edərək,  fərdi  hesabmda 

toplanmış  məbləği  və  bu  məbləğin  hansı  mənbələrdən  formalaşdığmı  görə 

biləcəkdir. 



 

Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 2015-cü il 

büdcəsi haqqında  Azərbaycan Respublikasının Qanunu 

 

 

      Azərbaycan Respublikası Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun 2015-cü il 

büdcəsinin gəlirləri 3 056 285 700,0 manat, xərcləri 3 056 285 700,0 manat 

məbləğində təsdiq edilir. 

 

                Gəlirlərin  mənbələri 



Məbləğ(manatla) 

1. 


Məcburi dövlət sosial sığorta haqları, cəmi 

O cümlədən: 

1 950 221 900,0 

1.1. 


Büdcədən maliyyələşən təşkilatlar üzrə 

604 062 800,0 

1.2. 

Büdcədən maliyyələşən təşkilatlarda işləyənlər üzrə 



82 372 200,0 

1.3. 


Büdcə    təşkilatların  büdcədənkənar  vəsaitləri  üzrə 

daxilolmalar 

12 500 200,0 

1.4. 


Digər sığortaedənlər 

O cümlədən: 

1 251 286 700,0 

  Sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslər üzrə  50 488 000,0 

2. 

Sair gəlirlər, cəmi 



 O cümlədən: 

6 063 800,0 

  Sanatoriya-kurort  yollayışlarının  qismən  dəyəri  üzrə 

daxilolmalar 

1 653 800,0 

3. 


Dövlət büdcəsindən ayırmalar (transfert) 

1 100 000 000,0 



 

 

      Xərclərin istiqamətləri 



Məbləğ(manatla) 

1. 


Ə

haliyə ödənişlər, cəmi 

 O cümlədən:  

2 989 179 600,0 

1.1. 

ə

mək pensiyaların ödənilməsinə, cəmi 



o cümlədən: 

2 910 511 200,0 

  əmək pensiyalarının  baza hissəsinə 

1 536 468 000,0 

  əmək  pensiyalarının sığorta hissəsinə 

1 374 043 200,0 

1.2. 

Məcburi dövlət sosial sığorta haqları hesabına 



müavinətlərə, cəmi 

Ondan: 


78 668 400,0 

  əmək qabiliyyətinin müvəqqəti itirilməsinə görə 

20 437 500,0 

  Hamiləliyə və doğuşa görə 

24 153 300,0 

  Uşağın anadan olmasına görə 

6 183 000,0 

 

3 yaşına çatanadək uşaqlara qulluqla əlaqədar 



8 500 000,0 

  Dəfn üçün 

8 500 000,0 

  Işsizliyə görə 

13 434 800,0 

2. 


Pensiya və müavinətlərin əhaliyə çatdırılması, bank 

ə

məliyyatlarının aparılması üzrə xidmət haqqı xərcləri 



20 111 100,0 

3. 


Sığortaolunanlarının sanatoriya-kurort müalicəsi və 

sağlamlaşdırma tədbirlərinin həyata keçirilməsi üzrə 

Azərbaycan Həmkarlar  ttifaqları Konfederasiyası 

vasitəsilə maliyyələşdirilən xərclər, cəmi 

O cümlədən: 

19 000 000,0 

3.1. 

Sanatoriya-kurort müalicəsi və istirahət üçün 



yollayışların alınmasına 

14 776 800,0 

3.2. 

Sığortaolunanlarının uşaqlarının sağlamlıq  



duşərgələrində istirahətinin təşkilinə 

318 300,0 

3.3. 

Sanatoriya-profilaktoriyalara xərcləri, tibb xidməti və 



ş

tatların saxlanılmasına 

196 700,0 

3.4. 


Azərbaycan Həmkarlar  ttifaqları Konfederasiyasının 

 


 

idman cəmiyyətlərinə məxsus idman qurğularının 

qismən saxlanılmasına  

(işçilərin əmək haqqının ödənilməsi) 

2 457 400,0 

3.5. 


Həmkarlar  ttifaqlarının texniki və əməyin hüquqi 

müfəttişliyinin, etimadlı hıkimlərin, sağlamlaşdırma işi 

məçğul olan  təlimatçıların saxlanılmasına 

1 250 800,0 

4. 

Dövlət Sosial Müdafiə Fondunun mərəzi aparatının və 



onun yerli orqanlarının saxlanılması xərcləri 

26 224 000,0 

5. 

Beynəlxalq   təşkilatlara üzvlük haqlarının ödənilməsi 



xərcləri, cəmi 

O cümlədən: 

40 000,0 

5.1. 


Beynəlxalq Sosial Təminat Assosiyasına  üzvlük 

haqqının ödənilməsi xərcləri 

14 000,0 

5.2. 


MDB dövlətlərinin Sosial Təminat Assosiasiyasına 

üzvlük haqqının ödənilməsi xərcləri 

26 000,0 

6. 


“2009-2015-ci illərdə Azərbaycan Respublikasında 

sığorta-pensiya sisteminin inkişafına dair  Dövlət 

Proqramı” üzrə nəzərdə tutlmuş tədbirlərin həyata 

keçirilməsi ilə bağlı xərclər 

1 500 000,0 

7. 


Azərbaycan Respublikası Höküməti ilə Beynəlxalq 

nkişaf Assosiyası arasında 2004-cü il  23 sentyabr 

tarixdə imzalanmış  və Azərbaycan  Respublikası 

Prezidentinin 2004-cü il 11 noyabr tarixli 518 nömrəli 

Sərəncamı ilə təsdiq edilmiş “ nkişaf üçün Kredit 

Sazişi”nə əsasən “Pensiya və sosial təminat” Layihəsi 

üzrə kreditin qaytarılması xərcləri maliyyələşdirilməsi 

231 000,0 



 

 

3.



Qeyd  edək  ki,  əmək  pensiyası  -  "Əmək  pensiyaları  haqqında"  Qanunla  nəzərdə 

tutulmuş qayda və şərtlərlə müəyyən edilən və məcburi dövlət sosial sığorta olunan 

şə

xslərin onlara əmək pensiyası təyin olunduqdan  əvvəl aldıqları əmək haqqı və 



digər  gəlirlərin,  yaxud  sığorta  olunan  şəxslərin  ölümü  ilə  əlaqədar  onların  ailə 

üzvlərinin  itirdikləri  gəlirlərin  kompensasiyası  məqsədi  ilə  vətəndaşlara  aylıq  pul 

ödənişidir.  Əmək  pensiyasmın  3  növü  vardır:-  yaşa  görə  əmək  pensiyası,  əlilliyə 

görə əmək pensiyası, ailə başçısını itirməyə görə əmək pensiyası. 

 Azərbaycan Respublikasında sığorta-pensiya sisteminin inkişafına daır Dövlət 

Proqramına uyğun olaraq davam etdirilən tədbirlər nəticəsində dövlət sosial sığorta 

sistemində  fərdi  uçotun  tətbiq  dairəsi  genişlənməkdədir.Belə  ki,  cari  ilin  birinci 

rübündə  Dövlət  Sosial  Müdafıə  Fondu  (DSMF)  tərəfındən  əlavə  olaraq  24  881 

sığortaolunana fərdi şəxsi hesab açılıb. 2014- cü il tarixinə olan statistikaya əsasən, 

Azərbaycanda  fərdi  şəxsi  hesaba  malik  sığortaolunanların  sayı  1  825  333  nəfərə 

catıb. 

Dövlət sosial sığorta sistemində fərdi şəxsi hesabı olan sığortaolunanların 1 013 



851 nəfəri kişi, 811 482 nəfəri isə qadındır. Fərdi şəxsi hesabı olanlar arasında 40-50 

yaş aralığında sığortaolunanlar üstünlük təşkiil edir. Göstərilən yaş kateqoriyalanna 

aid olan vətəndaşlar ümumi sığortaolunanların 466 948 nəfərini əhatə edir. Bundan 

başqa, fərdi uçot sistemində 30 yaşa kimi sığortaolunan vətəndaşlar 402 040 nəfər, 

30-40 yaşa kimi sığortaolunanlar 409 825 nəfər, 50-60 yaşa kimi sığortaolunanlar 

379 196 nəfər, 60 yaşdan yuxarı olan sığortaolunanlar isə 167 324 nəfər təşkil edir. 

Xatırladaq  ki,  fərdi  uçot  -  Azərbaycan  Respublikası  qanunvericiliyinə  uyğun 

ə

mək pensiyalarının və digər sosial müdafıə hüquqlarının təmin edilməsi üçün hər 



bir sığortaolunan haqqında məlumatlarm uçotunun təşkili və aparılmasıdır. 2006-cı 

il  01  yanvar  tarixdən  tətbiq  olunan  "Əmək  pensiyaları  haqqında"  Azərbaycan 

Respublikasının  Qanununa  əsasən,  əmək  pensiyaları  fərdi  şəxsir  hesaba  toplanan 

pensiya kapitalına əsasən hesablanır. 

Ölkədə əhalinin sosial problemlərinin həlli, o cümlədən pensiya və müavinətlərin, 

ünvanlı sosial yardımın, məcburi köçkünlərinin sosial  məsələlərinin və digər sosial 

tədbirlərinin maliyyə təminatı üçün 2015-ci ilin dövlət büdcəsində sosial müdafiə və 


 

 

3.



sosial təminat xərcləri üçün 2040,5 mln.manat vəsait proqnozlaşdırılmışdır ri, bu da 

2013-cü  ilin faktiki icra   göstəricisinə nisbətən 290,2    mln.manat  və  ya  16,6  faiz 

coxdur. 

     2015-cü ildə sosial müdafiə və sosial təminat xərclərinə ayrılan vəsaitin 1100,0 

mln.manatı  Azərbaycan  Respublikasının  Dövlət  Sosial  Müdafiə  Fondu  vasitəsilə 

həyata  keçirilən    əmək  pensiyaların  maliyyələşdirilməsinə,  548,4  mln.manatı 

(2014-cü  ilə  nisbətən  41,6  mln.manat  və  ya  8,2  %,  2013-cü  ilin  faktiki    icrasına 

nisbətən 90,3 mln.manat və ya 19,7% cox)  Azərbaycan Respublikasının Əmək və 

Ə

halinin  Sosial  Müdafiəsi  Nazirliyi  və  onun  müvafiq  orqanları  vasitəsilə  həyata 



keçirilən  sosial  müavinətlərin,  təqaüdlərin  və  digər  sosial  xarakterli  ödənişlərin, 

224,5  mln.manatı  (2014-cü  ilə  nisbətən  2,3  mln.manat  və  ya  1,0%,  2013-cü  ilin 

faktiki  icra  göstəricisinə  nisbətən  12,7  mln.manat  və  ya  6,0%  çox)    Azərbaycan 

Respublikasının Qacqınların və Məcburi Köçkünlərin  şləri üzrə Dövlət Komitəsi 

vasirəsilə  qacqınların  və  məcburi  köçkünlərin  sosial  müdafiəsinin  təmin  edilməsi 

tədbirlərinin  maliyyələşdirilməsinə  yönəldiləcəkdir.  Bununla  yanaşı,  2015-cü  ilin 

dövlət  büdcəsinin  əsaslı  vəsait  qoyuluşu  xərclərində  də  sosial  müdafiə  və  sosial 

təminat  təyinatlı  infrastrukturlara  aid  olan  investisiya  layihələri  üzrə  müvafiq 

məbləğdə vasait nəzərdə  tutulmuşdur. 

 

 



 

NƏT CƏ 

Büdcədənkənar  fondlar  pul  vəsaitlərinin  xüsusi  formasıdır.  Büdcədənkənar 



fondlar üçün pul vəsaitlərinin yaradılması və istifadəsinin xüsusi sistemi fəaliyyət 

göstərir.  Büdcədənkənar  fondlar  dövlətin  maliyyə  sisteminin  mühüm  hissəsidir. 

Onların  yaradılmasında  əsas  məqsəd  mümkün  qədər  çox  vəsait  cəlb  etmək  və 

onların sosial - iqtisadi məsələlərin həllinə yönəltməkdən ibarətdir. Büdcədənkənar 

fondları  dövlət  və  yerli  səviyyələrdə  yaratmaq  olar.  Məqsədli  təyinatına  görə 

büdcədənkənar  fondlan  sosial,  iqtisadi  və  digər  fondlara  bölmək  olar.  Dövlətin 

büdcədənkənar  fondları  mərkəzi  və  yerli  icra  hakimiyyəti  orqanlarının 

sərəncamında  olan  və  məqsədli  təyinata  malik  olan  maliyyə  vasitələrinin 

məcmusudur. 

Tarixən  büdcədənkənar  fondlar  büdcədən  tez  yaranmışdır.  Onların  büdcə 



vəsaitlərindən  əsas  fərqi  məqsədi  üzrə  istifadə  edilməsindən  ibarətdir.  Maliyyə 

sisteminin  inkişafının  müəyyə  mərhələsində  müxtəlif  fondların  birləşməsi 

nəticəsində dövlət büdcəsi yaranmış və bu da bir fondda vəsait çatışmadıqda digər 

fondun  vəsaiti  hesabına  ödənilməsinə  imkan  verirdi.  Büdcədənkənar  fondların 

dövlət büdcə sisteminə daxil olması prosesi hələ də davam etməkdədir. 

-  Büdcədənkənar  fondlar  müasir  dövrdə  həqiqətən  də  zəruridir,  çünki  büdcə 

vəsaiti  çatışmazlığı  bir  sıra  sosial  -  mədəni  tədbirlərin  və  təsərrüfat  quruculuğu, 

abadlıq  işlərinin  həyata  keçirilməsi  üçün  vəsait  mənbəyi  tapılmasını  vacib  bir 

prosesə çevirir. 

- Büdcədənkənar fondların fəaliyyət göstərməsinin bir sıra üstünlükləri vardır. 

Bu  üstünlüklərə  aiddir:  Birincisi,  fondlann  müxtəlif  fəaliyyət  göstərməsi. 

qtisadiyyatın  qeyri  —  sabitliyi  və  büdcə  kəsirinin  mövcudluğu  şəraitində  xüsusi 

tədbirlərin  maliyyələşdirilməsi  sabit  olaraq  büdcədənkənar  fondlar  vasitəsi  ilə 

həyata keçirilir. 

-  kinci  üstünlüyü  ondan  ibarətdir  ki,  büdcədənkənar  fondların  gəlir  hissəsi 

büdcəyə nisbətən tez dolur və bu da fondu müsbət saldonun mövcudluğu şəraitində 

büdcəsinin  kreditoru  rolunu  oynamağa  imkan  verir.  Büdcədənkənar  dövlət  sosial 

fondları  qanunvericilik  orqanları  tərəfındən  təsdiq  edilmiş  fondlar  haqqında 



 

 

qaydaya və ya mövcud qanuna uyğun olaraq  cra Hakimiyyəti orqanları tərəfındən 



təsdiq edilmiş qaydalarla fəaliyyət göstərir. 

- Büdcədənkənar dövlət sosial fondları hesabma bir sıra məsələləri həll etmək 

mümkündür. Onlardan: əhaliyə pul müavinətləri ödəmək, birdəfəlik yardım etmək 

yolu ilə sosial yardım və xidmət göstərmək; əhalinin əmək qabiliyyətinin bərpası və 

qorunub  saxlanmasını  təmin  etmək;  sosial  infrastruktur  müəssisələrini 

maliyyələşdirmək  yolu  ilə  əhaliyə  sosial  xidmətlər  göstərmək;  pensiya  təminatını 

maliyyələşdirmək və s. 

-  Büdcədənkənar  dövlət  məqsədli  fondların  səmərəli  və  məqsədyönlü 

xərclənməsinə  nəzarəti  AR-nın  Maliyyə  Nazirliyi  həyata  keçirir.  Büdcədənkənar 

dövlət məqsədli fondlarının fəaliyyətinin tənzimlənməsi üzrə səlahiyyət Respublika 

Xəzinədarlığma  həvalə  edilmişdir.  Büdcədənkənar  fondlar  pul  resursları  dövlət 

mülkiyyətindədir və  qanunda  nəzərdə  tutulduğundan  başqa  digər  məqsədlərə  sərf 

edilməsi qəti qadağandır. Onun həmçinin büdcə vəsaiti kimi sərf edilməsi və hansı 

məqsədə  isə  yönləndirilməsi  qəti  qadağandır.  nkişaf  etmiş  ölkələrin  təcrübəsi 

göstərir  ki,  onlarda  bu  fondların  sayı  çoxdur  və  vəsaitlərin  həcmi  bəzən  büdcə 

vəsaitinə bərabərdir. Eyni zamanda məqsədli proqramların həllində büdcədənkənar 

fondlar getdikcə daha çox rol oynamağa başlayır. 

-  Neft  Fondunun  vəsaitləri  bir  sıra  mənbələrdən  formalaşır:  hasilatin  pay 

bölgüsü  sazişlərinə  uyğun  olaraq  Azərbaycan  Respublikasının  payına  düşən 

karbohidrogenlərin  satışından  əldə  edilən  xalis  gəlirlər;  bonuslar;  karbohidrogen 

ehtiyatlarmm  işlənməsi  ilə  əlaqədar  sərmayəçilər  tərəfındən  ödənilən  akr  hesabı 

ödənişlər;  dividentlər;  neft  və  qazın  Azərbaycan  ərazisi  ilə  ötürülməsindən  əldə 

edilən gəlirlər; qrantlar və digər təmənnasız yardımlar. 

- Hal-hazırda fondun vəsaitləri istiqrazlarda,inkişaf etmiş xarici ölkələrin dövlət 

istiqrazlarında,  depozitlərdə  və  pul  bazarı  atributlarında  struktur  qiymətli 

kağızlarında yerləşdirilmışdir. 

DNF  fəaliyyətində  daim  şəffaflıq  sahəsinə  xüsusi  diqqət  göstərir.  Neft 



Fondunun hesabat sistemində şəffaflığın təmin edilməsi ilk növbədə neft Fondunun 

maliyyə  fəaliyyəti  haqqında  hesabatmın  müstəqil  auditor  tərəfindən  yoxlanılması 



 

 

vasitəsi iiə həyata  keçirilir.  Neft  Fondu  fəaliyyət  göstərdiyi  müddət  ərzində  onun 



auditi beynəlxaiq nüfiızlu " Ernst Young" audit sirkəti tərəfindən aparılmışdır. Neft 

Fondunun fəaliyyəti Azərbaycan Respublikasının Milli Məclisi yanında Hesablama 

Palatası tərəfındən yoxlamla bilər. 

Neft  Fondunun  beynəlxalq  münasibətlərinin  inkişaf  istiqamətləri  aşağıdakı 



kimidir:  Beynəlxalq  maliyyə  təşkilatları  ilə  münasibotlərin  genişləndirilmasi 

istiqamətində  əməkdaşlıq;  təcrubənin  tətbiqi,  təhsil  və  mübadilə  sahəsində 

beynəlxalq təşkilatlarla əməkdaşlıq; işgüzar münasibətlərin və əlaqələrin qurulması, 

mövcud əməkdaşlığın genişləndirilməsi. 

ARDNF-nin  vəsaiti  hesabına  iki  mühüm  layihə:  1)  Ermənistan 



Respublikasının  etnik  təmizləmə  və  təcavüz  siyasəti  nəticəsində  öz  doğma 

yurdlarından didərgin düşmüş qaçqın və məcburi köçkün ailələrinin sosial-məişət 

vəziyyətinin  yaxşılaşdırılması  və  məskunlaşdırılması  problemlərinin  həlli;  2) 

Heydər  Əliyev  adına  Bakı-Tbilisi-Ceyhan  Əsas  xrac  Boru  Kəməri  layihəsində 

Azərbaycan Respublikasınm iştirak payının maliyyələşdirilməsi icra edilir. 

Respublikası  Prezidenti  tərəfindən  qəbul  edilmiş  fərman  və  sərəncamlara 



uyğun olaraq, ARDNF-dən 1-ci layihənin həyata keçirilməsi üçün 135 mln.manat 

həcmində vəsait aynlmış, 2-ci layihənin yerinə yetirilməsindən ötrü 244 mln. manat 

məbləğində  vəsait  ödənmiş,  həmçinin  ölkənin  mühüm  sosial  və  iqtisadi  tərəqqi 

ehtiyaclarını təmin etmək üçün 505 mln. manat həcmində vəsaiti Dövlət büdcəsinə 

transfert edilmişdir. 

- Neft fondunun investisiya portfelinin məcmu dəyərinin 55%-i ABŞ dolları, 



35%-i  avro,  5%-i  ngiltərə  funt-sterlinqində  ifadə  olunan  aktivlərə  yerləşdirilir. 

Portfelin məcmu dəyərinin digər 5%-i isə uzunmüddətli ölka (suveren borc) reytinqi 

"A" ("Standart ənd Purz" (Standart & Poor's), "Fitc" (Fitc)) və ya "A2" ("Mudiz" 

(Mood's)) kredit reytinqlərindən aşağı olmayan ölkələrin valyutalarında yerləşdirilə 

bilər.Fondun  vəsaiti  yüksək  kredit  reytinqinə  malik  olan  xarici  ölkələrin  dövlət 

istiqrazlarına,  xarici  dövlət  agentlikləri  tərəfindən  buraxılmış  borc  kağızlarma, 

maliyyə institutları və banklar tərəfmdon buraxılmış borc kağıizlarına, depozitlərə 


 

 

və  pul  bazarı  alətlərinə,  habelə  xarici  menecerlər  vasitəsilə  korporativ  qiymətli 



kağızlara (səhmlərə) yerləşdirilə bilər. 

Azərbaycan hökuməti neft gəlirlərinin uzunmüddətli idarə etməyə verilməsi 



strategiyası üzərində işləyir. Konsepsiyanın mahiyyəti gəlirlərin müəyyən hissəsini 

hər  il  büdcəyə  köçürməkdən  və  ondan  ölkənin  sosial-iqtisadi  problemlərinin 

həllində istifadə etməkdən ibarətdir. Lakin Beynəlxalq Valyuta Fondunun rəsmləri 

hesab  ediıiər  ki,  neft  gəlirlərindən  istifadənin  başhca  məqsədi  infrastrukmrlan 

maliyyələşdirmək  və  inkişaf  etdirməkdir.  nkişafm  indiki  mərhələsində  neft 

gəlirlərindən  qeyri-neit  sənaye  vo  aqrar  istehsal  sahələrinin,  regionlann  inkişafı 

üçün. 



Yaxın  illərdə  dünya  bazarında  qiymətlərin  əlverişli  olması  proqnozları 



Azərbaycanın  neft  gəlirlərinin  dəfələrlə  artmasına  real  imkanlar  açır.Belə  bir 

şə

raitdə, lüzumsuz maliyyə israfçıhğına yol verməmək və ölkənin neft ehtiyatlarının 



tükənməsi dövründə maliyyə imkanlarının kəskin azalmasımn qarşısını almaq üçün 

qeyri-neft sektorunda yığım-xərc balansınm optimal təşkili olduqca vacibdir. Belə 

yanaşma  -  neft  gəlirləri  hesabına  maliyyələşən  xərclərə  sərt  nəzarəti,  bu  gəlirlər 

hesabına  gələcək  yığımların  yüksək  səviyyəsinə  nail  olunmasını,  makroiqtisadi 

idarəetmənin səmərəsinin artırılmasını, neft gəliıiərini üstün olaraq istehlakın deyil, 

investisiyalann  maliyyələşdirilməsinə  yönəltməklə,  iqtisadiyyatın  strukturunun 

optimallaşdırılmasını,  qeyri-neft  sektorunun  inkişafının  "neft  bumu"  ilə 

dəstəklənməsi ilə yanaşı ona vergi stimullarının da tətbiqini nəzərdə tutan mühüm 

prinsipləri əhatə edir. 

Hal-hazırda ölkədə qeyri-neft sektorunun restrukturizasiyasına yönəlmiş bir 



sıra kompleks tədbirlər də həyata keçirilməkdədir.Belə ki, son illər bu sektora xarici 

investisiyalann  axını  güclənmiş,  ixrac  və  idxalı  əvəzedən  sahələrin  inkişafı,  o 

cümlədən, onun məzənnə siyasəti vasitəsilə inkişaf etdirilməsi diqqət mərkəzində 

saxlamlmışdır.Ölkədə  özəl  sahibkarlığm  inkişafma  dövlət  dəstəyinin  həm 

institutsional,  həm  də  maliyyə  kontekstində  artırılmasını  nəzərdə  tutan  fərmanlar 

verilmiş və onların icrasına başlanmışdır. 



Kataloq: application -> uploads -> 2015
2015 -> 4 İstehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi Son istehlakçıların davranışının modelləşdirilməsi
2015 -> MİkrobiologiYA, sanitariya və GİGİyena fəNNİ azərbaycan böLMƏSİ
2015 -> Magistrantların dissertasiya mövzusunun yazılması, müzakirəsi və müdafiəsi üçün yaddaş qeydi Birinci tədris ILI üzrə
2015 -> AZƏrbaycan respublikasinin təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2015 -> План: Məqsəd auditoriyasının elementləri və mövqeləşdirmənin prinsipləri
2015 -> АзярбайжАН РЕСПУБЛИКАСЫ ТЯЩСИЛ НАЗИРЛИЙИ азярбайжан дювлят игтисад университети
2015 -> MÖvzu giriş. Materiya. Kimya, yaranması, inkişaf tarixi, əsas kimya qanunları
2015 -> Bazarların cəlbediciliyi plan bazarın mütləq və cari potensialı
2015 -> İqtisad elminin tarixi və metodologiyasы “
2015 -> Ali təhsil müəssisəsinin Nümunəvi Nizamnaməsi"nin və "Azərbaycan Respublikası Nazirlər Kabinetinin dəyişiklik edilmiş bəzi qərarlarının siyahısı"nın təsdiq edilməsi haqqında Azərbaycan Respublikasının Nazirlər Kabinetinin Qərarı

Yüklə 5,82 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2020
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə