7-variant Mutloq elastik va mutloq noelastik talab. Daromad samarasi. Past kategoriyali tovarlar. Mutloq elastik va noelastik talab



Yüklə 22,66 Kb.
səhifə1/7
tarix21.10.2023
ölçüsü22,66 Kb.
#158554
  1   2   3   4   5   6   7
7-variant Mutloq elastik va mutloq noelastik talab. Daromad sama-fayllar.org


7-variant Mutloq elastik va mutloq noelastik talab. Daromad samarasi. Past kategoriyali tovarlar. Mutloq elastik va noelastik talab

7-variant
  1. Mutloq elastik va mutloq noelastik talab.


  2. Daromad samarasi.


  3. Past kategoriyali tovarlar.





Mutloq elastik va noelastik talab
Tovarga bo‘lgan talab uning bahosiga, iste’molchining daromadiga va boshqa tovarlarning bahosiga bog'liq. Xuddi shunga o‘xshash, taklif ham shu tovarning bahosiga, uni ishlab chiqarish xarajatlariga bog‘liq. Masalan, choyning narxi oshsa, unga bo'lgan talab kamayadi va taklif hajmi o‘zgaradi. Lekin ko‘pincha taklif va talab miqdorining o‘sishi yoki kam ayishini bilm oqchi b o ‘lishadi. X aridorni choyning bahosini o'zgarishi ta’sirida sezuvchanligi qancha bo'ladi? Agar baho 10% oshsa, talab qanchaga o'zgarishi mumkin? Agar iste’molchi daromadi 5% oshsa talab qanday o'zgaradi? Shunday savollarga javob berish uchun iqtisodchilar elastiklik tushunchasidan foydalanadilar. Elastiklik — bir o‘zgaruvchan miqdorning boshqa miqdorda o‘zgarishiga ta ’sir etish me’yoridir. Ayrim turdagi mahsulotlarga talabning mavjudligiga iste’molchilarning bahoni o'zgarishiga bo'lgan nisbatan sezuvchanligi xos. Bahoning bir muncha o'zgarishi xarid qilinadigan mahsulotlar miqdorini juda ko'p miqdorda o'zgartiradi. Bunday mahsulotlarga bo'lgan talab, «nisbiy o'zgaruvchanlik» yoki «o'zgaruvchanlik» — talabning baho ta’sirida o'zgaruvchanligi yoki elastikligi deb ataladi. Boshqa mahsulotlarga qo'yilgan bahoning o'zgarishiga ite’molchilar nisbatan befarq qaraydilar, ya’ni bahoning o'zgarishi xarid qilinadigan tovarlar miqdorini unchalik ko'p o'zgartirmaydi. Bunday hollarda talab nisbatan o'zgaruvchan emas yoki o'zgaruvchan bo'lmaydi.


Baho ta ’sirida elastiklik formulasi. Iqtisodchilar baho ta ’sirida elastiklik yoki noelastiklik darajasini quyidagi koeffitsiyent yordamida o'lchaydilar.
talab qilinadigan mahsulot miqdorining birlik hisobidagi o'zgarishi (AQ)
E d — --------------------------------------------------------------------------- :
dastlab talab qilingan mahsulot birlik hisobidagi miqdori (Q)
talab qilinayotgan mahsulot hajmini bahoning o'zgarishi (AR) foiz hisobidagi o'zgarishi (AQ)
___________________ = ____________ _______________ ;
dastlabki baho (R) bahoning pasayishi foiz hisobidagi
o'zgarishi (AR)

Iste’molchilarning sezuvchanlik darajasini o ‘lchash uchun mutlaq miqdorlar o'rniga foiz o'lchovlarini qo'llashning ma’nosi nimada?



Javob: absalyut miqdordan foydalanishda xaridorlaming sezuvchanlik darajasiga xohlagan o'lchov birligini ixtiyoriy ravishda tanlashi mumkin. Buni quyidagi misolda ko‘rish mumkin: Agar qandaydir X m ahsulotning bahosi 3000 so'm dan 2000 so'mga tushgan bo'lsa, buning natijasida ist’molchilar o'zlarining tovar sotib olish miqdorini 60 kg. dan 100 kg. ga oshiradilar. Shundan bilinadiki, iste’mochilarning baho o'zgarishiga bo'lgan sezuvchanligi ancha yuqori. Bunda talab ham o'zgaruvchan bo'lib chiqadi. Haqiqatan ham bahoning bir birlikka o'zgarishi talab qilinayotgan mahsulot hajmini 40 birlikka o'zgartirib yuboradi. Agarda qabul qilingan 1000 so'm o'lchov birligi «foiz» deb qabul qilinsa, unda bahoni 100 birlik o'zgarishi talab qilinayotgan mahsulot miqdorini atigi 40 birlikka o'zgartirishini ko'rish mumkin. Natijada talab elastik bo'lib chiqadi. Foiz hisobidagi o'zgarishlar bunday m uam m olardan qutilish im konini beradi. Bu m isolda m ahsulot bahosi 33% ga pasaydi.
2000
_______ •100

3000
Ko'rinib turibdiki, uni 1000 so'm hisobidan o'lchash unga ta’sir etmaydi. Talabning bahoga bog'liqligi tufayli bo'ladigan elastikligi odatda nisbiy miqdordir. Tovarning bahosi oshganda talab qilinadigan tovar miqdori odatda kamayadi va shuning uchun nisbiy miqdor bo'ladi. D em ak, natijada elastiklik koeffitsiyenti (Ed) nisbiy miqdordir. Aksincha, baho oshgan hollarda formulaning sur’ati nisbiy, maxraji esa ijobiy bo'lib, u yana nisbiy koeffitsiyentni beradi. Formulaning izohi: Agar bahoning shu foiz hisobidagi o'zgarishi talab qilinadigan mahsulot miqdorini foiz hisobida ko'proq o'zgartirishga olib kelsa, talab elastik bo'ladi. Masalan, agar bahoning 2 foiz kamayishi talabni 4 foiz oshirsa, talab elastik bo'ladi. K o'rinib turibdiki, shunga o'xshash barcha holatlarda talab elastik bo'lsa, elastiklik koeffitsiyenti 1 dan yuqori (Ed>l), hozirgi holatda elastiklik koeffitsiyenti 2 ga teng. Agarda bahoning foiz hisobidagi shunday o'zgarishi talab qilinadigan mahsulot miqdorining nisbatan kamroq o'zgarishi bilan bog'liq bo'lsa, talab noelastikdir. Misol. Agar bahoning 3 foiz kamayishi talab qilinadigan mahsulot miqdorining atigi 1 foiz o'sishiga ta’sir etsa, talab noelastik 1/3=0,33. Shulardan tushunarliki, talab elastik bo'lganda, elastiklik koeffitsiyenti hamisha 1 dan kichik E< 1. Ayrim xususiy hollarda, unda elastiklik koeffitsiyenti aniq 1 ga teng (E = l). M asalan, bahoning 1 foiz kamayishi uning sotilishini ham 1 foizga oshiradi.





  1. Yüklə 22,66 Kb.

    Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

gir | qeydiyyatdan keç
    Ana səhifə


yükləyin