Ali təhsil sisteminin Avropa Ali Təhsil Məkanının tələblərinə daha da uyğunlaşdırılması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinə dəstək göstərilməsi layihəsi (az-ad-ehea)



Yüklə 99.45 Kb.
tarix26.12.2016
ölçüsü99.45 Kb.
описание: flag_of_europeописание: azописание: fiописание: ee

Funded by the EU


Ali təhsil sisteminin Avropa Ali Təhsil Məkanının tələblərinə daha da uyğunlaşdırılması məqsədi ilə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinə dəstək göstərilməsi layihəsi (AZ-ad-EHEA)
Boşluqların təhlili: Azərbaycan Milli Kvalifikasiyalar Çərçivəsinin Avropa Kvalifikasiyalar Çərçivəsi ilə müqayisəsi
Maiki Udam, Estoniya

Aune Valk, Estoniya


Giriş

AKÇ-nin müvəffəqiyyəti bu milli əlaqələndirmə prosesləri və onların nəticələrindən və ölkə daxili və xaricindəki maraqlı tərəflər arasında yarada biləcəyi etimaddan asılıdır.1

Azərbaycan Kvalifikasiyalar Çərçivəsinin (AzKÇ) hazırlanmasına Dünya Bankı və Avropa Təlim Fondunun (ATF) layihələrinin dəstəyi ilə artıq 2011-ci ildə başlanılıb. 2012-ci ilədək AzKÇ üzrə Nazirlər Kabinetinin qərar layihəsi hazırlanıb. Qərar layihəsi əsas prinsipləri, iştirakçı təsisatları, səviyyə təsvirlərini, kvalifikasiya növlərinin yerləşdirilməsini və kvalifikasiyaların keyfiyyət təminatını əhatə edir. 2012 və 2014-cü illərdə AzKÇ-i maraqlı tərəflərə və beynəlxalq tərəfdaşlara tanıdan seminarlar keçirilib. Bununla belə, qərar hələ də layihə olaraq qalır. ATF və Azərbaycandan olan tərəf müqabilləri eləcə də AzKÇ-nin həyata keçirmə planı layihəsini hazırlayıblar.

2014-cü ildə ATF ayrı-ayrı kvalifikasiyaların səviyyələrinin təsviri, eləcə də AzKÇ-nin hzırlanması, təshihi, təsdiqi və tətbiqi ilə bağlı vəzifə və məsuliyyət bölğüsü daxil olmaqla 2015-2017-ci illər üçün əlavə tədbirlər üzrə konkret tövsiyələri əks etdirən “Azərbaycanda mövcud olan kvalifikasiya standartlarının təhlili” adlı müfəssəl sənəd hazırlayıb. Sənəd 12 noyabr 2014-cü il tarixində Təhsil Nazirinə təqdim olunub.

Beləliklə, Ali təhsil sisteminin Avropa Ali Təhsil Məkanının tələblərinə daha da uyğunlaşdırılması məqsədilə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinə dəstək göstərilməsi (AZ-ad-EHEA) üzrə Tvinninq layihəsi AzKÇ və Avropa Kvalifikasiyalar Çərçivəsi (AKÇ) arasındakı fərqləri təhlil edən ilk layihə deyildir.

AzKÇ ilə bağlı ATF-in təhlil və tövsiyələri 2014-ci ilin sonundakı aktuallığını qoruyub saxladığından biz bütün maraqlı tərəflərə ATF-in hazırladığı sənədlə tanış olmağı tövsiyə edirik. Təhlilimizdə həmin sənəddən istinad mənbələrindən biri kimi istifadə etməyimizə baxmayaraq orada əhatə olunan məlumatları təkrarlamamışıq. Aşağıdakı təhlil ATF hesabatından əlavə AZ-ad-EHEA Tvinniq layihəsinin mövzular üzrə missiyalarının hesabatlarına və Təhsil Nazirliyinin (TN), Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyinin və universitetlərin nümayəndələri, eləcə də milli təhsil standartları üzrə komitələrin üzvləri kimi müxtəlif maraqlı tərəflər ilə keçirilən görüşlərə əsaslanıb.

Boşluqların təhlilindəki mövzular AKÇ və Avropa Ali Təhsil Məkanı üçün Kvalifikasiyalar Çərçivələrinin (AATMKÇ) əsas prinsiplərinə və istinad meyarlarına əsasən seçilib. Təhlildə 6 mövzu yer alıb:



  1. Maraqlı tərəflərin cəlb edilməsi;

  2. Səviyyə deskriptorlarının uyğunluğu: təlim nəticələrinin həyata keçirilməsi;

  3. Keyfiyyət təminatı;

  4. Əvvəlki təhsilin dəstəklənməsi və tanınması;

  5. Milli Koordinasiya Mərkəzi daxil olmaqla müxtəlif qurumların məsuliyyətləri;

  6. Milli Kvalifikasiya Reyestri (MKR).

Bundan əlavə, AzKÇ-nin layihə sənədində istifadə olunan ifadələrlə bağlı müəyyən qeydlər “AzKÇ-nin mətni ilə bağlı suallar və məsələlər” adlı (7-ci) bölmədə verilib.

AzKÇ-nin AKÇ ilə uyğunluğunun təhlili zamanı iki aspektin üzərində kökləndik:



  • AzKÇ-nin (6-8-ci səviyyələr) ali təhsildəki cari praktika ilə uyğunluğu (həm universitet, həm də hökümət səviyəsində);

  • AzKÇ-nin (6-8-ci səviyyələr) AKÇ-nin prinsiplərinə uyğunluğu.

Təhlili daha strukturlu və oxunaqlı etmək məqsədi ilə cədvəl formatından istifadə etmişik. Hər bir mövzü üçün AzKÇ-in hazırki versiyasının müvafiq paraqraf və başlıqlarına istinad edir, müsbət və problemli aspektləri təhlil edir və eləcə də təkmilləşdirmə üçün tövsiyələr veririk.

Bakı şəhəri, 15 aprel 2016-ci il

  1. Maraqlı tərəflərin cəlb olunması

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

1.3. AzKÇ-in hazırlanması aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:

  • Kvalifikasiyalar əmək bazarının və peşə standartlarının tələblərinə uyğun olaraq hazırlanır.

2. AzKÇ-in məqsədləri:

2.3. Kvalifikasiyaları müəyyənləşdirərkən cəmiyyətin və əmək bazarının cari ehtiyaclarını nəzərə almaq və bununla, milli iqtisadiyyatı yaxşılaşdırmaq və təhsil və təlim sektorları və əmək bazarı arasındakı əlaqələri təşviq etmək.



AATMKÇ-nin əsas məqsədlərindən biri bütün müvafiq maraqlı tərəflərin iştirakını təşviq etməkdir.

Müsbət cəhətlər:

  • AzKÇ maraqlı tərəflərin (əmək bazarının) cəlb edilməsinin vacibliyini vurğulayır və bu, AKÇ-nin əsas prinsiplərinə tam uyğundur.

  • Milli təhsil standartlarının hazırlanması mərhələsində, ən azı bəzi hallarda, işəgötürənlərin nümayəndələri ali təhsil standartlarının (məs., İT) hazırlanmasında iştirak üçün rəsmi olaraq dəvət olunublar.

  • Milli təhsil standartlarının (məs., müəllim hazırlığı) hazırlanması üzrə komitələrin bəzi üzvləri işəgötürənlərin standartlara töhfə verməsi üçün şəxsi əlaqələrindən istifadə ediblər.

Problemlər:

  • Azərbaycanlı işəgötürənlər ali təhsil standartlarının hazırlanmasında iştirakda maraqlı deyillər: məs., İT standartlarının hazırlanması üçün dəvət olunmuş işəgötürənlər görüşlərə gəlməyiblər. Standartların hazırlanması üzrə komitələrə yalnız akademik şəxsi heyətin üzvləri daxildir.

  • Əmək bazarı nümayəndələrinin AzKÇ-nin hazırlanması və həyata keçirilməsi prosesinə cəlb edilməsi üzrə sistematik yanaşma mövcud deyildir.

  • Əksər hallarda, universitetlər tədris proqramının və silabusun hazırlanması prosesinə tələbələrini və məzunlarını cəlb etməyiblər.

  • TN, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və universitetlər maraqlı tərəflərin cəlb edilməsi üçün birlikdə işlək həll tapmalıdırlar. Azərbaycanda işəgötürənləri işçi qruplara dəvət etmək işə yaramadığından, bəzi alternativ variantlar nəzərdən keçirilə bilər, məs., əsas işəgötürənlərlə fokus qrupların və ya fərdi müsahibələrin keçirilməsi və s. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən hazırlanan peşə standartlarının ali təhsili əhatə etdiyi sahələrdə işəgötürənlərin ayrıca cəlb edilməsinə ehtiyac olmayacağı aydındır, belə ki, təhsil standartları hər halda peşə standartlarına əsaslanmalıdır.

  • Universitetlər tələbələri, məzunları və işəgötürənləri tədris proqramlarının hazırlanması prosesinə cəlb etməyə həvəsləndirilirlər, məs., məzunlar arasında sorğuların keçirilməsi vasitəsilə və s.

  1. Səviyyə deskriptorlarının uyğunluğu; təlim nəəticələrinin həyata keçirilməsi

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

1.3. AzKÇ-in hazırlanması aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:

  • Kvalifikasiyalar təhsilalan/tələbələrdən tələb olunan minimum təlim nəticələri baxımından təsvir olunublar.

2. Məqsədlər:

2.2. Kvalifikasiyalarla bağlı təhsil standartlarının və təlim nəticələrinin müəyyənləşdirilməsində və qiymətləndirilməsində vahid tələbləri təmin etmək



3.1. AzKÇ səviyyələri əldə olunmuş təlim nəticələrinin nisbi mürəkkəbliyini müəyyənləşdirir. Səviyyə deskriptorları bilik, anlama, bacarıqlar, müstəqillik və məsuliyyət anlayışlarında ifadə olunan meyarlar vasitəsilə müəyyənləşdirilir. Səviyyə deskriptorları təlim nəticələrinə əsaslanan kvalifikasiyaları təsnifləşdirmək üçün göstərici kimi istifadə olunur.
Sözlük:
Təhsil standartı - təhsilin məzmunu və gözlənilən təlim nəticələrini əks etdirən konsepsiya.

Təlim nəticələri - təhsilalanın nələri bildiyini, qavradığını və təlim prosesini bitirdikdən sonra nəyi edə biləcəyini göstərən, eləcə də bilik, bacarıq və kompetensiyaları müəyyən edən göstəricilər.

Təlim nəticələrinin qiymətləndirilməsi - müəyyən olunmuş meyarları (təlim nəticələri ilə bağlı gözləntilər, təlim nəticələrinin qiymətləndirilməsi) əsas götürərək, şəxsin bilik, bacarıq və/və ya kompetensiyalarının qiymətləndirilməsi proseduru.


AKÇ-nin müxtəlif əlaqələndirmə meyarları (2,3,4) aşağıdakı aspektləri vurğulayır: milli kvalifikasiyalar çərçivəsi və Avropa Kvalifikasiylar Çərçivəsinin səviyyə deskriptorlarında olan kvalifikasiya səviyyələri arasında aydın və nümayiş oluna bilən əlaqə vardır; kvalifikasiyaların milli kvalifikasiya çərçivəsinə daxil edilməsi və ya milli kvalifikasiya sistemində kvalifikasiyaların yerinin təsviri prosedurları şəffafdır; milli kvalifikasiya çərçivəsi və ya sistemi və onun kvalifikasiyaları təlim nəticələri prinsipinə və məqsədinə əsaslanır.
Müsbət cəhətlər:

  • AzKÇ aydın surətdə müəyyən edir ki, kvalifikasiyalar keçid (minimum) səviyyəsində təsvir edilir.

  • AzKÇ-də səviyyə təsvirləri AKÇ və AATMKÇ-nin müvafiq səviyyələrinə uyğundur.

  • Kvalifikasiyaların milli kvalifikasiya çərçivəsinə daxil edilməsi prosedurları şəffafdır. TN milli təhsil standartlarını müəyyənləşdirir. Bu işi sahələr üzrə standartları hazırlayan müvafiq komitələr davam etdirir. Universitetlər standartlar əsasında təhsil proqramlarını və silabuslarını hazırlayır və təsdiq üçün TN-ə təqdim edirlər.

  • Milli təhsil standartları, tədris proqramları və silabuslar həm ümumi, həm də ixtisas üzrə təlim nəticələrini əhatə edir.


Problemlər:

  • Tələbələrin qiymətləndirilməsi dövlət səviyyəli sənədlərlə ciddi tənzimlənir (davamiyyət, yekun imtahanın qiymətləndirmədə payı üzrə tələblər və s.) və bu, təlim nəticələri yanaşmasının əsas prinsipinə - təlim nəticələrinin əldə olunmasını təmin etmək məqsədilə ən müvafiq qiymətləndirmə metodlarının müəyyənləşdirilməsinə uyğun deyildir.

  • Ən geniş yayılmış tədris metodu hələ də passiv mühazirələrdir və bu, AzKÇ nəticələrinin əldə edilməsini dəstəkləmir, məs., Kollektiv üzvlərinin əmək fəaliyyəti və təhsilini istiqamətləndirir (6-cı səviyyət); İnnovativ yanaşma tələb edən mürəkkəb və gözlənilməz şəraitlərdə müstəqil şəkildə fəaliyyət göstərir (7-ci səviyyə); Hazırki tədris və qiymətləndirmə metodları yalnız AzKÇ-nin səviyyə təsvirlərinin birinci sütununda - Bilik və anlamada əks olunan təlim nəticələrinin əldə edilməsini dəstəkləyir: və Bacarıqların (ikinci sütun) tədrisi və tələbələrin Müstəqillik və məsuliyyətə (üçüncü sütun) hazırlanması üçün münasib deyildir.

  • 3.3 və 3.7 saylı paraqraflarda tibb baza təhsilinin 6-cı səviyyədə və ya AATMKÇ-nin birinci səviyyəsində olduğu qeyd olunur. Avropa ölkələrinin əksəriyyətində məzunların tibb təhsillərini birbaşa 8-ci səviyyədə davam etdirmək imkanı olduğundan, bu, azərbaycanlı tələbələrin təhsillərini xaricdə davam etdirmək imkanlarını məhdudlaşdıra bilər.


  • Milli təhsil standartlarında vurğu təlim nəticələrinin necə təşkilinə deyil, təlim nəticələrinin müvafiq sürətdə qiymətləndirilməsinin müəyyənləşdirilməsinə qoyulmalıdır.

  • Xarici keyfiyyət təminatı (akkreditasiya) ATM-lərdə təlim nəticələri yanaşmasının necə tətbiq olunduğunu qiymətləndirməyə köklənməlidir: qiymətləndirmə və tədris metodları təlim nəticələrinin əldə edilməsini dəstəkləyirmi?

  • ATM-lərin müəllimləri fəal tədris metodları və tələbələrin qiymətləndirilməsi üzrə geniş və sistematik sürətdə təlimləndirilməlidirlər.

  • Azərbaycanda təhsil proqramlarının məzmunu, tələbələrin qiymətləndirilməsi metodları və s. ilə bağlı qərarvermədə daha geniş müstəqilliyə layiq olan bir sıra ATM-lər var.

  • Yeni milli təhsil standartları artıq hazırlanmaqdadır və onlar AzKÇ-ni əsas kimi qəbul etməlidirlər. Bu səbəbdən, AzKÇ mümkün qədər tez təsdiqlənməlidir. Təhsilin müxtəlif səviyyələri üzrə kvalifikasiyaların uyğunluğuna və müqayisə edilə bilən olmasına nail olmaq üçün standartlarda olan təlim nəticələri AzKÇ-nin müvafiq deskriptorları ilə uyğun olmalıdır.

  • Təlim nəticələri və təhsilin müddətindən əlavə məzunların təhsillərini növbəti təhsil səviyyəsində davam etdirmək hüquqlarını da nəzərə almaqla tibbi baza təhsilinin 7-ci səviyyədə yerləşdirilməsini nəzərdən keçirmək faydalı olar,

  1. Keyfiyyət təminatı

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

1.3. AzKÇ-nin hazırlanması aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır:

  • Bütün kvalifikasiyaların keyfiyyət təminatı aparılır, yəni, keyfiyyət təminatı bütün müvafiq prosesləri əhatə edir: gözlənilən təlim nəticələrinin təsviri, təhsilalanın fərdi təhsil nailiyyətinin qiymətləndirilməsi və təsdiqi;

  • Kvalifikasiyalar verən təhsil müəssisələrində təhsinin keyfiyyət təminatı Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” qanunu və digər qanunverici aktları ilə tənzimlənir…

4.1. Təhsil Nazirliyi aşağıdakıları həyata keçirir:

b) kvalifikasiyaların keyfiyyət təminatı

5. Keyfiyyət təminatı


AKÇ-nin 5-ci meyarına əsasən: “Təhsil və təlim üzrə milli keyfiyyət təminatı sistemi (ləri) milli kvalifikasiyalar çərçivəsinə və ya sisteminə istinad edir və müvafiq Avropa prinsiplərinə və rəhbər qaydalarına uyğundur.”

Müsbət cəhətlər:

  • AzKÇ-də bütün bir fəsil kvalifikasiyaların keyfiyyət təminatına həsr olunub.

  • AzKÇ təhsil müəssisələrində daxili keyfiyyət təminatı mexanizmlərinə ehtiyac olduğunu vurğulayır.

  • AzKÇ Avropa Standartları və Təlimatlarına istinad edir və bu, AKÇ-nin 5-ci meyarına uyğundur.


Problemlər:

  • Keyfiyyət təminatı üzrə fəsildə (5) bir sıra təkrarlar və qeyri-müəyyən ifadələr vardır. Zəhmət olmasa, sonda yer almış “AzKÇ-nin mətni ilə bağlı suallar və məsələlər” bölümünə baxın.

  • Azərbaycanın xarici keyfiyyət təminatı sistemi hələ ki Avropa Standartları və Təlimatlarının prinsiplərinə uyğun deyildir: hal-hazırda, nə daxili keyfiyyət təminatı mexanizmləri, nə də ki təlim nəticələrinin əldə edilməsi qiymətləndirilmir. TN tərəfindən aparılan çoxcavablı testlər təlim nəticələrinin qiymətləndirilməsi üçün münasib deyildir; onlar tələbə və müəllimlərin problemlərin həlli və qrup işi kimi daha innovativ və yaradıcı təlim və tədris metodlarına maraqlarını artırmaqdansa, daha çox faktların əzbərlənməsini dəstəkləyir,

  • Keyfiyyət təminatı fəsli təkrar və qeyri-müəyyən ifadələrin aradan qaldırılması üçün təshih edilməlidir.

  • Xarici keyfiyyət təminatı mexanizmlərinin əsaslı dəyişikliklərə ehtiyacı vardır, məs., akkreditasiya aparan quruma müstəqilliyin verilməsi, universitetlərin tələbələrin təlim nəticələrini əldə etməsini necə dəstəklədiyi üzrə qiymətləndirmə tələblərinin tətbiq edilməsi və s.




  1. Əvvəlki təhsilin dəstəklənməsi və tanınması

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

1.4 AzKÇ ömürboyu təhsilin tanınması istiqamətində hazırlanıb…

1.5 Bütün kvalifikasiyalar Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” qanununa uyğun olaraq formal təhsil formaları vasitəsilə əldə olunur.

2. AzKÇ-nin məqsədləri

2.5. Azərbaycan vətəndaşlarının ömürboyu təhsilinin dəstəklənməsi və təşviqi, eləcə də qeyri-formal və informal təhsilin təşviqi.



4.3. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi ilə birlikdə qeyri-formal və informal təhsil vasitəsilə əldə olunmuş kompetensiyaların tanınması sistemi üzərində işləyir.

AKÇ-nin 3-cü əlaqələndirmə meyarı kvalifikasiyaların əvvəlki qeyri-formal və informal təhsilin təsdiqinin təşkili ilə əlaqələndirilməsinin aktuallığını vurğulayır: “Milli kvalifikasiyalar çərçivəsi və ya sistemi və onun kvalifikasiyaları təlim nəticələri prinsipi və məqsədinə əsaslanır və qeyri-formal və informal təhsilin təsdiqinin təşkili ilə və mövcud olduğu təqdirdə kredit sistemləri ilə əlaqələndirilib.”
Müsbət cəhətlər:

  • AzKÇ-də ömürboyu təhsilin tanınmasına dəstəyin verilməsinə və qeyri-formal və informal təhsil vasitəsilə əldə edilmiş kompetensiyaların tanınması sisteminin hazırlanmasına maraq olduğu əks olunub.

  • Azərbaycan Respublikasında Təhsilin İnkişafı üzrə Milli Strategiyanın həyata keçirilməsi ilə bağlı Fəaliyyət Planının təsdiqlənməsi barədə Azərbaycan Respublikasının Prezidentinin sərəncamına əsasən, 2016-2017-ci illərdə təqdim ediləcək təkliflər “ömürboyu və informal təhsilin təşkili və bu formada təhsil alanların bilik və bacarıqlarının qiymətləndirilməsi üçün qanunverici çərçivə meyarı əsasında hazırlanacaq.”

  • ATM-lərin bəzilərində kredit transferi sisteminin elementləri yaranmaqdadır.

  • ATM-lərin bəziləri tələbələrə əsaslanan çevik tanınma praktikalarını tətbiq edir.

Problemlər:

  • Sənəddə ziddiyyət var, belə ki, bir tərəfdən qeyri-formal və informal təhsil dəstəklənir və təşviq edilir, digər tərəfdən isə bütün kvalifikasiyaların formal təhsil formaları vasitəsilə əldə edilməli olduğu qeyd olunur.

  • ATM-lərə səfərlər zamanı formal, qeyri-formal və informal təhsil daxil olmaqla əvvəlki təhsilin tanınmasında bir sıra problemlər aşkarlandı:

      1. Azərbaycan müəssisələri arasında etimad yoxdur, universitetlər yalnız müqavilə imzaladıqları müəssisələrin formal təhsilini tanıyır;

      2. bir qayda olaraq qeyri-formal və informal təhsil tanınmır, bununla belə, bir sıra müsbət istisnalar vardır;

      3. əvvəlki təhsilin tanınması üzrə ATM səviyyəsində hər hansı yazılı prinsip və ya qaydalar yoxdur, kredit transferi üzrə qərarlar şifahi razılaşmalara əsaslana bilər (məs., mövzuların 80% üst-üstə düşməsi);

      4. könüllü mövzuların daxil olmadığı qeyri-çevik kurikulumlar səbəbindən xarici universitetlərin kreditlərinin tanınmasında çətinliklər vardır. 100% hazır təqdim olunan kurikulumlar xaricdə təhsil alarkən tələbələri öz universitetlərində tədris olunmayan fənləri oxuyaraq bilik bazasını genişləndirmək əvəzinə, tam oxşar fənlər seçməyə vadar edir;

      5. Prosesin qeyri-çevikliyi tələbə mobilliyinin aşağı səviyyədə olmasında özünü büruzə verir.




  • ATM-lər arasında əvvəlki təhsilin tanınması üzrə qabaqcıl praktikaların mübadiləsi. ATM-lərə səfərlərimiz göstərdi ki, tanıma praktikalarını tətbiq etməkdə maraqlıdırlar, lakin bunu necə etmək lazım olduğu heç də həmişə aydın deyildir. Universitetlər bir-birindən bir çox şey öyrənə bilər.

  • Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi ilə birlikdə əvvəlki qeyri-formal və informal təhsilin tanınması üzrə qanunverici çərçivə meyarını dəstəkləyin.

  • Sistemi hazırlayarkən və tətbiq edərkən qeyri-formal və informal təhsilin tanınması üzrə Avropa təlimatlarını nəzərə almaq tövsiyə olunur (http://www.cedefop.europa.eu/en/publications-and-resources/publications/3073).

  • Əlavə təhsil kvalifikasiyaları, peşə standartları və qeyri-formal təhsil arasındakı əlaqələr aydınlaşdırıla bilər.

  1. Milli Koordinasiya Mərkəzi daxil olmaqla müxtəlif qurumların məsuliyyətləri

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

Müəssisələrin vəzifə və məsuliyyətləri 4-cü fəsildə aşağıdakı şəkildə təsvir edilib:

4.1. Təhsil Nazirliyi aşağıdakıları həyata keçirir:

a) təhsil standartlarının, milli kurikulumların, qiymətləndirmə və akkreditasiya standartlarının hazırlanması;

b) kvalifikasiyaların keyfiyyətinin təminatı;

c) kvalifikasiyaların milli reyestrinin yaradılması və yenilənməsi.

4.2. Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi aşağıdakıları həyata keçirir:

a) əmək bazarının monitorinqi və təhlili;

b) əmək bazarının tələblərinə uyğun olaraq Milli Məşğulluq Təsnifatının yenilənməsi;

c) peşə və kvalifikasiya standartlarının hazırlanmasında və tətbiqində iştirak.

4.3. Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Respublikasının Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiə Nazirliyi ilə birlikdə qeyri-formal və informal təhsil vasitəsilə əldə olunmuş kompetensiyaların tanınması sistemi üzərində işləyir.

4.4. Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru dərəcələri üzrə dissertasiyaların qiymətləndirilməsini həyata keçirir və qiymətləndirmə nəticələrinin təsdiqi əsasında fəlsəfə doktorlarına və elmlər doktorlarına dövlət nümunəli sənəd (diplom) təltif edir.

4.5. Tabeliyində təhsil müəssisələri olan icra hakimiyyətləri təhsil və peşə standartlarına dair təkliflər irəli sürür və kvalifikasiyaların keyfiyyətinin təmin olunmasında iştirak edir.





“AKÇ-nin 3-cü əlaqələndirmə meyarı məsuliyyətlərin aydın surətdə müəyyənləşdirilməsinin vacibliyini vurğulayır: “Əlaqələndirmə (uzlaşdırma) prosesinə cəlb olunmuş bütün müvafiq milli qurumların, o cümlədən Milli Koordinasiya Mərkəzinin məsuliyyətləri və/və ya hüquqi səlahiyyətləri məsul dövlət orqanları tərəfindən müəyyənləşdirilir və nəşr edilir.”
Müsbət cəhətlər:

  • İki əsas nazirliyin vəzifələri, eləcə də AzKÇ-nin həyata keçirilməsində onlar arasında olacaq əməkdaşlıq aydın şəkildə təsvir olunub.

  • Əldə edilməli müvafiq vəzifələrdən bəziləri (milli kvalifikasiya reyestri, qeyri-formal və informal təhsil vasitəsilə əldə olunmuş kompetensiyaların tanınması sistemi) nəzərdə tutulub.

Problemlər:

  • AzKÇ-ni həyata keçirəcək əsas oyunçuların, o cümlədən ATM-lərin vəzifə və məsuliyyətlərinə heç toxunulmayıb.

  • Azərbaycan Respublikası yanında Ali Attestasiya Komissiyasının doktorluq dərəcələrinin təltif olunmasında həyata keçirdiyi vəzifəni qeyd edib, digər müəssisələrin, o cümlədən ATM-lərin digər səviyyələr üzrə həyata keçirdiyi oxşar vəzifələrini əhatə etməmək məqsədəuyğun deyil.

  • AzKÇ-nin milli koordinasiya mərkəzinə istinad yoxdur.

  • Müvafiq vəzifə və məsuliyyətlərin bəziləri digər fəsillərdə təsvir edilib. 5.3 saylı paraqraf keyfiyyət təminatı PRİNSİPLƏRİNİ təsvir etməlidir, lakin bundan əlavə Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyinin və Azərbaycan Respublikası yanında Ali Attestasiya Komissiyasının bir sıra vəzifələrinin təfərrüatlı təsvirləri təsvir edilib.

  • Universitetlərin vəzifə və məsuliyyətləri təsvir edilməli və ya istinad edilməlidir. Universitet nümayəndələri ilə görüşlərimiz göstərdi ki, kurikulumun tərtibatı və onun həyata keçirilməsi kimi bir sıra məsələlərdə onların azadlıqlarının və məsuliyyətlərinin nədən ibarət olduğu tam aydın deyildir.

  • Daha aydın olması üçün məsuliyyətləri təsvir edən paraqrafları bir fəsildə əhatə etmək daha yaxşı olar.

  • AzKÇ-nin gələcəkdə inkişaf etdirilməsi üçün milli koordinasiya mərkəzinin vəzifəsi müəyyənləşdirilməlidir.

  1. Milli Kvalifikasiya Reyestri (MKR)

AzKÇ

Şərhlər

Tövsiyələr

Milli Kvalifikasiya Reyestri 3 fəsildə, eləcə də əsas anlayışlarda aşağıdakı kimi təsvir edilib:

1.3 AzKÇ-in hazırlanması aşağıdakı prinsiplərə əsaslanır: …



  • AzKÇ-nin tərkib hissəsi olan hər bir kvalifikasiya Milli Kvalifikasiyalar Reyestrində qeydə alınır və milli və beynəlxalq səviyyədə tanınmanı təmin edir;

  • Milli Kvalifikasiyalar Reyestrinin daim yeniləşdirilməsi və milli internet səhifəsində yerləşdirilməsi təmin edilir.

4.1. Təhsil Nazirliyi aşağıdakıları həyata keçirir: …

c) kvalifikasiyaların milli reyestrinin hazırlanması və yenilənməsi.

5.4. MKR-ə AzKÇ üzrə aşağıdakı məlumatlar daxildir:

• Dövlət akkreditasiyasından keçmiş (tərəfindən tanınan) kvalifikasiyalar təltif edən təhsil müəssisələri, təhsil fəaliyyəti ilə məşğul olan elmi institutlar və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası;

• Akkreditasiyasından keçmiş təhsil proqramları;

• Təltif olunmuş kvalifikasiyalar.

Əsas anlayışlar:

Milli Kvalifikasiyalar Reyestri (MKR) – dövlət tərəfindən tanınan təhsil proqramlarının/müəssisələrin/kvalifikasiyaların/peşələrin rəsmi milli siyahısı.




Müsbət cəhətlər:

  • AzKÇ-nin real və şəffaf fəaliyyəti üçün MKR-in yaradılması olduqca vacibdir.

Problemlər:

  • Hal-hazırda MKR mövcud deyildir və bizdə olan məlumata əsasən, onun yaradılması üçün konkret fəaliyyət planı yoxdur.

  • NKR-in AzKÇ-də yer almış hazırki təsviri ilkin mərhələdədir və aydınlaşdırılmalıdır. NKR-in peşələri və peşə standartlarını əhatə edib-etmədiyi aydın deyildir. MKR-ə eləcə də təltif edilmiş kvalifikasiyaların daxil olunması təklifi dedikdə spesifik kvalifikasiyalara malik insanların siyahısının olacağı nəzərdə tutulur?


  • MKR proqramlarla yanaşı təhsil standartları barədə məlumatları da əhatə etməsi yaxşı olar.

  • Əsas anlayışlarda qeyd olunur ki, MKR-ə eləcə də peşələrin siyahısı daxildir. Təhsil kvalifikasiyalarını əmək bazarı ilə əlaqələndirmək məqsədi ilə bu fikri nəzərdən keçirməyə dəyər. Eləcə də peşə standartlarının da eyni reyestrə daxil olunması məqsədəuyğundur. Reyestrə məsul qurum AzKÇ-nin milli koordinasiya mərkəzi kimi çıxış edə bilər.





  1. AzKÇ-nin mətni ilə bağlı suallar və məsələlər




  1. Paraqraf 1.3-də iki cümlə bir-birini təkrarlayır:

  • Kvalifikasiyalar təhsilalanlardan tələb olunan təlim nəticələrinin minimal səviyyəsini əks etdirməklə təsvir edilir;

  • Bütün kvalifikasiyalar bilik, bacarıq və müstəqillik/məsuliyyət baxımından təsvir edilir və AzKÇ-nin səviyyələri ilə əlaqələndirilir.

Bu cümlələri birləşdirmək mümkündür. Məs., Kvalifikasiyalar təhsilalanlardan tələb olunan təlim nəticələrinin minimal səviyyəsini əks etdirməklə təsvir edilir və AzKÇ-nin səviyyələri ilə əlaqələndirilir. Təlim nəticələrinin şərhi aşağıda bir sıra fəsillərdə, məs., 3-cü fəsildə verilir.

  1. Bir neçə dəfə sənəddə “Təhsil haqqında” qanunun nəyisə tənzimlədiyi əksini tapır. Qanunun hər hansı məsələləri tənzimlədiyinin təkrarlamasına ehtiyac yoxdur. Aşağıda qeyd olunan anlayışlar (1.3 paraqrafından götürülüb) bu sənəddə deyil, əlaqələndirmə hesabatında istifadə edilə bilər. Bundan əlavə, bu anlayış 1.3 paraqrafının ifadə etdiyi prinsipi əks etdirmir:

Kvalifikasiyaları verən təhsil müəssisələrində (qurumlarda) təhsilin keyfiyyətinin təmin olunması “Təhsil haqqında” Azərbaycan Respublikasının Qanunu və digər qanunvericilik aktları ilə tənzimlənir. Fəlsəfə doktoru və elmlər doktoru üzrə kvalifikasiyaları verən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən təhsilin və elmi tədqiqatların keyfiyyətinin təmin olunması Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 2003-cü il 21 fevral tarixli, 857 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq olunmuş (2008-ci il 5 iyun tarixli, 769 nömrəli və 2011-ci il 15 fevral tarixli, 381 nömrəli Fərmanları ilə əlavələr və dəyişikliklər edilmişdir) “Elmi dərəcələrin və elmi adların verilməsi qaydaları haqqında Əsasnamə” ilə tənzimlənir.

  1. Aşağıdakı cümlədə “milli və beynəlxalq səviyyədə tanınmanı təmin edir” ifadəsi ilə nə nəzərdə tutulduğu aydın deyildir (paraqraf 1.3-ün sondan ikinci bəndi):

AzKÇ-nin tərkib hissəsi olan hər bir kvalifikasiya Milli Kvalifikasiyalar Reyestrində qeydə alınır və milli və beynəlxalq səviyyədə tanınmanı təmin edir;

  1. 1.4 və 1.5 saylı paraqraflar ziddiyyət təşkil edir: paraqrafların birində qeyd olunur ki, “AzKÇ ömür boyu təhsilin tanınması məqsədi ilə hazırlanıb” və növbəti paraqrafda isə vurğulanıb ki, “bütün kvalifikasiyalar formal təhsil formaları vasitəsi ilə əldə olunur” vurğulanıb. Eləcə də 2.5 saylı paraqraf 1.5 saylı paraqrafla uyğun deyildir.

  2. Paraqraf 3.5-də qeyd olunur ki, “….3-7-ci səviyyələrdə əks olunan kvalifikasiyalar peşə standartlarına əsaslanır.” Bu səviyyələrdə olan bütün kvalifikasiyalar peşə standartlarına əsaslanacaq?

  3. Fəsil 4.2-də c) bəndində qeyd olunur “peşə və kvalifikasiya standartlarının hazırlanması və tətbiqində iştirak.” “Vocational standard” (peşə standartı) dedikdə “occupational standard” (peşə standartı) nəzərdə tutulur? Kvalifikasiya standartı dedikdə nə nəzərdə tutulur?

  4. Həm 4-cü, həm də 5-ci fəsildə vəzifə və məsuliyyət anlayışları təsvir olunub.

  5. Keyfiyyət təminatı haqqında olan 5-ci fəsil və xüsusilə keyfiyyət təminatı prinsiplərini əks etdirən 5.3-cü paraqrafın 3, 5, 7-ci bəndləri spesifik qurumların vəzifələrini müəyyənləşdirir, lakin yalnız prinsiplərin təsvirini əhatə etməlidir.

  6. 5.1-ci paraqrafda “AzKÇ keyfiyyəti təmin olunmuş kvalifikasiyalar çərçivəsidir.” cümləsi ilə nə nəzərdə tutulur?

  7. Keyfiyyət təminatı fəslində (5.3) bir sıra təkrarlar vardır, məs., 2 və 6-cı bəndlər:

  • Təhsil və təlim müəssisəsi tərəfindən keyfiyyətin daxili təminatı sisteminin yaradılması;

  • Təhsil müəssisələrində və təhsil fəaliyyəti ilə məşğul olan elmi müəssisələrdə təhsilin keyfiyyətininin təmin edən mexanizmlərin, o cümlədən daxili qiymətləndirmə meyarlarının mövcud olması;

Eləcə də 5.3-cü paraqrafın 3-cü və 7-ci bəndləri:

  • Təhsilverənlərin daxili keyfiyyət təminatı sisteminin xarici qiymətləndirilməsinin Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi tərəfindən aparılması;

  • Keyfiyyətin xarici qiymətləndirilməsinin Azərbaycan Respublikasının Təhsil Nazirliyi və Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Ali Attestasiya Komissiyası tərəfindən həyata keçirilməsi;

  1. Bəzi anlayışlar qeyri-müəyyəndir və/və ya aydın deyildir, məs., “5.1 AzKÇ keyfiyyəti təmin olunmuş kvalifikasiyalar çərçivəsidir.”

  2. 5.4-cü paraqrafın birinci bəndi daha qısa şəkildə ifadə olunmalıdır, məs., “kvalifikasiya verən müəssisələr”.

  3. 6-8-ci səviyyələrin deskriptorlarında qeyd olunur ki, məzun “……şifahi VƏ YA yazılı şəkildə iştirak edə bilir”. Güman edirik ki, VƏ YA-nın əvəzinə VƏ olmalıdır.

  4. Əsas anlayışda verilən terminlərin geniş siyahısı çox güman ki faydalıdır, lakin bütün terminlərin AzKÇ üçün zəruri olduğunu hesab etmirik.

  • Əsas anlayışlar ümumiləşdirmə səviyyəsi baxımından nəzərdən keçirilməlidir, məs., Avropa Ali Təhsil Məkanının Kvalifikasiyalar Çərçivəsi (AATMKÇ) və Peşə Standartlarının Beynəlxalq Təsnifatı (PSBT-08) tərifindəki təfərrüatlar.

  • Əsas anlayışlarda təsvir olunan terminlərin hamısı AzKÇ-nin mətnində istifadə olunmur, məs., Bolonya prosesi, peşəkar assosiasiya.




1 https://ec.europa.eu/ploteus/sites/eac-eqf/files/EQF%20131119-web_0.pdf



Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©azkurs.org 2016
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə